Manteiga, Luis
-
Cargando...
1
Artigos
Mitteleuropa : (proseguimento de Da Alemaña). II Viena
por Risco, Vicente
Ano XVI Número 131 (1934); p 185
Miscelánea : nobles que defenderon a raia portuguesa ante o Limia e o Miño no ano de 1762
por Lorenzo Fernández, Xaquín
Ano XVI Número 131 (1934); p 186-187
Os homes, os feitos, as verbas
por Risco, Vicente, Lorenzo Fernández, Xaquín
Ano XVI Número 131 (1934); p 187-192
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XVI Número 131-132 - Novembro/Decembro 1934
Ano XVI Número 131-132 - Novembro/Decembro 1934
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XVI Número 131-132 - Novembro/Decembro 1934 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
| Outros autores | Irmandades da Fala |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
Que materias trata?
56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XVI Número 131-132 - Novembro/Decembro 1934 Formato ePub Versión PDF |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572325.xml
As toupas roeran as súas ataduras e a noite quedara esnaquizada. Vidros de luz de lua rebulían a milleiros; era coma si estivesen a chover miudos espellos d'auga. Viase ben que era a noite, pro unha noite desfeita, esfarelada, coma si contra d'ela se tivesen relaxado total-as cousas que morren nas suas somas tépedas. D'aquela todo era vivo e quedo coma nun éxtasis.
Eu andaba a ollear na roda de min mesmo, a tremer de emoción. Tiña medo de rompel o ensoño en que vibraban as cousas i-eu mesmo. Tiña medo de que todo se esfumase como no acordar dun sono encantado. Eu era eu i-a vez unha idea de min; as cousas eran coma sempre, sinxelas e doces, a vivir a sua vida sin inquedanzas, perto, moi perto d'esa cousa divinamente humana que un leva dentro, e á vez moi lonxe de total-as angurias que escravizan a vida dos homes. Eu sentiame a min mesmo coma un páxaro ou unha frolina humilde de toxeira ou carrascal. Fuxiran de min total-as cousas i-eu atopábame lixeiro coma o vento, coma o sorrir d'un anxo, coma si tivese acabado de nacer. Eu vía lonxe de min, aló na revolta d'un camiño que deixara moito atrás, total as doores do mundo, as doores dos homes, a miña propia door, todo ese cargamento acenado decote enriba da miña concencia e viao entón, coma unha roseira frolida que non pesaba sobre de ninguén. Era unha lediza morna, era coma si o mundo se tivese trocado en paraiso, era como si un tivese deixado de ser e non de sentir. Unha suavidade silenciosa chovia maina sobre do meu ser. Eu sentiao todo arredor de min como si o tivesen posto arredor dunha imaxen pra en-
salzala. Eu sentiame agarimado pol-as cousas, aquecido polo amor puro e virxinal das cousas, i-eu era unha cousa mais entre elas, unha cousa queda, quente, que podía ollar arredor de si e apreixar nas suas mans suaves e amorosas, o ser de cada cousa e o ser total. Eu sentiame como a cousa máis outa, como a cousa privilexiada a que total-as cousas rendían homaxe satisfeitas de facel-o. Eu era n'aquel intre coma o alento de min mesmo, como era cousa esvaida sin forma nin ser, na que se pensa sin verbas nos intres en que un deixa de ser home, por sel-o demasiado. Eu pensei primeiro que a felicidade tiña chovido no mundo e que endexamáis habería porque chorar. Despois pensei que tiña morto e que estaba nun mundo en que os homes son a vez somas e homes, e xa pra sempre. Eu non sei canto pensei, nin sei ben se o meu pensar foi de entón ou de despois. Eu gardo a lembranza d'aquel intre, lévoa viva no mais fondo de min mesmo, e non sei aínda se aquelo foi un soño, ou unha realidade. ¿Qué máis tén?. Das cousas que foron solo queda a lembranza e tendoa pouco importa que fosen ou non. Eu gardo a lembranza d'aquel intre e quérovos contar.
Era a noite, unha noite feita de espellos, e somas. Eu topcime deitado nun leito de fentos que arrecendían a verdura montañesa, a esa acedía brava que non naceu pra ningún paladar. Era un leito de fentos dondo e mol, como si fose de escumas, ou de nubes. Era un leito morno de cousas vivas, aquecido con alentos da terra, un leito como pra morrer n'el, e non erguerse endexamais. A noite estaba a sorrir i-eu atopábame ben.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723236.xml
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM
De máis dura qu'os de pluma e limpan millor.
Véndense en todol-os establecementos do ramo.
ANDRÉS PERILLE --- OURENSE
Sanatorio Quirúrxico de San Lorenzo
Santiago de Galicia
Dos Profesores
D. Fernando Alsina e D. Antonio M. de la Riva
CIRUXANO XINECÓLOGO
FOTOGRABADO
Si quer qu-os seus fotograbados sexan o mais perfecto posibres, convenlle envialos aos
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Rios Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
A sua biblioteca non será
unha biblioteca galega,
mentras non adeqira as
obras editadas por
NÓS PUBRICACIÓNS GALEGAS E IMPRENTA
SANTIAGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572324.xml
162 NÓS
aquela fotografía con unha galeiría no fondo
aquel reló sin vidro disecado.
Quero quero chorar desconsoladamente o meu cabelo castaño [escuro
agora que o meu corpo durme na beira mesma dun lago pálido.
Decide que agonía traspasada ou carne humana me berra. Coa miña gorra mariñeira dos meus oito anos
eu quero volver a descansar na miña propia cabeza
nas miñas propias máns.
Sober dos meus propios pés estaria mirando como resucitaba.
Ti vello vento do Norte
e ti vella cidade amorosa!
Anceio cruzarme nas vosas esquinas
os labios docemente decorados de silenciosas sonrisas.
Que musgo quero romper na miña soma
pra volver a ser paseante de longas zancadas.
No espello do armario agárdanme tristes
restos dun rostro amado eternamente.
Decide si pode ser novamente aquela voz oída algunha vez.
Do libro inédito FAVORABEL PRISIÓN DE SONO (1933-34)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723223.xml
NÓS
Veleiquí todal-as cántigas que puiden recoller na miña xeira; percébese axiña, na intención eróteca das unhas, na alusión a froitos que non se dán na illa das outras, que as mais delas son importadas rexistrán-
copras son cantadas a son de pandeiro, cun deixo pousado e melancóneco difrente das pandeiradas habituás.
Ficades cunha idea de como é a illa de Ons? Que a podades confirmar desexo e que
dose no canzoeiro de outros e moi diferentes logares galegos. Curioso é notar tamén como nestas cántigas abondan os castelanismos feito estrano nun logar, como a illa, onde se fala o idioma patreo cunha limpeza maraviosa. Teño de sinalar tamén que todal-as
da confirmación vos fique, de por vida, esta lembranza agarimosa, esta saudade infinda que vai sempre comigo dende que tiven a sorte de mourar uns días na illa mais fermosa e cativante do mundo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723234.xml
blema agrario mejicano, Manuel Ruiz Miyar.—El sistema Samkya, Luis A. Buralt.—El tema de la Felicidad y el problema social, J. Varela Zequeira.—La crisis de la legalidad, Emilio Menendez.—Literatura: Leonardo. Aurelio Boza Masvidal.—La dramática de Montalvo, Roberto Andrade.—El dictador, (drama inédito), Juan Montalvo.—Virgilio y la poesía nueva, Augusto Arias.—Elegía y tercer poema de una voz, Antonio Martínez Bello.—Filología: El simbolismo en el lenguaje, Alicia Mc Carthy.—Livio Andronico, traductor de Llomero, Guissepe Favole.—Medecina: Homenaje a Pasteur en el cincuentenario de la primera inoculación antirrábica, Honoracio Abascal.—Vida Universitaria.
Número de Septiembre-Octubre, 1934.
Sumario: Unamuno en Norteamérica, Warner Fite.—Prólogo de un libro sobre Benjamin Constant. Gregorio Marañón.—Arte y civilización, Emerson Swift.—El Dictador, Juan Montalvo.—Criticismo y colonización, José María Chacón y Calvo.—Una interpretación de Norteamérica, José Antonio Ramos.—La crisis de las élites, Mowat.—Los grandes geógrafos franceses contemporáneos, Salvador Massip.—Una nueva concepción del mundo y una nueva ciencia de la naturaleza, Emilio Fernández Camus.—Aspasia, precursora de la mujer moderna, Juan José Maza y Artola.—Un notable brasileño, Juan Manuel de Dihigo.—Vida Universitaria.—Bibliografía.
JURÍDICAS Y SOCIALES, revista universitaria, Director: Juan F. Moa, Buenos Aires, Julio-Agosto, 1934.
Sumario: Dr. Leonardo Viola, Responsabilidad administrativa de los Gobiernos revolucionarios.—Carlos Linares Quintana,
Contralor protocolar de intrínseco.—Julio A. Verón La endocrinología y la ciencia penal.—N. Thomas, Mariano Moreno.—Sigfrido A. Radaelli, La política portuguesa en el Río de la Plata (1806-1809).—Pablo Tischkovski, Introducción al neocriticismo formalista de Stammler.—Legislación.—Jurisprudencia.—Índice de colaboraciones, etcétera en diarios argentinos.—Bibliografía.—Noticias de la Facultad.
PORTVCALE Maio-Junho 1934.
Sumário: Uma linda Cantiga do século XII, J. J. Nunes.—Velhas mentiras, versos de Abílio de Mesquita.—Carta, David Lopes.—Conduzindo o rebanho, quadro a óleo por Silva Porto.—«A larguesa do Reino de Deus» e «De que espírito somos», por J. Alves Correia, Severo Portela.—Inéditos e autógrafos.—Idealismo e misticismo, Emanuel Ribeiro.—Ainda a batalha de Ourique, Victoriano José Cesar.—Varia.—Bibliografia.—Novidades.—Índices de livros.—Leituras de livros.—Res et verba.
Julho-Agosto, 1934.
Sumário: Nota sobre algumas obras inéditas do historiador João de Barros agora perdidas, E. Prestage.—O regionalismo orgânico e a sua constituição sistemática, Jaime de Magalhães Lima.—Ainda a batalha de Ourique, Victoriano José César.—Tipos populares dos arredores do Porto, Apontamentos à pena de Francisco José Rosende.—Nota linguística «De Riquiço», «De Riquixó»?, Antonio Barradas.—A Bebé feia se mulher, versos de Alice.—O Livro V das «Ordenações», Augusto Cesar Pires de Lima.—Varia.—Bibliografia.—Novidades.—Res et Verba.
Imprenta NÓS, Rúa do Vilar 15, Santiago.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723212.xml
170
de piso baixo con chan terreo; teñen o tellado a dúas vertentes que desaugan nas facianas longas. As mais probes óllanse ao N. e ao Sul as maís ricas. Non teñen pateos, curros nen sebes ou valados que as garden; as mais delas pechan con tarabelo e sen chave. A unha beira teñén o pendello onde se gar da o carro de bois (sempre os levan xunguidos pol-o pescozo), as petas, os arados, etc. a leña e mais a herba.
As casas son feitas de cachotes e teñen o madeiramen de piñeiro; soio teñen xanelas na faciana principal na que se abren dúas portas adinteladas, de hoco pequeno, con dúas follas facendo cancela; entre as portas óllase unha xanela pequeniña. Unha porta abre pra a cociña e outra pra o dormidorio; entr-elas, baixo a xenela, acostuma a
habere un banco de pedra. Apenas teñen cristás, nen teñen chemineia. Rente da casa está a corte pra a facenda cun apartamento que é o cortello dos cochos.
A cociña é escurisima e ten unha lareira de pouco mais de meio metro por un e meio posta a unha outura de mais meia vara. Rente, no mesmo nivel, fica o forno, e perto dele o muiño de man, de pedra grá, cun diámetro de 50 a 60 cms. Non fallan nunca a artesa, un pequeno banco chamado tallo e un alzadeiro probisemo.
O resto da casa, sen comunicazón interior, é dormidorio, xeralmente de dous leitos nos que se arranxan todos durmindo xuntos a dous, a tres e a catro. O que é carpinteiro
NÓS eiquí traballa, o que é mariñeiro eiquí garda a vela, e as redes, e os toletes, e os estrobos, e os remos. Nas casas millores teñen algúns retratos dependurados das paredes. As roupas gárdannas dependuradas dun pau horizontal que pende do teito. No faiado gárdanse as patacas e o cosco ou folla de millo pra botar no cortello. O grau gárdano no piorno (nas casas boas) que está pertiño do casal é de pedra e madeira. Nalguhas casas teñén xenas ou cabras. Estruman con toxo e golfeiros ou algas. Aluméanse con candis de petróleo.
As casetas dan unha impresión probisima: dous ou tres pratos, unha tixola, uns trébedes, a alcuza do óleo, unha farrapeira pra cada leito, colchóns de follo, roupas das mais cativas e nengún adorno, mais todo moi limpo. Estrana non ollar santos nen imaxes relixiosas; na porta da cociña, ao eisterior, teñen cravada unha cruz de pau contra as meigas, e mais ren; As veces un rosario vello no testeiro do leito que ven se olla non foi usado fai anos.
A XENTE
Os tipos mais populares da illa son: o Calviño, o Marina, o Pisacán, o Mogueiro, o Gabilán, o Ripote, o Tupi, o Galleta, o Barandas, o Merdé, o Carroucho, o Chuchona, o Fentos, o Cocharelo, o Chalanas, o Vello, o Colón, o Serrán, o Pinche, o Crego, o Duque, o Gato, o Pisito, o Caxote e o Pareja. Casi todol os homes, vellos, mozos e cativos, teñen un alcume. A muller non-o ten endexamais.
Os nenos teñen conta do gando e axudan aos pais na pesca e nos traballos da terra. Non cantan nen xogan: son trisfeiros de seu. De mozos gostan uns namoros breves, calados e castos, xeralmente entre parentes moi próximos. Os solteiros van de mozas xoeves, sábados e domingos e casan entre os 18 e os 25 anos, as mulleres casan entre os 15 e os 22 anos e é rarisemo que teñán fillos de solteiras. Podera darse un caso en moitos anos.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572329.xml
A ILLA DE ONS
Por ALVARO DAS CASAS
Na entrada da ría de Marin, entre o cabo de Udra pol-o Sul e a punta de Cabicastro ao Norte, os mapas sinalan dúas illas que protexen a ría especialmente contra os temporais dos terceiro e coarto coadrante; son a illa de Ons e a Oncela, Onceta como se nomea no Fontán, ou Onza como se di no derroteiro (1). Desta, moi pequena, non me ocuparei por que a mais está deshabitada; estiven nela, sei que produz boa herba e ren mais; nen un árbol. Na illa de Ons, aparte outras moitas estadas, residín nunha xeira de dez días; do 13 ao 23 de Xuño do 1932, sendo hóspede do cisempar e chorado torreiro D. Anton Bruno; gardarei agarimoso sen nome no recanto mellor das miñas lembranzas.
A illa de Ons carez de bibliografía; apenas unha lixeira reprenza nos dizonarios (o xeógrafo de Madoz non lle adica nen meia dúcea de liñas) e mais ren. Rivera e Vázquez non falan dela (2), moi pouco Murguía, Rodríguez González (3) pouco mais fai que nomealas o mesmo que Gallego Armesto (4) o mestre Otero Pedrayo, tan completo sempre, adícalle uns comentarios casi telegráficos (5); Xurxo Lourenzo adicallos brebísimos (6) e Xoán Carballeira fáille uns reportaxes no «Pueblo Gallego» mais sen safrese do senso xornalístico que os motivaba. Con todo é dos recantos mais atrantes e de mais fondo intrés do noso país, e si co-esta papeleta esperto anceios do seu estudo xeolóxeco, histórico e xeográfico completo, penso que xa teño conquistado dabondo.
XEOGRAFÍA
A illa de Ons fica tendida de N. N. E. a S. S. W. mais ben entre as puntas da Lanzada e Cabicastro. Ten de longura pouco mais de tres millas, unha na sua largura maor e oito de boxeo. A sua outura máisima é de 119 metros. A illa é de propiedade particular e foi mercada, según as miñas informacións, en 300.000 pts.
Conta cun faro de luz fixa, branca, de 3.225 buxías que se convirten ao exterior en 325.000, de sistema de lóstrego en agrupamentos de catro destelos que relampaguexan en vintecatro segundos, cun seitor de ocultazón de 5,50; ten corda pra tres horas, con frotador de mercúreo e lámpada de petróleo Champs con provisión por ano de seis toneladas (1).
(1) Este faro, reconstruído, inaugurouse no 1925.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723221.xml
NOS
63 Un home de tantas rendas, despois de tanto saber que n-ha de traguer consigo os avíos de encender.
64 Moza que te estás penteando debaixo dun laranxeiro, achanza ben os cabelos e pende ben o carreiro.
65 O zapato quer a media, a media quer o zapato; a meniña que é bonita tamén quer un mozo goapo.
66 Canta ti, cantarei eu, irémolos dous cantando: cante quen tivere amores que os nosos vánse acabando.
67 Dicen que non teño renda para lle pagar ao Estado, no pueblo de Sta. Uxia teño un salgueiro prantado.
68 Eu non vou mais a Carreira, a Carreira non vou mais que se pican as areias os amores moito mais.
69 Corrubedo non ten auga, se non ten eu lla darel: co-as bágoas dos meus ollos Corrubedo regarei.
70 Unha vella nun corral dun cuesco matou un polo, e si se descoida un pouco mata galiñas e todo.
71 Miña nai e mail-a tua foron a unha romeiria; a miña viña borracha, a tua xa non se tiña.
72 Eu arriméime a un loureiro por saber si era calado, o loureiro e paroleiro todo trae emparolado.
73 Eiquí nenas, eiqui nenas arredor do meu sombreiro: héivos de casar a todas que teño moito diñeiro.
74 Pol-a miña porta pasa un regueiro de auga fría, para lle dar de beber aos amores de algún día.
75 Mociñas que o tendes, dai; eu cando non tiña dei; agora teño e non dou; cando non tiver darei.
76 Dame unha pinga de viño para mollar a garganta, para cantar como a rula, verás como a rula canta.
77 Canta rula, canta rula, canta rula no teu souto; que é o que estás esperando pol-o que ten na man outro.
78 Á tua porta meniña sementei o azafrán, tamén sementei amores, non sei si me nacerán.
79 Algún día por te ver abrín portas e ventanas, agora por te non ver todal-as teño pechadas.
80 Eu caséime por un ano por saber que vida era, a vida non era mala... solteiriña quen me dera!
81 Do teu corazón ao meu vai unha longa cadea, toda chea de sospiros, branca com'unha azuzena.
82 Adeus Santa Uxia hermosa, á popa te vou virando: a saída será boa, a volta Deus sabe cando.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723231.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NÓS cente Risco.— Poliorama da Triple Alianza, F. F. del Riego.—Cataluña e a lei de cultivos.—Diario dunha viaxe de nacionalistas: Galeusca, A. das Casas.
Alento é unha revista escrusivamente política, mais tamén escrusivamente doutrinal, que trata os problemas de Galiza, da España e do mundo dende o punto de vista do nacionalismo galego, mais enteiramente fora de todo partidismo de calquera caste, sen adscripción a ningún grupo nen programa político, e aínda sen referencia ningunha a persoas, partidos ou entrequenencias políticas de momento. D'iste xeito, esta revista, que facia falla, resulta, á sua maneira, unha revista de cultura superior, que pode xogar un bo rol, sabendo manter o ton doutrinal e alonjada das loitas do noso tempo. Desexámoslle que sepa seguir a súa liña.
N.º 3, Setembro, 1934.
SUMARIO: Editoriás.—Nacionalismo galego, Vicente Risco.—Apuntes en col do Tribunal de Garantías, Xohan Brañas.—Un arte da Terra, Lois Seoane.—Crónicas: Valencia, Baleares.—Diario dunha viaxe, A. das Casas.
N.º 4, Outono, 1934.
SUMARIO: Dintel xurídico-político da nación galega, F. F. del Riego.—O home galeguismo, P. Pedret Casado.—Cousas do centralismo, Ramón Villar Ponte.
LOGOS, boletín católico mensual, n.º 42 Pontevedra. Xuño 1934.
SUMARIO: Letras de loito.—O Cardenal Francisco Ehrle, P. L. G. Canedo (O. F. M.).—Estampas composteláns, Xesús Carro.—A espiritualidade dos Cancioneiros, P. G. Placer (O. de M.).—A Ermida de Areas, no Ribeiro, A. das Casas.—Novas da nosa Galicia, S. A.
N.º 43, Pontevedra, Xullo, 1934.
SUMARIO: A parroquia dos ermos, R. Otero Pedrayo.—Nosa Señora do Portal, Victoriano Taibo.—A Biblioteca pública de Pontevedra, Enrique F. Villamil.—A espiritualidade dos Cancioneiros, P. G. Placer (O. de M.).—Bibliografía.
BROTÉRIA, agosto Setembro, 1934,
SUMARIO: Mariano Pinho, A Acción Católica e a Familia.—A. Rocha, Dilatando a Fé e o Império.—Domingos Mauricio, O Car-
dial Ehrle.—J. da Costa Lima, Primor francés.—Manuel Vicenie Moreira, Assistência e educação maternais e infantis de uma zona pobre de Lisboa.—E. Jombart, Documentos da Santa Sé.—J. C. Augusto de Miranda, Uma introdução à filosofia indiana.—Revista de Revistas.—Bibliografía.—Obras recebidas.
Outubro 1934.
SUMARIO: Paulo Durão, Pseudo Helenismo Literario.—Barão de Vilalba, As missões religiosas no Ultramar.—Mariano Pinho, Economia Organizada.—J. da Costa Lima, A Lição do Império.—Armando Mattos, O temunho heraldico. Dias de Magalhães, São Paulo, Teixeira de Pascoaes e a Crítica.—Sob o sinal da Cruz.—João Serafim Gomes, Subsídios para o Vocabulário Português.—Revista de Revistas.—Bibliografia.—Obras recebidas.
Novembro, 1934
SUMARIO: Neves Monteiro, O cavalo de Troia em Genebra.—Riba Leça, Algo mais sobre Eugevismo.—Serafim Leite, Colonização dos Portugueses no Brasil.—J. da Costa Lima, Pintura de gênios.—Corres de Letra.—M. P. Baptista, Orientação pedagógica.—E. Jombart, Documentos recentes da Santa Sé.—Revista de Revistas.—Bibliografia.—Obras recebidas.
Dezembro, 1934,
SUMARIO: Pedro Hispano, A embaixada ao Brasil.—***, Trotsky.—Paulo Durão, O «Auto de S. António» por Alonso Álvares e uma interpretação recente.—Serafim Leite, Por comissão de Manuel da Nóbrega.—Armando de Mattos, A margem da Numismática.—Luís Gonzaga de Azevedo, Interdito de 1258.—A. Alves da Cruz, Notas sobre a língua «chinsenga».—Dr. Afrânio Peixoto, Recepção da Academia Brasileira de Letras ao Sr. Cardeal Patriarca.—Revista de Revistas.—Obras recebidas.
REVISTA DE CULTURA, Rio de Janeiro, Julho, 1934.
SUMARIO: Rimance, Dr. Agostinho de Campos.—Todo o mundo e ninguém, Gil Vicente.—Citações portuguesas célebres, doctor Antenor Nascente.—Microcosmo, Carlos de Laet.—A these da Infanta nas lyricas de Camões, Dr. José Maria Rodríguez.—O Bispo de Olinda perante a História, Antonio Manuel dos Reis.—Soneto Benção, Dr. Pe-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723225.xml
NÓS, 183
outros encaramados á súa sona máis que por un propio valer estraordinario, pol-a benevolencia dos amigos, pol-a pobreza intelectual ambiente.
A xeneración de Risco é unha xeneración incompleta. Fallan representantes de moitas actividades culturais. Por exemplo, é unha xeneración que non fixo ren no terreo da música. Na pintura, a súa obra tampouco foi importante. Porque o máis famoso dos pintores de aquela idade, Sotomayor, cuia técnica faino da repetida xeneración, aínda fiel ao tema e ao espírito galegos, carez de aquella adscripción vital á galeguidade que é cuasimente o miolo sustantivo de iste grupo de homes. No terreo científico, esta xeneración inicia o traballo moderno, europeo, na prehistoria, na filoloxía, na xeografía, no folklore, na xenealoxía, na biografía. Menos presentes están as ciencias naturais, porque os cultivadores das mesmas non soen sentir a emoción humanística do galeguismo. En xeral, é na literatura onde esta xeneración produce os seus máis granados froitos.
Fican fora de iste grupo escritores e investigadores galegos coetáneos, meritísimos algúns, cuia conceición do seu traballo con relación a Galicia non supera o senso dos precursores.
Anque unha das creacións máis importantes de esta xeneración é o nacionalismo galego, non todos os seus homes son nacionalistas. Algúns nin o son, nin simpatizan mínimamente con esta doutrina. Hai, pois, un subgrupo de nacionalistas. Tendo en conta que na hora da política non todos actuaron ortodoxamente; e mentres que uns permaneceron isolados e puros, outros seguiron a caudelos non galeguistas e por aí andiveron desempeñando goberno cívico baixo o bienio azañista. E decir que uns, intransixentes, xulgaron sempre preciso non figurar n-outras fias que as do nacionalismo enxebre, mentres que outros botaronse a servir á República e a colaborar cos republicáns, vendo na República e nos republicáns algo máis que un medio pra conseguir as libertades da Terra. Entre os nacionalistas destácase con singular relevo o cenáculo ourensán, ao que se refireu particularmente o estudo de Risco, «Nós, os inadaptados» e a novela de Otero Pedrayo «Arredor de sí».
A maioría de istes homes estíveron agrupados nas «Irmandades da Fala» e ao disgregarse istas, ou se refuxiaron en partidos políticos hespañoles ou permaneceron isolados, cultivando as súas disciplinas, até a fundación do partido galegista.
Espiritualmente esta xeneración é a do simbolismo. Un simbolismo lastrado de positivismo ás veces, de romantismo por ventura. Istes homes, denantes de descubrir o novo mundo mental do galeguismo creíanse cisnes, tiñánse por super-homes. Aborrecían ao filistéu, ao burgués, ao plebeio. En fin, inimigos da democracia, do liberalismo, da política, poseían as máis este-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723235.xml
Os pobos somentes son grandes pol-a cultura.
Mercade Libros Galegos.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723230.xml
185
A sua relación de 1927, tidoado «O Galés no enseño e mais na vida», tuvo un imenso éixito de venda no Pais de Gales. Actualmente o galés é, deica os 8 ou 9 anos, a única lingua do enseño en cáseque todol-os distritos onde é a lingua corrente da poboación. A esta edade encoménzase, pol-os métodos modernos, un enseño intensivo do inglés, sen que o estudo da lingua materna sexa abandoado. A saída da escola aos 14 anos, os nenos son bilingues, falan e escriben as dúas linguas coa mesma facilidade. No 90 por cen das escolas secundarias do Principado, o galés figura no programa sexa coma primeira, sexa coma segunda lingua, e perto de 3.000 alunos sofriron o ano derradeiro o ensamen de galés previsto no certificado de fin d'estudos. A Universidade do Pais de Gales ten 4 cadeiras de galés; en 1932, 100 licenciados antre 600 escolleron o galés coma un dos ramos pra obteren a licencia. En total-as Escolas Normales, asi coma nas seizoóns pedagógicas dos catro colegios universitarios que compoñen a Universidade do Pais de Gales, figuran no programa os cursos de galés.
JOHON MEIER E HOFFMANN-KRAYER.
O 14 de San Xohan e o 5 de Natal, d'iste ano, son as datas de cumpriren os seus 70 anos dous ilustres e sabios folkloristas suizos: os Profesores John Meier e Eduardos Hoffmann-Krayer, respeitivamente.
O Dr. John Meier, profesor en Basileia, hoxe en Freiburg im Breisgan, dirigiu de 1905 a 1912 a Sociedade Suiza das Tradiciós populares, e a il débense, ademais dos seus escritos, o Arquivo dos contos populares de Suiza (13.000 números) e a parte da Suiza no monumental Atlas do Folklore alemán.
O Dr. Hoffmann-Krayer, profesor na Universidade de Basileia a quen tivemos a honra de coñecer persoalmente foi o fundador da Sociedade enriba menzoada, da sua revista: *Schweizerische Archiv für Volkskunde*, que leva publicado 34 volumes, e foi o que deu á disciplina que cultiva o prestígio e o creto d'un importante ramo centífico. Fundou tamén a Seizón d'Europa no Nuscum für Völkerkunde de Basileia, onde recolleu cousas suizas e d'outras terras europeas. Duas importantísimas publicacións están ademais ao seu cargo: o Dr. Hoffmann-Krayer dirige o manifesto Dicionario das supersticiós alemás (*Handwirterbuch des deutschen Aberglaubens*), que vai no 6.º volume, obra en que colaboran os millores autores da lingua germánica, e do mais outo valor pra estudos de folklore, historia das relixións, e disciplinas co elas relacionadas. E pol-a sua parte, pubrica ainda Hoffmann-Krayer a *Volkskundlichen Bibliographie*, anuario bibliográfico do Folklore, de caraute internacional, onde recolle total as publicacións de libros e revistas referentes á materia. D'esta bibliografía van publicados 12 anuarios.
Reciban os ilustres investigadores o homenage admirativo e cordial de NÓS. - V.R.
LIBROS
AS TELHAS DO TEU TELHADO (Nota etnográfica) por J. R. Santos Junior. Arquivos do Seminario de Estudos Galegos, VI. Compostela 1933-34.
Muitas son as cantigas en que figura o motivo que serve de tidoo an traballo do Prof. Santos Junior. O A. reune 61 cantigas portuguesas de esta caste e fai un estudo das virtudes que o pobo concede ás tellas.
Podemos ver n-iste traballo unha mostra mais da grande identidade existente entre o folk lore de Portugal e o da Galiza. Moitas das cantigas que aparecen n-iste traballo atopámolas tamén eiqui.
Sinalase, non obstante, unha curiosa diferencia. Na Galiza, case non teñen as tellas aplicación medicinal; téñena, en troques, e grande, en certas prácticas supersticiosas, coma por exemplo, pra faguer cambiar a dirección do vento virando certas tellas cara arriba n-algunhas capelas.
En Portugal, pol-a contra, aparecen as tellas abundantemente empregadas na medicina popular e tamén coma ofrenda a certos santuarios, tellas estas que somentes tefien virtude cando son roubadas de calquer casa que non sexa a do ofertante. Estas ofertas de tellas fanse, xeralmente, pra obteñer o remedio de certa enfermedades, varias das coales estuda o A. Tamen pra remedios se empregan directamente as tellas, reducin doas a pó.
A orixe de iste remedio non é de hoxe. O A. cita a Gil Vicente e a Camilo, nos que aparece, coma cousa xa sabida, a importancia que na medicina teñen as tellas.
O A. vé, no seu emprego, un simbolismo. A xente empregaas porque elas significan a sua garda contra a chuvia e o frío; significan a sua oferta á familia; significan o seu descanso nas labouras de toda a vida.
Intresante traballo, feito de xeito maxistral polo ilustre etnógrafo e arqueólogo.
X. L. F.
REVISTAS
ALENTO, Boletín de estudos polítecos, Santiago, 1 e 2, Xullo-Agosto, 1934.
Sumario: Primeiras verbas. - Galiza nun libro catalán. - Nacionalismo golego, Vi-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723216.xml
174
nos a mangados, 'e falles soprando' un por un, i-encheu a dorna de ouro facéndose millonario.
David Otero, de 60 anos, viu unha raiña penteándose na fonte do Gaiteiro: cobriase cunha capa de prata, tiña na testa unha croa de brilantes e o pente relocíalle como si fose de vidro.
Estando no Marrocos Bieito Piñeiro falou cun mouro que, ao decatarse de onde era nado, dixolle que en Ons había moitos tesouros. Ao voltar o Bieito correu toda a illa mais non topou ren.
Cando saía de palicar coa moza Pepiño Vidal, de vintesete anos, viu a Compaña que lle acenaba coa man.
O fillo de Rumona Dominguez Solla andando a pescar pol-o Centolo choutou a te-
rra pra coller unha pedra coa que fondear a dorna, e nun burato que hai por embaixo do castelo viu un boi moi grande cunhas cornas moi longuísimas, que ao soprar facía moito tronido. O rapaz tal medo colleu que se botou ao mar e por ben pouco non afoga.
XANTARES
Os xantares mais enxebres na illa son:
A compota. Bátense ovos, bótase galleta de pantrigo picada da que se merca en Bueu, fariña, sucre, cravo, comiño, canela, pe- menta e outras especias, unha cebola picada con prixel e touciño en rustrido e mais un pouco de nébeda. Ponse todo nunha caldereta e métese no forno a cocer ben, co forno
NOS
ben quente, hastra que fique duro. Logo córtase como si fose pan. Solamente se xanta no Antroido e na Páscoa.
Fillóas. Bátense hovos moi batidos e bótasélles auga e fariña triga. Derrétese touciño na tixola e cando está a tixola disposta vanse botando culleradas da masa feita que se chama almoado, e fanse como tortillas que logo se espolvorean de sucre. Xántanse cada mañán no almorzo.
Bandullo. Ponse a salar o bandullo do porco e logo, no Antroido, énchese de almoada de compota moi cargada de hovos, métese no forno e déixase cocer hastra que fique como un queixo. Xántase cortado ás rebanadas, e gosta tanto que na illa din:
o peres-peres e mail o bandullo, fan unha festa no cabo do mundo.
AS FESTAS
Na illa as xentes son pouco festeiras: na verdade festas non fan mais que unha i é a de Bueu. Mozos e mozas, vellos e vellas, son dunha tristura inmensa: falan pouco, visten de escuro, apenas cantan e cando o fan dánlle ás cántigas un deixo de infinda melanconía. Sábense por herenza leprosos, supoñen xa de nenos a sua morte e co-esta preocupazón pasan os anos. Non gostan de saírem endexamais da illa, na que por outra se xulgan probes, mugoados, encheitos de toda-as infelicidás mais por enriba de todo pensan —como no conto de Romero Blanco encol de Lidón— que como Ons non hai nada. Os mesmos namoros pásannos rapidamente e cunha castidade sen egoal. Acostuman dicir que dos biquiños saen os filliños, e nen un beixo se dan: a moza ten de ire ao casorio hastra no pensamento virxen.
Merez destacarse, como a mais leda da illa, a festa da Páscoa.
De mañán, no abrente, en cada fogar pónse a mesa, con manteis brancos e moito comestibre de compota, galletinha, porco, figos, galiñas e mais resoleos e viños; no resto do ano soio beben auga. A mesa fica posta hastra o solpor.
Despois do meiodía van chegando os compadres e non falla nengún pois sería grande
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723227.xml
185
NOS
MITTELEUROPA
(Proseguimento de Da Alemaña)
por Vicente Risco
II VIENA
TOPONIMIA URBANA
As ruas vellas do pasado turran por min. Por frente ao domo, o Pazo Arzebispal, c'unha fía de fiestras de frontón. Paso por diante d'il por Rotenturm Sttasse, dou volta por Wollzeile, atopo ruas vellas con nomes vellos de cibdade antiga, de vida pretérita que un quixera en vao reconquerir: rua do Vinagre, rua dos Panadeiros, curro da Herba, mercado da Carne... Que houberan dito os concexás d'Ourense que lle trocaron o nome ás ruas por qu'eran semellantes a istes, se souperan que n-unha cibdade, cuio soilo nome é endeporsí unha evocación d'elegancia e distinción, ten no meio e meio ruas con nomes ordinarios e prosaicos.
Porque non son istes somentes, son moitos mais. Crar'está que pra min teñen mais evocación istes nomes e pol o tanto mais poesía, qu'os nomes de batallas e d'homes ilustres; mais pra iso son eu un ente estrafalario, anque precure as veces non parecelo.
Por alí me metin, andiven, reparei, sentindo unha vida mais perto da miña, ata que me metín pol-os arcos da vella Universidade, atravesando prazas, páteos e pasadeiros con pequenas tendas e librerias d'esas que n Ourense chamarían cousa provincial, ou ainda mais, de vila rural; tendas con cristaleira n unha fiestra baixa e pequena, casas coas vidreiras pechadas, ruas sen ninguén; vida calada de tendeiros e artesans aconchegados onde os deixan, conservando no escuro, no esquecemento a dinidade do oficio, insuas de traballo honrado e homilde qu'ainda queda no mundo coma testemoio de cousas estifiadas e nou por iso menos eternamente vale deiras, tráfego e traballo sen teoria, e por elo superando na práitica todal-as teorías; vida que teimosamente se nega a desaparecer, segura da sua verdade contra de todo o que dicir se poida, anque a corrente balbordeira, da modernidade efímera a vaia botando pra un lado, no seu devalar cara o aniquilamento.
Pra que se vexa qu'a toponimia ten un senso, e non é somentes filología e linguisteca, senon o que val mais que toda outra cencia: símbolo e non símbolo inventado, coscente, nacionalista, senón símbolo de seu, resultante da natureza das cousas, fala da historia, fala de Deus.
RUAS
Despois, por Schönlaterngasse, cheguei á casa de Correios. Tiña que precurar a Briefbewahrung, por se tiña carta. Atopeina. Aquelo estaba moi ben e moi limpo. Saliña pequena, c'un mostrador no fondo con reixa dourada. Empregados finos e corteses. Sen amostrar pase nen nada, déronme a carta, pagando dez groschen.
Chegueime logo á Schwenden Platz, qu'está na beira do canal do Danubio. Lugar animado e lido. Cafés con terrazas cheas de gente, en cadeiras pintadas de branco. Señores elegantes, rapazas lindas e ben fardadas.
O andar un soilo por istes sitios chega a aborrecer a un, é certo; mais tamén ten de bó o ir por ond'un quer, sen obriga de ver o qu'a un l'amostren. Sen conversa nen parola ociosa, aproveita un mais o qu'ouservá. Un aforro d'energía permite a un de se concentrar no que l'intresa, embora deixe un moito por ver. Ademais, o gusto de camiñar a boa de Deus, por onde cadre. Logo qu'a socidade é sempre discipriña. Faise un mais home.
(continuarase)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723233.xml
NOS
SUDETEMDEUTSCHE ZBITSCHRIFT FÜR VOLKSKUNDE, Prag, 1934, 4 Heft.
Alfred von Klement, *Das Lied von bösen Frauen*. Hans Honti, *Zum Märchenmotiv vom Räuber im Sarge*.—Wenzel Stiasny, *Volksmedizin in Westböhmen*.—Dr. Egon Lendl, *Sudetendeutsche Volkssplitter innerhalb des ungarländischen Deutschtums*.—Leopold Götzsch, *Der nordmährische Mundartdichter Richard Sokl*. Richar Zeisel, *Kaiser Franz Josef und der Bauer*.—*A Pandel zum Gedenken*.—*Atlas der deutschen Volkskunde*.—*Kleine Mitteilungen*, etc.
BOLETÍN DE LA ACADEMIA GALLEGA
Cruña, 11 Agosto, 1934.
**Sumario:** *a.—* Líneas de evocación: Ante el nuevo homenaje al autor de *Aires da miña terra* y *O divino Sainete*.—Inauguración del monumento a Curros Enríquez: Llegada de S. E. el Presidente de la República. El acto inaugural. Discurso del Presidente de la Academia Gallega. Discurso del Alcalde de la Coruña. Discurso de S. E. el Presidente de la República.—Sesión celebrada por la Academia Gallega para recibir al Sr. Alcalá Zamora como Académico de Honor.—La gestión del monumento.—Colección de Documentos históricos.
BOLETÍM DE FILOLOGIA Lisboa, tomo II, fascículo 4.
**Sumario:** Joseph M. Piel, *Os nomes germânicos na toponímia portuguesa*.—Rodrigues Lapa, *A Vida e feitos de Julio César*.—Armando de Lacerda, *Fonética experimental. A delimitação articulatória dos quimogramas*.—João da Silva Correia, *Associação vocabular natural*.—Libros e revistas.
REVISTA DE GUIMARÃES, abril-junho, 1934.
**Sumario:** *Cartas de Martins Sarmento ao Padre Martins Capela*.—A. Tiburcio de Vasconcelos, *Colecção de estampas e índice de gravadores*.—Augusto César Pires de Lima, *Autobiografia de um monge de San Bento*.—Alberto V. Braga, *Curiosidades de Guimarães*.—Adriano Rodrigues, *Um tipo minhoto popular*.—João Lopes de Faria, *Velharias Vimaranenses*.—A. L. de Carvalho, *A minha Terra*.—Conferência.—Boletim.
BOLETÍN DE LA SOCIEDAD CASTELLONENSE DE CULTURA.
1934, cuaderno V.
**Sumario:** *El Paisatge en la literatura Valenciana*, Ángel Sánchez Gozalbo.—*Une tentative d’expropriation littéraire*, Am. Puigés.—*Els Amics de l’Art Vell*, Joan Sacs.—*Coged, coged las rosas*, Francisco M. Delgado.—*Carta puebla de Almazora por Jaime I Almazora*, P. Ramón de María.—*Desig*, E. Soler Gordes.—*Mestre Jacme Roig y Baltasar Bou*, Adolfo Salva Ballester.—*Impressió*, Enric de Moro.—*La Rambla de la Viuda*, Gimeno Michavila.—*Solitud*, Lluís Guarner.—*Notas bibliográficas*.
Cuaderno VI.
**Sumario:** *La Rambla de la Viuda*, V. Gimeno Michavila.—*Montanya*, Lluís Guarner.—*La humilde grandeza de Silvio Pellico*, Lluís Revest Corzo.—*Pintures rupestres al barranc de la Gasulla*, Joan Porcar.—*La Biblioteca, singularment la Popular, en función de divulgadora de la cultura*, Rafael Raga Miñana.—*Una excursión a las cuevas de la Mola de Remigia*, Ángel Sánchez Gozalbo.—*Notas bibliográficas*.
ARCHIVES SUISSES DES TRADITIONS POPULAIRES, tome XXXIII
1 e 2.º cahier Basileia, 1934.
**Sumario:** E. Hoffmann-Krayer, *John Meier zum 70. Geburtstag*.—Bernhard Schmid, *Wistshausnamen und Wistshausschilder*.—R. O. Frick, *Quand l’Hirondelle était toute blanche*.—Gertrud Zürcher, *Festliche Anlässe im alten Thun*.—*Mélanges*.—*Comptes-rendus*.
Tome XXXIII, 3 e 4.º cahier, Basileia, 1934.
**Sumario:** H. Bächtold-Stäubli, P. Geiger, *Eduard Hoffmann-Krayer zum 70. Geburtstag*.—Fritz Sarasin, *Die Anschauungen der Völker über Ehe und Junggesellentum*.—John Meier, *Das Tanzlied der Tinser von Kölbigk*.—Gian Bundi, *Gieri la Tscheppa aus dem Bündnerischen Schamsertal und seine Märchen*.—Max Oechslín, *Aus dem Urner Alplerleben*.—*Mélanges*.—*Comptes-rendus*.
UNIVERSIDAD DE LA HABANA
Julio-Agosto, 1934.
**Sumario:** *La reconquista de la autonomía*, Raúl Roa—Filosofía y sociología: *El pro-*
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723218.xml
176
10 Eu pasei por Camariñas por Camariñas cantando; as nenas de Camariñas quedan no río lavando.
11 Ao pasar as illas de Ons acórdacheme meniña, agora que van pasadas coma si nunca che vira.
12 Desafío, desafío desafío de navalla: nunca fun a desafío contigo cara labada.
13 Catorce voltas fixemos para montar o Centulo, e quixo a Virxe do Carmen que viñésemos pra o Curro.
14 O día de San Manoel hei de estrenar un vestido do color do caravel.
15 Pica canteiriño pica, pica na pedra miúda, pica na muller allea que outro picará na túa.
16 Como che vai en Cambados co-as tuas cambadesas, que cu tamén vou a Noalla co-as miñas noallesas.
17 Vai dehi pernas de cabra, pantorrillas de carneiro; si queres falar comigo busca fianza primeiro.
18 Ainda onte fun á feira por mandato de teu pai e vendín por vinte pesos á porca de tua nal.
19 Bailador que andas bailando sacude ben os calzóns, que parece que traes neles un ferrado de abellóns.
20 Adiós a miña meniña tocadora do pandeiro,
21 esas son as mazarocas que me traes do fiadeiro.
22 Eu andar ando co gando a herba non lla comín, agora fanma pagar magoadinia de min!
23 Pol-o mar de Redondela, pol-o mar embaixo vai quen no corazón me leva.
24 O loureiro da Portela ten a folla revirada, que lla revirou o vento unha noite de xiada.
25 Ainda non me fas calar co-a tua sabedura; os cravos que necesita xa llos dín á ferradura.
26 De noite fumos ao Faro unha meniña e mais eu: ela non sabía nada; todo o traballo foi meu.
27 A vara de S. Xosé todol-os anos frolece. Viva S. Xosé bendito que é un santiño que o merece.
28 Quen me dera voar tan alto como a estrela do norte,
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723224.xml
182 A XENERACIÓN DE RISCO
Por R. CARBALLO CALERO
Por moi nacionalistas que sexamos, a realidade da nosa integración en Hespaña rexe moitos dos nosos avatares, e a vida hespañola ten que ser termo de comparanza pra bó feixe de aspeitos da nosa vida: se queremos falar con craridade i eisixindo o mínimo esforzo de comprensión. Eisi, resulta cómodo e natural estabrecer até onde sexa posible un paralelismo antre o decorrer da cultura hespañola e o decorrer da nosa propia cultura. Unha xeneración tan interesante como a xeneración de Risco, ten pra nós unha sinificación semellante á ostentada pol-a chamada xeneración do 98 na cultura castelán. Craro que as coincidencias dependen do papel representado: as causas productoras das xeneracións son distintas. Antre nós non houbo a crisis nacional e histórica subseguinte á perda das derradeiras colonias hespañolas. A xeneración de Risco xurde máis tarde que a paralela xeneración castelán. Alvaro das Casas chama os novecentistas aos artistas e pensadores galegos aos que me estóu referindo.
A cultura galega contemporánea é un producto da convivencia de dúas xeneracións: A xeneración de Risco e a dos nados no primeiro canto do século XX. Non é frecuente que unha xeneración se estude con fondura a sí mesma. Pol-o que o estudo da xeneración de Risco corresponde facelo aos homes da miña xeneración. Pero a miña xeneración é inorgánica e revolucionaria, i isto esprica que se non coide de catalogar, situar e razonar a obra dos que non considera os seus mestres. Penso que falla un estudo de conxunto encol da xeneración de Risco, como non sexa o ensaio do propio Risco «Nós, os inadaptados». Mais eiséxesis do autor posterior ao ouxeto estudado, e por conseguinte dotado de prospeitiva, non o coñezo. Somente un estudante carregado de esencias tradicionalistas, com-o que escribe istas verbas, tencionou algo n-ise senso n-unha conferencia de Vigo rotulada «Ideas encol da xeneración de Risco».
Con esta denominación diseño ao conxunto de productores espritoás galegos, cuia obra en cada campo, supón unha superación metódica inmediata da obra dos precursores. Iste concepto, alleo á edade do home, permite realizar a escolma necesaria. O dereito de Risco ao consulado epónimo somente poderá negalo a envexa. Il sinte mellor que ninguén a eisistencia colectiva de todos. E o filósofo da xeneración, o máis conscente dos seus membros. Unha especie de segredario xeral espiritual do seu grupo.
De xeito que antre os precursores e os novos están istes homes de quenes falamos. De méritos moi desigoás. Uns verdadeiramente insignes;
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723232.xml
190
dro Homem de Mello.—Callistrato jomalista, José de Mesquita.—Bibliografía.
Setembro, 1934.
SUMARIO: O Cardeal Ehrle, P. Domingos Mauricio S. J.—Independencia literaria e da lingua, Dr. Antenor Nascente.—Microcosmo, Carlos de Laet.—O bispo de Olinda, Antonio Manuel dos Reis.—Círculo operário pelotense.—Soneto: Deserto, Dr. Pedro Homem de Mello.—Notulus, Dr. Agostinho de Campos.—Bibliografía.
Agosto, 1934.
SUMARIO: A predestinação de Santo Inácio, Dom Joaquim de Oliveira.—Microcosmo, Carlos de Laet.—Páginas de Menina e Moça, Bernardim Ribeiro.—Caravela ao mar, Dr. Agostinho de Campos.—Epifânio Dias, Dr. E. Rebello Gonçalves.—O bispo de Olinda, Antonio Manuel dos Reis.—Poesias, Dr. Pedro Homem de Mello.—Bibliografia.
Outubro, 1934.
SUMARIO: A mocidade e as letras, Desemb. José de Mesquita.—O poliglota Cardeal Mezzofanti, Jorge Bertolaso Stella.—Microcosmo, Carlos de Laet.—Soneto: Azul da serra, Desemb. José de Mesquita. O bispo de Olinda perante a história, Antonio Manuel dos Reis.—Congresso Eucarístico de Buenos Aires, Dr. Ernesto Tornaghi.—Notulas, Dr. Agostinho de Campos.—Bibliografia.
BOLETIN DEL SEMINARIO DE ESTUDIOS DE ARTE Y ARQUEOLOGÍA, fascículo V, Valladolid, 1934.
SUMARIO: Movimiento del Seminario: Excursiones realizadas.—La película del Crucero.—El Curso de Iniciación de Estudios Griegos.—La organización de las sesiones Culturales pro Viaje a Grecia.—Colaboración: N. Fuster, Las excavaciones en Ras Siagha.—F. Arribas, Simón de Colonia en Valladolid.—M. Alcocer, Las fortalezas del reino en los siglos XV y XVI.—Cuadernos de trabajos: A Tovar, Papeletas de Arte Mudéjar Castellano, III, Iglesias de Olmedo, Mojados y Alcasaren.—J. Supiot, Id sobre orfebrería bárbara, Hebillas de cinturón visigodas, II, Hebillas de placa rígida.—Carmen Orbaneja Id de orfebrería castellana; Cruz procesional de San Salvador de Peñafiel.—F. Ruiz, Un busto romano hallado en Jamila.—J. P. Villanueva, Tres tablas de Morales.—C. Serrano y J. Barrientos, La
NOS
estación arqueológica del Soto de Medinilla.—C. Alvarez Terán y M. González Tejerina, Papeletas sobre artistas y menestrales castellanos. Archivo de Protocolos.—Varia.—Revista de Revistas.—Bibliografía.
LA NOSTRA TERRA, Mallorca, Número extraordinario, dedicado a Ramón Llull (agosto - septiembre - octubre).
SUMARIO: Ramón Llull: Cant dels tres donzells, Cant. de Zacaries, J. P.—Perles lul-lianes, Maria-Antonia Salvá.—Mallorca en temps de Ramón Llull, Elvira Sans.—La fecunditat de Ramón Llull, Carles Cardó, pvre.—La teoría lul-liana de les marees, M. Massutí i Alzamora.—La consolació dels venecians, Llorenç Riber.—L'esperit cavalleresc en la producció lul-liana, Tomás Carreras i Artau.—A Mallorca en el VII centenari de Ramón Llull, Guillem Colón.—Notes marginals al «Llibre d'Amic e Amat», Bartomeu Forteza. Reparació tardana, L. Nicolau d'Olwer.—Ramón Llull: la vida i les obres, Miguel Ferrá—Dues crisis en la vida de Ramón Llull, Joan I. Valentí.—El joglar del valor, Antoni Pons.—L'enterrament de Famic, Miguel Forteza.—El sepulcre de Ramón Llull, Antonio Giménez.—Dins Palbada del renaixament lul·là Francesc Sureda Blanes.—La irradiació estètica de l'obra lul·liana, Guillem Forteza.—Llull i l'Infant, Josep Ensenyat.—L'orient i Ramón Llull, Joan Mascaró.—A Pentorn de les proves documentals del martiri de Ramón Llull, P. Andreu de Palma de Mallorca, O. M. Cap.—L'edició de les obres originals del mestre, Salvador Galmés.—Grandesa i dissort, de Ramón Llull, Joan Pons i Marquès.—Reculls de Fora.—Noticiari.
Este número, conmemorativo del VII centenario de la muerte del gran filósofo, poeta y santo mallorquín Raimundo Lulio, trae 148 páginas y trabajos de un gran interés para el estudio de la obra ingente del gran Doctor franciscano, que fue uno de los más erguidos lumiares del pensamiento medieval, que mereció que le llamaran el Doctor Iluminado. Es un número verdaderamente hermoso y digno de lectura.
Noviembre, 1934.
SUMARIO: Després de la revolució.—L'inútil sacrifici del Gorg Blau, Josep Sureda i Blanes.—Nit entre ruïnes. Evocació Nocturna, Miguel Dolç.—L'estat actual del problema de les ones de marea interna, Francesc de P. Navarro.—Els llibres.—Les arts.—Reculls de fora.—Noticiari.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723228.xml
MISCELANEA
NOBLES QUE DEFENDERON A RAIA PORTUGUESA
ANTRE O LIMIA E O MINO NO ANO DE 1762
*Compañía de las villas de Celanova y Allariz, segunda de los nobles de a pié de la Provincia de Orense que deveran concurrir a guarnecer la Raia desde el margen occidental de Limia asta el oriental de el Miño, Según la primera.
CELANOVA:
Don Jph. Agustin Enrriquez, Gefe.
Pedro Gutierrez.
Bernardo Sanchez.
Gerónimo Diaz.
ALLARIZ:
Don Lorenzo Feixoo.
Jph. Miranda.
Jph Gill.
Simon Losada.
Bernardo Losada.
MILMANDA:
Don Juan Francisco Vello.
Gerónimo Vello.
Tomás Bergara.
Francisco Araujo.
SANTANA:
Don Francisco de Puga.
Jph. Ruiz Feixoo.
RAIRIZ DE VEIGA:
Don Antonio Feixoo.
Agustin Feixoo.
Luis Albarez.
Francisco Lopez.
Manuel Lopez.
Bartolome do Pazo.
Bautista Sandias.
Simon Suarez.
Antonio Gomez.
SANDIAS:
Don Amaro do Pazo.
Tomas Feixoo.
Jph Sandianes.
Domingo de Limia.
Benito de Limia.
VILLANUEVA DE LOS INFANTES:
Don Juan de Limia.
Manuel Enrriquez.
Jph. Benito de Castro.
CELME:
Don Jph Cadorniga.
Gill Salgado.
Pedro Villamarin.
Francisco de Vaños.
BANDE:
Don Manuel Blanco.
Agustín Perez.
Manuel de el Castillo.
SABUCEDO DE LIMIA:
Don Pedro de Losada.
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157232&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723220.xml
178
non a pasean chavales, paséana mariñeiros, pilotos e capitanes.
bótalle retama verde, bótalle verde retama.
49 María, miña María, María non teño outra; unha mañán de xiada mandéina lavar a roupa.
50 Miña terra, miña terra, terra onde m-eu criei, terriña que quero tanto, figueiriñas que eu prantei.
51 A tua honra meniña xa pasou a Redondela; si ma pagas a diñeiro eu che direi quen a leva.
52 Ergue o sombreiro pra enriba que che quero ver a cara, si non eres do meu gusto anda, váite enhoramala.
53 Achégate ben a ela, bótalle o brazo por riba, que ha ce ser a tua dona como a auga vai pra riba.
54 O pandeiro está furado, ben furado e colle vento, o galán cando é de noite non vai por perder o tempo.
55 A tua porta meniña a tua porta ten lama,
56 Pasas por min e non falas, lévalo de fantasía, ti pensas que me dás pena e ainda me dás alegría.
57 Unha vella dixo a outra pol-o burato da porta: ti goberna a túa vida que a miña nada che importa.
58 Aluméame luceiro, luceirinho de fortuna, aluméame luceiro en canto non ven a lúa.
59 A lúa vai encoberta ela se descobrirá: anque teñas amor firme non lle contes a verdá.
60 Pasei pol-a túa porta tiñas as bolas no forno; a ladra da túa nai metéume un pau por un ollo.
61 Si queres o desafío mociña do pano ao curro, si queres o desafío heicho de dar ben seguro.
62 Eu non quero desafío con ningún da túa fía quéroche decir palabra que saía sempre por riba.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572322.xml
NÓS BOLETÍN MENSUAL da CULTURA GALEGA
Direitor Literario Vicente Risco
Direitor Artístico Alfonso R. Castelao
Adeministrador
ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN: ADEMINISTRACIÓN:
Sto. Domingo, 47—OURENSE SANTIAGO
ABONAMENTO NOTA
Doce números, na Península 8'00 pesetas.
Fora da Península 8'00
Número solto 0'70
Este boletín non publicará mais orixinais que os que foran directamente solicitados pola Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidas, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redacción.
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos subscritores
SUMARIO
PRIMEIRA ELEXÍA, por ALVARO CUNQUEIRO.
NOUTURNIO, por LUÍS MANTEIGA.
A ILLA DE ONS, por ALVARO DAS CASAS
A XENERACIÓN DE RISCO, por R. CARBALLO CALERO.
MITTELEUROPA, por VICENTE RISCO.
MISCELÁNEA, por XAQUÍN LORENZO E FERNANDO BLANCO ABEIJÓN.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS.
IMPRENTA “NÓS”
Facturas - Estados - Libros - Revistas
e toda crás de traballos tipográficos
Trasmitanos os seus encárregos
Rúa do Vilar, 15 SANTIAGO
Vicente Risco
Abogado
Santo Domingo, 47-2º OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723214.xml
172 ten unha man desartellada fan que a pouse no chan e lle pase por enriba dela unha me iliza, mais sin o tocar. As preñadas, pra que desocupen logo e ben, bérranile, bátenlle, e póñenile na testa un sombreiro ou pucho de home. Pra curar a eirisipela, lavan a faciana con sangue de cresta de galiña. Pra tirar unha berruga espichan unha babosa e déixana secar enriba da berruga, mais nun ano o doente non debe pasar por onde foi topada a babosa que o curou. Cando un neno se pon doente, embaddrnano todo de óleo. Cando aun se lle creba un brazo ou unha perna, despois de recomposto pol-o curandeiro dánlle a bísima que é unha masa composta de xofre, brea, sebo, óleo e augardente. As patas crebadas dos animás entablifiannas con pau de figueira, pois outra madeira non presta. Curan a dor das moas fumando ou tamén facendo buchos de petróleo, e si a dór non rende poñen na moa podre un grau de sal ou de sucre ou tamen unha cabeza de misto. Pra a dór de cabeza poñen na fronte cataprasmas de allo machacado con sal ou patacas crúas mondadas.
Cando entre moitos que pescan un non pilla ren, este xúlga que ten a sua dorna enmeigada i-entón vae de noite á praia a bareala cunha xesta hastra que se cansa. Aconteceu fai pouco que ninguén na illa pescaba; algúns veciños foron a Vigo, e trouxeron un bruxo que lle chaman o Mexilón e fixeron que el lles barease con xesta todal-as dornas.
Cando nunha familia un pilla o mal de ollo queiman na casa xionllo, herba boa ou cal-
NOS
queira outra pranta cheirenta, posta nunha tella nova, virxen, recén saída do forno. Si un lle ten a outro mala lei vai a Beluso e trae un sapo, e ponlle na boca un anaco de roupa do malquerido; namentras o sapo teña a tea na boca, o veciño odiado anda sempre doente.
Cando ollan liz no camposanto é segura unha morte na illa. Endexamais poñen mans nun cadabre e soio con ollalo fuméganse con herbas cheirentas, ao chegar ao fogar. Nen pasan con noite rente do camposanto e ainda con día, procuran non pasar perto dele e non-o cruzan nunca.
Na illa —onde non hai parvos, nen tolos, nen cegos, nen sifilíticos— abondan as febres gástrecas, as cirisipelas, as escrófulas e a lepra. (1) Esta terribel doenza coidan que se cura pasando a man dun agoñizante pol-a fronte do doente; maxinádevos, pois, o espeltacro dunha caseta onde alguél está a morrer: os carpidos dos parentes aflitos, os doentes arrempuxándose pra coller ainda con quentura a man do agoñizante, outros que fuxen pra que non os sorprenda a visión da morte, os cativos a laiarse baixo do pendello.....
Todos, mais ou menos, ollaron a Compaña mais ninguén quer descrebila. Indo a xente en grupos soio un a pode ollar e os outros soio no caso de que o que está a vela lles loque. Acontecéulle ao fillo de Marceliña Vidal que indo eo a sua abóa esta viu a aparizón mais o rapaz non daba ollala; a velia entón pisóulle un pé, e ao estabrecerse o contaito o rapaz viu tamén.
A veciña Ramona Domínguez Solla, de 67 anos, contoume que sendo o seu pal rapazote viña unha noite de espadelar no liño e traguia o espadaleiro na man; saiulle ao encontro un mico que meténdoselle entre as
(1) Vexase o curioso estudo do Dr. Guitián Lapido «Estado actual de la lepra en Galicia»-Santiago 1934.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723226.xml
184 NOS ris ideas, as máis inuteis. Ben ollado, non serviran pra nada. Unicamente poseían esprito, e iste esprito revelánlles un día a verdade galeguista, que os salvóu do esquecimento. Eisi se desprende das confidencias de Risco. Anque ise tipo de inadaptado, individoalista, dandy, amante do eisótico, non parez caerlles ben a todos os homes da xeneración. Por exempro a un marxista como Quintanilla, ou un paisán como Castelao. Mais ben se refire á xuventude dos escritores do cenáculo de Ourense. Porque non hai que esquecer que todo iste pesimismo, toda ista aristocracia, todo iste individualismo son anteriores ao momento en que a idea galeguista, como un deus ex máchina desce aos corazóns. Entón humanizanse aqueles maniquíes e unha fonda emoción embázalles a ollada e un fogo de cordialidade e amor úneos co mundo galego. Do antigo ficanlles raras lembranzas, estranos coñecimentos. Uns leerán o alfabeto sánscrito, outros saberán certos segredos de exiptoloxía, aquel conservará unha iniciación teosófica, e haberá quen faga horóscopos e haberá quen fale en macarrónico latín.
Ao meu xuicio ista xeneración, a do segundo renacimento galego, representa un momento fundamental na historia da nosa cultura, e a súa obra, anque incompleta n-algúns aspeitos e totalmente ausente n-outros, é, n-uns terceiros, importantísima. Na literatura, non é pequena groria producir tres escelentes poetas, como o son Cabanillas, Noriega Varela e Taibo, ou un prosista extraordinario, como Otero.
E ista xeneración dóunos tamén un artista xenial, pol-a emoción galega da súa obra, pol-o seu realismo latexante, pol-o profundo senso social, pol-a ternura e a ironía: Castelao. Anque moitos mozos de hoxe semellán iñoralo, a nova xeneración non ten producido aínda nada ou casi nada que se poda comparar ca obra da xeneración de Risco. Os mozos non poden colocar ningunha figura a carón da do teorizador do nacionalismo galego. O único poeta de hoxe que parez ter asegurada unha permanencia clásica é Bouza Brey. E ninguén nin de lonxe sigue a Otero Pedrayo como émulo do seu arte de prosador. Somente no terreo das artes plásticas a nova xeneración parez competir coa procedente e alimentar espranzas de superala. Craro está que a primeira xeneración do XX, aínda non fixo máis que encetar a sua obra; mais teñase en conta que a xeneración de Risco ainda non se rematóu a súa. Se Castelao ou Asorey semellan ter chegados aos cumes das súas carreiras de artistas e non nos prometen superacións de si mesmos, Otero Pedrayo vive n-unha primadeira de creación e a súa mellor obra estáse incubando no futuro.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723229.xml
NOS
LOVIOS:
Don Jph Carlos.
Juan Antonio Diaz Teijeiro.
VILLARINO DE CAMPO:
Don Jph Antonio de Noboa.
Gregorio Feixoo.
ARNOYA:
Don Jph Balbuena.
ESPINOSO:
Don Melchor Varela.
Francisco de Novoa.
AGUASANTAS:
Don Jacinto de Puga.
SEIRO:
Don Francisco Feixo.
MERIZ:
Don Andrés Colmenero.
GROU:
Don Antonio Lopez.
Xaquin Lorenzo.
O CASTRO DO SAN LOIS
O día trinta de xaneiro último, os alumnos da cátedra de Historia do Instituto de Noia fixemos unha escursión ao monte de S. Lois, na serra do Barbanza, que dista uns dous quilómetros de esta vila na dirección S. W. Pol o noso altímetro o monte ten 280 metros de altura.
Eli topámonos cun castro do que non se fala no estudo dos Sres. Cuevillas e Bouza Brey, e penso que en ningunha outra parte, e por si o queren vir a estudar vou a falar del. Este castro ten tres muradelas apartadas uns vinte metros unha da outra, e as tres escalonadas e casi concéntricas, e nunha delas vese onde estuvo a porta. No último recinto, ou sexa o mais pequeno, hai muradelas de casas en ruínas e vese moi ben a planta da antiga capela do San Lois que foi esborrallada fai moitos anos, cando os veciños de Boa viñeron a levar o santo pra a sua parroquia.
Cóntanse moitos contos deste castro.
Na falda deste monte foi encontrada no ano de 1913, pol o canteiro Manuel Romaní Romaní, unha lanza de ouro que estaba debaixo dunha laxa, entre terra de carbón. Esta lanza viuna D. Eladio Oviedo Arce e gustoulie moito.
FERNANDO BLANCO ABEIJON.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
O ESTUDO DA LINGUA GALESA NAS ESCOLAS.
Do Bulletin du Bureau international d'Education de Ginebra, 2.º trimestre 1934, collemos a nota seguinte, intresante pra o asunto do bilinguismo na escola, tan preciso en Galiza:
«Foi en 1907 cando o Departamento galés criado no Board of Education deuse coma tarefa o propugnar o estudo da lingua galesa nas escolas primarias e secundarias.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723219.xml
NOS
para ver o que se pasa en Sta. Uxía esta noite.
28 Eu ben cho dixen meniña, eu ben te desengañei, dixente que era casado, agora que che farei.
29 Ando tras do porco negro que no corral non parece; ese que roncou ehi él no roncar non parece.
30 O meu amor que ha de ser ainda non veu acá hoxe. —Si ha vir ainda non tarda que ten o camiño lonxe.
31 Este ano hai moito millo, casamentos que ha de haber; hase de casar a fame con a gana de comer.
32 O paxaro cando chove mete o rabo na silveira; así fai a boa moza cando non hai quen a queira.
33 O viño e mail-a silveira, Deus o dea, Deus o dea para os mociños solteiros.
34 Para aquel que quero eu, miña viña vendimadal... para aquel que quero eu xa non me sirves de nada.
35 Para que me casei eu, solteiriña ben estaba: falaba con quen quería e ninguén me decía nada.
36 O caravel cando nace chámanlle caraveliño; tamén as fillas dos cregos chámanlle ao pai señor tio.
37 Curazón alumiado dime quen che alumiou. —Unha nena de ouince anos, a dazaseis non chegou.
38 Pasei pol-a tua porta pedin auga e non m-a deches; cando pases pol-a miña farei o que ti fixeches.
39 O loureiro cando nace na punta ten un enredo; o galán cando namora nunca ten os ollos quedos.
40 O pandeiro está furado pol-a esquiniña de enriba; o galán cando é de noite anda por perder a vida.
41 Unha noite no muiño unha noite non é nada, unha semaniña enteira esa si que é muiñada.
42 Estas mociñas de agora son poucas e bailan ben; en tendo unha saja nova xa non falan a ninguén.
43 Esta miña pandereta ten o aro de sanguiño; tócana na Ribadavia responde no Carballiño.
44 Carreira xa ten a sona, Carreira xa a sona ten, Carreira xa ten a sona de cantar e bailar ben.
45 Chamácheme moreniña, chamácheme moreneira, chamácheme moreniña, i-eche do sol que me queima.
46 Miña nai por me casar ofrecéume bois e vacas, dende que me víu casado dóume unha cunca de papas.
47 Eu tirei unha laranxa de Marín a Portonovo, dentro daquela laranxa ía o meu corazón todo.
48 A carreteira do Faro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723211.xml
NOS
zanciras, centolas, precebes, sarrans, maragotas, pintos, rabalas, chamizas, praguetas, buratas, cabalas, xurelos, mixillóns, mariolas, lorchos, xaxans, e sobre todo polvos. (1) Onde mais se pesca é pol-o Centolo. (2)
HISTÓREA?
Non sei ren da histórea da illa. Lourenzo anotou dous castros, e di que recolleu notizas de mámoas mais que non-as víu; a min parezmeter ollado unha ao W, do S. Xoquin. Descreve un deles, o castelo dos monos, ao S. L., cun soio recinto de chan moi incrinado e un antecastro separado por fondo foso. Este castro xa o tiña en percebido na miña estada, con anterioridade ao cruceiro Ultreya. A min faldronme tamén de tere topado na illa machados de pedra que foron levados a Bueu, e hosos, en diferentes terras moi lonxanas do Sagrado.
Cornide di que a Ons e a Onceta son as Insulae deorum de que fala Ptolomeo. Outros fánnas dúas das dez Casitérides de que fala Strabón, e Murguía quer amostrar que a Ons e a Aunios de que fala Plinio.
De restos medioevás percebin un sartego antropoide, de perto de dous metros de longo, a uns oitenta metros da costa pol-o Leste e a duos centos S. do embarcadeiro, nun lugar que lle din Laxe do Crego e que é un penedo que descobre na baixamar. A tradición dí que antigamente a terra adiantaba ainda ben mais da laxe, e que neste lugar había un fermosísimo mosteiro que se esborrallou «cando os franceses».
Ao N. E. óllase moi ben unha fortificazón acastelada tipo Wauban, antiga defensa da ría pol-o N.; unha lenda di que por embaixo da sua plataforma de granito sae un ca-
(1) Emprego nomes dos pals.
(2) O meu amigo o buzo Marquez dixome ter visto entre o Centolo e o Camouco, árbres imensas que supón dunha especie de corás.
miño que, por embaixo do mar chega á costa de Portonovo. A ermida é probe e sen nengún intrés: pode serede comenzos do século XIX.
Os colonos vellos contan que a illa estivo deshabitada hastra que, alá pol o 1818 ou 20, viñeron de Loira tres familias apellidadas López, Piñeiro e Comesaña que ciquí se estabreceron sen permiso de ninguén. O dono, que era o marqués de Valadares, chegou tempo despois pra botalos fóra mais en pouco estivo que non o matasen: os que poidramos chamar fundadores, seus fillos parentes e outros continentás que viñerán tras deles, subreváronse, e si o fidalgo non perdeu a vida na revolta foi por que Ila solvou o abó do actual veciño Xosé López García, que era home de moito pulo, o que conquistou fuxir con ele nunha dorna pra Bueu. Todos falan na illa desta revoluzón e todos lembran con agarimo a un rapaz—fillo ou neto do marqués— que eiquí veu de cazata anos despois nunha nao luxosísima.
A HABITAZÓN
O dono ten divididos aos veciños en dúas castes asegún a casa que teñen e a renda que pagan: os máis antigos e ricos labouran uns cincuenta ferrados e ocupan uu casal, os máis probes, fillos que se foron emancipando por casorio os máis deles, labouran de 15 a 20 ferrados e ocupan unha caseta. Casas soio hai trinta e dous, como habitazón, son os menos intresantes.
Todal-as casas son de pranta reitangular.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723222.xml
180
83 Adeus as illas de Ons con ventanas e vidreiras, non me pesa de mais nada senón das mozas solteiras.
84 Héime de casar en Loira, que é terra de moito pan; o forno da miña sogra bota silvas pol-o vran.
85 Manoela, Manoela, Manoela do piorno, dime o millo que colleches eu ben cho levo por conto.
86 Ábreme a porta María, ábreme a tua cancela, bótame á filla pra fora que quero falar con ela.
87 Eres negra como o pote, branca como a parromeira, se non te casas de noite de día n-hai quen te queira.
88 Unha vella moi ben vella mais vella que o meu chapeu, tratáronlle o casamento, levantou as mans ao ceo.
89 Non te quero miña vida non te quero agora mais, que xa te botei no olvido onde botei as demais.
90 Eu cantar cantaba ben, a garganta non m-axuda, héina de mandar untar cunha laranxa madura.
91 Digamo vosté señora, digao vosté señoriña: unha besta ben ferrada cantos cravos necesita.
92 Adeus miña queridiña, o meilor xa cho levei; se non qués casar comigo aínda cho estimarei.
93 De Xocellos vou ao fundo; por causa dunha meniña vou hastra o cabo do mundo.
94 Para outros vas ao fundo, para min andas nadando; o ben querer dunha moza anda no comer do caldo.
95 Moreniña como a menta; non sei que ten a morena que a todo o mundo contenta.
96 Toda a noite pesca, pesca, sen coller peixe no mar; alá pol-a media noite vin un peixe a rebrilar.
97 A sardiña pequeniña como brinca no panel, pequeniña e ben feitiña esi quer ser a muller.
98 Carreteiriño das uvas lévame no carro, leva; comerémolas maduras.
99 Carreira era bunitiña por onde lle daba o sol, e por onde non lle daba era da mesma color.
100 Pol-a ribeira de Vigo moito choraba mi madre cando me dixo: adeus fillo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572327.xml
NÓS
cousas, e alegrabame moito. Mans do meu esprito, longas como todo o mundo, iban acariñando as codeas escuras dos piñeiros, e a seda suave dos musgos perdidos nas somas do chán. As miñas mans silenciosas non topaban co-a vida de ningún berme, era como si todol-os animais, o mesmo que os homes, tivesen desaparecido do lugar.
Entón pensel, estou morto. E sentín que non me doía aquela morte, pois que me quedaba a concencia e a visión da terra e das cousas. Entón sentín que tiña mil mans incorporeas e que todas andaban a acariñar nos albres e nas prantas, e a rabuñar va terra morna, e a enredar co-as candeas dos piñeiros e coas ramas verdes dos fentos. E quedei así un intre longo como unha vida, como unha vida longa, quizais como unha eternidade; eu non sei canto tempo.
Pro houbo un intre en que total-as miñas mans incorporeas se xuntaron nunha toxeira, i eu sentín arrepios de medo, porque as espiñas dos toxos non rabuñaban as miñas mans. Entón quixen arrincar a toxeira e decateime de que as miñas mans eran como somas sin corpo a vagar entre as cousas. Senti medo, un medo tolo, ese medo que se siente nos intres agoniados. A min non me importaba estar morto, pro eu quería seguir sendo pr'as cousas, como elas eran pra min, non me abondaba ser eu pra min mesmo, quería sel o pra todo, como na vida. Os meus ollos anguriados pousáronse n'un cómaro cuberto de silveiras. As bagullas bermellas das amoras brilaban na noite, como grumos de sangue a tremer na i-auga cristaína do luar. Mais abaixo nas somas tépedas da silveira brilaba un verme de luz.
Eu quixen apreixalo, sentilo nas miñas mans de home. Quería tamén saber, si xa nunca mais podería acariñar as cousas e sentilas vivas ou mortas sobre de min. Comencei a sentir o meu corpo irto e duro, como si tivese caído sobre d'el unha xiada de inverno. Roíame unha anguria infinda pensando eu que xa nunca mais podería dispor de min. Unha forza de tanteo pulaba en min por rompel-a rixidez do meu corpo eivado que parecía xa morto pra sempre. Pro de súpeto sentín que todo en min aquecía de novo e topeime de pe áxil e forte, como sempre.
Quixen buscar na silveira o berme de lus, e rabuñáronme total as espiñas. Eu era un home entre as cousas no medio da noite, e sentín unha ledicia fonda que traguía bágoas ó meus ollos; comprendin que acordara d'un sono, e púxenme a vagar pol-o bosque como unha soma mais. Ruxían baixo dos meus pés, as pinazas i-as herbas secas; enchíase o ámbito d'aquel estalar de cousas murchas, non semellaban pasos humans. Eu era unha soma entre as somas dos piñeiros i a choiva de lua partíame en anacos. Vin que nada tiña cambiado que todo era igual a como o vira no meu sono, pro xa eu era unha cousa viva entre as cousas. Non había homes arredor, había unha soedade fonda que non pesaba na i alma; unha soedade que eu quixera faguer eterna, estábase ben.
Vós xa sabedes que non é certo, que as cousas durman na noite a terra non dorme nunca, i-as prantas, i-os albres, i as cousas todas, si dormen algunha vez, é cando o sol se deita sobre d'elas. Na noite son os amores das cousas; i-o medrar das herbas, i-a conversa dos albres. Non hai silenzo na noite, escoitar ben e oiredes o rumor. Eu ollaba pro ceu matizado de ramaxes, ningún estaba quedo, os piñeiros anainaban mainamente como berces, as suas figuras esguias; había un ritmo suave de canzón, i-eu comencei a escoitar a múseca de noite, esa múseca saudosa e fonda que ninguen pode cantar. O ventiño lixeiro da noite peiteaba nas crenchas escuras dos piñeiros, e nacía un rumor enfeitizado que enchía a vida toda. Ouvide o canto da noite no bosque, o rumor vai vindo mainamente, medra sobre d'un, vaise logo pra volver e vir. Non é o rumor do río agonizado nun mesmo ritmo e nun mesmo son, non é ese rumor que parece afogar a concencia na sua auguria infinda, non; este é un rumor de conversa ou de canzón un rumor ledo, garimoso, cheo de medos infantiles, i-emocións insospeitadas. Eu sentín renacer os intres lonxanos dos meus anos de pícaro, cando todol os bosques tiñan fadas e bruxas que enchían a fantasía c'os seus contos imposibles. Eu entón quixera ver aparecer o lobo medofiento, i-o ogro que comía os nenos; eu mesmo n'aquel intre non era mais do que un neno que vai a procura do que sexa,
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572326.xml
164
entre aquel sorrir de ceu e terra. Todal-as prantas perderan as suas coores, e andaban a rebulir nas lumieiras de prata coma somas máxicas. Olía a bosque e os piñeiros mexian mainamente as suas cabeleiras entrenzadas, como si fosen abanos de penas en mans que se adormiñan. Quizais non era un bosque, sería somentes un souto pechado de piñeiros e carballos; a bóveda inqueda dos ramaxes bordaba fantasias nun ceu azul esvaído e manso, como feito de mar cristalizado, a lua andaba por él a rodar, escondéndose tras das petadas mais escuras do ramaxe, como unha nena que estivese a axexar o que pasaba no souto, as veces parecía un peixe morto entre negras penedias. A través dos albres vianse os límites do ceu perfilados pol-as combas dos montes feitos masa de somas. Viase todo esvaído, como cousa lonxana, como si so tivese realidade o que estaba arredor d'un, os piñeiros, os toxos, os fentos e os carballos do souto enfeitizado.
Non sei si vos tendes decatado de que é na noite cando se ve a forma das cousas, as coores e a luz, non deixan ollar ben, é cando os corpos se fan soma, cando se ve a reciedume ou sinxeleza do seu ser. Non saberedes nunca como é un albre ou un monte si non os ollades na noite deitados sobre d'esa inmensidade de contraste que é o ceu. N-aquel lugar os piñeiros erguian a pompa dos seus ramaxes, pra pechal o recinto en que eu era dono e deus. Os ramaxes esta bau outos, moi outos engarzados no azul do ceu, e os troncos fendían os espacios co'as suas liñas duras, como aristas de penedos no mar. Era un bosque craro, ningún feixe de albres faguía muro de somas, era todo un enreixado miudo por onde furaban sin traballo as serpes de prata do luar. Había petadas de carballos que pechaban as somas baixo d'elas, i-eran como lunares escuros na faciana do bosque.
Eu non sabería volver ó lugar, ningún camiño me levara hastra alí, topárame n-el como si me levaran dormido e non saberia dicir si xa os meus ollos o tiñan acariñado n'outrora, ou si nunca ollara pra él. Dende logo non era esa terra que ninguén amou, que o Lawrence topaba na Australia, non. Eu decatábame ben de que era un anaco de terra que gardaba os amores de todal as xeracións; eu sentía que era terra miña, un anaco de bosque d'esta Galicia nosa por onde rodaron os aturuxos dos celtas na roda repetida dos séculos. Eu sentía nas costas a quentura da terra que me tiña sobre de si, con agarimo de nai. Eu topábame no centro de mín mesmo, non sabia ren do que tiña pasado, nin pensaba en cousa algunha, pro sentíame acougado no intre supra humano, como si me tivese trocado n-un ente mitolóxico, e xa fose a quedar pra sempre asi. O tempo non tiña senso, sentiase correr e correr sin que tivese un que ocuparse del; corría sin rozar o meu ser i eu sentía esa ledicia de eternidade conscente dentro da paisaxe, que é degoiro noso cando ollamos a terra, que é sempre, decatémonos ou non.
Pro aquela terra, aquel anaco de monte perdido na noite, non tiña rastreiros de vida humana; era como si a vida dos homes houbese fuxido de alí moitos anos antes, e non quedase xa lembranza visible d'ela; non se adiviñaba na noite nin unha luz d'esas que acesa como un berme na longura das somas, berra no silenzo o segredo d'un home que non se sabe quen é, nin que foi, pro que se sinte vivir no cerne da i-alma, como un irmán querido inda que seña asi, lonxe d'un. Non se ouvía nin rillar de pasos humanos, nin ouvear de cans en vixilia, nin chirriar de carros nos camiños; ningún d'eses ruidos que van denunciando na noite a presenza dos homes. Era aquel un corrunchiño do mundo alonxado de todo e cheo de vida, de vida das cousas, d'esa vida quente que se atopa en cada lugar, e que non ten nada que ver co-a vida dos homes, inda que eles lle sean precisos. Eu estaba quedo coma un morto, sentiame a min mesmo na miña quietude e gozaba d'ela. Era como si todo o mundiño que me rodeaba i-eu mesmo fosemos un d'eses paisaxes mortos afogados nunha bágoa de vidro d'esas que se pousan enriba dos papeis nas boticas, ou nas mesas dos abogados vellos; pro un mundiño con vida propia, con alento certo, sin realidade na concencia dos homes, pro real en si mesmo. Eu pensaba que o mundo se tiña trocado e que todol-os homes estariamos así a vivir isolados cada un a sua vida e co as suas
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723210.xml
No punto meio, ourentado á ría, fica o Curro (Arenal de los Perros no Fontán), o pequeno embarcadeiro pol-o que se fai todo o servizo, a taberna, a praia das dornas, o armacén e o casal do dono da illa Don Didio Riobó, do xeito das antigas frábecas dos fomentadores cataláns.
A metade N. da illa é probe, pouco habitada e tristeira; a do Sul rica, fermosa, máis habitada e leda: nesta metade fica a ermida do S. Xoquin, co sagrado no redor, e a escola istalada na antiga reitoral, con 72 nenos —dos que asisten 43 ou 44—e 48 adultos. Desta poboazón escolar xa sabe ler o cincoenta por cento; o seu mestre é D. Xaquín Fernández Cambeiro.
A illa ten pra o N. os montes do Centolo (88 m.), Cerrado, Pendente ancha, Xovenco, reiró, Caño, Area do Curro, Centolo, Coba do Lobo, Pendente alta e Das Cobiñas.
As praias principais son: Melide, Curro, Area dos Cáns, Canexol e Peréiró ao Leste; ao Sul Fedorentes e ao W. Canibeliños e Buraco do Carneiro.
Dende o faro a illa domíñase en todo o seu conxunto: montanas en abas soaves coas cumes romas, en lombo de cabalo; algúns piñeiraes na vertente sul, poucos eucalitos e nen un castiñeiro, nen un carballo, nen unha nogueira, nen unha árbore secular. De froita soiamente as figueiras que se retorcen na beira das casas e algún limoeiro e laranxal alá embaixo, no resio do amo. A montana aparez coberta de fentos, toxos, carpazas, xestas, margaridas, alecrin e prixel, este en cantidás imensas. Cheira a tomiño, a herbaboa, anis, orégao e ruda. Roxean eiquí e acolá infindas campaíñas. Os éidos están a millo (colléitanse de 12 a 15.000 ferrados, de 20 kgs. ferrado) centeo, patacas, fabas e legumes de horta con moita abondanza as herbiñas. A illa abránguese nunha ollada que conmove e apaixoa: verdecente como a Erin das léndas, ergueita como un castelo, cinguida de escumas e salseiros pol-o crebar impoñente das ondas nos cantís esgrevios; semella uuha nao mitolóxica a pregar o rosario das illas do poente.
Entre todol-os veciños xuntan 130 cabezas de gando vacún e dúas centas cincoenta e tantas de cerda; non se olla nen por casualidade gando de lá. Moitos coellos, lebres e perdices, e un solo can: o do amo. Un promédeo de dúcea de galiñas por fogar. Algúns patos; bandas de corbos que dan conta das colleitas e que os veciños teñen de afastar con ledos espantapaxaros e tamen facendo soar unha roncha ou carraca. Moitas garduñas e londras. Verdecen moitos e bons loureiros.
Os veciños moran na illa de aluguer e pol-a terra teñen de pagar renta ao Sr. Riobó; non teñen ren nen a casa en que moran. Recollen moi boas colleitas e axúdanse co peixe que abonda moito nestas costas: muxos, cravas, fanecas, crongos, luras, pi-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723213.xml
NOS
O tipo mais fecuente é outo, magro, esbelto, belo, mouro, de ollos pretos e brilantes, de boca grande e sensual, de cabelo como acibache. Non se topan xentes loiras, nen grosas, nen canas.
Son tristeiros, pechos en si, receosos, desconfiados. Pra un forasteiro e moi dificultoso trabar conversa con estas xentes. As mulleres son de extraordinaria suspicaza, e visten sempre de preto ou córes escuras, cun pano na cabeza que ennudan na nuca ou sobre a testa. Traballan na terra de sol a sol, déitanse moi cedo e soio os domingos festexan facendo unha miga de conversa na taberna.
Os homes érgense con noite e saen ao mar; voltan de pesca ao meio día; xantan unha caldeirada e vanse a labourar na terra; cean unha cunca de caldo e déitanse. Cunha hora de noite nigen fica erguido na illa.
A maor riqueza do mar é o polvo ou pulpo que pillan de tres xeitos, sempre con dorna: á vista cando fica enribadas penedas na baixamar, entón cóllese un largueiro de pino no que vai unha brinca grosa que o apanha ao estar o polvo pastando nos mexillóns; á liña atando un caranquexo ao cabo dunha liña e turrando cando o polvo esta ben entretido a comer ledamento no caranquexo: a liña leva de peso unha pedra redonda que se chama raña; e ao bicheiro, ou sexa unha vara de madeira que remata nunha de ferro dunha vara de longa, torcida na punta en xeito de gancho, co a que se furga entre as penedas, no niño do polvo, hastra arrincar con ele.
Por ano os pescadores de Ons pillan uns 80.000 quilos de polvo; nun día teñen collido a 1.500 quilos, e algúns polvos de quince quilos e máis de metro e meio de longura. A medida pra a venda é a cubeta, que leva uns 6 quilos e Riobóo paga por ela a 3 pts. A cubeta divídese en catro partes que se chaman cartóns. Riobóo, que monopoliza a compra do polvo, merca por día e paga por semán: tantas cubetas, tantos cartons e tantos meios cartons.
Os veciños de Ons son moi pacífecos e poucas veces pelexan; cando berran chamanse: castrón, cabalo, cadela corrida, putañeiro, xena e cheirón. Son moi bons mariñeiros. Adivinan o mal tempo por que cantan as gaivotas por riba dos pedras, porque os rañacús ou estrelas de mar saen a tomar o sol e porque os merlos cantan nas silveiras, pois si cantan nos penedos e sinal de bón tempo.
Son moi pouco relixiosos; apenas rezan: soio os vellos algunha vezada botan unha orazón ao deitarse. Non se apuran por bautizar aos nenos. Visitan aos agoñizantes e chóranos, pro ninguén reza por eles. Unha vezada por ano van en romeiría a Bueu e con esto fican satisfeitas as suas obrigas piedosas. Na diada dos mortos enareian e alumean as campas pro ninguén fica rente delas.
SUPERSTIZÓNS
Dou por certo que este é un dos recantos galegos onde mais supertizóns perviven.
Non se topa muller que non leve un dente de allo consigo, contra o mal de ollo. Ao que
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572323.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano XVI * Ourense Novembro - Decembro de 1934 * Núm. 131-32
PRIMEIRA ELEXÍA
Por ALVARO CUNQUEIRO
Qué soñada noite ou espada decideme
Qué outo pino decideme si eu quixera ser home.
arume ou fino corazón chorarido.
Decideme simplemente si cada fronte ou medo
inevitabel peito atravesado de terra me recolle descoñecido.
Seriamente falando
quero, quero volver a poñer a miña gorra mariñeira
aquela gorra dos oito anos
cando entre o meu sono i eu cantaba a luz.
Eu compárome aos mortos.
Deixadas quedan as rúas a aqueles que teñen corpo
a aqueles que soñan con pechaduras e tellados.
O meu corpo xa está durmindo naquela poboación lacustre
que busquei durante vintedous anos e oito meses
naquela poboación lacustre derrubada
pol-os coléricos peixes das grandes mareas atrasadas.
Decideme si eu quixera ser home.
Eu quixera recobrar aquela man de finos dedos nerviosos
aquela perna enterrada na area
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/11572328.xml
166
e ten medo do que poida atopar; pro non topaba nada, ou millor topabao todo.
Cando me decatei tiña deixado a escuridade do bosque, i-andaba a vagar polos campos abertos cheos de luar. A miña sombra lanzal como un tronco de piñeiro deitábase nas leiras e rubía os balados moito diante de min. No ceu azul como un mar morto escintilaban milleiros de estrelas. Os montes erguiamse dondos na liña do ourizonte i-era toda a terra un remanso de paz insospeitada. Eu sentín que da terra me rubían á alma as esencias da vida, sentín que to-
dol-os homes poderían ser deuses por si mesmos somentes con vivir así no medio das cousas, e tiven a idea fonda de que todo estaba feito, de que xa nunca mais os meus ollos volverían a chorar, de que non choraría mais ningún home na terra, e naceume no mais fondo de min mesmo un aturuxo vibrante que encheu a terra toda; un aturuxo que era á vez rezo e canzón, un aturuxo como debeu lanzar o primeiro home que foi capaz de ver e comprender. Entón encheuse a noite de oubeos de cans e de bermes de luz e sentín novamente que todo era soño e febre. Non gardo mais lembranza.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723217.xml
NÓS
ofensa pra a casa. O compadre trae un pano branco collido pol-as catro puntas e gardado nele un roscón pra o afillado, e senón un bolo de pantrigo. Entrega o roscón e pasa á cociña: se o afillado é moi cativo e non pode coller o presente, este fica posto na mesa. Séntase a ela o compadre e come e bebe de todo o que haxa, na compaña da familia que lle dá conversa mais non xanta con ele. O orgulo da casa é, ao chegar a noitifia, ter os manteis todos pingados de viño.
De noite fáise a festa na taberna: os mozos beben e ofrecen viño ás rapazas que non aceitan, mais na galanteira disputa deixan suxarse de viño pra amostrar na saída como foron tentadás insistentemente a beber.
RELAZÓNS XOCOSAS
Soiamentes puiden recoller estas tres:
Lourenciño poucas barbas,
grandisemo belloqueiro,
non che acorda cando fumos
a redor daquel palleiro,
e no muiño no inverno
caímos peito con peito?
Pois seor Alcalde
o conto non tivo remedeo
pois sacamos un neno
grande como un becerro.
Elas eran tres comadres en un barrio todas trés; fixeron unha empanada para ire ao San Andrés. Unha xuntou trinta ovos, outra xuntou trinta e tres. Alá pol-a media noite veu o marido outra vez e pau nunha e pau na outra e pau en todal-as tres.
Hai bo baile en Esteiro mais ce neboeiro non se mira o sol. Dixo o zapateiro que é torto dun ollo e coxo dos pés: quen por cinco cartos non baila hastra as dez?
CANZONEIRO
1
Téñome de ir a la Habana
co-as intenzóns de volver,
e si te alcontro casada
o sangue che hei de beber.
2
Marica berrou co xenro
na carballeira de embaixo
porque lle picou un toxo
que levaba no refaixo.
3
Ai si bebín si bebín pol o xerro,
ai si bebín si bebín fixen ben;
ai si bebin si bebín pol-o xerro
era de noite e non me víu ninguén.
4
Pra un abonda cun pau
pra dous traio unha navalla,
para catro valentóns
traio un revolver na faixa.
5
Todo o mal que me fixeches
has de m-o ter que pagar:
nin m-hei de casar contigo
nin ch-hei de deixar casar.
6
Ofrecicheme unha tunda
choqueiro de Redondela,
ofrecicheme unha tunda
e agora veño por ela.
7
Mórrome pol-a peneira,
mórrome por peneirar;
mórrome qor ter amores
na outra banda do mar.
8
As esfolladas do millo
non dan porveito a ninguén;
miña muller foi a ela
i-esfollárona tamén.
9
Agora que me puxeches
con a barriga redonda
ou has de casar comigo
ou m-has de pagar a honra.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/7c/7c1b/7c1bd2fb-1b1a-414c-9cf6-d42c066cde55/115723215.xml
NOS
pernas non-o deixaba adiantar: ele batialle co espadaleiro hastra que o crebou, mais o mico non fuxía e cada vegada daba mais na sua téima. Chegou a ter moito medo. Comenzou a berrar e o seor Pedro que o escoitou díxolle: é o trasno, dille Xesús pra que escorrente. O mozo dixo Xesús tres vegadas e o mico liscou como un foguete.
Outro veciño, Fuco Otero, sempre que chegaba á casa topaba na porta un trasno que tiña posto un pucho de moitos cores. Andando o tempo ao trasno diulle por entrar no casal e brincar no leito do seor Fuco. Unha noite andaba a pelexar co trasno, que non-o deixaba durmir e na loita pillóulle o pucho. O trasno entón rompeu a chorar e axoellado pedíulle que lle devoltase o pucho. Dóucho —asegurou o vello— si é que non me montas mais; noutro caso quéimo-o. O trasno xurou deixalo en paz, fóille devolto o pucho e non apareceu mais co-as suas brincadeiras.
Unha serán meu amigo o torreiro propúxome que fósemos saber da peneira. Aceitei gostoso; ceamos e, xa con noite andada, fumos os dous á caseta da Marceliña pra que nol-a botase. Costóunos o seu por que a muller non quería abrir; estaban xa deitados vella e nena nun leito e no outro a filla e mais o home. A vella receaba de min con medo de que fose con bulras, mais a final, colleu a peneira, suxetóuna no bico dunhas tesouras abertas, puxo nela un dedal e un pente, ordenóume que maxinara no que gostaba saber advertíndome que si a peneira viraba era proba afirmativa, rezou non sei qué (non foi posibel que m-o dixese) e logo dixo en voz outa: Pereira, pol-a grasa de Deus e da Virxe María vírame a cara pra Don Alvaro. E a peneira viróu rapidamente.
LENDAS E CONTOS
«Unha vez Deus —cóntame a cativa de sete anos Deloriñas Mendez— estaba agachado na beira dun camiño. Pasou un carreteiro e Deus dixolle: quéresme levar? Mais o carreteiro respondeulle que non. Pois has andar sempre soio, díxolle Deus. Pasou outro, Deus pediulle se o levaba no carro, e o carreteiro díxolle que sí. Deus entón asegurou: pois este ano terás moito millo. E o carreteiro colleu a mellor colleita, arranxou a caseta, e fixose un dos mais ricos da illa».
O mozo de dazaoito anos Lelo Blanco contóume este outro sucedido:
«Eiquí había un rapaz que todol-os días ía ao monte co gando. Unha serán víu que por embaixo dunha laxe saille unha cobra, mais tanto lle gostou que lle díu migallas do seu pan. Fixéronse amigos e todol-os días xantaban o panciño xuntos, e o rapaz xogaba co-a cobra e agarimaba nela. O mozo foi ao servizo e cando voltou o primeiro que fixo foi correr ao monte pra ollar a sua cobriña: chegou alá, asubiou como costumaba outrora, e saíu a cobra, mais tan longa, tan longa e tan grosa, que o mozo colleu medo. A cobra non recoñeceu ao rapaz, botóuse a ele, ensarillóuno e matóuno. Mais cando o tiña morto reparou nele, recoñeceuno e allita botóuse ao mar e morreu afogada.»
Outro mozo —e sinto en verdada non lembrar o seu nome— contóume que no buraco dos mouros gárdase moito ouro e pedraria. Moitos veciños teimaron procuralo e alá foron cabar semáns enteiras, mais cando adiantaban un pouco no seu traballo por embaixo da terra, apagábanselle os lumes: é porque dentro moran os trasnos da illa que sopran todal-as luces cando se xulgan descobertos. Nesta coba—dixome a vella de 68 anos Ramona Dominguez— a miña nora que andaba co seu gando a pacer víu un crego todo revestido cun bastón na man; a miña nora tremeu e berrou pol-o seu pai toda arrepiada, e o pai dixolle: non teñas medo miña filla que é un encanto.
O veciño de 75 anos Xosé López García contóume que estando de soldado na Africa soupo que un mariñeiro da Arousa escoitou a un mouro falar de tesouros; achegóuse a ele e o mouro dixolle en segredo que na illa de Ons había unha fonte chea de caracoliños de ouro. Cando voltou comprido, o mariñeiro aporveitou unha mañán que voltaba de pescar pra facer recalada na illa, e procurou a fonte. Encontróuna no logar mesmo que o mouro dixera. Entón foi a Arousa, fretou unha aldorna ben comprida e de noite voltou pra enchela de caracoliños: colleu