Bal y Gay, Jesús
1905 - 1993
Cargando...
1
Artigos
A espiritada de Moeche e o poseso Antón Ramilo : fragmento da conferencia titulada : superstición, suxestión e meiciña.
por Losada Martínez, Urbano
Ano VIII Número 29 (1926); p 5-10
A Edade de Ferro na Galiza : proseguimento.
por López Cuevillas, Florentino
Ano VIII Número 29 (1926); p 10-13
Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza : contos de xastres
por Risco, Vicente
Ano VIII Número 29 (1926); p 13-16
Os homes, os feitos, as verbas
por Risco, Vicente, Bouza-Brey, Fermín
Ano VIII Número 29 (1926); p 17-22
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VIII Número 29 - 15 maio 1926
Ano VIII Número 29
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VIII Número 29 - 15 maio 1926 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano VIII Número 29 - 15 maio 1926 Formato ePub Versión PDF |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571764.xml
O MOMENTO
ACTUAL DA MÚSICA GALEGA
Niste rexurdimento que hoxe tremanosa terra, e que cada día ergue un pouco máis a sua voz innegável, a música sintese soia, sin que atopeunhome que de ela se lembre. Refírome -xa se sabe- á creación musical, á posible música culta; da outra, da nativa, teño falado abondo no que toca ao seu espallamento e interpretación.
Xa sei que non vai haber críticos onde non hai música pra criticar. O facer crítica da música feita ata hoxe en Galiza, sin outro fin que o xustifique, será sempre xogar aos críticos. En outros estadios da nosa cultura hai nenos que xogan a artistas ou a intelectuais - e non pol-a idade - que chegan a creerse con talento de tanto ouvir aos seus amigos que xogan os críticos. O que de nós olle cara a música galega, somentes pode facelo de un xeldo, que é ollando a tempounporvir, presente e pasado. Si se adica ao folklore, xa é outra cousa, e estas verbas, entón, non rezan con ll. Mais quen pense nunha música culta, hoxe que a non hai, ten de facerse predigador, é dicir, ten de facer propaganda, ten de erguer o espírito e a conciencia musicais dos galegos, ten de afincar nas almas a vontade de superación. Quizais sexa iste o momento mellor pra falar de música do porvir. Non hai ningunha escola que derribar, ningún prestixio que sexa rémora. As ideas espalladas hoxe, poden dar integramentes o froito arelado. A renacenza da i-alma de Galiza pode chegar sin dóres nin loitas. ¿Non é iste un bon momento, abofé?
Temos de voltar os ollos un pouco fora do momento presente si queremos ter unha idea do istante que estamos vivindo na nosa historia musical. Hai un sinloma que non debemos esquecer e que xurdiu hai bastantes anos.
Pondal, Curros Enríquez, Rosalía de Castro, e algúns outros, sintiron o irreprimibel deseio de cantar. As verbas voaron baixo a lus milagreira do ceo galego. Foi unha lección de armonía e de vontade. A nosa lingua encheuse de vida. O ar, de resoanzas. As almas - miniaturas do país - tamén adequeriron simpatías resoadoras. E de islas nasceu, istintivamente, o desexo de cantar máis, de levar a música en poñenza das verbas mensuradas e rimadas á sua mais cumprida realización. Foi unha cisaltazón do espírito racial, unha afirmación dos seus froitos líricos. Foi a arela de expansión de un arte limitado. Simplemente, un feito de abondo coñecido na historia da cultura universal. Uns cantos músicos sinxelos e vountosos, sinlironse obrigados a poñer en música os versos dos poetas máis nosos. Ise feito, no século XIX, non poderá ser esquecido xa dos músicos galegos que veñan no futuro. Os cimentos, non, o vielro da nosa música moderna está xa aberto.
Mais non vai a crecerse isto que eu digo nun senso de loubanza pra a música que eles fixeron. A sua música, hoxe, cando o arte musical ten un carácter cada día máis depuradamente intelectual e cando a sensibilidade afínase ao mesmo tempo que se adquiren máis firmes coñecementos técnicos, a súa música non pode lerse como modelo pra as xeracións seguintes - no qué se di musical.
A técnica por eles empregada redúcese, esquematizando un pouco, á armonía do do-mi-sol e sol-si-re É técnica zarzueleira de unha tristeira probeza de meios. En canto á melo-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717610.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
plo, a idea da parálisis d-un membro: ¿actuará como inhibidora sobor dos centros de dito membro?. Non, sinón n-unha vontade de inconscente de non mover dito membro. O histérico (e como de histerismo examinamos agora un caso) non quere mover o seu membro, pero non sabe que non-o quere: é enganador i-enganado, vítima do engano de si mesmo. Pois ben, todo este mecanismo eiqui exposto non é mais que o processo que coñecemos baixo a denominación de suxestión, tomada n-unha das suas múltiples manifestacións.
Para Babinsky, na histeria a suxestión é o todo, contra cuia afirmación érguense autores como Raymond, Dejerine, Janet e Bernheim, que traen ao campo o papel da emoción, mais non é do caso o dilucidar estes pareceres, si somos donos de facelo, e somentes fixámonos no seguinte resultado dado que pola nosa parte varias veces os temos observado: a parálisis da doente de Moeche exprésase mediante a suxestión, máxime actuando n-unha histérica, estado morboso no cal son moi frecuentes estas manifestacións.
Dinos o Dr. García Ramos que non foi capaz de facer incurrir en contradición á doente, na conversa con ela sostida, inda que puxo todol-os meios ao seu alcance: a este damosnós a expresión, cos autores da escola francesa, dicindo que elo é debido a que n-este caso existe alucinación lexítima, de modo tal que o seu automatismo non deu a sensación dubidosa de outra personalidade.
Temos sinalado, inda que lixeiramente, o factor sexual, ao falar das manifestacións feitas pola doente: en efecto, os traballos da escola de Freud, póñenos de releve a importancia que sinala ó factor sexual no desenvolvemento normal dos procesos psíquicos, máxime tratandose do sexo feminino e, en traballos moi recentes que indicamos a literatura médica, volve a porse con máis afinco este factor no xogo d-un gran número de procesos morbosos. Casi sempre estes síntomas radican en mulleres que contan dos 20 a 35 anos, as cales non satisfixeron os deseos propios do seu sexo ou verificárono d-unha maneira incompleta. Esta continencia é común nas mozas: a súa sensualidade é moitas veces «inota» estando comprimida ou desviada pol-a parte e «emocións d'esta sensualidade sen
NOS relegadas ao plano subconscente e logo rexurden formando parte do cúmulo neuropático.
Adiquense ou non aos estudos da Meicína, ou simplemente da piscosexualidade, de todos é coñecido o valor decisivo que pode alcanzar en certas mulleres o pulo sexual. A literatura que sobor d'este lugar podemos examinar é extensísima, tanto na profesional como na nelamente literaria, deixando aquela a unha parte por ser d-abondo cenífica para estes momentos, somentes lembremos «A dama das Camellas» de Dumas, cula historia clínica debémoslla ao distinto e sabio mestre d'esta escola médica Dr. Xil Casares.
Margarida, dimpois d-uaha cea cos invitados, ten tos e sangue (non esquezamos qu'es-taba tísica) e na seu ben alópá casi esmorecida o seu amante, e ao pouco tempo esta muller fala d-un amor sensual e trata de buscar satisfacción caraás que, ao parecer endexamais sentira. Non ollades n-estes libidinosos deselos un síntoma morboso?
Sinálanos, tamén, dito autor a diferenza existente entre a Margarida de Dumas e a Sa- pho de Daudet. Sapho, alabazada, entrégase gustosa ao seu amante no leito inda quente que o outro amante - o ex-presidiario - viña de deixar.
Margarida, tosendo, acorándose, foi un día a pregar compasión ao seu amante e fixolle o sacrificio do seu corpo que xa non sentia pulsos sexuais. En Sapho, a lascivia é condición natural, craro é, baixo o predominio funcional de glándulas enriba numeradas. i-en Mar- garida ¿somentes constitúe unha sinal da sua tisis, como pretende o Dr. Xil? Para nós, am- bas mulleres caen dentro da mesma aición, pois os recentes traballos da Endocrinoloxía, sinálanos de maneira farto sobrada a igualdade de ambos procesos, coa salvedade da presenza da tuberculosis na «Dama das Camellias».
O síndrome de Block torna a xogar o seu papel importante n-iste asunto, e na doente de Moeche seran moi d'estimar certas aprecia- ciós non ben determinadas n-iste terreo; por demais o factor sexual lomou parte activa n-iste caso. Respelio a él ¿que nos fica por dicir? Sómenles duas verbas. Que estos síntomas ceden ante un tratamento eficaz, e que o gran número de vicios concurrentes a presencier
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717623.xml
NÓS
caba xa versos. Iste é un libro de sonetos, ora en endecasilabo, ora en alexandrino. Elquí non coallou o soneto com'en Portugal; hainos fermosos de Cabanillas no tempo moderno. anqu'o noso mestre no soneto sea hoxe Gonzalo López Abente. En Portugal xa levamos dito moitas veces a mestranza que s'atopa pra facer sonetos. Tanto que semella que o soneto é xa a expresión natural e espontánea dos poetas d'alén Miño, coma si xa emprincipiaran escribindo cuartetos e tercetos. Podemos chamar clásicos de cheo ós mais dos sonetos do López Abente, clásico sempre, aínda cando querendo ou non, pondaliza; os sonetos portugueses son de cole un pouco barrocos - aténdonos ó clásico, barroco, moderno, de Rosemberg. Anque o soneto en Portugal chegou con Antero ó máis que podía chegar, mesmo en clasicismo.
Titolivio Santos Motta valeira en sonetos perfectos o seu mundo interior. O final do libro titúlase Auto-Análise e cecals sea onde menos auto-análise haxa, a non ser de fantasía; hai d'abondo en todol-os outros, levado como o pode levar unha alma moza na tristura da sua primaveira, e de toda primaveira, pol-o demais. Qué doce tristura pra se lembrar un d'ela sempre, despois, con saudade! É a envexa que nos trai o xeito elexíaco dos poetas mozos coma. Titolivio Santos Motta.
ANCLA (1923-1925) Versos de Emilio Mosteiro. Madrid. Tip. «Numancia». 1926. Portada de Suárez Couto.
Velaiquí o primeiro libro de un novo poeta e de un poeta novo, gromo do antergo carballo lírico da Raza a se expresar por unha vezada en castelán. Porque Mosteiro, si non nado, por continxencia, na Galiza, leva nas veas co sangue noso o divino resollo da Saudade, con mais o revolsivo do amor á Terra sagra e estuda e coñece e canta e ama fundamentes os temas, os motivos de punxente galeguismo misturado aínda nas suas trovas ás verbas do idioma das Cantigas ata facer moitas de elas bilingües: o que, en verdade, non sabemos ata que punto lle da coorido e ambiente ao pensamento ou en que mensura profana sin querer as nosas puras parolas ao axuntalas ás do outro idioma pra lle dar o valor e o recendo que estes non terían xamais.
O libro de versos de Mosteiro responde ao seu tempo que non é pouco decir. N-ill tópanse as inquedanzas propias do fondal en que anda sulagada sin sorlir á superficie a poesía castelán. Reflexos de Machado (Antón) e Xohán Ramón Ximénez nos primeiros poemas a espellarse tamen nas derradeiras trovas de mais moderno feito ou nas glorias dos cantares de nenos da seixón «Estampas».
Morriña, Alba, Mar Picada... son temas galegos que resolve de xeito novo e interesante y la luna desocupada pone el «Se alquila» en su fechada. O derradeiro ronsel morría no vermouth. Elsi remata Morriña. Como perdido entre a lírica brétema anda un soneto de sumu novedade. «Horizonte náufrago»:
La muñeira anclada
apareja deseos en la rada
y se ha muerto la novia del torero
En tu pañuelo mi esperanza anida
y entre la niebla el faro se suicida
mientras toda la costa gira en vano.
Velaiquí un novo poeta e un poeta novo que tal vez se non tope moi lonxe de acudir a enriquecer a colleita do parnaso galego, a facer seu bellado - como dirían os nosos clásicos dos Cancioneiros - baixo as nosas abelairas frondosas. Deus o traía con ben.
F. B. B.
REVISTAS
O INSTITUTO, vol. 73. Coimbra. 1926.
Chegou á nós esta benemérita revista conimbrecense, centífica e literaria, órgano da doula corporación que preside o Prof. Costa Lobo. NÓS recibe co mais respeitoso agarimo esta publicación xa d'antigo coñecida, unha das que mais honran á ciencia e ás letras portuguesas. N-ela hai de cole moifo que deprender.
O número qu'agora nos ocupa tral primeiro o Boletín do Instituto reseñando a derradeira sesión celebrada. Veñen logo dous traballos adicados á insigne D.ª Carolina Michaelis de Vasconcellos debidos a Joaquín de Carvalho e Edmundo Correia Lopes, un retrato da eminen-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571762.xml
NÓS. BOLETIN MENSUAL da CULTURA GALEGA
DIREITOR LITERARIO
Vicente Risco
DIREITOR ARTÍSTICO
Alfonso R. Castelao
DIREICIÓN E REDAUCIÓN
Sto. Domingo, 47 - OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Real, 36 1.º - A CRUÑA
ABONAMENTO
Doce números, na Península 6 pesetas.
Fora da Península 15
Número suelto na Península 1
Na Arxentina 60 centavos
En Cuba 30
OS PAGOS SON ADIANTADOS E OS GASTOS DE XIRO DE CONTA DOS SUSCRITORES
Este boletín non publica mais orixinás qu'os que foran direitamente solicitados pola-Direición. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
SUMARIO
A Buitra, por Gonzalo López Abente.
O momento actual da música galega, por Jesús Bal.
A espiritada de Moeche e o poseso Antón Ramilo, por Urbano Losada Martínez.
A Edade do Ferro na Galiza, por Florentino L. Cuevillas.
Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza
Os homes, os feitos as verbas, pol-a Redaución.
LEA VOSTEDE A NOSA TERRA IDEARIUM DAS IRMANDADES
Administración Real, 36 - A Cruña
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717628.xml
NON DEIXE DE MERCAR
COVSA[?] PO[?] CAP[?]EI[?]O
2.º volume da Biblioteca do Seminario de estudos Galegos
EDICION LAR
PREZO catro PESETAS
F. ROMANES SACO
DROGUERIA
e FARMACIA
Pereira, 19
OURENSE
Teléfono 28
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571763.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano VIII ★ Ourense 15 Maio 1926 ★ Núm. 29
A BUITRA
Ti desperlas no inverno d'ese sono tépedo e mol que pol-o vran padeces, cando deitado sobre o mar pareces o cadavre d'un rei que xaz no trono antre a luz de espectrales palideces.
Ti no inverno eres outro; xa non eres o corpo inanimado d'un xigante que no leito da iauga buligante, aguanta, nos azús anoiteceres, as risadas da lúa rexoubante.
Ti na furia invernal érgueste altivo, ceibo xa do sopor do morno vran, e axitando o teu lombo de titán adiantas, fero monstro redivivo, no rexo, adusto e temeroso chan.
Ollas pra alén, na escura lonxanía onde se forma a tempestá furente, estrícaste, e baixando a dura frente, c'os tremores da cólera bravía, brincas no mar coma un lión doente.
Fundes n-él o fociño sanguiñento que da ardentía no craror se esfuma, e axigantadas pol-a mesta bruma, e antre xordo balbor, do teu alento xurden montanas de fervente escuma.
GONZALO LÓPEZ ABENTE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571767.xml
A ESPERITADA DE MOE-
CHE E O POSESO ANTÓN RAMILO
FRAGMENTO DA CONFERENCIA TITULADA
SUPERSTICIÓN, SUXESTIÓN E MEICIÑA
DADA NO SEMINARIO DE ESTUDOS GALEGOS EN FEBREIRO PASADO
Damesmama-
neira que o compo-
ñente material
da nosa persoalida-
de é sometido
ás aicións do
seu ambiente i-en
parte é produc-
to d'elas, o fator
psíquico damessa
estásomelido
ás do seu, i-en parte por elas moldeado. Eslas
aicións non son, dende logo, específicas, pois
inda que aítúen con independencia, non o fan
sómente sóbor un dos dous elementos sinón
que direita ou indirectamente, teñen a sua
infrunza sóbor de ambos, mandando de cotío
estímulos i-escitacións de mais ou menos inten-
sidade e cantidade que determinan tales ou
cales reaiciós, motoras ou inhibidoras. Asó-
clanse e combinanse da maneira que convénha
aos seus fins i-efeitos.
Deixando aparte todo o que d'elo pode sur-
xir, ouxeto do que sigue é unha das varias
formas e manifestacións da aición persoal. - A
aición de suxerir na mente d'un individuo
determiñadas representacións sóbor das que non
pode ou sabe influír e que exterioriza l-efeliúa
d'unha maneira mais ou menos automática,
sin aprecialas nin valoralas, chámase suxestión.
Por meio d'ela pódese introducir na esfera
do que Grasset chama psiquismo inferior
ou poligonal d'un suxeto, determiñadas impresións
que logo exterioriza. Xa en estado
normal todos somos mais ou menos suscep-
tibles d'un certo grado de suxestión, como
mais adiante observarase, sin deixar de facer
notar agora, a este propósito, os fellos da ora-
toria elocuente sóbor do auditorio; os da leitu-
ra de obras literarias no ánimo e hasta no
caralter dos seus leitores, etc., pero enténdase
que nestas citas non queremos referimos aos
casos nos que pode haber ou haxa convencimen-
to, cousa moi dislinta da suxestión. Pero
en determiñadas circunstancias e movendo
certos resortes, pódense provocar verdadeiros
estados especiais de suxestibilidade; tales son
principalmente a hipnosis e o amor. As ana-
loxías (algunhas das cales son abstractas) e
diferencias entre ambos estados, fanse notorias
respecto a: 1.º A predisposición a eles. 2.º Os caracteres psíquico-orgánicos. 3.º Os
melos de procuralos. - Con respecto á predispo-
sición individual, para ser vítima de tales
fenómenos, non obsérvanse diferencias notab-
res entre ambos, inda que en cada un d'eles
teñan distintos grados de intensidade. Uns son
facilmente hipnotizables, aopasoquecon outros
non se logra absolutamente nada; uns enamó-
ranse facilmente, n-outros apenas hai sedimen-
tos de tal afeición. l-estará demais obser-
var que entre estes grados extremos eisisten
infinidade de gradacións.
Pol-o que respeita aos caracteres psíquicos
e orgánicos, respecto d'estes úllimos, eisisten
diferencias preceptibles. Mentras que no amor
(excepto en varios casos que non son raros)
non se aprecia xeneralmente siño algún, na
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717616.xml
14
— Vosté non dixo si o pano daría pra cinco monteiras? Eu díxenlle que pra sete tamén, e veleiqui están as sele monteiras... Vosté non dixo com'habian ser...
7. O pagón
Iste conto ven referido por Lamas Carvaxal no seu libro *Gallegada* a onde remitimos ó leutor.
8. A silveira
Iba un xastre, ás altas horas da noite por unha congosira. A noite era pecha coma boca de lobo, non se via nada, e o xastre iba un pouqueno temeroso, abrigado coa sua capa, guiandose somentes pol-o ben que coñecía o camiño do moito qu'o tiña andado.
O chegarse d'unha vez arrentes d'unha das paredes qu'abeiraban a congostra, prendéuselle a capa n-unhas silvas, e tivo que parar. O xastre pensou qu'era qu'o agarraban, e cheo de medo, primeiro calou, mais despois emprincipiou a suplicar:
— Ay, señor, déixeme!... Déixeme marchar que son un probe xastre!
A silva seguía agarrando.
— Señor! Déixeme ir, que son un probiño!... Por Dios déixeme ir e non me faga mal... olle qu'eu non lle teño diñeiro ningún, nin cousa qu'o valla!... Sólleme, Señor, por amor de Dios, pol-a alma de quen teña no outro mundo!
A silva seguía agarrando. O xastre calaba un istante, e logo volvía a pregar e a layarse, sen s'estrever a rebulir, nin xiquera a dar volta á cabeza.
Asina pasou moilo tempo, ata que por fín, emprincipiou a vir o día. Cando xa s'escomenzaba a albiscar algo, o xastre moi agustiño, foi virando a cabeza pra trás e ollou por riba do hombreiro...
Ó ver qu'era un silva que lle prendera a capa, pillou as tesouras, e principiou a cortar nas varas da silveira, dicindo enrabechado:
— Si foras un home, igual che facia!
CONSIDERACIÓNS EN COL DOS CONTOS DE XASTRES
Na literatura popular galega, pódese facer unha división importante cos contos de xastres, coma cos contos d'abades, cos contos de bruxas, cos contos de ladrós e cos contos de lobos. Os xastres teñen eiquí moita literatura, e non somentes popular, mais tamén erudita. Son moilismos os contos de xastres que se contan na nosa Terra. Eiquí hemos ir publicando cantos temos recollidos, e cantos novos valen chegando á nosa coñecencia.
Pódese pensar qu'o tipo de xastre d'aldeia, qu'anda a coser pol-as casas, está chamado a desaparecer en breve tempo, suprantado se cadra, na vida moderna, pol-o comercio de roupas fellas e pol-o comercio de roupa vella. De certo que o comercio de roupas feitas, esteticamente abominábel, odioso, valse espallando moito: non somentes hai nas cidades e vilas tendas, almacéns e frábicas, senón que se venden moito nas feiras. Tamén nas feiras medran os postos onde venden públicamente roupa vella, en compaña moltas voltas do calzado vello pra empeñas. Iste comercio, non somentes resulta depresivo pra xente da aldeia, e ruín dend'o punto de vista estético, senón que é un perigo pra saúde pública, pois esa roupa que se debera queimar toda, véndese en todol-os casos sen desenfeitar. De feito, hai algús lados ond'o xastre que cose pol-as casas, desapareceu ou escasea. Mais pol-o xeral, nas demais segue vivindo e traballando com'outrora. E ainda ha tardar, posto que chegara a desaparecer.
O xastre d'aldela interesa ó folk-lore e á etnografía moderna galega, non somentes pol-os lemas que fornece, senón ainda com'axente trasmisor da literatura e do pensamento popular. Tanto ou máis qu'os cegos e os probes d'andar pol-as portas, son os xastres que van coser fora importantísimos conservadores e trasmisores de contos, leendas, refráns, cántigas e tradicións de toda caste. O seu oficio, que premite falar d'abondo namentras traballa, favorece ó xastre pr'o desempeño d'ise rol, dálles ocasión d'escoltar, deprender e referir tod-as esas cousas.
Coma tipo folk-lórico xa dixemos qu'o alopamos non somentes na literatura anónima popular, senón tamén na erudita. Lembremo agora somentes, ademais de Lamas Carvaxal, os graciosos pasos que pon Picadillo no seu libro *Mi historia política de dous irmaos xastres* aproveitados en certas cousas, que
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571761.xml
Nós.
[?]
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717622.xml
20
ciós, e se Deus nono remedia, han chegar ós folletos. Eiquí, pol-a contra, e en boa hora vala dito, imonos erguendo pouco e pouco do folleto ó libro, pasando pol-a plaquette. O que é un adianto,
Iste do Cabanillas non podía ser outra cousa, pra ser un libro fermoso no senso editorial, e n-esto lemos qu'apuntar tamén outro adianto: os libros galegos emprincipian a ler orixinalidade, e ademais, certa imitanza us cos outros, certo caraule nacional. Lar leva feito algún esforzo n-iste senso.
Comentamol-o traballo do editor pirmeiro esto do poeta, porque hoxe compre darlle a qu'o prioridade.
Na noite estrelecida é o titulo das tres Sagas Célligas nas qu'o gran Cabanillas enterpretou con visión de Bardo - non levariamos moito traballo pr'atoparnol-os caracteres bárdicos enxebres na obra cabanillana - os pasos mais importantes da epopeia bretena, en puntos de místeco entroncamento co que poidéramos chamar, cecals sen moita impropiedade, a tradición esotérica galega. O Cabanillas ten feito un estudo especial dos libros de Cabalerias, adomouse do seu esprito e adeviñou através d'illes o esoterismo celta. Levou moito tempo lendo e seguindo o fío das leendas galesas e armoricanas, pol-as literaturas adiante. Esacou estas sagas nórdicas, ond'a sua inspiración chega moitas vegadas ó profético. Ha chegar un tempo en qu'o aprecio que se faga d'elas sea infinitamente superior ó qu'il endexamais agardou e ó qu'alnda non sospeita ninguén.
As Sagas son tres: A Espada Escalibor hai pouco pubricada en Nós, a pouco de rematada; O Cabaleiro do Sant Grial, que foi a que primeiro fixo, e que se pubricou hai anos, primeiro en A Nosa Terra, logo no primeiro volume de Alborada de Pontevedra, e reproducida en Terra de Bós Aires, e n-outros lados, e ainda lida en púbrico a'gunhas volias; e O Sono do Rei Astur, inédita ainda, e derradeiramente composta. Os temas históricos son respetivamente: a elección d'Arlur coma Rei, o viaxe de Galehaz en demanda do Sant Grial, e o recollemento d'Artur na cova onde dorme. Mais as tres forman unha unidade simbólica d'espranba e profecía, e marcan o fado da Raza e da Terra. Os que non teñan un entendemento místeco, non poderán endexamais chegar ó
NOS
fondo d'istes poemas, mals non importa, porque han atopar n-iles o engado da sua grandeza e da sua beleza perfeita, e alnda tamén ensino d'abondo pra enchel-o seu degaro.
A forma é d'alexandrinos pareados que xuntan á sabencia prosódica moderna - do tempo simbolista - unha sonoridade antiga chea d'evocación, ás vegadas con hemistiquios soltos en sorte de pé crebado, e misturados con romance ortosilabo, lembrando singularmente o de Don Galferos de Mor.naltan, e outros dos mais antigos antr'os nosos. O Cabanillas leva pubricados varios romances históricos referentes a Doña Urraca e o seu tempo, que teñen o mesmo alre. Ninguén aproveitou tan ben coma il as matizadas sonoridades da nosa rica fonética. Rico tamén, e sabiamente escolleito, e ordeado con elegantisema precisión, é o lélsico d'esias Sagas. O Cabanillas fal o que qner co-a nosa léngoa; dalle estado d'eternidade.
V. R.
CANTIGAS DUM LUSIADA, por EDUARDO SALGUEIRO, Porto, 1924.
RECOLLEITA de cento dúas cántigas de catro versos, na tradicional feitura popular d'aquén e d'alén Miño, que o autor, fino poeta emocionado, fiel tamén á inspiración tradicional lusíada do amor requintado, - que tan atinadamente, comentaba A. Sardinha. ó falar das sonadas Cartas atribuldas á freira Soror Mariana Alcoforado - divide en tres partes: Do Amor, Para o Povo, Para as Móças de Portugal. Moitas d'estas cántigas son desmintindo n-un senso irónico vellos ditos e refrás, con belidas imaxes, ainda o que lle sirveu de lema: «Quem canta seu mal espanta», sobrio que volve repetidas vegadas ó longo do libro, sen que por tanto cantar seu mal, se vexa d'il celbe por fin. Canta, pois, iste bo poeta á maneira do pobo, e así o espresa:
Povo humilde, meu bom Mestre; Quanto fago é para ti!
Os versos que tenho escrito,
- Só contigo os aprendi!...
PALACIO DO CORAÇÃO, por Tirolivo Santos Mo-TRA. Porto, 1923.
Coñecemos ó autor d'iste libro dend'o Porto Académico, no que traballaba e pubri-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717626.xml
Dr. MOSTEIRO Médico Odontólogo
Medicina e Cirugía da boca -- Electricidade -- Rayos X
A Clínica Dental mais completa de Galicia
SÁNCHEZ BREGUA, 5 A CRUÑA
LUIS FÁBREGA
DROGUERIA E FARMACIA
Progreso esquina a Luis Espada
OURENSE
MERQUE VOSTEDE
Plumeiros RAFIUM
De mais dura qu'os de pruma e limpa millor
Véndense entodol-os estabrecimentos do ramo
Andrés Perille - OURENSE
Reloxería ZENITH
Máquinas parlantes, Discos, Agullas
e Accesorios
M. Calviño
OURENSE
SOMBRERERIA
JEMUS
A mais económica de Galicia
AXIÑA
APARECERÁ HOSTIA POR ARMANDO COTARELO
SANATORIO QUIRURJICO
Direitores:
Manuel Peña Rey José Mosquera Blanco
Ginecología e Partos Cirugia geral Especialista na gorxa, naríz e ouvidos
Situado frente a Alameda do Cristo, ten todal-as condiciós precisas. —Praulicase toda crónica d'operaciós.—Dotado de todol-os adiantos que pódde a autal Cirugía. —Modernas instalacións de RAYOS X pra diagnóstico e RADIOTERAPIA superficial e fonda, con voltaxe de 250.000 volts. —Aparelho de Diatermia pra tratamento de Anexites, procesos inflamatorios, reumatismos, etc. —Lámpara de cuarzo pra sol d'alidade e outra similar pra tratamento d'escorbuto, raquitismo, etc. —Salas de partos, eczemas, etc. —Admisiónse embarazadas, e cómase con todo o confort e comodidade en casos d'urxencia. —Poden colaboraren todol-os compañeiros, previo consentemento dos directores.
BODEGAS GALLEGAS PEARES E OURENSE
Viños finos de mesa: Tinto TRES RIOS Blanco BRILLANTE LOS GALLEGOS blanco e tinto
María e Valeiras, Apartado 18--Ourense
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717613.xml
NÓS n-istle grupo o elxemprar singularisemo, tod'il de bronze e con riscos antr'as furas, do Castro de Coubueira (fig. 45); o que foi atopado en San Ciprián das Lás, que reproduce en ferro as formas do anteilor (fig. 44) podendo cecais Juntar a iles o puño aparecido perto de Mondoñedo (fig. 45)
C) Espada de gelto aplanado, forjada sen separación do puño e da folla, e co-as antenas hourizonids, rematadas por cilindriños alongados (fig. 46, San Ciprián das Lás).
Estas tres clases d'espadas son formas Já evolucionadas e prop’as da cultura N dos Caslros, podéndose considerar com'as mals antlgas, as do grupo A), que son as que menos se difrencian dos prototipos hallstálticos, y-as do grupo C) com'as mals modernas, já que n-elas desaparece o geito semicircular das an» tenas y-o abultamento central do puño qu'aprousima as outras a aquiles prototipos,
Outra cousa que choca nas nosas espadas, éa dura na sua frabicación do bronze, que chega incruso a invadil-a folla no elxemprar do castro da Coubueíra. Iste emprego serodio do bronze, reducido já no Hallsialt ós puños, podes, espricar ou por ler o dilo eixemprar caraulte litúrgico e sel-o ferro metal impuro e non doado pra cerimonias religiosas, ou cecais pol-a abundancia de cobre y-cstano ne nosa terra,
Os puñás -Tense porfiado mais d'unha vez, sia arma que levan presa no cinto, as estatuas de guerreiros, é unh'espada ou un pu- fial. Realmente, a pouca longura das espadas hallslállicas e pos!-hallstálticas, fai dificile dis. tinguilas, e mais en obras de tan cativo detalle, dos verdadeiros puñás. Así e todo, a circus» tancia de non aparecer en ningunha das esta» tuas Indicación das antenas que coroan os elxemprares coñecidos hastra hoxe d'espadas galegas, fai sospeitar si a arma n'elas figurada é un puñal de folla ancha co mango rematado por unha bola ou disco (estatua de San Ovidio do Fafe) e metida n-unha vaiña gamecida no
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717612.xml
dos ao menos na sua meirande parte; no outro pol-o complicado engranaxe das forzas espirituais, ate oxe descoñecidas e que nos deixan entreollar os actuais estudos de metafísica.
Todas elas forman, como di Hermann Keyserling, un mundo sobrepersoal, colocado moi por riba do noso estado actual das ciencias investigadoras: é o temor ao descoñecido, o coñecemento da dór condénanos á eterna demanda do que pasará no alén d'esa transición que chamamos morte. Co Abade do Manfredo de Byron nós interrogaremos de conto pol-os arcanos iñorados que como infranqueables barreiras erguense ante nós.
Mais a cultura non se deten: a idea de onte é correxida pol-a de oxe. Hai vida no campo da intelectualidade, e d'ela agardamos moitos e últimos froitos. A Interpretación das supersticións, tomadas por moitos como meras crénzas, téñen xa a sua aparente explicación nos crecentes estudos dos fenómenos metafísicos: mais pol-o d'agora non se deu d-eles unha razón que satisfaga ás hipóteses reinantes nos campos analíticos das ciencias experimentais.
O profesor Freud coas súas teorias sexuais, e baixo a lumiosidade da Psicoloxía contemporánea, fainos volver ás antigas teorías da natureza uterina sobor da historia. Esto sinálanos que non todo é falsedade nas ideas que os pobos arrastan á través dos séculos, e que hai moito por deslindar para a Medicina nos campos das ideas populares.
URBANO OSADA MARTÍNEZ
A EDADE DO FERRO NA GALIZA
Pero mais craro que no numisma de Carisio, alcóntras'o casco galaico-lusitano na diadema de Ribadeo (fig. 40). Os infantes e xinetes n'ela representados, levan ben ergueitas en col da cabeza, tres prumas, indudábel remate d'aquela defensa, cuxa forma non se pode enxergar por causa da muideza e gelto esquemático do grabado.
Pra completar esta información, mencionáremo-la estatua do guerreiro de Capeludos, que presenta na cabeza un abultamento que dada a rudeza da escultura, o mesmo pode figurar os cabelos, qu'un helmo liso e semellante ó aleontrado en Castela pol-o Marqués de Cerralbo (fig. 41). (1)
As espadas. - Paseniñamente, as nosas estacións protohistóricas, van proporcionando armas d'esta clase. No Museo Español de Antigüedades, y anos mais tarde no Boletín da Comisión de Monumentos de Orense, estudou Villamil e Castro dúas espadas atopadas por il perto de Mondoñedo. No tomo IX do Boletín da Academia Gallega deu conta Maciñeira d'un novo puño aparecido en terras ortigueirás, e n-istes derradeiros anos sinalous'a descoberta de tres eixemplares achados, o primeiro no monte Santa Tecla, y-os outros dous na cidade de San Ciprián das Lás.
Todas estas espadas, derivadas, coma lá se dí n-outro capítulo, de formas características do segundo período hallstáttiano, podens'alun-tar en tres grupos:
A) Espada curta d'antenas semicirculares, rematadas por conos truncados, co a folla entelriza, mangada no puño por un espigo, que se amarra c'un botón. (Pertencen a iste tipo o puño de bronze con restos de folla de ferro d'Ortigueira (fig. 42) e cecais tamén o aleontrado no Tecla que coñezo soilo pol-a descrición que d'il me fixo o meu culto amigo don Johan Dominguez Fontenla).
B) Espada d'antenas semicirculares, rematadas por conos truncados, co-a folla aburatada na base por dúas foras semicirculares e mangada no puño por un espigo. (Colocase
(1) Ballesteros, Historia de España y sa influencia en la Historia Universal, t. I.
(2) Op. cit.
(3) De Petia Gallico.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717624.xml
te escritora e unha lista dos seus traballos. Afranio Peixoto insere logo un estudo en col do O «Parnaso» de Camões, fonte dun «Os Lusiadas» no que procrama que anire as fontes do poema camoneano compre contar a obra menor do gran poeta, xa que Os Lusiadas son coma un resume de todo o seu saber e de toda a sua obra. E siñala as repeticións e autocopias de outras de Camões no seu poema imortal. A Patria brasileira, rápido esbogo da sua evolução política, Social e económica, é unha conferencia do Dr. Beltencourt Rodrigues, dada por il na Universidade de Coimbra n-unha serie organizada pol-o Instituto. Unha epistola de Nicolau Clenardo a Fernando Colombo, copiada en latín e comentada por Joaquim de Carvalho. El precursor de la fundación de la nueva ciudad de Panamá fué un portugués por Juan Antonio Susto. Subsidios para a historia da Música en Portugal, pol-o erudítisimo Sousa Vilerbo, antigo colaborador do Instituto. Bibliografía e Varia.
V. R.
ESTUDIANTINA, La Plata (R. A.) Enero y Febrero, 1926.
Revista publicada por estudantes do Colegio Nacional de La Plata, dirixida por Juan Manuel Villarreal, de quen trai algúns poemas. Mais moderna nos dibuxos que no texto, ven así e todo chea de rebeldia, coma compre a unha publicación moza, que se dá coma forxadora do futuro. Elo abonda pra lle dar intrés a esta revista que Nós recibeu con viva simpatía. D'ela chamounos a atención o qu'escribe o mexicano R. Haya de la Torre, estudante e profesor da Universidade popular González Prada, hoxe exiliado en Londres, de quen veñen dúas cousas, que por non dicir mais, diremos dinas d'un mexicano de hoxe, d'un fillo d'ise estrano pobo qu'aló na América retórcese con doores de parto d'algo grandelro.
O ton xeral de *Estudiantina* semella de la-
linismo americano, oposto por riba de todo á
sorbencia yanki. Esta ben.
S. N.
BOLETÍN DE LA REAL
ACADEMIA GALLEGA.
A Cruna.
Nos números de Marzal e Abril escomenzou-
se a publicar o traballo de Florentino L.
Cuevillas e Fermín Bouza Brey, *Prehistoria
galega: O Neixón*, no que dan conta das es-
cavacións que preulicaron no verán pasado na
Punta do Neixón, perto de Rianxo, nas qu'a-
toparon restos de tres culturas superpostas
(encolítica, do bronce e do ferro), en col de
cuyos achádegos fan consideracións que van
alumeando con nova luz a nosa prehistoria.
No d'Abril é de notar tamén *El gallego que no
se habla* por Manuel Amor Meilán, no que se
refire ós tesouros lexigráficos acochados nos
documentos antigos.
R.
BOLETÍN DE LA COMISIÓN
PROVINCIAL DE MONUMENTOS, Ourense.
Tamén nos números derradeiros d'iste boletín
pubricase un interesante traballo en col da
léngoa galega en relación co latín, debido á
P. Celestino García Romero.
R.
OUTRAS PUBLICACIÓS
El *Pueblo Gallego* de Vigo emprincipiou a
publicar un *Vocabulario popular Galego
Castelán*, ordeado por Filgueira Valverde.
Tobío Fernandes. Magariños Negreira e Cordal
Carús, membros do Seminario d'Estudos Ga-
legos. O publicado colle da verba *A á verba
Adoitrinar*.
R.
Imprenta LAR. Real, 36 - A CRUÑA
O DIA DE GALICIA
P U B R I C A R Á N O S
un gran número extraordinario no que colaborará toda a
inteleitualidade galega
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717619.xml
NÓS
OS HOMES, OS FEITOS AS VERBAS
A UNIVERSIDADE ALEXANDRE MERCEREAU
ALEXANDRE Mercereau é un escelente escritor francés antros infinitos escelentes escritores con que conta e sempre contou a Francia, singularmente dend'o tempo do Romantismo ata o día de hoxe, mais que ten a súa especialidade e alnda outros méritos de seu que non teñen os outros, coma son unha fame enciclopédica de saber, e ademais - coma noso amigo Philéas Lebesgue - unha atención inteligente virada ó que se fai fora de Francia, nos mais afastados recantos do mundo.
A nosa coñecencia con Aleixandre Mercereau ven das edicións Povolozky. Mercereau emprincipiara en 1919 a traballar co-aquil editor, dando en francés antoloxías d'escritores estranxeiros. Nos catálogos de Povolozky viña anunciada unha de poetas catalás, e d'ali xurdiu a idea de facer unha de poetas galegos, pro qué andiveron cartas antre Alexandre Mercereau, Philéas Lebesgue e o suscribente. Xa d'acordo en todo, a cousa morreu d'aquela pol-as culpas dos nosos poetas, que demoraron o envío dos seus libros e poemas orixinais...
Mais dend'aquela non deixamos tan xiquera unha volta de recibirmol-o convite quincenal pr'as Confrencias de Caméléon, qu'Aleixandre Mercereau xentilmente nos mandaba.
Aquiles anuncios viñan sempre cheos de sorpresas. N-iles viase desenrolar a obra imensa d'Aleixandre Mercereau, que non é que non teña chatas: cecais o escesivo universalismo, no orde xeográfico, no orde das materias e no das escolas, fega unha misturanza un pouco bizarre, e mate un pouco o espírito de selección, d'escollella: mais non por eso delxa de ser un emprendimento verdadeiramente grande e ademais útil.
O qu'il se propón é unha obra de cultura qu'escomence onde remata a Universidade oficial, qu'estude as cencias qu'ela non estuda, que non recoñeza exclusivismo de ningunha
clás, nin de partido, nin de tendenza, nin de raza, nin de relixón, nin de tempo. Atal é a Universidade Alexandre Mercereau, á que chegou despois de moitos traballos e de moitas Intentonas: Sociedade Universal de Grandes Confrencias (con Paul Adam, Verhaeren L. Tailhade, Rosny etc.), edición de Eugène Figuière e de Povolozky, Confrencias no Salón d'Oulono, na Casa dos Estudantes, etc. etc. Por fin, no Caméléon, en 1922 chegan a acougar e dar cume a un bó esbozo do seu proleto. Leva celebrado mais de 700 sesións, con éisilo que medra de día en día.
O programa semanal ven ser o seguinte:
Luns - Nuha nación estranxeira; conferencia seguida de cantos, música e danzas do país, exhibición de traxes e decorados do mesmo
Terza feira - Literatura francesa moderna
Carta feira - Concerto de música moderna
Quinta feira - As rexións de Francia (coma pras nacións estranxeiras)
Sesta feira - Cencias exactas ou psíquicas, economía, socioloxía
Sábado - Seleccións diversas
Domingo - á mañá, concertos de música francesa moderna; ó serán, os humoristas, satíricos e panfletistas.
Ollemos agora somentes as que se levan feito no ano que corre e de que temos novas:
En Xaneiro: M. Jules Levy falando de Maurice Rollinat; V.-E. Michelet, de Obra francesa e bretoa de Adrian Carré, presidindo o ilustre celtista Ch. Le Goffic; M. Henri Mangin en col de Queromancia; Muce R. de Rienzi en col do Esperanto; M. Henri Chassin en col do poeta Germain Lauclot; M. Meny de Marangue en col de Música árabe; M. R. de Marmande sobr'un libro de Robert Pelletier; sesión de Ilusionismo e suxestión pol-o Prof. Nalia; M. Robert Pelletier, segredario da liga Céltiga, conferencia en col de A continuidade da tradición céltiga en Francia; Marc Leclerc, poeta do Anjou, en col do compositor anxevín David Bernard; o abogado M. Joseph Python en col do libro de Raymond de Rienzi L'Aven-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717620.xml
18
fure sur la route; A.-F. Herold en col do poeta Albert Saint-Paul; M. N. Jorga, da Academia Rumana, Sobr'o seu compatriano Eugéne Boureanu; o sonado esculcador oculista Henri Durbille en col do tema Totankamon vengouse; Tristán Deréme sobr'o Bachillier sans vergogne; novela humorística d'Abert Morchon; M. P. Jacomel en col do Petrarca; M. L. Pierard do lema Sensibilidade Valona; M. Sylvain Cahn da poesía alemá post-expresionista; sesión ilusionista d'Albertini de Roubaix; Pierre Dufay en col dos Cantos populares do val do Loira; M. Léo Poldés en col e en contra do Espiritismo, seguida d'una porfiada controversia. Ademais houbo concertos de música italiana e de música francesa.
En Febreiro: M. J. Python en col das melodías de María Charbonnel; M H.-L.-H. Kerney, delegado diplomático e consular da República Irlandesa, en col da sua terra; Henri Clere en col do escritor Henry-Marx; Marcelle Gerar en col do tema Porqué o canto é unha arte difficile; a Duquesa de Clermont-Tonnerre en col do poeta e filósofo lituano O. W. de L. Milosz; o Dr. Jacques Lecourt, en col da filosofía comprobábel e do remozamento do orgasmo do home pol-a homo - hemoterapia, asegún o Dr Helan Jaworsky; M. Jules Levy en col dos Incoherentes, pintores humoristas do século pasado; outra sesión ilusionista d'Albertini de Roubaix, e do Inaudi feminino, Mlle. Stáélla Marthy; Marcel Nadaud e Maurice Pelletier sobr'as mortes misteriosas; M. André Delacour sobr'as Grandes Poetas e Músecos románticos e simbolistas; M. Fred. Saisset en col do poeta humorista Jo. Ginestu; sesións de música consagradas a Raymond Petit, á música sueca, a Constantin Gilles, etc.
En Marzal: M. Lucien Barquisseau en col da Illa da Reunión; Paul Vulliaud en col da Kabbalah; M. Jean Manegat en col da Cención dendo século XVIII ata hoxe; M. Jules Chopin, redactor da Gazeta de Praga en col de Literatura checa; Han Ryner sobr'as doutrinas d'Epicuro; Paul Bru sobre Ronsard na Brie; Mme Anne Osmot en col de Phisiognomonía; M. Aimé Magnien en col do escritor Georges Delaquys; M. Baumant en col dos Serbios na sua casa; o Dr. Vignier negando a Materialización nos fenómenos espirilistas; Mlle-
NOS
beth Julia en col do poeta André Dorchon; Titayna, redaulora de *Intransigeant en col da vida de reportaxe; M. Georges Muchery sobr'as maneiras d'adiviñal-o futuro; M. P. Le Cour en col da Atlántida; M. Jean Manegat de Os grandes rebeldes da Poesía; M. Gabriel Delaltre en col do abogado Moro-Giafferi; M. Louis Richard en col do dibuxante Willette; M. Georges Pioch en col do escritor Matei-Roussou. Sesións musicées adicadas ó sueco Wachtmuster, ó francés Etienne Roger, á canción popular vasca, ó ruso Alexandre Tcherepnine, a J. P. Coutisson e M. Lamarre e á Marguerite Canal.
Co-esto podémonos decalar do esteso e do intenso da obra qu'emprendeu en París un dos mais ilustres antr'os leutores de NOS.
Derradeiramente, en Xaneiro d'iste ano, emprincipiou a pubricar un pequeno e modesto boletín quincenal, rubrado co título de París-Conferences, no que da conta de todal-as sesións da Universidade Aleixandre Mercereau, a mais libre, a mais popular, a mais cosmopolita, a mais aberta a todal-as correntes, á espresión espirilual e enxebre de todal-as idelas e do xenio de todol-os poetas do mundo.
Aleixandre Mercereau é merecente de gaban-
za e d'axuda.
V. R.
DE CATALUÑA
O movemento cultural catalán - que, com'indica J. C. no Instituto de Coimbra, servira de modelo á tan sonada obra pedagóxica do Dr. Vasconcellos, en México - non esmorece de ningún xeito. Unha das suas manifestacións de hoxe é, a carón da obra da Institució Bernat Metge, coñecida dos nosos leutores, a pubricación chamada Els nostres clàssics, que xa leva pubricado os tres primeiros volumes; Lo Somni de Bernal Metge, Tirant lo Blanc e as Poesías de Ramón Lull. A recadádiva ha ter tres series:
Serie A): Obras capítas d'escritores catalás (Jaume I, Ramón Lull, Desedol, Arnau de Vilanova, Sant Pere Pasqual, Muntaner, Pere III, Eiximenis, Bernat Metge, Sant Vicens Ferrer, Turmeda, Isabel de Villena, Bernat Boades, Lordi de Sant Jordi, Ausias March, Jaume Roig, Rois de Corella e Anónimos.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717618.xml
16 Promulgar – Emologer
Quinientos – Quinxentos
Querellante – Quereloso
Redentor – Remidor
Recurso (en derecho) – Socurso
Refectorio – Refortoiro
Revocar – Revogar
Sellar – Asclar
Sótano – Sóton
Testigo de vista – Viidor
Título – Tiduo (k)
Vínculo – Vinco (i)
Yacer (en el lecho) – Xouver
Moltas d’estas verbas son ben coñecidas, por mais que sean arcaicas. Outras hai (cisfrena, zaramín, eisecas, gordián, etc.), que somentes véndoas repetidas moitas veces e en documentos diferentes se poden coller coma d’uso corrente pra empregalas hoxe, pois haise que gular tamén do gusto.
Faremos as seguintes observacións, pol-o orde das chamadas.
(a) Esta forma emprégase hoxe correntemente por cáxeque todol-os escritores galegos no senso de artigo, traballo xornalístico e tamén no de artigo, parte da oración. Igual en portugués na primeira acepción. O baixo latín artículu ten outro derivado galego: artello, que s’aprica ás articulacións dos ósos.
(b) Emprégase tamén, anque caxque de cole coma nome propio (esp. Benito, do latín Benedictus). É d’onde ven o apelido Bieites, que s’escribe caxque sempre Vieitez. (Véxase: Do caso que l’aconteceu ó Dr. Alveiros, Cruña, 1919).
(c) Emprégase tamén adoito esta forma, e tamén antiga cónego. Cfr. o nome da Rúa da Conga (Canónica) en Santiago.
(d) Corresponde co francés doyen, esp. deán e decano. Tamén a temos visto empregada modernamente.
(e, f) Témolas empregado nós mesmos, n-iste mesmo boletín e n-outros lados, a segunda na forma Evanxeo.
(g) Hai outra forma antiga: Exente, mais gustosa, que tamén se ten empregado. As máis das veces ponse os equivalentes: agás, quitando, menos, non sendo, etc., que son as do falar cotián.
NÓS
(h) Ó menos a forma xulgar, é corrente vela escrita.
(i) Témola empregado nós mesmos moitas vegadas. Ponse tamén Pergameo.
(j) Persoeiro. Cfr. o port. Pessoa. Persoelro empregouse que seipamos a primeira vez nos nosos días, no Manifesto da Asambreia Nacionalista de Lugo, outono, 1918, proposta por Ramón Cabanillas, en lugar da representante. Dend’aquela enprégase cada día.
(k) Na forma tiduo emprégana os que traballan todol-os días no Seminario d’Estudos Galegos. Véxase a Nota bibliográfica de Ramón Martínez López, publicada no noso número anterior.
(l) Vínculo ten outros dous derivados galegos que s’impregan moito polo esp. vínculo: vencello e vincallo, sobre todo o primeiro. O segundo propono preferentemente o noso colaborador A. Couceiro Freixomil, que manexa moitos documentos antigos e coñece ben o galego vivo. Calquera das dúas está ben, sen que vinco sea tampouco pra desbotar.
Pol-o derradeiro, faremos outra observación tocantes á verba Refortoiro. Moitas veces temos empregado as terminacións oiro, airo, airo, asegún a enxebre usanza antiga, en lugar das cultas orío, ario, erío, usanza que quixéramos fora xeral. D’iste xeito, temos escrito misterio, coma s’olla por eixemplo, antroulros, na versión galega do Celestino, en lugar do misterio, coma se fal vigairo (vicario), etc.
Non quixemos eiqui dar mais que unhas notas feitas a présa e correndo. Por fertuna, hai quen con mais coñecencia e autoridade pode adiantar n’iste tarreo e todo traballo de esta clás que se nos mande. Nós acollerao con ledicia e publicarao da millor vontade.
Asimesmo, todos habían agradecer ó señor Amor Meilán que seguira co’iste tema, ó que tan valedetras aportacións pode facer.
V. R.
Non deixe de mercar
COUSAS por CASTELAO
Prezo CATRO pesetas
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717627.xml
Augas bicarbonatado-sódicas de
MONDARIZ
FONTES DE GÁNDARA e TRONCOSO
Propiedade dos FILLOS DE PEINADOR
MONDARIZ—BALNEARIO está situado a 35 kilómetros de Vigo e a 20 das estacións de Porriño e Salvatierra de Miño
O Hotel do Estabrecimento está aberto do 1.º de Mayo a 31 de Octubre
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717611.xml
NÓS
a novedade indicanos Inda o muito arraigadas que certas crénzas alópansenos nosos paisanos.
No xornal ourensan fidoado *Católico* do 18 de Setembre de 1840, cítase outro *pose-so*: Trátase do mozo de trinta e un anos Antón Ramilo, *energúmeno* real e verdadeiro na eirexa parroquial do San Estebo de Larín, arzobispado de Sant-Yago*.
Unha vez lida a narración d'este caso, o primeiro que ven ao noso pensamento é a crénza de que nel non existe somellante *energúmeno* e si parécenos tratarse d'un *intermediario* dos ministros da Eirexa, para erguer a fé dos seus feigreses, un tanto amainada por aqueles tempos, a decir de dito xornal. Mais teñamos en conta que eisí mesmo amós-tranos as firmes crénzas dos nosos paisanos: ocurriu este feito fal oltenta e seis anos e *cen* teares e inda milleiros de persoas das dúas parroquias de Larín e Leston e de todol-os seus arredores e inda as lonxanas, fitaron este caso extraordinario etc. etc... e convencéronse de que o Antón Ramilo estaba verdadeiram*ente endiañado*.
*Endexamais notouse* — continua o articulista a mais pequena liorta dentro nin fora da Eirexa, estando n-ela coa meirande compostura e silenzo, e saíndo coa mesma, e cheos d'un relixioso medo qu'eles mesmos empregaban comparándoo cos efectos da Misión mais devolta, a que preferian a existencia de tan maravilleiro espectáculo, que nin eles nin os seus superiores endexamais fitaran. Por camiños, casas e lugares non sabian falar d-outra cousa que do ollado i-escoitado na Eirexa de La*rín*. O que esto escreve é testigo das bágoas que viu derramar ao soilo lembrar e referir al*gús* pasaxesdoque tiña ollado na citada Eirexa.
Soméllame, e participaredes da miña crénza, si tedes ocasión e pacencia para ler todo o relato, que este *caso* non necesita comentarios, pois salta á vista o lugar en que colo*cábanse* quenes en troques de levar a verdade coa sua santa misión, inculcaban certas crénzas que somentestinana virtude d'escurecer mais e mais a iñoranciadas pro*bes* xentes campesiñas.
Fai pouco tempo, e d'un distinto mestre d'esta Facultade médica, tivemos ocasión d'escoitar o relato de outra *ceremonia*, (inda moi frecuente pol-os nosos campos) na cal un cre-
go botaba a benzón a un can que facia sómentes unhas horas tiña mordido a un rapaz que, resiñado e tremente, tamén aturaba a choiva de aquel fermoso fármaco tan poderoso e capaz de delxar sin efeilo o virus rábico, inoculado momentos antes nas dúas extremidades inferiores. ¡A cultura moitas veces acrecenta a iñorancia en troques de combalila! Afertunadamente, nestes derradeiros tempos, as autoridades *ecreslásticas* tomaron es suas determifaciés para combatir estes abusos, e o emprego dos exorcismos vai decaendo e queda moi reducido en contados santuarlos da Galiza. Casos como os anteriores nol-os cilan Binetnasua obra *Les alterations de la personnairé*: outro citado por Azan, de Burdeos no ano de 1843, e o Dr. Dufoy, mol curioso e no cal a persoalidade revelada na doente é superior á primitiva e logra suplantala definitivamente.
Sio home ten de cumprir coa natureza, percurará perfelcionar todo aquelo qu'esié ao seu alcance, buscando entre outras a clave dos múltiples actos fenomenais cula expricanza lle está vedada na altualidade. O seu destino, como tramado pol-a sua propia organización, está formado xa dende os seus ascendentes, constituindo a *vountade de vivir* que menciona Schopenhauer: tomará parte activa na Vida, percurando desbolar do seu carón *o medo a vivir*, que de fan maxistral maneira nos pinta entre outros autores Enrique Bordeaux: loitará non escudado baixo o papel do crítico, non: eso non é vivir, dixo Roosevelt. A verdadeira Icita está no campo de batalla: aportará coa sua continua investigación a maior craridade posible para descifrar a eterna *lolura da dúbida*: dos alemás, e como produto d'este labor temos a seguranza que nun mañán darase a expricació: centifica a innúmeros fenómenos hoxe inespricabres, e marcarase a presenza de outros que na actualidad non chegamos a acadar.
Asegún Spencer, o obxelo da vida é a len*dencia* á existencia tan completa e longa como sexa posible; si, pero ao mesmo tempo, arelando a máxima perfeición, l-esta lerá de ser compreta cando coñezamos as mutabilldades das partes material e psíquica.
Diremos con Abramowsky que a ncsa exis*tencia* oscila entre dous polos: du'nha parte o melo físico e o ambente social, ambos coñeci-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571766.xml
4
comparábel á das pezas pra piano, endemais ser un dos artes mais puros, e escelsos, é, emporiso, un dos mais humáns, pode levarnos, pasada tras pasado, ala a orquesta e ala o teatro: non hai mais que deixala camiñar. As cousas pra piano solo, pol-o seu xacer íntimo, non obran sobor do público do xelto de unha canzón. As de orquesta requiren moitas cousas que hoxe non lemos. No teatro ainda non se pode pensar. Namentras que a canzón, levada ao comén pol-o camiño popularista con» ta xa con órganos de espallamento como son os orfeós, que poden erguela a un oulo esplendor.
O desenrolo da canzón non pode ser outro que o tratamento, pirmeiramentes, das canciós populares por melos simples e respetosos. Si Montes ou Baldomir abrangueran mellor a caste da música naliva, aforrariamos iste estadio. Anque lles non houberan chegado ao punto perciso, teríamos cando menos iniciado o vielro. Mais ciqui hai que voltar as olladas a exempros eistranxeiros. Un bon modelo de tratamento das melodías populares é o do andaluz Manoel de Falla. Outro o do francés Mauricio Ravel. Iste chega a armoñizar canciós gregas ou hebreas co mesmo oulo senso musical, e sin perder nin goto do esprito popular, que si foran francesas. É por isto que coido que o músico que na nosa terra queira facer unha laboura semellante, ten que estudar fundamentes o folklore galego pra abranguer o impeilizo da música naliva, cousa quizais menos doada do que moilos coidaron. O xacer da música popular é tan traballoso de inspirar como o da nosa paisaxe. Cando imos interpretar unha ou outro, o tópico esidnos axexando. E pra celbarse de il todo movimento será perdóábel. Isto é o que han ter ben presente os que vaian armoñizar as canciós da terra nosa.
Dempois, virán as mais persoais, nas que todo estea acogulado do esprito racial, mais nas que xe o autor di cousas propias. Xa se ve que o paso da anterior música a esta é insensibel si se asimila ben o esprito folklórico. É a penetrazón, pouquiño a pouco, da persoalidade do músico na individualidade da música nativa. É un fenómeno de ósmosis; algo que, traballando encol do folklore, chega fatalmente.
E por último, virá o verdadeiro tipo do lied, talmentz3 como se cultiva nas mais avantadas rexións do mundo musical. Do segundo estadio e mais de iste derradeiro, pode chegarse directamente ao teatro.
(Unha adevertenza. Non se tomen as dúas pirmeiras castes como nazonalísmo musical. A moitos pareceralles mol lóxico que a música consistente en alalás ou muiñeiras forme un nazonalismo. Pode ser. Mais non vaia creerse que o nazonalismo necesariamentes ha formarse d aprés as muiñeiras e os alalás. Fai cáseque un ano chamaba eu xa a atención encol de isto, e dempols tiven ocasión de confirmalo con verbas alleas. Anque moltos ténano por paradóxico, direi que pode haber un nazonalismo forte alonxado do folklore. Exempros: o francés, o alemán. N-iles está vivo o esprito racial anque non aporveltan melodias nativas. O nazonalismo ten de nacer cando haxa feita unha abondosa laboura, cando haxa músicos considerábeles. Il é o que consagra a música de moitos anos de unha nazón. Non se abrangue porque uns cantos homes digan imos facer música nazonalista, póñanse a compor obras inspiradas en melodías do pobo. Farán, si, música nazonalista, mais é outra cousa que nazonalismo musical. Iste nace somentes da coincidencia de arelas e de procedimentos eispresivos dos músicos nacionais xa feltos, e de cousa tan vigorosa como é a persoalidade racial. O outro é, en resume, facer música popularista, como a fixeron os precursores dá actual escola rusa; e que é á que coldo que ten de facerse eiquí en Galiza antes de malinare vós mais afoutos.)
Recollendo a tradición musical niste mesmo momento, queda asegurado o porvir musical de Galiza. E isto é de abondo doado, tendo unha técnica de hoxe e un criterio enxebre dos finos arlislicos. É de esperar que os mozos queiran poñerse axiña ao paso do resto do mundo. Si isto arelan, o chouto a que aludin antes é inevitábel. Si vai mais engordiño poden aforrarse as acrobacias. Son dous vieiros a seguir, dos que cada un pode escoller o que sinta mals atraente. Mais, namentras non se faga algún de lles, non falemos de outras costes de música galega. Seria moito futurismo.
JESUS BAL
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717615.xml
NOS
Nos a siñalar agora aquelas coincidencias que teñen así e todo na sua contra o texto de Sirabon, que craramente fala non de dous, senón de moitos dardos.
As cateias. - Ó realizarse iste vrau unhas li-
50, na cal pod'ouservarse un burato central y-os estremos estreitos y-alongados que dan a tal oujeto a forma inconfundível d'un dobre machado.
Mais, iste dobre machado, debe considerarse com'un útil de traballo, ou debemos ver n'il unh'arma de guerra? Si consideramol-o seu escaso grandor, lemos qu'inerinar pol-a seguda suposición, e clasificalo ant'as armas arrojadizas coñecidas co nome de cateias, que son mencionadas por Virgilio, Servio e San Isidoro, qu'están representadas no cinto de Waisch, e que s'atopam d'abondo no N d'Italia (Ornabasso). (1)
Y-ainda tal suposición afiánzase mais, si non fixamos en que na moeda de Carisio (lig. 39) de que tantas veces nos ocupamos, e culo reverso figura un trofeo feito cas armas dos povos vencidos nas guerras cántabras, alcóntrase a velra da cabeza con casco, un bipenne grabado con inteira craridade, que ven amostrar qu'o dobra machado era usado na guerra pol-as tribus do N e do NW da Península y-engadir un elemento novo na nossa armería protohistérica.
geiras esproracións no recinto do Castromao, perto de Celanova, apareceu ós oitenta centímetros de fondura, y-en prena camada arqueolóxica de terra anegrazada, o oujeto que co seu grandor natural, vai reproducido na figura
(1) Dechelette, Manuel, t., II.
Continuarase
ARCHIVO FILOLOXICO E ETNOGRAFICO DE GALIZA
CONTOS DE XASTRES
6. D'unha vara de pano, sate montoiras
Foi unha vezgada un peisano ond'un xasire, e levoulle unha vara de pano pra que lle fixera unha monteira, e preguntoulle se chegaria o pano.
- Chega, señor, chega - respondeu o xas-
- e - chega e aínda sobra.
- Pois logo, se sobra moito, él non podería
quitar pra lle facer outra pr'o meu fillo?
- Podo, señor, podo, anque sean duas!
- Pois se chega pra outras dúas amais da
miña, pódemas faguer... Lástima non sairan
catro!
- Non, se Voslé quer, sair, saen.
- D'aquela, se cadra aínda daba pra cinco!
- E mais caba: e pra sete tamén.
- Pois fágame logo as sete.
Deixoulle o pano, e foise. Cand'as foi buscar, o xasire amostroulle cinco monteiras pe-
querrecas, postas unha en cada dedo de mau,
e outra dúas n-outros dous dedos da outra...
O peisano começou a layar e e tirar dos pe-
los, e o xasire dixolle:
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717617.xml
NÓS
remataron pondo unha sorte de fábrica de corsés, ond'iban as mozas a probar na trastenda...
O xastre, no noso folk-lore, aparez mariqui-teiro e medrán. Ten de cote algo de femenino, caraule que ll'imprime o seu labor de tesoura e d'agulla. Son algo medio home e medio muller, e dáselle moi pouco aprecio, pois xa le-mos mentado o dito de que Sete xastres fan un home, e din outros que aínda esto é no ano do pan barato, pois no do pan caro, o xastre perde mais das dúas terceiras partes do seu valor.
Si a vida do xastre d'aldela é de traballador nómada, qu'anda moitas veces atravesado nos camiños - e a esto refirense varios contos, com'os números 4 e 8 dos at'agora publica-dos - o seu xeito de traballar e quedo e se-dente: han estar sentados cosendo o mais do tempo. Por iso a xente pensa que lle medran moito as asentadeiras, e d'eiquí o dito de que cando un as tén grandes, lle chamen có de xastre.
Esto por unha banda: por outra beira, os xastres aparecen no folk-lore galego coma mol pillos e agudos, o mesmo nos ditos que nos feitos, dispostos sempre a faguer bulra da xente, a meterlle pegotas, a quedaren lles por riba pol-a forza do inxenio, mañosos e dispostos pra todo. Xa que non leñan forza pra lu-rrar pol-a alxada, nin valentía pra lle faguer cara a un home, teñen en troques discurso e agudeza, coma compensación, se cadra. D'eles son as pilladas, as relesias, as copras picantes, etc.
Iremos vendo tado esto e moito máis.
V. R.
LEXIGRAFÍA
O GALEGO QUE SE NON FALA
Co-iste título, pubrica o ilustre académico don Manuel Amor Meilan un intresante traballo no Boletín de la Real Academia Gallega. Fala da riqueza lexicográfica que se atopa nos documentos antigos, e de que deberan bolar man os escritores. Dá a seguinte lista de verbas que dá como pertencentes ó galego que non se fala nin se escribe:
Artículo - Artigo (a)
Ajuar - Asuar
Alcaldía - Alcaldaría
Bendito - Beelto e Bieito (b)
Canónico - Coengo (c)
Canongía - Coenxia
Codicilo - Codecillo
Celemin - Zaramín
Cisterna - Cisterna
Cuarterón - Cuarteiro
Cuarta parte - Cuarteiro
Deán - Dayán (d)
Demesto - Deosto (e)
Doquier - Dunquer
Exequias - Eisecas
Evangelio - Avanxeo (f)
Excepto - Exeuto (g)
Feligrés - Frixés
Filamento - Fimento
Firmeza - Fírmidia
Guardian - Gordián
Homicidio - Homicio
Instrumento - Ostremiento
Interlineado - Outreliñado
Juzgador - Xulgador (h)
Legítimo - Lidimo
Maitines - Madadinos
Matutinos - Matutinos
Monja - Fralra
Maldad - Malfeitoria
Mesón - Meixón
Mercantilmente - Merchantemente
Monaguillo - Moacino
Molestar - Enxecar
Misión - Mixón
Osadía - Ousío
Ocasión - Conxeito
Oportunidad - Conxeito
Penitencial - Pedenzal
Peculio - Peconia
Parrillas - Grenllas
Parroquial - Parrochán
Pergamino - Pergameo (i)
Pegujal - Pegular
Predicador - Pregador
Póstumo - Pústumo
Personero - Pesoeiro
Plato hondo - Salsoiro
Propíncuo - Provínco
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717614.xml
12 cabo por un ornamento semellante (estatuas de Cendufe e de Campos). (1)
Os gladios qu'acompanan ás celras nas moedas de Segobriga e Carisio, non poden relacionarse coas armas indigenas, por seren asegún demostrou Lelte de Vasconcellos reproduciós de puglos romanos.
As lanzas de bronce. - A figura 47 reproduz unha punta de lanza elcontrada no Castro do Picote, perto do Miranda do Douro. Anqu'o Sr. Albino Pereira, (2) o comentar iste achadego, manifesta que tal oujelo ¢ de cobre, debemos creer que sofreu erro. Ja qu'en nada s'asemella as lanzas do periodo eneolítico. asemellandose en troques, pol-a sua feitura a tipos de Bronce IV atopados en Galicia (deposl-
na figura 48. Pol-o seu geito de pica parecese molto a algus remates de soliferrea, arma arroladiza, que s'alcontra nas necropolis de Edade do Ferro de Castela e dos Pireneus, anqu'o feito de seren fabricada en bronce faga duvidar si pertenceria a un dardo o a unha lanza.
No grupo S dos castros, e dadas as semellanzas dos seus utillages, podemos supor que lamen no N.o pau das lanzas iba garnecido na sua parte inferior por regatós da forma cónica, com'os que procedentes de Santa Olaya se representan na figura 49.
Os dardos. - Nunha moeda de Segobriga (fig. 38) e colocadas no meio da cetra aparecen dúas lanzas. Algus guerreiros que na diadema de Ribadeo erguen n'outo os seus
escudos redondos, asimesmo sosteñen dúas lanzas na outra mau (fig. 40). Os Galos asegún Varron, Virgilio, Tito Livio e Claudiano, entraban no combate levando consigo dúas armas arrojadizas, o gaesum, chamado así por César e Propercio. Serán gaesum as dúas lanzas da moeda de Segobriga e da diadema de Ribadeo? A punta de bronze da colección Villaamil, da que denantes se falou e que tanto s'imita a certos cabos alados de soliferrea, pertencería a unha d'aquelas armas? Anqu'a soliferrea non tef'aparecido fora do circo do post-halstático peninsular, terían razón Pollux y-Hesychius d'identificala co gaesum?
Haberá qu'agardar a que futuras descobertas respondan a estas preguntas, e limitemo-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717625.xml
A pubricacion
L A R
é a úneca que ven dando cada mes
UNHA NOVELA INÉDITA
orixinal dos millores escritores galegos
Suscrición a 6 números 1'60
número solto 30 céntimos
L A R
pubricará axiña na sua
Biblioteca Teatral
O MARISCAL
por Ramón Cabanillas e A. Vilar Ponte
A OBRA CUME DO NOSO TEATRO REXIONAL
Merque sempre as pubricacións
L A R
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/115717621.xml
NOS
Serie B) Antoloxias, Fabularios, Coleciós. Opúsculos, etc.
Serie C) Manuás de léngoa e literatura catalana.
Os direitores son: Ramón d'Alós, Pere Bohigas Balaguer, Josep M. de Casa cuberta, Lluis Nicolau d'Olwer e Marçal Olivar, e ant'os colaboradores atópanse: Carles Riba, Ferran Soldevila, J. Sanchis Rivera, J. Massó i Torrents, S. Gulnot, J. Rubió, J. M. Casas i Homs, A. Duran Sampere, J. M. Capdevila, J. Vives, J. Crexells, J. Rovira i Armengol, Rovira Virgili, R. d'Abadal, J. M. Girona, A. Matons, F. Martorell e F. Valls i Taberner.
LIBROS
DOS ARQUIVOS DO TRASNO, por RAFAEL Dieste. Vigo, 1926.
RAFAEL Dieste é un escritor novo, novo en anos e mais en tendencia, novo e mozo. Ten traballado xa moito, ten feito moita labor anónima, moito traballo sen firma, principalmente en El Pueblo Gallego de Vigo, do que é redactor xefe, e no que ten tamén publicado outros siñados simplemente R. D., con pudor e con elegancia británica. Cecais sea un dos poucos na nosa Terra que fosen capaces de manterse a vida inteira atrás de dúas siglas, como o irlandés George Bussell co seu A. E. Esto xa é unha distinción e un mérito que se pod'apuntar Rafael Dieste, anque teña outros moitos mais importantes, manifestos na sua obra anterior breve e espallada no efímero quotidiano, e d'un xesto ben agudo agora n'esla plaquette, que val por un in-quarto groso a proporción, polo menos. Bolar un libro asina de primeiras, equivale a sair do as de ouros, sendo trunfo.
Pois nos Arquivos do Trasno, atopou o Dieste oito contos de punxente emoción, pertencentes a esa literatura sintética qu'antre nós iniciou o Castelao — o Dieste selca tamén é de pr'alá; ises homes da veiramer son o demo — d'esa que con poucas verbas esgarabella no corazón, e saca d'il unha chea de cousas ocultas. Agora non dirá Unamuno que nos falla ós galegos o rexo pulo dramático; velelquí algo que non é lírico no senso cheo da verba, por mais que haxa elquí o lirismo que ningún, e menos un dos nosos, pode desbotar. Dramática, enxebremente dramática, é a emoción dos contos do Dieste, coma de moitos do Castelao.
Eu non quixera sair, no aprecio d'Iste libro, da declaracion estética, ou doutriñal qu'o Dieste pon no Limiar, e que cecais veña a sel-a teoría d'esa literatura sintética, qu'il se nos adiantou a formular. E se cadra, val tanto com'os contos, coa distancia que sempre haberá ant'o propósito e a obra feita, sobre todo cando a obra, com'elquí nos mais dos contos, está lograda, conseguida, realizada.
Ben. Outra cousa, pra qu'a obra do Dieste sea mais racial, ademais do lirismo inevitábel no que a pesares do dito, aparez elquí o drama — a esencia dramática — mergullado: o pensamento da morte qu'enche de cote a y-alma céltica, eiquí, en Bretaña, na Irlanda, o mesmo no folk-lore que na literatura erudita, e que leva ó Castelao ó macabrismo.
E ainda tamén o misterio, acochado atrás da mais cotlán e vulgar realidade. Todo esto soupo sintir Rafael Dieste coma poucos, e quen esas cousas sabe sintir, é quen ten pra nós dar.
V. R.
NA NOITE ESTRELECIDA, por Ramón CABANILLAS, Mondariz-Balneario, 1926
Outra plaquette, esta vez ben primorosa, do tipo das ediciós Lar Biblioteca do Seminario d'Estudos Galegos, da qual é o terceiro volume. Con fermosas iniciás do Castelao, miudas obras d'arte onde van desfiando os símbolos místecos da epopeia artúrica, e baixo a enseña do auténtico San Graal do Monte Cevreiro — o Graal visible ós ollos mortaes — emprentouse en Mondariz esta triloxía das Sagas do Poeta da Raza, con verdadeira concencla tipográfica.
E xa que d'esto falamos, fagamos notar que — n'istes dias de insuitada actividade editorial na nosa Terra — estamos no tempo das plaquettes — esta non podia, editorialmente, ser outra cousa — e gracias a Deus qu'imos pasando do tempo dos folletos, auque ainda haberá que publicar moitos. Tamén por aí afora están no tempo das plaquetes, que viñeron atrás dos libros, polo qu'encareceron as edi-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571769.xml
NÓS
aparición inusitada, ou ben pola sua importância ou por ambas cousas reunidas. Porestes diversos mecanismos expricanse diversidade de casos que tanto menudean nas clínicas médicas; eisí certos individuos crénse afectos de diversas doenzas en quen o examen obxectivo non acusa o menor sintoma obxectivo, ou ben a consecuencia de determinadas obsesións que poden obrar exaltando ou deprimindo os ánimos, esta normalidade tanta importancia ten no mantemento do equilibrio, nutrición e defensa orgánicos; unha vez rota aquéla non é de estranhar apareza un verdadeiro estado morboso so-obxectivo. Os desexos e temores intensos teñen unha acción ben manifesta n-estes fenómenos (embarazos imaxinarios, insensibilidade do mesmo cando é verdadeiro, etc.) Non é menos marcado o papel que desempeñan o egoísmo, o afán de celebridade, de inmortalidade, na xénese de apreciacións absurdas ou falsas; erros, sandeces, ridiculeces, etc., determinando nas vítimas a tendencia e encostas inútiles ou ridículas, xestos de distinción, etcétera; isto derradeiro polo que se refere ao estado normal.
Diredes que todo isto é pura psicoloxía en xogo coa Medicina: si, mais non esquecer que d'estas liñas, e dun estudo máis agudo, espállanse consideracións non despreciables para poder espricar sinalados fenómenos que atopamos en moitos enfermos.
Como dixemos, a suxestión xoga un vitalismo papel nos múltiples aspectos da nosa vida e non se pode deixar de recoñecer o seu valor definitivo en certas supersticións: prolixo sería numeralas n-este curto traballo, mais non podemos deixar de facer un lixeiro exame (pol-o recente e movemento de aquéla iniciado na prensa, fai case xustamente un ano) do caso da «alumada» de Moeche, pobiño preto da departamental cidade do Ferrol. Se iste caso ocorreu nos tempos da Inquisición aló iríanse os do Santo Tribunal a xuzgar como lles parecesse, pero Deus quixo que a Ciencia arredarase no posible das tebras do escuro mantelo con que os ministros da Relixión chegaron a pôr os seus obstáculos, e oxe expricanse lóxica e cientificamente certos casos denantes tidos como algo sobrenaturais.
A doente topáronlle innúmeras estampas e grabados con imaxes i-esceas relixiosas, varios e framantes escapularios, crucifixos e amuletos, etc. Como seguramente vos lembraredes, por boca da doente falaba o espírito de un crego condenado a purgar leves fallas cometidas ao seu paso por esta vida terreal. Débese notar, tamén, que o espírito entrou no corpo da doente, segundo propia manifestación en ocasión de estar debruzada bebendo n-unha fonte d-aqueles lugares e, facendo fuxir a dous espíritos que se lle tiñan adiantado, conseguiu apoderarse por completo do corpo da posesa.
Na salumeada de Moeche, e coincidindo n-esto co culto Dr. García Ramos, temos de non ver outra cousa que un caso mais ou menos interesante de histerismo, no cal xoga un importantísimo papel a suxestión, n-este caso baixo a forma relixiosa, e tamén poderán sinalarse, como veremos, reliquias do chamado «libido reprimido» polo mestre Freud.
A doente leva tempo no leito, debido á parálisis dos seus membros inferiores, recoñendo verosimilmente esta parálisis un orixe histérico; sinalemos atentamente que di con toda inxenuidade, «sentir deseos de se casar», (probables reliquias da libido refreada) pois o merece por afable e facendosa, cousa que nós non podemos negarlle dende este lugar.
Examinemos lixeiramente algunha d'estas manifestacións. O ingreso do espírito no corpo da doente durante a acción de beber é unha crénza xa de antigo moi arraigada nas nosas xentes: milleiros de casos cítanse por esas aldeas, onde tanta veracidade dan a esas cousas.
Agora ben: asegún Claude, todas as nosas adquisicións van a parar ao plano da subconsciencia: dito plano serve como almacén de percepcións, asociación de ideas, etc.; d-ela parten os nosos actos chamados automáticos. A conciencia, polo tanto, non é máis que a do momento. A subconsciencia é a do pasado e a previsión do porvir; normalmente, o control da primeira sobor da segunda é considerable, pero sabemos que diminúe nos momentos de distración.
Imaxinemos que ese control desaparece e ollaremos que unha idea falsa ocupará un lugar importante na subconsciencia i-esta idea realizárase automáticamente. Sexa por exem-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571765.xml
NÓS
dia — si é galega, amañada — e á composizón en xeneral, poden decirse fillas de un italianismo de almibre, de un italianismo de romanza napolitana que fainos sentir ben axiña a presa de ir beber unha boa cunca da auga gorentosa do noso folklore. E non é que en tales canclós non haxa temas populares. Precisamente, o meirande pecado de ises compositores — mellor, un dos dous meirandes — é a falencia de respecto pra a nosa fresca música nativa. Algunhas cántigas por iles empregadas amurcháronse de tal xeito que hoxe cásique non nos esireveriamos a armonizalas de novo. É o medo a armonizar un tópico. (O outro pecado, tamén de falencia de respecto, mais perdoábel por ser un movemento istintivo, foi descontra as verbas sagras dos nosos poetas. ¿Poldían os músicos ofercerlles entón unha técnica dina da sua poesía?) Os músicos que livemos non poden ser, pois, os nosos mestres. Tomalos n-ise senso seria afogar o embrión da música que ten de vir.
Tan perciso é afirmar isto como amosrar o seu espeito de intento nobre cara un arte novo. Si hoxe as cancións de Chané, Montes, Velga, etc. non poden resistir un análisis como música culta, sendo o seu único arrecendo o da música teatral da época, danos, en troques, a entusiasta leición de un querer algo, de que tan fallos estamos hoxe.
Por qué non abrangueron as suas obras a caste de eternidade, é cousa que arastora parécenos nidia de abondo. No arte é perciso erguer moito a puntería pra que a frecha trema no branco. Todo canto coidado teñamos de afiar, o métier, de ollar i escudrumar os mais outros exempros, todo será pouco. A creación artística require iso, e moito mais. Xan Cocteau di en algures: «Les Muses sont des personnes habiluées aux égards. Manquez-leur et vous verrez comment elles se vengent.» Onde Cocteau di musas digo eu creación. E a venganza consiste en envolver ao autor nun man- to de insiñificanza que leva consigo o esquecemento fatal Mais, pra gardar consideracións ás musas, requírese un esprito fino e unha conta de cica. Fal falla — e iste é o segredo — a vountade de superazón. Os músicos mentados, cheos de boa fe tanto como de miopia, non sintiron nas suas almas ise formato milagreiro. Cantaron como poideron, e ficaron tran-
quíos. Tal aititude pode vir somentes de dúas causas: que iles non enxergueran a trascendencia da sua excepcional posizón — humildade ou incoscenza — ou que, enxerguéndoa, coldaran intanxibel a sua laboura — orgullo e incoscenza absoluta — Si viran con claridade o seu rol de precursores, traballarían mais, e seríalles proveitoso o exempro de Schuber refacendo o estudo da técnica nos derradeiros anos da sua vida fecunda. Mais a inquedanza da vountade de superazón — de auto-superazón — foi pra iles cousa iñota. Con ela houberan chegado ao punto perciso pra añudar hoxe a liña da música do porvir. Ficaron mais lonxe, e por iso háchanse duplicadas as dificultades de produción musical nos días que corren. Estamos agardando aos homes que intenten o chouto sobor dise abismo — os mozos — ou os que construan a ponte que o salve — os ve- llos que ollan pra diante. — Non sei cando van chegar. Eu ben quixera que fora axiña, mais non hai síntoma algún que os anuncle.
¿Qué ten de facerse o día que xurda algún músico? Si é un xenio, deixalo que avance ata o lonxe que sexa. Mais non matemos o extraordinario; chéganos con falar das cousas máis posíbeis. O home que vaia facer música galega atoparáse, si non ten miopía, a encrucillada do letreiro que di: A TODAL-AS PARTES — que é como se dixera a ningures — Pra ir á terra prometida ten que volver os ollos como nós fixemos antes, á música que lle pre- cede inmediatamente, que non é outra que a de Veiga, a de Montes, a de Chané, a de Baldomir, e de eles somentes ás cancións. Entón atoparáse con que isas músicas non encheron a sua misión por escasedade de criterio e de técnica, e que pra proseguir hoxe o desenrolo da nosa historia musical, terá ll que, en pouco tempo, comprimir e laboura dos anos que andive mos desende a nacenza de aquelas músicas e que fuxiron pra nós valeiros de froitos musicais. E tsa laboura ¿cál ten de ser?
Non pode ser outra que o prosegulmento do desenrolo da canzón. É a única cras de música que, como vemos, ten antecedentes entre nós. Ademais, parece eisixila o ambiente galego de hoxe, ca sua limitazón musical, que pol-o intre non pode ter orquestas, e co seu esprito cantante que pide a colío callar nunha pérola lírica. A sua economía de melos, solo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b9/b938/b938baf7-aea8-411a-b29b-8d587ab8186f/11571768.xml
hipnosis hainos mais ou menos marcados, pero sempre preceptibles: sono, estado letárxico, cataléptico, etc.
Entre os caracteres psíquicos existen grados diferentes pol-o que respecta á disgregación suprapoligonal, que si ben existe en ambos estados de susceptibilidade, no amor nunca chega o certo superior a estar completamente anulado nin suplantado, como na hipnosis pode suceder nos grados mais avanzados. A memoria no amor pode non estar afectada, mentres que na hipnosis decotío non hai recordo ao despertar, algunhas veces. A conciencia reflexa no amor sin estar anulada nin suplantada, pode estar sin embargo mais ou menos reducida á impotencia; pero na hipnosis a directa e a reflexa, poden ambas estar afectadas en grados variables, pero especialmente a segunda xamais queda indemne, o que non pode dicirse da primeira. E por último; a vontade en ambos estados oscila entre os diversos grados de depresión.
No referente aos melos de provocar un ou outro dos dous estados, de suxestibilidade tamén existen diferencias notorias. A hipnosis provócase directa e voluntariamente, tanto mellor canto maior sexa o consentimento e a predisposición a ela, empregando diversos procedimentos (pases de mans, compresión dos glóbulos oculares, fixación da mirada, imanes, etcétera) mentres que no amor, o amar ou ser amado, deixar de amar ou de ser amado, son aleios recíprocas ou non, pero do dominio directo da vontade.
Dicimos directo, porque indirectamente pódense infruir mais ou menos sobor do amor, análogamente ao que podemos infruir sobor do corazón, estómago, etc., empregando fármacos adecuados, verificando exercicios comenenies etc. Para elo é preciso saber provocalo i-unha vez conseguido esto, saber exercer despois a suxestión. D'esto último depende, como di Semóul-Ali na seguinte frase, ser néfelizes ou disgracidos: «É o amor unha trampa. Empuxa hacia ela a quen amas, pero gardate de caer n-ela se non queres gustar o sofrimento do amor». ¿Cómo se pode provocar o fogo do amor? Primeiramente, como di o autor árabe chamado é preciso amar para que o amor veña a nosoutros. Pero ademais, é necesario saber o que se propón ou mais ben dito, a finalidade do amor.
Segundo Schopenhauer, é o amor á tendencia afectiva de aproximarse os dous sexos, de tal maneira seleccionados os individuos que do seu cruce resulte a descendencia mais perfeita posible. Para lograr esto a Natureza reviste o amor d'un carácter instintivo, o que expresa a comisión de verdadeiras toladas en tal estado. A función do amor é xuntar a cada dous individuos cujos caracteres transmisibles pola herd favorezan a especie, ou polo menos non a dexeneren.
Agora ben; si supoñemos que os bos caracteres que se transmiten por herda, que son os esencials están reunidos con relación a un individuo por varios do sexo contrario, entre todos eles, triunfará o que mellores i-en maior número reúna os acessorios, os cales son susceptible de adquisición, e o que mellor coñeza e mellor os sepa ordear ao seu fin tanto mellor e mais facilmente poderá exercer a suxestión no amor. Mais ainda, si sabemos cales son os elementos que acenden o amor e ao mesmo tempo os que o mitigan, favorecendo aqueles i-evitando estes obteremos o máximo efecto útil.
Hasta agora soilo se ten feito mención dos estados de suxestibilidade provocados dende o exterior, por un individuo sóbor do outro. Para dar por terminado este boceto de ensaio, quédanos somente unhas verbas sóbor da auto suxesilón. Denantes dixose que en estado normal somos, en maior ou menor grado, suxeslionables e agora, sin traspasar os límites fisiolóxicos, pódense observar igualmente a susceptibilidades de ser autosuxestionados. Sin que estén rotas as comunicacións do polígono de Grassel co centro superior, pode surxir unha idea n-aquel que domiñe a este e ao mundo interior do suxeto. Naturalmente, este verificárase tanto mellor canto maior sexa a predisposición a elo eix por debilidade das comunicacións entre o polígono e o seu centro superior ou por debilidade d'Iste, etc., vindo despois determinados factores externos a obrar como causas ocasionais (traumas). En rigor, mollos d'estes fenómenos non son autosuxeslivos, porque a sua determinación é debida a aqueles factores externos que obran d'una maneira impresionante xa pola sua brusquedade e