Artigos

Antón Lousada Diéguez [material gráfico] por Losada Diéguez, Antón Ano XI Num. 71 (1929); p 187-204

Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza por Lorenzo Fernández, Xaquín Ano XI Num. 71 (1929); p 205-206

Páxinas

Nós - Año XI Num. 71 (15/11/1929) - Copia dixital

Páxinas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Nós - Ano XI Num. 71 (15/11/1929)

Descargas

Vai a descargar os ficheiros do grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Nós - Ano XI Num. 71 (15/11/1929) en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

O documento enteiro (24 páxinas)

Unha selección Dende a páxina ata

Descargar

O esquema METS é un estándar para a codificación descritiva, administrativa, estructura e de metadatos relativos a obxectos dentro dunha biblioteca dixital, expresados mediante a linguaxe de esquema XML do World Wide Web Consortium. O estándar mantense na Rede de Desenvolvemento e Oficina de Estándares MARC da Biblioteca do Congreso, e estase a desenvolver como unha iniciativa da Biblioteca Dixital da Federación.

Exportar

Ano XI Num. 71

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Nós - Ano XI Num. 71 (15/11/1929)
Lingua	Gallego
Notas	Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Revistas
Outros autores	Sociedad Gallega de Publicaciones

Formatos de descarga

Exportar

Descarga en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

Quen participou?

Lorenzo Fernández, Xaquín

1907 - 1989

Losada Diéguez, Antón

1884 - 1929

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

Que outros autores foron coetáneos?

De quen se fala nesta publicación?

Risco, Vicente

1884 - 1963

Castelao

1886 - 1950

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

En que outras publicacións participaron estes autores?

Que materias trata?

Literatura gallega

56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe

Que institucións aparecen?

Sociedad Gallega de Publicaciones

Que outras publicacións falan destes organismos?

Que lugares se mencionan?

España Madrid Madrid
Ourense
Galicia
Pontevedra

Exemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Sinatura: PUBLIC. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Nós - Ano XI Num. 71 (15/11/1929) Versión PDF Formato ePub

Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/11571064.xml ANTÓN LOUSADA DIÉGUEZ Ainda hai ben poucos días qu'a terra do cemiterio de Pontevedra cobre piedosa o corpo amurchado pol-a doenza, d'Antón Lousada Diéguez. A door da sua perda segue cavando en nós ao longo do outono e ha seguir cavando igoal qu'o primeiro día, en total-as sazós futuras. Nas fartas e trunfantes pra Galiza, a nosa lediza ha ser amingoada pol-a ausenza do amigo e mestre; nas doorosas e tristeiras, que voz nos dará forza, que consello e que prudenza semellantes á sua, virannos fortalecer? Pois Antón Lousada era un d'ises poucos homes donos da rara virtude d'espallar ao seu redor ondas d'enerxía animadora, e ond'il estivera, sentíase a presenza pura e ergueita com'unha flama, do ideal da Galiza feito home. Home puro, rexo, sabio e bon. Nado e criado no seo d'unha familia ond'a práitica das virtudes cristiás non era fórmula nin costume, senón o pan cotián do espírito, Lousada amou dende neno a fé sinxela dos labregos e dos mariñeiros, a inmorrente verdade católica brilaba sempre com'unha mañán espranzada no seu espírito, e as verbas da Imitación de Cristo levábanlle cada hora dubidosa un consolo e unha afirmanza. Era o Kempis pra il inda mais qu'un libro de cabeceira; era a esenza do cristianismo falándolle co-a voz mais nidia e desincarnada. Tifiao en grego, en latín, en castelán, en catalán, nas língoas da cultura e na língoa do pobo amado pol-a eixempraridade e o paralelismo histórico. Canto lle doería non telo en galego! Il, que puxo na nosa língoa a oración de Xesús, o Padrenoso, e a oración da Virxen, a Salve Regina, qu'un santo galego escribeu e qu'os galegos non sabemos rezar na nosa fala... Non nos estreveríamos arestora a analizare de que xeito o Lousada sintía a función histórica do catolicismo. Mais podemos afirmare pol-o menos, que d'unha maneira dinámica e rexeneradora, e que no problema de Galiza coidaba esencial e guiadora a ensinanza do Evanxeo, a loita ardente pol-o conquerimento da verdade, ao estilo da i-alma d'un San Paolos, d'un Santo Agostiño. Consideraba impía e falsa a idea d'un catolicismo acatado coma gardador d'un orde social determinado. Por iso non fuxía das esprencias novas que levaban un ideal de xustiza, e adeprendeu nas Confesións e na Cidade de Deus a propedéutica dos camiños da perfeizón individual e histórica, camiños longos, esgrevios, nos que ás veces o corazón fica nas espinas das sebes, mais que nunca deixan de guiar aos hourizontes desexados qu'o Verbo Inmorrente prometeu aos seus fieis. Por iso seguíu aquil partido de cabaleiros que no meio dos seus erros, tivo a gloria de defendere a pureza da tradición e que n'algús espíritos superiores representaba somentes unha dinidade espiritual nas loitas da Hespaña moderna. Non foi a il levado coma Bradomín ou Barbey d'Aurevilly, por unha morbideza artística, un desalento, ou un aristocrático arcaísmo; pois o Lousada soilo apreciaba a honradeza orixinal do esforzo. Do seu ser de cristião han falar algún día as derradeiras palabras qu'escribeu pra os seus fillos e que seu amor a Galiza non desaprobará que sean coñecidas por todol-os fillos da nosa Terra. Do seu ser tradizoalista fala o ideario todo do Lousada. Non tradizoalismo morto, cristaízado, senón unha traduzón da verba equivalente a liberazón das almas dos pobos, a futuridade d'esprito e de xustiza. Porque

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710621.xml NÓS O mestre traza o cadro limiar da lección n-unha conversa de cordial desorden. Fálanos do mais fondo problema da Ética. Fálanos da nacenza do honor pola fortificación da voluntá, de que non é mais valente o que non sinte o medo, senón o que o sinte e o vence, da gran crise en que se define todo o porvir da mocidade, da sensualidá. «O mozo ha de ser mozo si quer chegar a ser home». Hai unha evocazón da Europa tanguista da preguerra, e unha visión da reacción da post-guerra, que en aqueles días escomenzaba a definirse. Lembrar frente ós que soio a buscan como instrumento de pracer. Logo o mestre escomenza paseniño a exposición da lección. Ó afondare no que sempre tratamos ledamente quéimanos a i-alma. Porqué teríamos tomado a xogo todo aquilo? Porque os nosos pais non nos falarían así? Tememos que remate, quixéramos que esta fonteliña crara latexase sempre perto de nós. Quixéramos enroitarnos no canle limpo das suas augas. Rematou: «que cando os outros se murchen, teñamos nós creado un pobo». Despois o mestre entra mais fondo, en nós. Quen lembrara aquel eloxio da castidá vivificante, aquel endereitarnos cara un ideal, cara unha afición, cara unha constante actividá, pra gardar a nosa mocedade! Despois, a gabanza da muller, aquela beleza en que él adouraba a Dios, a fermosa dona, a irmán, a nai que tiñamos de Erguémonos calados e saímos sen falar. Fora, as rapazas baralleiras preguntan o qué nos dixo Don Antonio. Ninguén responde. Xa lles falará a elas. Saímos. Cada un, un camiño. Pero hai quen se detén e volta. Algúns tópanse na porta do mestre. XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza APUNTES DE GEOGRAFÍA LEXIGRÁFICA GALEGA ALGUNHAS VERBAS D'USANZA CORRENTE EN LOVIOS (OURENSE) ACUBILLAR=Cobixar. ANEL=Anillo. ALIANZA=Anillo. APOUPAR=Aturuxar. APOUPO=Aturuxo. ASA=Áa ou ala. ASAÑAR=Inflamar. AZO=Aceiro. AZURRIAR=Azaparrar. BANDELLO=Anaco de terra. BEIXO=Beizos. BOEDO=Cana das bombas. BOQUEIRO=Portelo, portairo. BUFETE=Mesa pequena. CABALINO DO DEMO=Libélula. CALUNIA=Clás. CALLAO=Terra endurecida. CANECO=Cántaro. CARA DESLAVADA=Sinvergonza. CARRADOIRO=Camiño pra levar o esforzo ás leiras. (1) CASCALLO=Madeira miuda. CATALIÑAS (sintir)=Ter saudades. CAZOLA=Tixola, sartén. Ce=Sién. CEIBAR (os bois)=Desxunguilos. CEIMENTOS=cimentos. CLAVO=Verruga. COIRA=Ramera. (2) COVELLEIRA=Col, coella. COVELLA=íd. CRONA=Culata. (3) CHAIRO=Chao, llano. DESURRAR=Desaugar. DESURRO=Desaugue. (1) Derivado de carrexar ou carrear, indicando o camiño por onde val o carro. (2) Coira sinifica pelexa ou pelica. É un despeltivo. (3) Cf. cureña.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710617.xml NÓS que t'ibas botar de valente diante d'uns siñoritos e da tua noiva? CHINTO Ehi á veira da horta está o can sin feridas aínda c'os ollos abertos... Y-eiquí está o meu peito. FANY É un bó conto conto pr'ós cegos. Hai pra rir un pouco... ENRIQUE É certo, Fany; é millor botal-o feito a risa. CHINTO Quen se rí? Ninguén se rí de min? (De xeito salvaxe). Nin siñoritos nin o demo! FANY E ti quen eres pra falar sin meu permiso? Gores: non quero ver ese rapás mal criado. Ou el, ou ti, afora... (Dirixíndose a Luísa, Enrique, Adolfo e Guillerme). Meus amigos, paréceme que xa bastou de diversión de lobos e de canciños, non? (Vaise cara a casa). GUILLERME A verdade é que a historia é divertida. ADOLFO Non me gustan moito estes deportes montañeses. FANY (Dirixíndose ó chauffeur y-ó groom). E vós eiqui quediños, non? Ninguén serve... LUISA E da aposta, Adolfo? De quen é a sorte? ENRIQUE Do can, non, dende logo... GUILLERME Pois non crea, é un verdadeiro problema. (Saen). (Quedan na escena Chinto, Gores e Catuxa). GORES Fixéchel-a boa, hó! Y-eu que te viña gabando por valente! Váichese pór boa a Sabela... Y-eu sin decatarmeme de que matando ó can, ó can morreral CATUXA Meu pai, xa abondou. Non lle berre vostede aínda... CHINTO Boeno, e qué? Voume e ninguén ten que falar mais. GORES No, eso sí. Non ten volta. Síntoo ben, y-ainda quen sabe o que será... Deixa andal-o mundo, Chinto. Vaite! E que demoro!.. Xa veremos... Deica mañán. (Vaise). CATUXA Chinto! CHINTO Que queres, rapariga? CATUXA Chinto! CHINTO Déixame! CATUXA Eu quérote o mesmo, Chinto! CHINTO Cantuxiña, eu non sei o que teño; eu adoezo. CATUXA Acouga, Chinto. Non t'enrabeches... E ten razón meu pai. Xa veremos... Eses siñoritos sonche como tolos. CHINTO Y-eu non sei. Eu son fillo d'unha meigal CATUXA Que vas ser ti! O que eres ben sei eu... (Doce). E ti tamén. Non ves qu'eles hanse d'ir d'eiquí, e que nós quedamos? CHINTO Catuxiña, estou cheo de xenreira... e sómentes oirche falar, xa se me pon ledo o corazón... Catuxiña, anque me vaia, ti non m'esqueces, e non? Y-hemos parrafear na herbeira, e na fonte do Cruceiro, y-hasme agardar... CATUXA Y has avantar o valo pol-as noites, y-eu agárdote na porta ó luar... Mais ainda dame ó corazón que non te vas. CHINTO Voume, Catuxiña, voume... E voume xa esta noite. CATUXA Non te vas, non quero que te vaias, Chinto. CHINTO Y-ainda vouche dicir... Mira, Catuxa, eu quero ser rico, eu quero ser tan rico com'eses siñoritos; mais qu'eles. Hei de ter cartos pra mercar este pazo, y-os eidos... Y-hémonos casar no pazo ti e mais eu, y-hemos ter moito gando, moito ben...

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/11571067.xml NÓS 191 INÉDITOS DO LOUSADA Na sua breve vida, o Lousada escribeu moito e pubricou moi pouco. O seu desexo de perfeizón, a sua concencia d'investigador e o seu esquisito gosto d'artista, se non conformaban con calquera cousa, e facían que desbotara e deixara de rematar traballos de qu'outro s'houbera gabado satisfeito. Nas páxinas do NÓS—cuia idea orixinal a il se lle debe—encomenzou a pubricazón d'un importante traballo filosófico: Teoría quasi trascendental da velocidade, cuías ideas fundamentás, d'un fondo intrés, están sendo hoxe debatidas no mesmo senso en qu'il as pranteaba. E il non-o rematou, por querer, pra darlle un asento firme ás súas hipóteses, afondar primeiro en certos problemas matemáticos. De antros seus papeis inéditos, aínda non revisados por inteiro, escollemos os qu'eiquí van: dous poemas orixinás, unha fermosa traduzón d'un soneto da Vita Nuova do Dante, qu'era un dos seus breviarios, dous contos de fondo engado na sua aparente sinxeleza, e o primeiro paso d'una comedia da que disgracidamente non pareceu aínda o remate. Estas reliquias do seu lumioso pensamento honran hoxe as páxinas da revista que xurdiu da sua mente. L O N X E Probes rosas, saudosas Esperando amañecer; Loumiñadas, degaradas Por medrar, y-arrecender. Tristes rosas amorosas, Todo chega, y-o fin chega Cando a pola se dobrega E non vos pode soster. Craros soños, frolecidos Cobizando un ideal; Aniñados, enchoyados, N'unha roseira lanzal. Tristes soños noitecidos, Todo chega, y-o fin chega Se dos soños soilo queda O Imposible no rosal. Pontevedra, Nadal, 1926. * * * Ano novo, vida nova Ano novo ¿qué traerá? O vello sospiros leva O novo ¿qué levará? Ano que de festa naces, O pasado xa pasou Y-a primaveira enverdece O xardín que se murchou, Mais sei d'abondo ano novo Qu'o tempo que se vai indo Pra sempre leva o cheirume Das froles que van caíndo. Ano novo, vida nova; Ano novo, outro virá; O vello sospiros leva, O novo xa os traerá.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710618.xml 202 CATUXA Eu quérote com'eres, Chinto. Dame medo que sexas rico. CHINTO Moitas veces que rubín ó curuto da Hermida y-ós picoutos do Testeiro, ó vere tantas terras ó lonxe, e mais lonxe outros montes, y-outros serras, sentín un degaro de camiñar alén, mais alén... E dábame unha tristura fonda... Quero vel-o mar... E pareciame qu'estabas á miña veira, e que me levabas voando... Pregunteille ó señor abade si América é moi lonxe, e dixome que non... Catuxiña, co teu agarimo, quero ser rico... Quérome ir, pra volver outra vés e te bicar... CATUXA Y-eu teño medo de te perder. E non estamos xa ben, xuntos os dous? Non te vaias Chinto. Dame medo. (Aparece Fany amodiño c'unha doce surrisa, y-ó vela, estremécese Catuxa, e somella que vai fuxir). FANY Non tremedes, Catuxiña, que non vos vou facer mal... CHINTO Eu non tremo, nin ela ten porque. FANY Teño que te falar, Chinto. CATUXA Siñorita, xa anoitece. Co-a sua licenza, voume. FANY Non tés porqué te ir, neniña... Si eu quérote ver leda. Porque choras? (Agarimándoa). É que non te quere Chinto? CATUXA É que o Chinto vaise, siñorita... FANY Boeno, filliña, non t'acores. Déixao da miña conta. Acouga agora. Deica mañán. (Vaise Catuxa). (Chinto, de pé, desafiante). FANY Qué? A Catuxiña quérete moito, non?... Seica me tés moita xenreira, Chinto... Fun un pouco ruin contigo, a verdade... Non me queres falar? CHINTO Eu non lle fixen a vostede ningún NÓS mal... nin a ninguén, pra que se rían de min. FANY Déuche vergonza que che rifase? CHINTO Dou, e tamén de non lle bater ós que se riron. FANY Queríasme bater a min? CHINTO Vostede é unha muller... FANY Tí eres com'un toxo bravo, Chinto... Tamén eres eisí con Catuxa? Eu ben sei que non. Nin-o merece ela, que parece unha pombiña branca, y-arrecende a roseira y-é a tua ruliña, non? CHINTO Siñorita... FANY E tés que querela moito, moito... CHINTO Quéroa com'o meu sangue. FANY E non pensáchedes aínda en casarvos? E que tés que ganar moitos cartos pra traela feita unha reiña? CHINTO Non teño cartos, non, nin facenda pra ela... E vostede botoume... FANY Ainda non-o esqueciche? E tí pensas qu'eu son tan ruín? E que vas facer agora? CHINTO Camiñar alén da serra, coller car'ó mar, pr'América. FANY Tamén tí pensas qu'o ceo está en América! Eu sei ben o que é América. Non ch'aconsello que busques terra allea... CHINTO E logo? FANY Quero que ganes cartos sin sair d'eiquí, que te fagas rico eiquí, pra te casar con Catuxa, pra facela a tua muller, pra ter pretíño de ti sempre a pombiña branca qu'arrecende a roseira... CHINTO Siñorita... Non fale eisí...

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710616.xml 200 FANY É moi bó amigo, o Raposiño, e xa sabe que sempre ten acolleita na miña casa. RAPOSIÑO Xa ven a noite e brincan os lobos ós camiños, e xurde a Compaña. Damas bonitiñas, nobres cabaleiros, que Nosa Siñora de Gundián lles valla y-o Corpiño lles ampare contra un mal d'ollo. (Oyese ó lonxe un forte aturuxo na pás do anoitecer). ADOLFO Que berro é ese?... Non peligramos? FANY O Chinto! ENRIQUE O seu can, Fany. FANY O meu lionciño novo! (De novo un aturuxo mais preto, repinincando, quente e salvaxe racha o silencio da hora.) LUISA Meus amigos, agora vaise decidir a aposta. Paréceme que lle toca perder a Guillerme. Ehí ven o mozo arriscado. GUILLERME Xa ven vostedes, miñas siñoras, como nos adoa a natureza facéndonos como neniños. Que cousas tan sinxelas entreteñen ós homes do mundo da cultura n-estas terras tan lonxanas do noso mundo. Xa vemos como é posibel un renacemento no colo da natureza. Terapéutica espiritual e física. ADOLFO Non, non. A natureza é fermosa pra vela fuxir ó correr do auto. Hai moita humedade y-a mín eses berros y-estas xentes, como cousa exótica n-un circo, moi ben; outra cousa, non. ENRIQUE Mais o certo é, Adolfo, que a vostede intrésalle ben o trunfo do home ou do cán. ADOLFO Un intrés mais pequeno qu'o da nosa partida de poker. FANY Ainda non saben vostedes ollar ben as cousas grandes e recoller a intensidade das emocións. NÓS (Síntese un ledo barullar de xentes y-un novo aturuxo de trunfo. Aparecen Gores, Catuxa, o chauffeur y-o groom e tras eles, Chinto, un mozo de vinte anos, forte, erguido, con ollos de neno, que co-a máis grande sinxeleza se trocan de doces en feros, como espello de pasións primitivas. Ven co-a camisa rachada chea de sangue, o peito descoberto, a testa ó aire y-os cabelos revoltos). CATUXA O Chinto, señorita! Chegoul Diol-o trouxo con ben! CHINTO Mateino! Señorita, non l'hai que facer... Matei o can! FANY Ti que dis! que matachel-o Tom? CHINTO Sintoo ben, señorita! Unha mala fadal Non me rife, señorita. Tivo que sere. FANY E ti sabel-o que dis? CHINTO Prégolle que non me rife, qu'ainda o sangue me brinca nos ollos... FANY E ti eres o home valente? Pra matal-o abondaba eu. Calquera, c'un tiro... CHINTO Un tiro! Vostede que cré! nin tiro, nin pau, nin coitelo... Abondaron as miñas maus. GORES Señorita, elle fillo d'una meiga! CATUXA Conta, Chinto, cóntalles... CHINTO Pois conto... (Todo afervoado). No regueiro da Laxa vin o can e boteime a él pr'o coller, y-o chegarlle, brincoume ó peito, esnaquizoume a roupa, e chantoume os dentes que semellaba un lobo adoecido. Ó vel-o sangue que me corría, abraceime a él e non puden aturar mais. Y-a rolos pol-o chán. Apertei, apertei, y-o can c'os ollos revirados qu'arrepiaban, mordía a eito, y-eu a apertar y-él a rencher os dentes... aganeino... Non l'hai que facer! FANY E ti coidas que ch'imos creer ise conto? E

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710615.xml NÓS pau, debrado o corpo, co peito afundido. Non pode erguel-a cabeza e pra mirar á xente revira a cara e torce os ollos. Ten sempre unha branda surrisa de parvo y-unha vos agarimosa). O RAPOSIÑO Moi boenas tardes, fermosas siñoritiñas e nobres cabaleiros... E logo, non haberá unha esmoliña pr'ó Raposiño? Pol-as suas obrigas! Uhna cadeliña ou un anaquiño de pan, anque sexa pequeniño... FANY Tesnos que cantar algo, Raposiño... Estes siñores non creen que tí sabes moitas cousas. RAPOSIÑO Moitas, d'este mundo e do outro, e tamén das ánimas qu'están padecendo... Pol-a sua memoria, unha cadeliña... Ou queren que lles conte a historia da galiña y-o raposo, o Migueliño, o Pico-Pico, ou o casamento do piollo y-a pulga... ADOLFO Non, non por Dios, Raposiño. ENRIQUE (Dándolle unha cadela) Toma, Raposiño, e dí o que tí queiras. RAPOSIÑO Nobre cabaleiro, que Deus llo pague e qu'unha fermosa dama lle dea agarimo... Xa ten ollos beiladores e trazas de fino amante... Pol-as súas ánimas... Pater Noster pequeniño Guíame por teu camiño A il fun, a il cheguei Tres Marías encontrei De correr desalentadas E todas tres acoitadas Perguntando por Xesús Xesús estaba na crús C'os peciños a sangrar Os dous encravados n-ela Chamando por Madanela Que llos viñese limpar Tente, Madanela, tente Non nos fagas descravar Tente pol-as cinco chagas Que ainda llos vas magoar Pequeniños e grandiños A todos hei de xuntar E no día do Xuicio Os milloriños salvar Y-a todas siñoritiñas meigas e nobres cabaleiros, qu'o Siñor llo pague. FANY E tamén sabe beilar o Raposiño, con moita grácea. GUILLERME É intresante, un fermoso caso d'estudo. LUISA Raposiño, e que lle dixo o corvo á formiga? RAPOSIÑO —Formiguiña, que guapa estás! —Fago ben, que tí non mo dás. —Queres casar comigo? —E que m'has facer? —Chuur, cai cai, corrá. —Non, que me matarás. Chega o lagarteiro e dille mirándoa: —Formiguiña, que guapa estás! —Fago moi ben, que tí non mo dás. —Queres casar comigo? —E que m'has facer? —Pli, pli, pli, pli, pli, pli. —Non que m'arruñarás. ENRIQUE Y-a formiguiña non casou con ninguén? RAPOSIÑO Veus'o carriciño E dice mirándoa: —Formiguiña, que guapa estás! —Fago moi ben, que tí non mo dás. —Queres casar comigo? —E que m'has facer? —Amarte a morrer! —Comigo casarás... ADOLFO Eso está moi ben, Raposiño. Toma a cadeliña... E non t'esquezas de mín. GUILLERME E tí non te casas, Raposiño? RAPOSIÑO Ejejé! que demoro... Unha moza garrida, ben axeitada e limpa, s'ela quixera... que demoro!

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/11571068.xml SONETO XV DA «VITA NUOVA», DO DANTE «Tanto gentílo e tanto onesta pare...» Tan xeitosa parece e recadada A dona miña s'ela a outro saída Qu'a lingua s'esmorece e queda muda Y-os ollos non estreven a mirada. Ela vaise sentíndose gabada, Mainiñamente, qu'a omildá ll'axuda: Si é unha cousa n'o ánimo pon duda, Do ceo á terra n'un milagre dada. Y-amostra tal feitizo a quen-a mira, Y-o curazón c'os ollos da un dozore, Que non pode entender quen non-o proba. Paresce que c'os beizos ela move Un esprito soave cheo d'amore, Qu'A-y-alma vai dicíndolle: sospira. UN CONTO Boteime a camiñar pol-o Ceo, brincando d'estrela en estrela, correndo pol-as estradas d'a lús e dos ensoños. Respiraba n'o aire da Terra. Un amigo díxome qu'estaba cabeza abaixo c'un pé n'o Pegaso y-outro no Cisne e c'os beizos y-os ollos n'un anaco d'Europa. Seguín brincando d'estrela en estrela. Caín n'un cometa que me serviu de skis por algún tempo. Sentinme liberado. Cheguei a comprender que o mais grande movimento é a profunda e infinida quietude. Os meus pés foron trazando a mais longa estrada qu'un xenial inxenieiro pudo maxinar. Mais eu seguía respirando o aire da Terra, y-os meus ollos aínda vían a nosa paisaxe y-as nosas mulleres y-as nosas mi serias... Ainda oía falar os faladores e sentía nos beizos o aire das cidades... Petaba o meu alento na miseria. Bulín moito mais, fixen c'o meu camiñar unha infinida órbita, brinquei por riba da Águia e de Sirio... Cheguei a cansar... Tiña razón o meu amigo. A miña cabeza estaba na Terra, sempre na Terra, y-era o inconmovibel centro d'a órbita qu'eu fixera. Eu era un home e nin as estrelas, nin os cometas podían arrincar a miña testa da Terra pra leval-a ó Ceo. Pra bicar o Ceo e respirar no cumio era preciso que os meus pés se asentasen na Terra e que camiñase moito pol-o mundo.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710613.xml NÓS LUISA Pois deixemos voar ós nosos amigos e falemos nós paseniñamente antr'as froles do xardín. Escoite, Adolfo... (Vanse). FANY Deixemos agora esas cousas, Enrique... Ó fin... Mire, voulle falar con craridade. Vostede nin xiquera sabe quen son eu... ENRIQUE Toda, toda a sua vida é o que me enmeigou. FANY Sabe vostede qu'eu nacín en ningures, filla de ninguén, e que son do mundo inteiro? ENRIQUE Si. FANY Sabe que desde neniña traballei nos circos e Music-Halls, que sei moito da vida dos homes? ENRIQUE Todo, todo. FANY E que fun casada c'un home dino de ser Rajah? Era un home! Decían as xentes qu'era un vello... Era un home. Non m'esquecín, non. Despois de correr o mundo tivo o espréndido antoxo d'erguer, de crear na terra da sua nacencia este feiticeiro chateau... A que non comprende vostede eso? Nin qu'eu sinta o feitizo d'este niño d'un vello sentimental? ENRIQUE Non sei... Eu comprendo todo o seu, Fany... Mais vostede naceu pra outro mundo y-outra vida... O noso mundo, a nosa vida chea de beleza e d'artificialidade arrecendente... Son inxenieiro e sinto a beleza das construcións, sinto pouco a natureza. FANY Parolas e nada mais... Natureza e construcións, que mais dá? O meu mundo é outro. Quérese deixar levar pol-o ensono un pouqueniño? ENRIQUE Non estou xa n-un ensono a sua veira? FANY Imos facer que vostede y-eu y-os nosos 197 amigos somos persoaxes d'un conto como monicreques levados por fíos, vivindo n-un país lonxano non tempo... Non? ENRIQUE Entendo... Un conto de pastores, guerreiros e princesas. FANY Mais lonxano aínda... Alén do adianto do mundo, ispidos da civilización, de total-as preocupacións... ENRIQUE Que fermosa é a sua alma, Fany, tan chea d'ideas meigos... Mais todo é un soño, un ademirabel soño... Y-a realidade pode ser mais fermosa. FANY Xa sabe que tamén eu son muller de realidás. Porque non ha ser feito o qu'eu maxino. ENRIQUE Os homes y-as mulleres eisí desprendidos de todol-os qu'en nós poñen os tempos, a sociedade y-a cultura non son de carne e óso, son símbolos somentes de forzas e de pasión... Y-eu sinto qu'o meu amor é un sentimento vivo en min, é meu, é de vostede, tal como a vin pol-a vez primeira e como a vexo agora. FANY Pois eu non. A min gustaríame ser un símbolo, unha forza ou unha pasión. Boh! E quen sabe si ó fin todos somos eisí, somentes símbolos? E logo, a vostede que lle gusta ser n-este conto de monicreques que podiamos maxinar? ENRIQUE A min, o seu amante. FANY Déixese de lerias... (Sacando do bolso unha caixiña de cigarettes). Quere un Muratti? No fume, sinto inspiración... Pois eu quero ser, enténdame ben, quero ser eisí como unha reiña dos tempos vellos... E non se ría, porque sinón chámolle neno. ENRIQUE Non me río, non dubido que vostede sexa de verdade unha reiña. FANY Ainda me non entende... Eu quero dicir unha reiña c'unha forza como de domeado-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/11571065.xml tiña fé no pobo e no porvir, foi Lousada nemigo da nivelazón moderna, que nas suas técnicas, non vai dirixida por un ideal superior ás necesidás do istante presente. Nas alirmazós anteriores vai envolta unha determiñante superior e decididora do esprito do Lousada: Romantismo. Maxinámolo d'estudante, no ‘tempo formador do caraute. En Deusto, en Santlago, en Madrí, Lousada estudaba arreo, sentía imperiosas curiosidades d’ideas novas, e con seguranza sabía escolmar as mais vitaes. Os exercizos físecos fortificaban o seu corpo de ferro, de fidalgo casto e sán, que rubía d'un pulo a costa que leva de Pazos d'Arenteiro a Laxas, e xogaba a pelota vasca ca gracia e a resistencia d'un bó fillo d'Oyarzun ou d'Ondárroa. Nos folgos do estudo e do sport—cand'iste non era moda burguesa—o estudante Lousada lía poemas e collía froliñas sinxelas da campia. Gostaba da enorme soedade do pastor errante d'Asia e do coto ermo, imaxes da paixón de Leopardi, e non atopaba unha decadenza, senón unha pura luzada cristián, no bosque outonizo de Verlaine. As froles gardadas nos libros d'estudante, e os primeiros ensaios literarios do Lousada, lembran unhas Ensoñacións do paseante solitario d'un mozo Rousseau que tivera confianza en Deus, e non deixara aniñar na i-alma os demos d'una soberbia sempre desperta. O mozo foi criando un saber caracterizado por dúas calidás pouco comús hoxe: escolleito e honrado. Da conversa qu’os pensadores sosteñen dend'a orixe da filosofía, gardou Lousada toda verba pura e toda palabra de vida. Por saber honrado entendemos o que se fai mainamente e con seguranza, probado co martelar da meditazón e da criteca. N-il foi mestre o Lousada: sabía moi ben as cousas. D'eiqui o seu respecto pol-o pensamento e unha arela de perfeizón que lle fixo rachar ou gardar esquecidos no fondo dos caixós da mesa de traballo moitos ensaios filosóficos e políticos, moitos belidos poemas cos qu'outros farianse un nome gabado da xente. Cando espertou no Lousada a fé galeguista? Pois dicir «o amor a Galiza» é dicir pouco. Tamén aman a Galiza os que lonxe d'ela e indifrentes ao seu futuro, dinse galegos diant’unha farta mesa ou n-algún istante fuxitivo de saudade. Fillo da crara Estrada d'onde com'una estrela, surten os camiños en precura da serra e da costa, criado no pazo de Moldes, señor d'hourizontes no qu'a rexa montana e o chao farturento do Carballiño déixanse amolecer pol-o primeiro feitizo do val do Avia, Lousada foi galeguista coma foi cristiao e romántico: dende neno. O seu galeguismo non ademitía discusión nen proba: era o eixe do seu esprito. Seguramentes foi ao principio unha longa emozón solitaria, xa señora dos soños da adolescenza. Logo, os seus hábitos de pensamento dinámico e prájtico, a sua fina apreciazón moral, os seus viaxes pol-a terra galega, a sua costante preocupazón das realidás do mundo, fixeron d'il o formidábele apóstolo do galeguismo que todos temos coñecido e apreciado. Tiña pra selo condizós que poucas veces se xuntan n-un home: a pureza qu'ela soila fai discipres, a fé qu'acende as verbas, a prudenza e o consello que guían, o ollo certeiro, esprimentado nas realidás humanas. Froito de longas meditazós éticas foi aquil xuizo seguro qu'o Lousada locía diant'os homes e diant'os feitos. Endexamais se deixaba amolecer pol-a opinión xeral, pol-a groria do istante, pol-a moda ou pol-as aparenzas. Estas calidás estaban servidas por unha aitividade leda. Sempre estaba disposto a camiñar. Unha serán, hai tempo, dicía falando diant'un vello casón de Pontevedra: —Esta casa é unha das miñas primeiras lembranzas: saían d'eiquí os coches da Estrada, d'Ourense. Traguiame o meu pai co-il, chegabamos de mañanciña, e quedoume d'aquelo o amor das viaxes.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710620.xml 204 UNHA LECCIÓN DE LOUSADA DIÉGUEZ Poñía Lógica na aula de Latín, un aula que sempre cheira a examen de ingreso, mesturanza dos cheiros da tinta e do papel, bancos mouros, paredes núas; pero a Ética dábase na clase de Agricultura, arumada pol-as resinas das coníferas da Diputazón, cos seus bós bancos de castiñeiro, i-as suas paredes cubertas de láminas con grandes arbres, rexos e perfeitos arbres-tipos, de terras lonxanas e degaradas. Tomaba a lista de memoria e non acougaba moito no sillón: sentábase no esquinal da mesa, a longa mesa cuberta de pano azuado, a leira chá que outros días percorrían co seu renxer de xoguetes caros os modelos de arados e de sementadoras; viña a sentarse cabo de nós, en calquer banco, ou daba voltas de un lado a outro. Por eso os libros de Ética e Dereito tiñan sempre as páxinas sen lixo, porque podía él vir a collelos. Tampouco entraban en aquela clase as novelas, porque ninguén sentía o cansancio das clases longas en que bule o anceio de que renxa a porta, cando o badel dá a hora, nin anque alguén o sentise se arriscaría a soster a ollada bulrista que lle botaría D. Antonio, por entre os lentes e o sobrancello. Recórdome alí, a carón de Argüelles, o forte mozo que alanca agora con paso deportista pol-os vieiros industriales de Strasburgo, en leda ronda de cántigas cos belgas i-os rusos; despois de Piñeiro, cos olliños picareiros a frolecer romances de ardicias. Diante, as rapazas: Dorinda, Milagros, Consuelo... Pero hoxe non están elas, dispensoulles Don Antonio a clase, e nós unha miga acorados, asi soios, sin ter diante o peitoril das mozas: fresca vexetazón das brusas e dos echarpes, testas loiras, testas mouras a se incrinaren sobre as libretas, ledas vocifias a comentaren solermiñamentes. Don Antonio dispensoulles a clase pra ter con nós unha lección íntima, denantes de que remate a nosa compaña. Estamos soios con él por primeira vez, e sentimonos un pouco espidos, éntranos na i-alma a friaxe do primeiro baño da tempada, cando a pel ceibe se arrufía ó bris levián e branca da mañán. O medo oculto, aquela mágoa do peito que nos afoga os días en que algo malo nos está reservado preme o paxaro do peito. É como unha primeira confesión. O mestre sabe porqué non se lle contesta a algunha lección, e lee segredos ó redor dos nosos ollos, o mestre leva conta dos que lixan os quince anos no «Bar Carrillo», dos que entran de noite na «Buena Armonía», dos que mercan novelas na casa de Paredes, anque vaian recatando o corpo, achegados ás colunas do soportal. E tamén coñece a que horas pasan algúns pol-as rúas, cara aquí ou cara alá. Nunca falou con ninguén de esto, nunca berrou a ninguén, non sabemos porqué, pero decatámonos de que o sabe. E hoxe falará, estamos certos. Cicais conte os segredos que cada un ten pra os outros, cicais disolva a derradeira porta da cibdá divisada ó lonxe dende a infancia, cicais rache os derradeiros sellos do libro dos misterios que percuramos ler ás furtadelas nos diccionarios e nas fisioloxías e que ledamente entrevemos nas conversas dos pasillos en días de chuvia. Pero non é ledo o noso anceio de hoxe. Don Antonio acentúa o sabor da intimidade, ergue a pulso o sillón ca man dereita, estende o brazo e pecha sin baixar da tribúa unha ventán distante. Bateu a marca. Rega os bancos un respiro de orgullo, e él, moi roxo, moi roxo, morde a labre que estrana a falla do xafuto, limpa os lentes e escomenza: «Nós os mozos...» Esta lección 2.ª quedará en branco nas libretas, as prumas non corren sobre a branca pista do papel, non vagan os ollos polos grandes arbres tipos, nin se abanean os pés arelando o futbol da Gran Vía. Faise en nós un craror que anima e afoga, un deslumbramento que irá con nós toda a vida.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710611.xml NÓS y-había creer qu'eu son quen manda. Ay, Goríños! Sempre te layaches moito. GORES E logo, que queres que faga? Que lle bata c'un sacho na testa ó Chinto? Que ll'espete un pau no curazón á Catuxa? SABELA Arrenegado! Non sexas súpeto, hó, non sexas súpeto... GORES O dito. Esnaquizo ós dous e feito. Acabouse Chinto e Catuxa pechada n'unha arca, e tí... SABELA Boeno, eu xa sabes, Gores, que sempre t'aconsello ben. O Chinto aínda non é mal rapás; traballa ben, un mozo moi feito... e ben mirado... GORES Non é ruín, non... Un pouco enrabechado com'eu... E seica co seu porqué pr'as rapazas... com'eu.... SABELA Calaras tí, vello sin dentes. (Aparece Catuxa, filla de Sabela e Gores, de dazaoito anos, frol da montana. Leva un queipo y-un fouciño na mán.) GORES No, tí cantar, cantas ben, Catuxiña... Xa tua nai mo dicía SABELA Cala, condanado, cala. Non ch'abondou de leria? CATUXA Y-ainda non chegou o Chinto, meu pai? GORES Non cho vín, miña filla, pro xa decía tua nai qu'o Chinto había estar lonxe cando tí cantabas. SABELA Ay que demo de moina estás tí hoxe, vello de xuncras! GORES Boeno, boeno, siñora Sabela... non é por mal... CATUXA (Toda afervoada e sin vagar) Logo vostedes non saben... Non saben o que pasou co can da siñorita, co que lle chaman o Tom, qu'é mesmo un lobo doente... GORES Estoupou? Beni-a Deus! SABELA Asi aganara ill CATUXA Pior, pior miña nai... Logo non saben o do Chinto? GORES Vaya, ei rapaza! Non bulas. Acouga. Verás. Vou ver se me decato... O que lle pasou ó can... O que lle pasou ó Chinto... A siñorita... Non, non entendo ben, rapaza. SABELA Conta, conta, Catuxa, que teu pai estache com'un pandeiro furado. CATUXA Boeno... Miren... Pol-o amor de Deus non me fagan arrenegar... qu'eu non sei que me da o corpo... que m-arripía... qu'algo vai pasar... GORES (Acariciando á sua filla) No estonces, conta, conta aixiña, bule meniña... CATUXA Foi logo do xantar... deixaron a ese demo de can, o Tom, ceibo e fuxíu, avantou polo valo da congostra, botouse ó señor Bieito que pasaba por alí o probiño, e senon chegan os homes hai unha disgracia... SABELA No ser... Arrenegado.... GORES Boeno, e de Chinto qué? CATUXA Xa verá. Cos berros saíu a siñorita cos seus amigos e púxose a rifar con todol-os criados como non vín na miña vida... parecía tola... Dixo que non había homes, que todos eran como nenas... e layábase mais pol-o can que pol-o probe siñor Bieito. Y-entón, vai e foise o Chinto e dixolle a todos qu'il era un home e que había coutar o can e traguelo por unha orella. GORES E fixo ben... CATUXA Y-a siñorita aínda dixo que non había homes. Y-o Chinto tamén com-un tolo non dixo mais, pegou un brinco e botouse a buscar o can... Y-ainda non apareceu... Ay, miña nai, qu'o Chinto é un arroutado e non

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710612.xml 196 sei que vai ser d-il. Imos buscalo, non sí, mi pá? GORES Boeno, boeno, Catuxiña... estás que non aturas... SABELA Ay miña filliña, que t'enmeigaron... CATUXA E non é unha disgracea? Ímonos, meu pai. GORES Tí tamén?... Déixame a mín, qu'estas son cousas d'homes. Vou por unha fouce. SABELA Ten man, Gores, mira o que fas... CATUXA Eu tamén vou, que non acougo eiquí... GORES Ehi veñen as siñoritas. Calade! (Aparecen pol-o xardín moi ledo e falangueiro o fato de xentes da cidade. Fany, a dona do pazo é unha fermosa muller de trinta anos, muller de Cosmópolis como os seus compañeiros, ceibe no mundo. Luisa a sua amiga é da mesma idade, separada do home. Fany toda vountade. Luísa toda frivolidade. Os homes son o médico de moito nome Guillerme, d'uns corenta anos. Enrique, inxeniero de vinteoito anos y-o vello sportman Adolfo, de sesenta anos.) FANY Qué, xa vos vades ó descanso? GORES Co-a sua licenza, ímonos indo, señorita. SABELA Si Iles cumpre algunha cousa, mándenos, siñorita. FANY Ningunha. Descansade. (Vanse Gores e Sabela). GUILLERME Xentes dos seus dominios? Non, Fany? FANY Eso é. Very. ENRIQUE Y-en toda a parte vexo súbditos seus, Fany... ADOLFO É groriosa a amistade de dúas reiñas, pois eu non esquezo a Luísa... NÓS LUISA Oh meu xentil cabaleiro, que nunca esquece o cumprimento... GUILLERME Noso amigo é un home dos tempos vellos. ADOLFO Eso é chamarme vello? LUISA É chamarlle gentleman. (Siguen falalando). FANY Non s'afai ainda n-estas terras, Enrique? ENRIQUE Fany, Fany, eu non sei si m'afago eiquí, mais sei ben que non sei saír d'eiquí. FANY É a beleza d'este país, o exotismo que vostedes atopan n-estas serras... ENRIQUE Non-o sei, porque eu non sei ollar mais qu'o feitizo de Fany, de vostede, Fany. Cando sera o tempo? Estou vivindo na eternidade, solagado na sua vida, no seu alento... FANY Cousas de xuventude?... De xuventude?... Ainda non sei... ENRIQUE E logo? Que quere de mín? que sacrifizo quere? FANY Non, non digo eso. Vostede sabe ben o que é a xuventude, Enrique. Eu creo que nin vostede qu'ainda é un rapaciño, nin eu, que xa levo moita vida camiñada sabemos o que é a xuventude... Somos vellos... ENRIQUE Non xogue comigo, que non-o merezo... FANY Sonlle ruín pra vostede, non? ADOLFO Os nosos amigos camiñan pol-o azur. GUILLERME Queridiño, vexo que tamén queres voar... LUISA E ten as suas razós. ADOLFO Y-unha d'elas é que vostede vaime com. prendendo.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710610.xml 194 meu Chinto ten toda a lús do ceo, a fermosura das albres da serra e das froles do val. Loubo a Noso Siñor que me deixou cega co-a imaxe feiticeira do meu filliño san e limpo, cando o ollei a vés derradeira. Y-ás vezes tremo qu'as xentes ruins qu'avantan das cidades 6s picoutos, lixen o meu meniño, desfollen a y alma do meu Chinto. Son unha ceguiña cega. Quen fora meiga moura pra afogar no meu feitizo o que me fai tremar, o que me fai envellecer!... Xa non s'oye, nin se vé á vella cega. Ó lonxe síntese un cantar: Meu amor, meu amoriño, Onde estás que non te vexo Mórrome de saudade E día e noite en tí penso. A Siñora Sabela cun brazado d'herba, y-o Siñor Gores cun sachiño ó lombo, aparecen pol-o xardín adiante. Son vellos caseiros do pazo co-a ledicia dos labregos que sinten o achego da terra. SABELA ¿Ti oyes cantar, Gores? GORES Oyo. SABELA ¿Ti decataste de quen canta, Gores? GORES Decato. SABELA ¿Ti estás parvo, Gores? GORES Estou. Óyese outra vés ó lonxe un cantar: Estrelifia do luceiro Quen ten amores non dorme Senon o sono primeiro SABELA ¿E ti pensas que dí moi ben, qu'a nosa filla día e noite non pense mais qu'en Chin- NOS to, en falar con Chinto, en cantar pra Chinto? GORES Boenó, muller, boeno. Estache bó o conto... Haiche vagar! Queres que botemos un pito? (Saca tabaco e fai un cigarro) Verás... SABELA E ti és home? Deixamelle ir facer a cocedura pr'o cucho qu'ainda é mais home da súa casa que tí... GORES Vi-acá, amantiña, vi-acá. Non t'empentelles que xa sabes que ti és a miña parenta, e non hai moza com'a miña (Queréndoa abrasar). SABELA (Rifando). Seica vés de parrafeo, cristiano! Déixame de lerias... GORES Veño de boas, e non é porque veña de tanguer un neto, anqu'o botei acugulo... Y-a verdade é qu'está varil a serán pra un parrafeo... SABELA Arrabearas tí, argallante... (Óyese o cantar lonxano, Meu amor, meu amoriño Onde estás que non te vexo Mórrome de saudade E día e noite en tí penso. GORES E mais sí. É a nosa filla! Boeno, e qué? E non che cantaba eu a tí tamén e repinicaba a gorxa millor qu'o crego nos responsos? SABELA Mais tí somellabas un home... GORES Somellaba, somellaba. SABELA Y-agora é a nosa filla quen canta, unha muller qu'adoece por un home... E tí pensas qu'ela vai ser pr'o Chinto? O noso criado! O fillo da meiga da Xestosal! GORES (Rascando tral-a orella). No eso sí... A verdade é que... Boeno, eu non che sei... O millor é que... Mira, ó fin has facer o que tí queiras. SABELA Estás bó mozo... No, ser! Quen toira

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/11571066.xml Lousada quixo salvar a tradición e o futuro de Galiza; por iso foi un político. Tiña o gosto e a paixón da Política. Isto, sobretodo pr'os estranos, non figurará ningunha rara calidade. Pra nós é unha das mais exaltadoras. Pois cando todos facían a política ao son do reló de Gobernazón, o tradicionalista, sintindo a rebeldía das rexións católicas e antergas, o romántico ollando a podremia dos d'enriba e o envilecemento dos d'abaixo, o galego sintindo Galiza orfa e aldraxada con tod'aquela cohorte de deputados e senadores que soilo protestaban da elevación da tarifa do sleeping, e entraban nas aldeas o vispora dos votos baixo d'arcos de follatos, botouse a loitar franco e ceibe, por un ideal de redenzón, d'afirmación de vida ou morte. Non sentía deixar as meditacións do estudoso nen a leitura do Kempis, pois dos filósofos e da relixión sugaba un espírito de caridade e de xustiza, que xusga incompleto todo esforzo que non pense nos outros homes. O Lousada, levado polo aceso galeguismo, foi un bó político. Tiña o ideal. Tamén o teñen outros. Pro ademais tiña a técnica e disfroitaba no ar da dinificación cibdadán. N-un tempo no qu'os mais dos intelectuais decráranse apolíticos c'un sorrir de superioridade ou de parvada, o eixemplo do Lousada loce com'una forza viril. Coma n-outro tempo houbera sido soldado, foi Lousada n-iste tempo un político: cumprindo unha urxente obriga da conciencia. Quería recoller a voz dos pobos guiando os seus destiños, com'escoitaba o canto coral da xente e a pregaria unánime da catolicidade. Na cátedra, na diaria conversa, na imprensa e na tribuna, exercía a suxestión que soilo espallan os homes fortes e desinteresados. Ond'il puxera a man, ficaba unha garantía de duranza. Ollai esa Coral Polifónica de Pontevedra, na qu'o espírito de Lousada ha vivir sempre, non somentes en lembranza, senón en consello e en presenza espiritual. Un istante, levados da memoria esquecimol-a nosa door pra falarmos do Lousada. Agora, a Door impracábel fai cair a pena. Ainda hai poucos días... Ainda recibímol-o correio, ou imos pol-as rúas das cibdades, ou pol-os camiños da Galiza, non ben convencidos de que non haberá carta de Lousada, de que non xurdirá fumando un cigarro, co xesto franco pr'apertarnos no seu peito rexo... Decide, amigos: Castelao, Risco, Iglesias, Cuevillas, Vilar, tantos, todol-os bós galegos coñecidos e outros moitos mais que viven nas nosas vilas, nas aldeias e cibdades: decatádesvos da ausencia de Lousada? Pol-o d'agora, non de todo. E dinantes que se faga irremediábel, haberá un libro feito con amor, pra recoller o que poida ser recollido, o qu'a Morte queira que se recolla, d'aquil home que sen piedade rebatou do seu fogar da Galiza. N-ise libro falarán todol-os que coñeceron ao Lousada, e falará il mesmo. NÓS sai hoxe enloitado com'un orfo, pois morreu un dos seus fundadores, un dos seus guías e conselleiros. Qu'a guía e o consello do Lousada non s'afastará de NÓS, non compre decilo. E a nosa door non precisa palabras: morreu o noso irmán.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/115710614.xml ra. Domeadora! Na miña vida de circo sempre sentín a mais grande ademiración y-envexa pol-as domeadoras dos mais salvaxes animaes, sobre todo, dos lións... Ver os seus ollos acesos, bramando ampeantes, pra bouralos logo e britando a sua fereza, palpalos despois esmorecidos ós meus pés... ENRIQUE E pra esmorecer ós seus pés será preciso sentir denantes bater o ferro da domeadora? Ou é que a vida fireulle con moitas mágoas ou moitos doores... FANY Vai boa. E qu'a min non m'intresan as xentes do mundo que conezo. Unha xuventude aterecida... Homes que pra conquerir curazós de mulleres preséntanse xa como conqueridos... Y-eso é virilidade? ENRIQUE Pero é posibel que ningún home diante Fany poda resistir ó feitizo? Y-é o seu falar, o seu pensar, o seu arrecender qu'enmeiga... FANY Ainda non conseguín que vostede deixase de me falar como un de tantos homes... Estou farta de desilusiós... Lémbrase vostede de Chinto? ENRIQUE Quen é Chinto? Algún canciño? FANY É aquel rapás fermoso, salvaxe, forte que choutando botouse a facer o que ningún de vostedes fará... E teño a seguranza que traerá ó meu Tom, que non é un canciño senón un lobicán, pol-as orellas, como si fose un añiño. ENRIQUE Vostede non é boa, Fany. Gábase de facer sofrir. É posíbel qu'un cativo mozo d'aldeia a impresionase d'ese xeito?... Xunte vostede estas imaxes: un fedento peisano que traba un can... Grand Hotel... Biarriz... Montecarlo... Non vé que é cousa de risa? FANY Fai un pouco falaba vostede de símbolos... Vexo que non se decata... Eu penso qu'ainda hai no mundo moitas cousas que poden bater no curazón... E teño saudade... (Entra Luísa, seguida de Guillerme y-Adolfo). NÓS LUISA Veño a que me libres d'un compromiso, Fany, Estes dous amigos tan intelixentes e tan compridos, falan d'amor e rifan, e queren qu'eu sexa xués... FANY Que é? GUILLERME Ningunha cousa d'intrés... O fidalgo Adolfo decía que amor é unha xentileza y-unha adoración... Tempos dos troveiros! ADOLFO Y-o médico Guillerme decía qu'o amor era un istinto y-unha esperencia. LUISA Que dí Enrique? ENRIQUE Pra un parolar ó cair da serán, todo está ben... Non, Fany? FANY Eu non sei d'esas cousas. Soilo vexo qu'o meu Tom ainda non chega... ADOLFO E mais é unha divertida historia... Eu aposto pol-o pastor salvaxe. GUILLERME Y-eu aposto pol-o lobicán... Non se deixará coller. LUISA E non se podería apostar pol-os dous? Sempre rifando os bós amigos. ADOLFO E vostede de cote pombiña de pás. ENRIQUE (Ollando ó xardín) Que cousa é aquela qu'aparece por alí? LUISA O Raposiño! GUILLERME Un ex-home, e parece un bó caso. ADOLFO Xa está o médico en funciós. LUISA Respetabres amigos, o Raposiño é un parvo d'estas terras e como todol-os parvos, mais sábeo que moitos sábeos. É eisí como un bufón. FANY O bufón do noso Reino... (Entra o Raposiño. É un home pequeniño como de corenta anos qu'anda collido a un

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/70/70dd/70dd2719-7e5a-4dab-9ac4-ad527d426db3/11571069.xml Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen: NOS OUTRO CONTO Cando me erguín aquella mañán dixéronme que Delores, a irmá da miña caseira Francisca, estaba a morrer. Era moza y-era mozo o seu home. Tiñan catro filliños, y-un dos filliños, o mais pequeno, tamén estaba—probiño—morrendo com’a nai. Pra escorrental a tristura funme a tomal-o sol na solaina, n’unha mañán d’Outono. A aldea, os montes y-o ceo eran de pás. Pol-a corredoira a veira da miña casa baixaba Manuel, o home da muller enferma, o pai do neniño doente. Levaba un queipo no brazo... Subiu un valo, entrou n’unha horta súa e foi collendo paseniño berzas e berzas, atou dúas cepas, cargou o queipo y-unhas vides, e seguiu pra outra leira súa a traballar e recoller. Eu, home da cidade e de cultura sentín unha ferida no curazón ó lembrarme da muller e do meniño loitando co’a enfermidade soilos n’a casa. E pensei en que o amor y-o sentimento soilo surden co’a cultura... Chamoume o criado pra xantar... Y-estonces lembreime de que Manuel non tiña criados, que sin o seu traballo a súa muller y-os filliños habían morrer e que aínda tiña él que ordeñal-a vaca, facel-o caldo, carrexar a auga e poñer unhas patacas... E que non tiña tempo pra se consolar e pra consolar, anque o sentimento lle roera o curazón. Malpocadiños d’aqueles que n’a vida non teñen tempo pra queixarse nin pra dar consolo. Probes dos que non se poden decatar d’a delor. A DOMEADORA (PASO PRIMEIRO) Na escea un xardín de gusto novo. A dreita albres outos, e baixo d-eles unha mesa de pedra, tallos e cadeiras, todo escolleito como de xentes adiñeiradas que correron moito mundo e souperon ollar fermosuras. Én’unha aldeia d’unha montana de Galiza, lonxe das vilas e do mar: somentes por unha pequena estrada chega o vento da civilización. É no vrán con moito sol e moitos paxariños. Cai a serán. Óyese o pensamento d’unha vella cega n’unha vós fonda e lonxana antros albres. A VELLA CEGA Son unha ceguiña cega, e chámanme a meiga da Xestosa, mais vín moitas veces erguerse e deitarse o sol. Lémbrome de cando rapaciña por antr’as touzas y-as herbeiras brincaba co gando. Ainda levo n-os ollos pechados toda a lús do ceo y-os coores do val e das froliñas dos toxos, das xestas e das fragas mestas. Diante os ollos se me pon todo o feitizo qu’hoxe non podo ollar cando os paxariños cantan. Son unha ceguiña cega que sinte toda a quentura da Natureza, y-o agarimo das fermosuras que nos deu na terra Noso Siñor. Y-as veces tremo, e sinto a dor na y-alma diant’os homes que lixan a Natureza y-esborrallan o feitizo das cousas. Loubo a Noso Siñor todol-os días, que me deixou cega, co-a imaxen de toda a fermosura que ollei limpa nos ollos. Teño un fillo lanzal, afouto e forte com’un lobicán agarimoso e doce com’un año. O