Cabanillas, Ramón
1876 - 1959
Cargando...
1
Artigos
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano II Número 8 - 5 decembro 1921
Ano II Número 8
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano II Número 8 - 5 decembro 1921 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano II Número 8 - 5 decembro 1921 Formato ePub Versión PDF |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715521.xml
«Mañán estarás morto!
Non: mañán a tua Terra espertará! Qu' importa, logo, a tua morte.
A miña, nin quen pensa no qu'ha cair?
A Nosa Terra vivirá!
(Terencio Mac Swiney, A Múseca de Liberdade, 1907)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571558.xml
4
seu cuñado, John Buckley, estiveron en sociedade. Mais despois que a sociedade se desfixo, os negocios foron levados a King Street.
Terencio asistiu ás Escolas dos Christian Brothers no North Monastery. Cando tivo o tempo, preparouse pr' os elsames correspondentes, e tivo exhibition nos grados preparatorio, segundo e médeo. (Unha exhibition é unha moeda de prezo valuado en 15 ou 20 libras). Logo de pasalo grado médeo, un pouco despois dos dazaseis anos, deixou a escola, y-entrou n-a casa dos Sres. Dwyer & Company, Great Georges Street de tenedor de libros.
Namentras ali estivo, seguiu estudando polas noites, fixo os seus elsamens e colleu o grado de Bachiler en Artes, en Cencia Mental e Moral en 1907.
Durante ises anos d'estado, il literalmente fagnia da noite día. Atopon despoixas d'un curto ensaio, que despois do traballo do día na sua oficiña, a sua mente non estaba despexada d'abondo pra estudar con provelto. Entón fixose un plan de seu. Ó voltar d'os negocios, arredor das seis do serán, tomaba té, e iba dar un paseo, volvendo arredor das oito, e deitabase. Erguiase as dúas da mañá y-estudaba algunhas horas todal-as mañás. Gustáballe durmir seis horas, mais moi a miudo durmía moitas menos. Os mais dos seus escritos posteriores foron feitos do mesmo xeito. Il traballaba de cote millor n-as pirmeiras horas da mañá, namentras qu'as suas irmás, sempre quixeron millor traballar de noite e por moito tempo; era costume da sua irmá mais nova—qu' estaba estudando pro seu pirmeiro exame d'Artes por aquil tempo—poñer unha pota pra faguerlle a Terry unha taza de té, e chamalo ás dúas da mañá, cando ela s'iba á cama.
Me non lembro de nada dino de nota en col d'il cando o era neno. Il era decote dóce, e' unha especie de tranquío antusiasmo por canto il comprendía. Endexamais falaba moito da sua obra.
Na presenza tiña sempre unha color morena erara, o cabelo caxeque negro, e ollos azúes eraros. Hastra fai cinco on seis anos, tivo sempre aspeuto de mozo, caxeque que de rapaz, mais os anos derradeiros, probabelmentes debibo a estar tantas veces preso, e mais ós seus moitos coidados en relación co Movemento Nazonal, perdera todo o seu aire mozo, y-a sua face púxose toda enrugada. Mais o seu curazón y-o seu antusiasmo nunca se fixeron vellos.
Cand' eramos moi pequenos, sempre deprendíamos un poema cada semán pra recitarllo ó noso pai o domingo pol-o serán. Sempre había
de ser algo encol d'Irlanda, y-a gabanza e aprobación concedida ó pequeno recitante, era en proporción direita co aceso tono rebelde da recitación. Por iste camiño, deprendíamos moitos poemas de T. D. Sullivan e algús de Davis. «A Morte de Owen Roe O'Neill» e «Fontenoy» eran os que recitábamos con millor gusto, namentras qu'os nosos cantos preferidos eran «O'Donnell Abre» e «Clare's Dragoons».
Eu lembro un pequeno incidente dos derradeiros anos pra mostrar coma o asunto da liberdade d'Irlanda enchía os pensamentos de Terry. Podía il ter unhos dazanove ou vinte anos, pode que non tantos. Os millós de John D. Rockefeller eran ó tempo o tópico favorito dos xornaes, e un día, os nenos principiaron a discutir na mesa do que lles houberan feito con tantos cartos. A nosa nai meteuse cordialmentes na discusión e debatéronse moitos espléndidos plans filantrépecos. N-un pronto ocarríuselle a algún que Terry non trouxera nada á discusión, e perguntáronlle o que il houbera feito:
—Eu faría libre a Irlanda—foi a imediata resposta, faguendo que todol-os outros plans e castelos no aire pareceran pequenos.
As suas respostas ás perguntas que seguiron, amostraron qu'il xa enton comprendera a siñificación da opresión inglesa no desenvolvemento económico d'Irlanda, y-as relacións ese ciaes antr' a liberdade política y-a económica.
Nos días en qu' os rapaces do seu tempo non pensan mais que nos goces do instante, Terencio estábase xa preparando pro rol que dentro d'il o esprito tiña fadado qu'il debía xogar na tráxica estoria da sua terra.
Endexamais vacilou. Il viviu de día en día c'un ideal guieiro na mente. Iste ideal era a liberdade d'Irlanda.
Dend'a pirmeira mocedade estaba preparado a se sacrificar pol-a sua terra. Durante a sua adolescencia, fortalecea a sua determifiación de se dar por enteiro con tal de faguer adiantar un pouquiño que fose, a causa á qu'il se consagrara.
E mais il amaba a vida. Il amaba a vida, a emoción e todabas mais belas cousas qu'os poetas—porque no seu curazón il era un verdadeiro poeta—poden amar. Vivir siñificaba moito pra Terencio, e non embargante moi por riba d'elo puxo a liberdade d'Eirín.
Nado en Cork, a «Vila Rebelde», il, coma todol-os outros rapaces d'eli, tiña un amor y-un respeito apaíxoado polos vellos Fenians. O qu'era anormal n'il era a tranquía resolución co'a qu'il planeou o curso da sua vida. O seu oxetivo persistiu craramentes no sem esprito.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571551.xml
nós
NUM. 8
5 Decembre do 1921
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571557.xml
NOS
deira superación da animalidade, de que tan necesitados están todol-os direntores de pobos, y-os xefes dos sistemas políticos e sociás do mundo.
Mac Swiney o Mayor de Cork é unha manifestación heróica de potencia de inhifación de que é capaz un pobo ó servizo d'un ideal. Y-este ideal nacionalista irlandés é amor y-é pace. O querer desenrolar co'a posibel liberdade o amor a unha Terra, é ser nacionalista y-o querer d'iste xeito a unha pátrea, é comprendel-o amor a outras terras y-é comprender con fonda cordialidade a outros homes.
O nacionalismo d'Irlanda e de Mac Swiney ten un fundamento d'amore, de comprensión, e d'idealidade. É un nacionalismo de calidade máisima, eisi como hai nacionalismos de moita cuantidade, de moitos quilómetros cadrados e de moitos millóns d'homes, que non teñen calidade, porque están feitos sobre do intrés, e da forza.
O problema antimilitarista, a desfeita dos armamentos e das guerras non pode ser resolto, senon c'un deixamento de considerar como problemas fundamentás do progreso humán, o desenvolvemento material y-os fins económicos. Somentes espirtualizando as aspiracións y-as doares da vida pódese chegar á comprensión, y-a perfeución nas concencias e nas vontades. Y-eixi veu o seu camiño o grande Mac Swiney.
Mac Swiney, nome santo de mártir e de héroe espello de patriotas, mestre dos amadores da sua Terra os galegos bos e xenerosos non esquecen o teu eisempro, e como te seguiron nos teus sofrimentos, seguente nos desexos de Verdade, Xusticia e Libertade, e pregan a Deus s'estenda a Galiza a fecundidade do teu esforzo.
ANTÓN LOSADA E DIÉGUES
Pontevedra, 16-XI-1921.
NOTAS DA VIDA DE TERENCIO MAC SWINEY
(MANDADAS EXPRESAMENTE PRA *NÓS*, POR MISS ANNIE MAC SWINEY, IRMÁ DO GLORIOSO IRLANDÉS)
O Clan Mac Swiney foi orixinalmente unha familia nórdica e d'acordo c'algús estoriadores, d'orixe Noruega. A familia foi poderosa en Longh Swilly e nos arredores, e foron sonados coma xefes militares e coma taes serviron os xefes O'Donnell, e figueron moitos casamentos cos O'Donnell y-os O'Neill.
No século XIV viñeron ó Sul, e dend' aquil tempo, o seu solar recoñecido foi en West Cork-Musquerry. Eli, no século XV ergueron os castelos veciños de Cladagh e Castlemore. O derradeiro pasou ó clan dos Mac Carthy, seica coma dote, porque houbo moitos casamentos antr aquiles dous grandes clans.
O castelo de Cladagh e moitos acres de terra arredor d'il foron a principal residencia dos Mac Swiney deic' o tempo de Cromwell, no que llo quitaron pra darllo a un dos soldados da cabalo do exército de Cromwell que chamaban Swete.
Os Mac Swiney endexamais se foron do seu solar ancestral, preferindo, coma outros moitos fidalgos irlandeses, ficaren como labregos no seu chao nativo, que s'arredaren d'il pra sempre.
D'iste xeito, houbo sempre e hai aínda Mac Swineys en Cladagh, anque as leiras que unha liña descendente dos desposeidos fidalgos leva hoxe, non sexa mais que unha pequena parte do que tiñan os seus denantepasados antes do tempo de Cromwell.
O val inteiro do Bride, un dos distritos mais fermosos e férteis do Sul d'Irlanda, está cheo de lembranzas e reliquias dos Mac Swiney. Din que foi un Mac Swiney quen fixo a ponte Cookstown, fai unhos 600 anos.
Terence James Mac Swiney naceu o 28 de Marzal de 1879, no 25, North Main Street, en Cork, e bautizárono na Eirexa de San Pedro e San Paulo. Foi o quinto de nove irmaos, dous dos que morreron de pequenos. O seu pai foi John Mac Swiney, frabicante de tabaco e vendedor en grande y-en detalle. A casa de North Main Street era unha tenda sucursal ó miudeo, pois o groso dos negocios levábanse no 27-28 Great Georges Str., Cork, namentral-o seu pai y-un
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715529.xml
¿QUEREDES VESTIR BARATO E CON ELEGANCIA?
Pois, encargado a feitura
dos traxes na xastrería de
**José María Rodríguez**
**Pereira, 2 - OURENSE**
---
**Manuel L. Enriquez**
**Médico-Oculista**
asistente, pago pol-o Goberno español,
de clínicas dos Universidades de Zuric
(Suiça) e Wurzburg (Alemaña)
**Consulta diaria no Hotel Miño :-: Oureyse**
---
**DISPONIBLE**
---
**LIBROS DE TEIXEIRA DE PASCOAES**
Terra Prohibida + Arte de ser Portuguez + Sempre + As Sombras
Marános + Cantos Indecisos
---
**“A NOSA TERRA”**
**BOLETIN DECENAL**
Idearium das IRMANDADES DA FALA en Galicia e nas colonias galegas d' América e Portugal
**PRECIOS DE SUSCRIPCIÓN**
Na Craña ó mes. .......... 40 céntemos
Coste d'un número ........ 15
Fora, trimestre .......... 1'50 pesetas
América, id. ............ 2'00
**REDAUCIÓN Y-ADEMINISIRACIÓN:** PLAZA DE MARÍA PITA, 17, BAIXO. - A CRUÑA
---
**MERQUE VOSTEDE “NEVEDA”**
**NOVELA GALLEGA POR**
**FRANCISCA HERRERA E GARRIDO**
**Coste, DAZASEES REAIS**
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571556.xml
TERENCIO MAC SWINEY
INGUÉN dubida xa do preto trunfo dos irlandeses na loita de séculos, pol-a súa liberdade.
Y-antre toda-las loitas da Grande guerra, y-antre todol-os movimientos de ideas y-os concertos e desconcertos dos pobos despois da desfeita, somentes se presenta limpa, xenerosa, pingando sentimento e xenerosidade en cada fala y-en cada movimiento a feiticeira Irlanda. Pr'os irlandeses ricos e probes, iñorantes e cultos os problemas e intereses comerciais, industriais, toda a vida económica pasa ó derradeiro. O vento que move a todol-os corazóns irlandeses é o amor á Terra y-unha infinita arela de liberdade.
Grande exemplo y-escarmento dos homes que non se decatan de qu'a saúde do mundo está na sua espiritualización.
Y-eiquí amóstrase o espello de toda a enerxía y-a espiritualidade do pobo irlandés: Terence Mac Swiney o inmorrente Mayor de Cork, o alcalde de Cork.
O alcalde de Cork foi o protagonista d'unha moi sinxela hestorea. Un home preso, que se deixa morrer de fame, levado d'un ideal. E morreu.
Todo feito por mol pequeno que pareza, ten un sinificado outo, ollado con humanidade. Eisi n-este feito d'un home que se deixa morrer de fame, hai un grande insiño pra todol-os homes, ainda pr'os que se cren na dianteira de toda cultura. O mesmo Mac Swiney deixou a tradución do seu feito: «Esta é unha loita de resistencia e non han sel-os trunfadores os que mais poidan facer sofrir, senon os que poidan sofrir mais».
A doutrina do renunciamento, pra salvar á humanidade e pra abranguer o trunfo do ideal é a gran forza do pobo irlandés y-é a grande obra de Mac Swiney cando morría no cárcere de Brixton, y-o seu nome servía de risa ós mais dos homes, embestecidos pol-as preocupacións económicas, e pol-as loitas de comercio e pol-os podres ideas de patronos y-obrelros.
Mac Swiney é un nome feito de lús, ante total-as brétemas do noso tempo. As súas verbas foron tán sinceiras como os seus feitos, e cando estábamos acostumeados a ver na lama as mais sinificativas verbas: Verdade, Xusticia, Libertade, Pátrea, e xa todos no segredo de que eran valeiras, veu Mac Swiney a enchelas, e cando dicía: «Mañán a tua Terra espertará. ¡E doce morrer por ti Verdade, é por ti Libertade!» craba este falar con toda a forza dos mais sinceros movimientos do corazón.
Homes haberá que digan qu'o valore de Mac Swiney foi unha virtude pasiva, sin a fecundidade das grandes auciós. ¡Que cegueira! Lonxe dos grandes berros, das bandeiras, músicas, condecoracións, zoar dos cañones, borracheiras das multitudes... co espirito ben sereo, na soedade mais fonda, Mac Swiney daba a súa vida, en cada instante pensando que cada paso escara a morte abría un camiño de vida á súa terra.
Non hai enerxía comparable á que se percisa pra un morrer de cada momento, cando se pode salvar-a vida con toda facilidade si se quere. O poder de sofrir supón unha potencia de inhibición que somentes se da nas mais outas representación dos homes, y-il é unha verda-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715520.xml
16
vicesegredario do Virrey, mandados por Gladstone pra estudiar imparcialmente o problema. Parnell foi preso. Mais Gladstone cando foi poder no 1885 presentou o bill do Home Rule.
Compre dar á coñecer o esencial de este proxeto:
O poder lexislativo reside en dúas Cámaras: Senado e Comunes. O primeiro de 80 senadores nomeados polo Rei, os Comunes de 164 membros proclámados por cinco anos. A competencia d'iste Parlamento de Dublín alcanzaría á total-as cuestións interiores de Irlanda quedando fora as prerrogativas da Coroa, a paz e a guerra, tratados internacionais, etc. O Parlamento non ten competencia relixiosa nin pode favorecer ninguna confesión.
O poder executivo ten un Lord Gobernador asistido d'un Consello de ministros responsábeis.
A representación parlamentaria d'Irlanda en Londres queda reducida de 107 a 42 diputados.
Este bill parece hoxe escaso en concesións porque xa estamos afeitos a ver unha Irlanda virtualmente libre. Mais antes da receltización da súa patria os mesmos irlandeses mirábano como un ideal.
O efecto do bill foi tromentoso: rompeuse o partido liberal separándose Chamberlain con moitos deputados, axitouse o Ulster. Gladstone tivo que deixar o poder pra volver en 1892 con algunhas modificacións no Home Rule grazas ás que pasou nos Comunes pero foi vencido nos Lores. Pronto morreu Parnell, cae Gladstone segunda vez e veu unha larga etapa de goberno conservador.
Baixo d'eles pareceu morto o proxeto, inda qu'a política conservadora foi autora d'unha lexislación agraria favorable ó colono irlandés. Hai que esperar a 1905 cando os liberais voltaron ó poder con brillante trunfo electoral. O gabinete Campbell-Bannermann concedeu á Universidade nacionalista de Dublín un proxeto de descentralización administrativa (Irish Council Bill) que foi rechazado unánimemente pola Asemblea nacionalista de Dublín.
Os liberais tiñan medo ó Home Rule lembrandose que desfixera ó partido e ó botara dúas veces do poder. Foi preciso que Asquith precisara os 80 votos nacionalistas irlandeses pra facer triunfar os famosos presupostos de Mr. Lloyd George. Os irlandeses dividíranse en dous partidos: os 72 deputados do grupo dirixido por Mr. Redmond votaron ó Home Rule, os 10 do grupo O'Brien, puramente Sinnfeiners (xa veremos logo que representan ó verdadeiro espírito irlandés) soilo querían a independencia total.
Mr. Asquith pra facer pasar ó bill tivo que modificar a Constitución limitando a tres anos o dereito de veto da Cámara Alta. Loitan con ela e con gran parte do espírito inglés representado por homes como o poeta Rudyard Kipling. O Home Rule debía entrar a rexir no outono de 1914. Mais era preciso resolver a cuestión do Ulster. Este país rico, forte, enxebremente conservador tomou unha actitud de loita, un pouco cómica ás veces. Dirixidos por Sir Edward Carson e o capitán Craig cen mil ulsterianos congregados en Belfast xuraron, en Setembro de 1912, un covenant negando toda autoridade ó futuro parlamento irlandés. Cando Asquith creou resolta a cuestión separando ó Ulster temporalmente, a voz do deputado Healy, orador do partido irlandés de O'Brien expresou craramente nos Comunes ó sentir d'Irlanda: «Esta non é cuestión política, é a esencia dos nosos corazóns. É mellor non aprobar ó bill que admitir tal condición que separa de nós a terra santa onde está enterrado San Patricio». En Agosto de 1914 estalou a Gran Guerra. Agora é preciso lembrarse de como dende 1893 creceu a receltización da illa, como se comprou o sentimento nacional con un idioma e unha cultura propia, e teremos a chave da presente posición de Irlanda.
II Antes de 1898 o vello idioma irlandés, o erse iba camiño d'unha morte total. Apenas era falado por medio millón dos catro de habitantes con que contaba a illa. Durante o período de O'Connell, da Xoven Irlanda, de Parnell soilo algúns homes aislados (o obispo Mac Hale entre eles) comprenderon a importancia do idioma nacional. Como di Tann-Morvoan Goblet no seu libro «L'Autonomie irlandaise»: O'Connell aconsella ó uso do inglés que permite falar en Westminster e marchar ós Estados Unidos.
No 1888 fundouse a Liga Gaélica (Conradh na Gaedhilge) cando menguaba ó movemento nacionalista da época de Parnell. Foi filla da xuventude irlandesa, composta por católicos e protestantes. Tivo un éxito máximo. Descobriron á vella literatura do país e fixo frolecer unha literatura nova. Entrou na Banca, n-a Eirexa, na Prensa. Irlanda atopou por fin unha expresión súa, que fortificou ó seupristino celtismo e deulle os caracteres de nación completa e viva. A súa alma consta nas obras de Yeats, de Synge, de Lady Gregory. En outros artigos falaremos d'este animador movemento que extendéndose hastra á vida económica creou cultivos, fábricas, riqueza, millorou a situación do paisano e do artesano e fixo aumentar a poboación.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571553.xml
NOS
MANUEL SEOANE
AXENCIA DE FERROCARRILES
Madeiras labradas de todas clases :: Mércanse APEAS pra minas
Ponte Mayor - OURENSE
SAMANIEGO ♦ FOTÓGRAFO DE MODA
Luis Espada, núm. 13 - OURENSE
SERANTES E COMPAÑÍA
FARINAS E COLONIAS
Ponte Mayor y-Ourense
Gran Café “ROYALTY,” ♦ BÓ SERVIZO :: CAFÉ E LICORES DAS MILLORES CLASES
Depósito da excelente Sidra “REINA DE ASTURIAS,”
PRECIOS BAIXOS POR PARTIDAS DENDE CINCO CAIXAS ADIANTE
DISPONIBLE
LOS CHICOS ♦ Tecidos-Novedás
PRECIO FIXO
Paz Novoa, núm. 1 - Ourense
LUIS GALLEGO - Procurador
DASE PRESA NO DESPACHO DE TODA CRAS D'ASUNTOS
LUIS ESPADA, NÚMERO 9.—OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571554.xml
GRAN “HOTEL MIÑO,”
OURENSE
O ÚNECO DA CAPITAL CON CALEFAUCIÓN CENTRAL
AMPLIAS HABITACIÓNS :: COARTOS DE BAÑO
PENSIÓN COMPRETA - DENDE 12 A 60 PESETAS
*Proprietario:* **ANDRÉS PERILLE** :: Teléfono 21
---
Merquen: **PLUMEIROS DE RAFIA “PERILLE,”**
OS DE MAIS DURA, OS QUE MILLOR LIMPAM, OS MAIS ECONÓMICOS
BOAS UTILIDAS OS REVENDEDORES
FABRICANTE **ANDRÉS PERILLE**
OURENSE (España)
REPRESENTANTE N-A ARXENTINA **JOSÉ MARTÍN**
Calle Venezuela, 98
BUENOS AIRES
---
Casa “**PERILLE,**”
FERRETERIA :: LOUZA :: CRISTAL
MOEBLES ECONOMECOS E DE LUXO
FRABICACION DE COLCHÓS PATENTADOS
Vostede pode montal-a sua casa con solo visitar iste estabrecemento, obtendo o maximum d' esoaomía.
Paz Nóvoa, 9 - OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715518.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
14
lama o Parlamento de Dublin. O clero católico, de boa fe, creendo n-as promesas de Pitt que falara de darlle a libertá, non s'opuxo ó despoxo. Foi caciquil é indino. Millón e medio de libras costaron (e non foi caro pra Londres) as concenclas dos parlamentarios de Dublin. Mais as promesas feitas ós papistas non se compriron é o réxime económico da terra era medioeval. Entón surdin O' Connell.
Era como abogado e como político unha grave e serena testa céltiga, como católico tiña unha fe de cruzado. Todo o mundo recorda como grazas ós esforzos deste orador alcanxouse a redención política dos católicos. Foi unha revolución que afundía unha das torres mais fortes de vella Inglaterra, Old England.
O glorioso Wellington xa reumático tivo un desafío por causa da Transubstanciación. Ganado este trunfo, conquistou no Parlamento inglés a representación política dos católicos. O' Connell soñando en patriota coa restauración da Unión Act axitou un formidábel estado d'opinión.
Toda a illa ferveu co'as verbas do tribuno, mais O' Connell tremaba coma un azougado á vista do sangue. Perden de golpe a súa popularidá cando non deixou ir á loita armada n-un instante d'entusiasmo nacional.
Os patriotas disconformes con O' Connell formaron a Xoven Irlanda (Young Ireland). Foron anos sanguentos é duros. A fame baixou do ermo ceo, os campos morreron, as patacas podreceron. O Poor Paddy, o paisano irlandés estruxado pol-os donos da terra, emigraron en bandadas pr'os Estados Unidos. Morreron miles de rapaces.
Diante d'este estado de cousas agravado en térmos apocalípticos coa fame do ano 1845, a Xoven Irlanda partiuse en dúas miras, os redentores da Nation con O' Brien ó frente propuñan longa preparación antes d'acodir á unha loita aberta. Os homes do outro boletín o United Irishmen botáronse á resistencia armada no ano 1848 cheo de lustrigos liberaes en toda á Europa. A revolta foi duramente domeñada, de tal xeito qu'os gobernos de Londres coidaron morta a causa irlandesa.
Non estaba asoballada. Vamos ós feitos. Moitos irlandeses que loitaran na guerra de Secesión dos Estados Unidos formaron a Sociedade segreda e poderosa dos Fenianos da que o nome foi emprestado d'unha antiga milicia irlandesa. Foron antiparlamentarios e revolucionarios comprindo o seu xuramento: «Xuro diante de Dios rechazar toda obrigación de fidelidá á Reina d'Inglaterra e empregar as miñas forzas
na instauración d'una República libre na Irlanda. Estou pronto para loitar ó primeiro siñal. Xuro completa obediencia ós meus xefes, xuro o segredo en todo o tocante á nosa Sociedade.
O terror feniano lustrigante é inesperado tivo terribres estoupos. Un dos bós xefes foi Stephens. En pouco tempo voaron á prisión de Clerkenwell, atacaron o castelo de Munster, acometeron á policía en Manchester. Os autores do derradeiro feito chamados Allen, Larkin e O' Brien, antes de morrer no patíbulo dixeron ó Tribunal: «Imos chegar á presenza de Dios; nin nos remorde a conciencia nin reutificamos nada do feito. Sollo nos queda dicir: God save the Ireland. (Dios salve a Irlanda)».
A represión foi feroz. O goberno inglés pedía é outivo á pauliña dos xefes fenianos, e o Cardeal Cullen negoulles a sepultura en terra sagrada. Inda que o clero—mais que todos o rural—e moitos bispos, foran ardentes patriotas, Roma mostrouse mol compracente c'os gobernos. Combén fixar ben as ideas pra non facer da causa irlandesa un dos episodios das loitas relixiosas.
Hasta eiquí os políticos ingleses viran o movemento irlandés con odio é desprezo. No 1867 á reforma eleitoral aumentou a representación irlandesa en Westminster. No 1869 fíxose a separación da Eirexa é do Estado na illa. As dúas leises, que, sobre todo a segunda, fería fondamente o vello sistema británico, forón debidas ó Ilustre Gladstone, xefe e rexenerador do partido liberal. Por primeira vez nunha longa serie o Ulster ameazou co'a revolta. En 1870 Gladstone presentou a primeira lei agraria. Un ano antes Carlos Esteban Parnell fundou a Land League (Liga Agraria).
Parnell fixo unha trasformación na táutica de loita dos irlandeses. Fundou a Liga axudado polo feniano Michael Davitt é pol-os cartos dos emigrados. Loitando no doble frente do problema agrario e do obstruccionismo parlamentario acendeu unha fermentación sen igual, foi dono dos debates da Cámara inglesa e forzou a Gladstone para presentar o célebre bill do Home Rule.
Namentras se desenrolaban os debates conseguiu o goberno o Decreto «De Parnellio» no que León XIII condenaba á axitación agraria. A loita nos campos seguía co'a mesma intensidá. Como a Cámara dos Lores extremara a política de sumisión ós Landlords, as sociedades dos Moonlighters (homes do luar) e os Invencibres, sostiveron unha terrible loita contra os embargos. Os Invencibres fixeron matar ó segredario e ó
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715528.xml
FRÁBICA MECÁNICA DE CALZADO
DE
ANXEL SENRA
RÚA XUAN FLÓREZ
Depósito: Cantón Grande, 15 - A CRUNA
Gran Café "LA UNION"
O MILLOR-SITUADO E DE MAIS CONFORT
BILLARES - VARIETES - SEXTETO
Nóvos propietarios: MANUEL VAZQUEZ :-: EULOGIO ALBERTE
PEREIRA, 13 TELÉFONO NÚM. 61
DISBONIBLE
SANATORIO QUIRURXICO D'OURENSE
DIRIXIDO POR
D. Manuel Pol Piñeiro D. Manuel Peña Rey
Ciruxía xeral y-especialidás Xinccoloxía e partos
Istalado en sitio sano e pintoresco (carretera da Loña).
Conta con elementos mrecisos pr' a boa asistencia dos operados.
Moi logo istalará RAYOS X.
PRA DETALLES DIRIXIRSE A UN DOS DIREITORES
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715519.xml
NÓS 15
MR. DE VALERA
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715514.xml
Brigida
Fai tempo que ando a pensálo. Agora que ven ben as cousas, c'os Cahel, por unha banda, que se cadra poden axudarnos, e con Delia, que ten un tío abade, cecais o noso Patricio podería facer a carreira de crego, il que é tan apricado e que sempre vai cos seus libriños...
Pedro
Bo! O tempo hayo decire... Como de cote a rebulirche proyeutos pola chola!
Brigida
Temos que facerlle estudar algunha cousa e non'o deixar correr pol-as ruas coma un d' eses rapaces que andan a pedir esmola.
Miguel
Por aló embaixo non paran de berrare.
Val a porta, é fico e-ela un momento tando para fora c'os ollos protexidos pola mao.
Brigida
Ves algunha cousa?
Miguel
É unha vella que camiña aquí polo sendeiro.
Brigida
Quen poderá ser? Cecais a forasteira que Patricio vira?
Miguel
Coido que non senha da nosa veciñanza... Mais non logro verlle ben a xeito a cara: porta un mantelo que cáseque lle cobre os ollos.
Brigida
Cecais éche unha probe que habera ouvido falar da tua boda, Miguel, e vén a pedir-a sua parte d'esmola. Valera mais que garden os cartos. Non é comumente deixalos á vista dos forasteiros, do xeito que agora se achan.
Val a unha ucha que habera nun recuncho da cociña, e logo de abrila deixa ali a bula, pechando despois movamente.
Miguel
Mi padre, óllea: ven para a casa.
Unha vella pasa paseniño por diante da fenestra e ollando con longo ollar a Miguel.
Falando con franqueza, me non compro ver forasteiros na casa a primeira noite de bodas.
Brigida
Abrelle, Miguel: non faigas agardar á probiña.
A Probiña, entra: Miguel, arrédase un pouco para a deixar pasar.
Probiña
Que Deus vos garde!
Pedro
Tamén a vos, comadre.
Probiña
Ben me acolledes n-esta boa casa!
Brigida
Acougue, perto do lume da lareira.
Probiña (Sentándose beira do fogo e refregando as mans). Fora fai un vento...
Miguel, dend'a porta escóleaa c'os ollos atentamente.
Pedro
Traguedes un camiño longo, aboa?
Probiña
Moi longo, moi longo. Poucos terán camiñado tanto coma min, e foron moitos a estreverse a me negaren unhas horas de casa cuberta. Perto d'aquí había un d'eses pouvo caridosos, que tiña moitos fillos e eu pensaba que fosen amigos meus; pero cando ia andando cara a eles, puñéronse a correr co'as ovellas e me non escoitaron.
Pedro
Que tristura debe ser o non ter un leito propio para poder acocharse baixo d'el.
Probiña
Xa pasaron moitos tempos desd'a data que eu escomencei a pelengrinar polo mundo.
Brigida
Abofé é estranho que non estendes mais acabada, con tanto andare por eses mundos del Señor.
Probiña
Cecais teña os pes cansos e as maus quedas, pro o corazón non atopa acougo nin repouso. Cando a xente óllame asin tranquia, coida que a vellez tén me pillado e que todas as inquedanzas fuxiron de min. Pro, de súpeto, a anguria e o delor son a me abralare, e entón desacougada vou falar aos meus amigos.
Brigida
E que é o que vos fai andar a rolo, coma quen dí, pola vida, d'acó para aló?
Probiña
O habere moitas xentes alleas na miña casa.
Brigida
Afé parez que tedes sofrido moito, xuzgándovos polo caris.
Probiña
Si, teño sofrido penas moi grandes.
Brigida
E quen foi o causante d'elas e do voso vagamundelo?
Probiña
A miña terra, que me teñen roubado.
Pedro
Pro era moita a terra que vos roubaron?
Probiña
Os meus catro fermosos campos verdescentes, 0)
Pedro (A parte a Brigida). A que é esta a viuva Casey a quen vai para tempo lle roubaron a sua facenda de Kilglass.
Brigida
Non, home, non. A viuva Casey inda
(1) As catro provincias d'Irlanda: Leinster, Ulster, Connaught e Munster.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715516.xml
xuntaren para vir na miña axuda. Pouco importa que hoxe me vexa aso ballada; mañán xa erguerci a cabeza. Agora axuntados veñen camiñando eara min, e teño que me dar presa para os sandare. Voume xuntarme acs meus veciños, sairei a abrazalos. E en irei cand’ a vós.
Miguel! Miguel! Non tés porque sandar os amigos da vella; decátate de que a noiva que se ha de unir contigo, axiña virá á nosa casa. Arranxa ronpa, viño e suntancia para qu' ela que está a chegar e non co’ as maus- valeiras. (Á Probiña). ¿Seique non sabedes que o meu fillo mañán fará a sua boda?
Probiña Non, non é un home que esteña de boda o que en quero nin o que poderá axudarme.
Pedro ¿Ora a quen che lembra esta probe? (a Brígida). ¿Quén pensas que poida sere?
Brígida Miña velliña, inda non-os dixo como se chama.
Probiña Algúns chamanme a Probiña e outros chámanme Cathleen, a filla de Houlihan.
Pedro Eu coñecin, seique, unha d' ese nome. Pro quen demo era? Debía ser unha que coñecín de pequeno. Non, non. Agora lémbrome. Ese nome teño ouvido n-unba cántiga.
Probiña (Aturada, dend’ o limiar). E vos estrana que haxa cántigas feitas no meu honore.? Moitas cántigas téñense composto para min. Inda hoxe pol-a mañán ouvin unha que anda a tremelar aco chada no vento. (Canta):
«Now ceibes grandes malinos cando abran mañón as foros. Nou falate as que lecen leito mañás os enterral-os mortos. Non abatedes a mesu nin chamales forasteiros pr' as vixilias que haberá. Curtos vos darlle a quen pregue pelos vostros de retoño.»
Miguel Non comprendo o senso d’ isa cántiga... Pro dígame: que podería eu facer por vós?
Pedro Miguel!... Ve acó.
Miguel Cale, mi padre; escóitea, escóitea...
Probiña Aqués que me axuden, sofrirán unha xeira moi dura e moi perigosa. Moitos que agora teñen as fazulas vermellas, terán as fazulas enmagrecidas; moitos que podían paseiar libres pol-as pra-
Brígida
Miguel
Brígida
Miguel
Pedro
levados por camiños aspros, pedreguentos, en terras lonxanas; moitos hos deselos murcharánse; moitos que fixeron cartos non’ os poderán gardare; e nascerán moitos meniños, que a os ir á bautizar non atoparán padriño que lles poña un nome. Aqués que te ñen as fazulas vermellas, terán as fazulas enmagrecidas e marelas, por mor meu, pol-a miña culpa, pro halles parecer que recibiron boa paga. (Vaise. Logo, anda a s’ ouvire lonxana a sua voz que ripile a cántiga):
Sempre mais haw ser Lewbrados cado dío, en más elas decote vivirán, e dos falordunos, sempre, sempre, os que foro e os que seban de continuo sorvidos han
(A Pedro amostrándolle o Miguel que áchase directo, en estáse, no limiar da porta, a ollar para a Probiña que s’ a lonxa.) Mirao, Pedro, mira para él!... Ten ollares de lume. (Erguendo a voz). Miguel, ve-acó e fita o teu vestido de noivo. Tan lindo e bo que é! Debias probalo, home. Non seña o demo que logo non che caia ben e se rian de tí as mozas. Anda, vai á alcoba e pono. (Pendúralle o traxe no brazo).
De que bodas me fala, ña nai? ¿Qué vestidos me hei probare?
Home, Migueliño; o vestido que mañán haberás de pór cando faigas o casamento con Delia Cahel.
¡Aíl xa case me esquencera... (Esamina o vestido, despois vai a entrar na alcoba; mas ouvindo perto berros de ledicia, atuvado, fica á escoita).
Os berros óucense mais perto... ¿Qué demo pasará?
Entra un fato de veciños e parentes. Patricia o Delia en compañía d’ eles.
Patricio Son Mariñeiros da Baja. Os franceses desembarcaron en Killala.
Patro, sacando a pipa da boca o levantando a mao ao chapeu para descobrires, fica como so fora de pedra. O vestido de noivo cal dos brazos de Miguel.
Delia Miguel! (Miguel como sí se non lembra ra d’ ela). Miguel! (Dándolle nas costas). Ollasme o mesmo que si me non coñeces: como si fose forasteira...
Patricio (Dend’ a porta). Os mozos corren hacia abaixo. Vánse c’ os franceses!
Delia Ti non te irás e’ os franceses, meu Migueliño?
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715510.xml
6
»Mae Swiney fol vencido pro non acabaron eo'il. Os votos podían estar contra d'il, mais e'unhos poucos cofrades levados pol-a forza das suas ideias, iniciou a Sociedade Literaria Cátiga qu'estaba destinada a sel-o berce do presente movemento pol-a liberdade d'Irlanda.
»Terencio Mac Swiney era a y-alma qu'a movía. Il travallou pol-o rexurdimento da lingua irlandesa e por un teatro nazonal, e inda que non tivo éxito no proyeuto derradeiro, namentras vivía, con só qu' houbera vivido hastra a restauración da tranquilidade no país, os seus esforzos houberan traguido froito certamentes.
»Eu nunca perdin de vista a sua carreira por un longo tempo. Eu soupen da loita da sua nai viuda que tiña que manter tanta familia tan nova. O seu home morrera enantes que Terry cumprira os dez anos, e coma eu velaba por il coma home e coma rapaz, notei o coidado e consideración qu'il amostrou decote pol-a sua nai.
»Non foi nunca un fillo meramentes sumiso. Il amaba á sua nai como amaba as suas irmás e irmaus, coma il amaba á sua dona e ó fillo, como il amaba á sua terra. N-algún tempo da sua vida, houbera dado a vida polo seu lar, coma de feito don a vida pol-a Irlanda.»
Todo iso da narración de Mr. Walsh. Terencio namentras estivo empregado na casa Dwyer & Company, os seus xefes estaban satisfeitos da sua enerxía e intelixencia; mais aquil traballo non era a sua vocación, de modo qu'il seguiu no tempo de lecer, leendo estoria e literatura irlandesa.
Dedicouse a istes estudos con tal intensidade qu'en pouco tempo, en comparanza, fixose Bachiler en Artes na Royal University d'Irlanda. Logo abandonou o seu cárrego comercial y-aceitou un posto do Cork County Council coma profesor en asuntos comerciais. Eli permanecen hastra o comenzo da guerra de 1914, cando s'atopou desempregado debido á necesidade de economías no colexo.
Eli ocurriu un episodio que quero relembrar. Había eli catro profesores, e no plan d'economías determinado polo departamento, decidiron seguir con tres. O segundo en antiguidade era Liam de Roiste, agora un dos membros do Parlamento pol-a vila de Cork. Terencio Mac Swiney era o terceiro, mais o comité escolleuno en lugar de De Roiste. Cando Terencio o soupo non quixo aceutar-o nomeamento que pasou a Mr. De Roiste.
Terencio enton volveu á literatura. Dende que deixara a escola, estaba sempre escribindo e publicou unha colección de poemas en 1907.
NOS
baixo do título A música da liberdade (The Music of Freedom). Il mesmo chamáballe: «N.º 1 da Nacente Imprensa Gael».
Nos anos seguintes publicou moitas comedias, sendo as principais entr elas The Wooing of Emer, The Last Warriors of Coole, The Holocaust e Manners Masketh Man.
O seu intrés pola literatura y-estoria irlandesas fixouse tan forte que pra il foi un paso curto da literatura á política. Toda a sua vida fl soñara unha Irlanda libre, y-os seus héroes eran os mártires que deran as suas vidas pra que a sua terra podera ser ceibada de debaixo dos pés do opresor. Era a sua grande cobiza segui-los seus pasos e traballar pol-a causa d'Éirín.
Cando o Sinn Fein foi un movemento, nas suas primeiras fías estivo Terencio Mac Swiney. Dende rapaz, il ouvira estorias do Gran día en qu'un exército desbandado de soldados irlandeses-americanos dempoizas d' unha guerra de liberación, volveron os seus pensamentos alén do Atlántico e soñaron unha nova República. Estaba todo perdido? preguntábase. Habia que faguer mais que evocal-as glorias pasadas, e someter á insolencia inglesa por unha despreciabel concesión.
Dend'a fundación do Sinn Feín, a sua historia é a historia do movemento.
Mais il veu autivamente á política práctica co nacemento dos Voluntarios Irlandeses. Foi o mais altivo organizador d'iste corpo no país.
Lémbrome d'unha pintura encantadora que o repersenta no campo d'Istrución dos Oficiais Voluntarios en Galway en 1915, pintada por un camarada. Eli amóstrase, corazón e alma na obra, y-o seu serio, y-as veces grave continente, da a entender qu'il era un home atido ás realidades. Foron aquiles, ledos e proveitosos días, e ninguén sacou d'eles mais proveito qu'il. O campo tiña que mudarse varias veces namentras il estivo coa tropa aquila vez.
O ano seguinte principiou a serie de persecucións do Goberno Británeco qu' ó fin rematou co'a sua morte. Arrestárono primeiro o 13 de Xaneiro de 1913 por un discurso que botou, e soltárono o 22 de Fevereiro. Non estaba en Cork en 1916 y-eu sei que houbo quen empregou influencia contra d'il conforme coas instrucións do Executivo de Dublin. Mais o Goberno Británeco ainda autuon contra d'il y-en Mayo de 1916 deportárono sen xulizo nin cargo á prisión de Wakefield, mandárono d'eli a Trongoch, Gales, e derradeiramente a Reading, Inglaterra, e soltárono sen mais espricación nin defensa pol-a víspera do Nadal d'aquil ano. Volvérono prender en Fevereiro de 1917 e
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157155&posicion=22
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715527.xml
AGUAS MINERO-MEDICINALES
BICARBONATADO-SÓDICAS
MONDARIZ
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571555.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ÓRGAO DA SOCIEDADE “NÓS,”
Ano II Ourense 5 de Decembre 1921 Núm 8
En lembranza de
Terencio Mac Swiney
o Héroe-Mártir que pasmon ó mundo e de todol-os outros irmans nosos de raza que deron a vida pol-a sagrada causa d'Irlanda os que cairon na batalla de Boyne Lord Eduardo Fitz Gerald e os trinta mil de 1798 e o xeneroso Roberto Emmet os Fenianos e os Invencíbres os que axusticiaron dempois da semán de Páscoa de 1916 e os que ainda onte foron imolados Porque d'iles e da sua Pátrea dixo o noso poeta:
"É unha nova estrela o noso céo E ten uns novos santos noso altar..."
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715511.xml
NÓS
7
outra vez deportárono sen formación de causa a Ingraterra. Soltárono e volvérono a Irlanda por San Xoan d' aquil ano, pra volvelo prender por Santos e sentencialo a seis meses de cadea por ter feito un discurso sedicioso. Ó cabo d'unhos días, o 12 do mes de Santos, todol-os presos no cárcer de Cork, quelxárc de fame e soltáronos baixo disciplina e condición o día 21, con orde de voltar o cárcere os 21 días. Il non volveu. En Marzal de 1918 prendérono en Dublin pra compretal-a sentencia encerrado no cárcer de Dundalk e Belfast, deica Setembre.
Cando cumpriu, prendérono de novo, outra vez sen acusación nin proba nas portas mesmas do cárcer.
Soltárono baixo parola, en consideración á doenza da sua dona, por Marzal de 1919. Dempois de varias ordes dadas pra prendelo, deica Marzal de 1920 os esforzos pra collelo non deron resultado, mais por fin pillárono o 12 d' Agosto en circunstancias que ficaron pra sempre na memoria de todol-os irlandeses, e deportárono por coarta vez pra Inglaterra.
IRLANDA!
Irmanciña adourada
que pasachel-o mar!
eAntre a brétema, o tanguido
da campaiña de San 'Patricio cando vai!
Carne, sangue, osos celtas!
Irlanda! Irlanda irmán!
Ten unha nova estrela o noso ceo
e ten uns santos novos noso altar!
Chegou o teu berro
ós cons de Fisterre que baten o mar
e abréu o teu laio, salouco e ruxido,
as vellas feridas do vello Breogán...
xa está cheo de sangue bermello
o cáliz do San Graal!
Irmanciña adourada
que pasachel-o mar!
eA lanza groriosa dos feitos heroicos e os sagros misterios
en alto... afiada... na man!
RAMÓN CABANILLAS
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715526.xml
Algarbe, e dende Portugal pol-a Asia, Africa y-Améreca, o que lle non pasou á Irlanda, a que tivo en troques a ventaxa de conservala na língoa gaélica, e coela un mals puro caraute céltigo.
Mais as dúas, no que toca á sua incorporación á civilización dominante na Europa foron fillas lexitimas da Eirexa.
San Patrick en Bayona
En Bayona de Miñor aínda se conserva a tradición moi antiga de que San Patrick, o Apóstolo d'Irlanda, chegou e padricou eli o Evanxeo. O Santo, dí a leenda, viña da Verde Eirín n-unha nao d' encantamento, e no sitio onde padricaba, ergueu un cruceiro, com' os moitos cruceiros que s' erguen na terra d' Eirin, e mais tamén na nosa Terra, que hastra esa imitanza hai entre Irlanda e Galiza, d'estaren poboadas de cruceiros de pedra, molmentos eternos da piedade céltiga. E aquil cruceiro chamouse o cruceiro de San Patrick, en lembranza, di a tradición, da visita do Apóstolo da Irlanda á nosa Terra.
Os irlandeses en Compostela
Dendes da gran época das Pelengrinaçións hastra os nosos días, os piedosos irlandeses viñeron amiudo visital-o sepulero do Santo Apóstol Sant Iago, sendo hoxe en día caxeque o único pobo que conserva iste antigo costume, coma si unha forza misteriosa os atraguera car' a nós.
Ademais, cando as persecucións relixosas que sofriron nos derradeiros anos do século XVI, os que fuxiron e viñeron dar ond' os seus irmaos de raza e de fe, unhos cantos rapaces nobres, amparados pol-os frades de San Francisco, fundaron un Colexo latino, baixo da advocación de San Patrick, do que foi Reutor un crego irlandés. Iee Colexo dende 1614 foi dirixido pol-a Compañía de Xesús, que paxo de Reutor ó irlandés P. Thomas Vitas; n-il enseñaron ademais, o irlandés P. Richard Conde e os galegos P. Diego d' Arauxo e Alvarez Sotelo, e d'il saiu o latinista Guillerme Lombard autor d'unhos Laudes (Madrid, 1633). Ó fin, cando botaron fora ós xesuítas, o Colexo Irlandés de Compostela foi incorporado ó de Salamanca.
Tamén foron nalgún tempo autivas as relacións comerciais direitas antr' Irlanda e Galiza, e os irlandeses lémbranse delas, mais, achándose sen faguel-a estoria económica e comercial de Galiza, somentes temos d' clas referencias vagas.
O "gallego" y-o "wild-irish"
Tamén hai imitanza antr' a maneira de seren tratados pol-os seus veciños e domeñadores, o pobo galego e o pobo irlandés. Galegos e irlandeses son igualmente obrigados a renunciar á sua língoa e á sua civilización de seu, das que, aló os ingleses y-ciquí as casteláns, fan bulra e desprecio. Os irlandeses com' a nós, sácanos nas comedias pra faguer rir á xente, e vense coma nós aldraxados e tidos por xente inferior. Si a verba "gallego" nos beizos d'un castelán é un insulto, os ingleses fártanse de chamar "wild irish" (salvaxe irlandés) ós nobres fillos d' Eirin.
Pobos os dous de labregos e traballadores, os dous se ven reducidos a seren arrendatarios ou foreiros d' amos absentistas; os dous ven as suas industrias impedidas pol-a protección ás industrias d' outros pobos, as riquezas do seu chao esprutadas por mans estranxeiras qu' arrapaian os cartos todos, namentras lles, asoballados pol-a administración pública, teñen que delxal-a sua terra pra iren ganar á América o pan do desterro, hastr'o punto de seren os pobos que mais emigran.
As Irmandades da Fala e a Liga Gaélica
Por unha volta á fala propia e tradicional principiou en Irlanda e Galiza o espertamento derradeiro. A Liga Gaélica formouse na Irlanda moito antes, coa mesma finalidade qu'as nosas Irmandades da Fala.
Xa dende o tempo dos Precursores, os nosos devanceiros procramaren á nosa comunidade d'orixe co pobo da Illa dos Santos. Verea y-Aguiar, Murguía, Saralegui insistiron n-esto. O gran Pondal, os nosos lonxanos dos vellos bardos d' Irlanda, e Brañas, o ilustre y-esquecido Brañas, o verdadeiro fundador do Agrarismo, presentou ós nosos labregos o eixempro dos labregos irlandeses, n-aquilas verbas ines quecentes:
Ergue, labrego
Erguoto é anda
Com' en Irlanda! Com' en Irlanda!
Tamén nós temos colonos ulsterians, somentes qu' espallados pol-o país inteiro; tamén nós temol-os redmondistas do "regionalismo sano y bien entendido".
Hoxe, a estrela inmorrente do Celtismo, vólves' alcender pra alumear ó mundo... Él brilará logo pra Eirín do Sur?
Vicente RISCO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715525.xml
NOS
curiosa coincidencia d'aucidentes xeográficos. Na d'Irlanda, os cabos Malin e Fanad, os mais septentrionais, corresponden respectivamente coa Estaca de Vares e co cabo Ortegal da costa nossa, Ó E. do Malin head está a baía de Foyle que corresponde coa ría de Viveiro, e ó W. do Fanad head, a de Swilly que corresponde coa de Santa Marta. Logo, car' o W., a costa d'Irlanda fai a mesma forma qu'a nossa deico cabo Teelin, que ven a ser o nosso cabo Prior. Eli principia a gran baía de Donegal, intelramente disposta com'a do Ferrol, ocupando as vilas de Donegal, Sligo e Derkmore, as posições qu'eiquí o Ferrol, Pontedeume é Sada. Mais adiante ven a Killala Bay, correspondendo á da Cruña. Sigue a costa irlandesa en onda car' o W. haste chegar ó cabo Achill, que é o nosso Tourifiana, e baixa en onda entrante car' o S., haste o cabo Liyne que é o nosso Finisterre, deixando no médeo a Westport, n-unha posición imitante á de Muxía. A baía de Galway corresponde coa ría d'Arosa, e as vilas de Kinvarra e Milltown Malbay, a Vila-García e Cambados. A ría do Shannon é a ría de Pontevedra y-a Dingle Bay, a de Vigo, correspondendo ás nosas Cíes, as illas Blasket. Tralee estará logo ond'a nossa Bayona.
Derradeiramente, as catro divisións d'Irlanda: Ulster, Connaught, Munster e Leinster, corresponde ás catro provincias de Lugo, Cruña, Pontevedra y-Ourense.
As colunas d'Ércoles do Septentrion
O gran Murguía fai a indicación, recollida por il de testemoios espallados nos autores antigos, de que non somentes se chamaba colunas d'Ércoles ás montañas de Calpe y-Abila, que fan a porta do Estreito de Xibraltar, senón tamén a outras dúas ó N. das que unha era a Torre d'Ércoles da Cruña (Farum Brigantium) y-a outra algun vello moimento irlandés, situado cecais perto do cabo Cleare, e que faguían a porta do gran golfo determinado pola Irlanda ó N., a Galia ó E., e a costa septentrional da Península Ibérica ó S.
A lenda de que dend'o alto da Torre d'Ércoles, se ven as costas d'Irlanda, e moi sabida e crecida en Galiza, y-ademais moi antiga. Nennius traina; Ethico, xeógrafo do século IV, ó falar do Faro Brigantiño, dí que mira car' a Irlanda, y-ó falar d'esta illa, dí que a sua parte mais saínte mira cara Brigancia, vila de Galiza.
Colonización galega na Irlanda
Os irlandeses pertencen coma nós á mais pura rama da gran raza céltiga. Les din que veñen dos Milesians, xentes do Gaedhill, ou Galiza pre-estórica, da nossa raza, eterna migradora.
As vellas crónicas da Illa d'Eirin, coma o Leabar Gabala (libro das invasións) e mais o dos Catro Mestres, e outros, conservan a tradición antiquísima do nosso rei Breogán, da tribo dos brigantes, fillo de Braha, neto de Deyaha, descendente en liña reta de Fenn, da nobre e antiga raza de Gael, qu'ergueu na Cruña o famoso Faro dos Brigantes, dend'o alto do que, o seu fillo Ith divisou n-un craro serán d'inverno a distante terra d'Irlanda. E lembrando unha profecía do druida Kaiker, levou a aquela terra unha expedición de moitas naos, e chegou, e foi moi ben recibido, mais logo matárono, e pra vingal-a sua morte, foi ald o Rei Breogán cos outros fillos e venceron os Fir-bolg e os Danand, e poboaron Irlanda, que foi dividida antre Eber y-Eremon, fillos de Breogán.
E nesa tradición fían moitos estoriadores, coma Caeman, Dunham, Thierry, Murguía, Saralegui, o P. Fita e outros. Cailleux dí qu'ós irlandeses sempre se lles chamou milesians, e qu'iles chaman ó seu país Milidt, e Murguía fal notal-a semellanza d'iste nome co de Melide, verdadeira pronunciación galega de Mellid. Saralegui chama a atención en col do nome de Gallimay ou Gallive.
O Cristianismo en Irlanda e Galiza
Irlanda non foi incorporada á civilización clásica, namentras non foi evanxelizada. Mais despois, as letras gregas e latinas foron estudadas con froito tal, que a Irlanda foi merecente de que lle chamasen ó mesmo tempo Illa dos Santos e Illa dos Sabios.
Do mesmo xeito, Galiza no foi en realidade latinizada haste despois de se converter ó pobo galego ó cristianismo, e foi á Eirexa e moi especialmente ós numerosos mosteiros qu'eiquí se fundaron, a quen debeu igual que a Irlanda, o seu latín, y-o ensino das letras clásicas.
Somentes que Galiza, pol-as circunstancias estóricas que seguiron, e mais por estar a carón dos pobos latinos, e por converterse na época dos alárabes en refuxo da civilización cristianolatina, latinizouse moito mais, haste o punto de perder a sua antiga lingua e de se crear un romance propio, que logo s'estendeu deic'o
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715513.xml
NOS
BRIGIDA Non che contou nada novo?
MIGUEL Di que facemos un guapo matrimonio e que en ningures tivera unha ledicia com'a que terá abenzoando unha parexa cal a da Delia Cahel e mais eu, E xa ora, a dote traguerala ¿Non si? Ollal. (Ceiba unha bulea encol da táboa, despois acaróase á lareira e fica c'o cóbedo na parede. Brízida que no intre tiña examinado o vestido do fillo, deixa encol do aparador).
PEDRO (Pilla a bulsa e emborcándoa fai sair as moedas). Podes crérme Miguel, que soubeches fagner un bó contrato. O vello Xan Cahel quería conservar aínda por algún tempo unha parte do convido. «Déixame conservar aínda que somentes seña a mitade; até que vos naza o primeiro fillo», decíame. «Non, Xan», lle respondín, as cen libras esterliñas completas han d’estar na man de Miguel antes de que nos leve á casa a vosa filla; a sua muller puña algúns reparos, mais o trato ficou feito. Goréntache, Pedro, iso de manexares cartos?...
PEDRO Afellas que sí. Houbera querido tel-a sorte de gañar cen libras, eu inda que fosen só vinte, co'a mullere que souben escollere.
BRIGIDA Pois, decátate, hó. Si che trouguen pouca cousa, tamén é de certo que gañei eu cáseque nada con elo. Ora dime: ¿que tiñas ti o día que nos casamos? Catro ou cinco galiñas e dous ou tres carneiros, que logo levabas ao mercado da Ballina. (Xenreirosa petando co' a mau na táboa). Pro se non che trouguen dote, o din das miñas entranas poñéndoche un fillo no mundo: Miguel, que agora s'alcontra eiquí o mesmo que un rei sentado, namentras eu teño que baixar á horta a apañar patacas, desvivindome no traballo.
FEDRO Certo, muller. (Ergue o brazo como querendo mimala e aloumiñala).
BRIGIDA Vaite, lisca d'elquí, déixame, que teño que arranxal a casa para aquela que ha vir vivire ela.
PEDRO Mulleriña, si xa sei que ti és da millor caste de mulleres que poida habere en en toda a Irlanda, pro decátate ben que o diñeiro é unha boa cousa. (Escomenza a apilar os cartos e logo vai á se sentare). Nunca, abofé, houbera maxi-
BRIGIDA nado ollar tanto ben de Deus entr'as catro paredes da miña casa... Moi grandes fazañas poderemos faguer nós con estes cartos. Primeiramente a traballar aquel ferrado de terra que ficara sin o cultivarmos dend'a morte de Jamsie Dempsey; criaremos ali gando e o gando mercarémolo na feira da Ballina. Escoita, Migzel: e Delia non che pidiu nada para o seu propio consumo?
MIGUEL Nin chisca; non se lle da maldito por isas cousas, mi padre. Nin tan siquer fai caso d'elo.
BRIGIDA Nin ten miga d'estrano que así seña. ¿Para que ha de preocuparse de somellantes cativezas si ten de vixiar a un un mozo do mais baril e galante? Xa pode decir que ten boa sorte de se casare contigo, Miguel. Rapaz de senso como és, saberás faguer bon uso dos cartos e non' os derrocharás ni-os has meter en bebidas cal tantos outros.
PEDRO O noso Miguel non ch'hu estar tanto pol-a dote, como pol-a muller que se lle ten traguido, ¿N'é certo, Miguel? (Acaroándose á taboa). Todos contentes, ¿non si? Pouco que vosoutros desexabades unha mociña graciosa que vos fixera boa compaña e que fose cand'a vós nos paselos... A dote non dura mucho; pero, a muller témola para tod'a vida.
PATRICIO (Voltándose dend'a fenestra). Na cidade volven a escomenzal-os rumores. Cecais desembarcaron os cabalos que achábanse perto de Enniscrone e fan algún ruido namentres beben na fonte. ¿Cabalos? ¿Que qués que veñan faguer e'os cabalos? Hoxe non é día d'os vendere por estes arredores. Vai, Patricio, vai bulindo á cidade para sabelo que ocorre.
PATRICIO (Abre a porta para saír e fica un momentiño no limiar). Pensas que se lembrará a Delia de me dar aquel cadeliño que che prometera para cando entre na nosa casa?
MIGUEL Seguramente háse lembrar, home. Descoida.
PATRICIO sai.
PEDRO Agora tócalle a vez a Patricio: a él tamén hei de lle buscar unha dote. Mas non poderá ser cousa tan doada. Patricio non ten ningún oficio ainda.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715515.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NOS
a vin eu fal pouco no mercado e é mais nova e muller conservada.
Pedro (A Probiña). Non sentíchedes unha cheía de berros cando rubiades a costa?
Probiña Sentin. E parecéume escoltar aquel aturuxar dos días de fests, cando os meus amigos veñen ao meu aleontro. (Escomenza a cantar, para si mesma):
«Moitos choran, ouzo prontos e saltaos porque siorreu Donough e do cabello d'ouro: leos por grazata unha corda de cábamo e leo na cabeza un pouco trapo branco.»
Miguel (Avanzando dend' a porta). ¿Qué cantais, comadre?
Probiña Canto a cantiga de lembranza a un home que coñecin xa vai para lonxe, e que tiña o cabello louro, da cor do ouro, chamábase Donough e foi aforcado en Galway. (Torna a cantar con mais forza):
«Me levebro d' ollalo labrando e seu corpo, chasitando o arado na terra vermella, e erguiendo o piros no curvo do outeiro cos pedras do monte moi grandes e fortes. ¡Oh, se homemse il vivido en Exxiseron a xente farta esfondal-o patibolo»
Miguel E por qué o condenaron a morte?
Probiña Pol-o meu amore. Moitos teñen morto pol-o meu amore.
Pedro (A Brigida). ¡Probiña! ¡Miña xoja! Os sofrimentos magoáronlle a razón.
Miguel Fai moito tempo que se compuxo a vosa cantiga? ¿Fai moito tempo que morreu ese home que vós andades a lembrare?
Probiña Fai pouco, meu filliño, fai pouco... Pro outros morreron tamén polo meu amore moito antes que él.
Miguel E ises mortos, velliña, eran todos da vosa xente?
Probiña Ven eiquí arrechégate a miña veira e falarciche un pouco d'eles. (Miguel, séntase na lareira, a carón da vella). Había un louro, case roxo, da linaxe dos O'Donnell, do Norte, e un da linaxe dos Sullivan, do Sul, e ainda había tamén un Brian (?) que perdeu a vida en Clontar, beira do mar, e moitos homes dos paises do Poente, algúns
(1) Os O'Donnell e os Sullivan son antigas familias irlandesas da raza céltiga.
(2) Rei celta e humano que no ano 1014 derrotou os vikindes que se tiñan establecido na Irlanda moito antes de se estableceren ali os franceses.
dos que teñen morto xa vai para centos d'anos, para séculos, sin falar d'outros que han morrer mañán.
Miguel E os homes que han morrer mañán ¿terán de ser das comarcas do Poente?
Probiña Arrechégate mais, arrechégate mais... (A Pedro). ¿Qué che parez, home? Debe ter o seu senso perdido. Amostra todo o xeito da tola.
Pedro Non sabe o que di; co'a miseria e os traballos que haberá sofrido...
Probiña ¡Probiña! Hai que axudala e que lle dar unha esmola.
Pedro Faille tomar un pouco de leite e un anaco de galletas.
Brigida E porque non lle ofercer tamén algunhas moedas, con todo este ben del Señor que temos hoxe na casa? (Desconfiado). Pro si gustamos asin os cartos ¿quen ollará para nós? Ti sempre pensando acabar c'os nosos bens... Cala Pedro: Tería de che cair á cara de vergoña ao falar asin. Ala, dalle de contado un chelln, se non queres que a boa fada nos abandone.
Pedro vai á acha e pilla un chelln.
Brigida (A Probiña). ¿Queredes un pouco leite? ¿Non vos apetece?
Pedro (Ofercéndolle un chelin). Tome, logo.
Probiña Non é iso o que me percisa. O diñeiro me non pode axudar.
Pedro E d' aquela, ¿qué deseia entón?
Probiña Si hai algún de bó corazón que queira axudarme ha de se me ofrecer il mesmo.
Pedro, poasanto o chelin encol da táboa, parla baixiño con Brigida.
Miguel E non tedes ninguén que coide e procure de vós á vosa idade?
Probiña Ninguén. Sendo tántol-os homes que me tiveron amore, a miña casiña ficon valeira e a miña lareira deserta.
Miguel E sempre andades asin, soliña, tan sola pol-os camiños?
Probiña Cand'a min levo de compaña os meus pensamentos e as miñas espranzas.
Miguel E cales son as vosas espranzas, probe vella?
Probiña A esperanza de voltar ao recobro dos meus campos verdecentes; a espranza ranza de botar nos forasteiros, aos alleos, da miña casiña.
Miguel Non-o coido doado.
Probiña Teño amigos fieles que haberán de me axudare. Escoita: agora andan a se
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571559.xml
NOS
ya boa fertuna guiouno no camiño qu'il escolleira.
Na Escola dos Christian Brothers foi pupilo do Reverendo Irmán Walker, y-era elí Superior o famoso Irmán Burke. Terencio pertenecía a unha clase famosa, os mais de cujos membros distinguíanse en todas las cosas de la vida no mundo.
«En penso qu'era o seu amor por Irlanda, y-o feito de s'istruir na lingua e na estoria irlandesas, o que deu dirección ás suas inclinacións» dixome unha vez un seu compañeiro d'escola.
«Non era de todo taciturno nin d'una disposición desconfiada. Mais de rapaz, tiña a miúdo un aire reservado que iba ben coa sua coor escura, e cos seus cabelos caxeque negros. As suas características, anque non estrañas, eran definidas.»
Mais en relación colsta fase da súa vida, nada millor que citar o que dixo d'il John Walsh, qu'era un dos seus profesores. Mr. Walsh, di:
«Parez que pasou moito tempo, e fai vinteoito anos, cando eu era profesor segrar cos Christian Brothers no North Monastery en Cork, había na miña clase dous rapaces moi desemeillantes en natureza e disposición, qu'algún tempo antes soupen qu' eran irmáns. Eran Terencio e Pedro Mac Swiney.
«En recordo a seria face d'aquil mociño que rara vez ou nunca tomou parte nas brincadeiras dos outros rapaces, e fago comparanza coado seu irmán Pedro, o inventor de todas-as trastadas dos rapaces na clase. Pedro estaba sempre fervendo, perdendo leccións, faguendo entrar toda clase de trastornos y-a miúdo recibindo castigos por arremedar os profesores.
«Pedro era un remedador nato. En lémbrome nos anos derradeiros, sendo xa un home, voltábamos d'un partido de football en Limerick; unha gran chea de xente agardaba que pasara un tren especial onde viña o líder irlandés William O'Brien. O pobo da comarca agolpouse ó redor do noso vagón na estación de Kilmallock y-acramou a O'Brien, creendo que o policía viña no noso departamento.
«Pedro decidiu qu'aproveitaran o tempo y-os cartos. Pediu un chapeu de labrego y-unhas galas, y-envolto nunha chaqueta satinada, n-unhos cinco minutos, falou dend'a flestra do vagón esautamente cos mesmos xestos y-a mesma fala qu'o héroe de Tullamore. O público aprausouno a cada frase. Logo, aquela noite, cando Mr. O'Brien chegou, fallonlle o seu recebemento acostumado en Kilmallock.
«Ora, Terencio, a quen eu coñecín de neno e de home, era por completo diferente. Doce meses estivo na miña clase, mais eu coñecino na escola por tres ou catro anos.
«Ainda era un rapaz, e xa falaba e obraba cunha calma e unha deliberación qu'amos traba a imensa forza do sen caraute. Ainda con todo, non era un rapaz de quen un houbera dito que chegaría a ser un grande home co mundo inteiro resoando co seu nome.
«Non, Terencio Mac Swiney era diferente de todol-os outros rapaces na clase. Houbera tido o estrevemento combiñado co aquella forza de carante que chamaba a atención no primeiro encontro, y-houbera deixado unha mais crara impresión, mais o apartamento qu' asi o siñalou nos anos derradeiros deixaba a un coa impresión de qu' aquil guapo rapaz con cabello negro com'un corvo e ollos azúes contrastando tan ben coa sua pálida faciana, podía maña pol-a sua boa sorte chegar a ser un escolante ou entrar no sacerdocio.
«Terry, com' os seus compañeiros lle chamaban, nunca foi traste de neno. Non iba nunca ó campo de football. Nas horas de recreo, vino a miúdo lendo algunha estoria irlandesa. E sentado nun curruncho, lonxe dos berros y-os brincos dos outros lía o seu libro.
«Nas leccións, era facilmente o primeiro da clase. As cousas qu'il adoltaba dicir unha y-outra vez eran asombrosas pra un rapaz dos seus anos. Lémbrome n-unha ocasión, cand' un dos frades lle preguntou o qu' houbera querido ser, tivo unha resposta sorprendente:
»—Soldado!
»—E levar unha chaqueta bermella e ganar un chelín diario? preguntou o frade.
»—Non, levar unha chaqueta verde e libertar Irlanda, foi a tranquía réprica.
»Velehi todo o ideal da vida de Mac Swiney.
«Atópomo algúns anos despois de ter pasado da miña clase. Era entón membro da Sociedade Xoven Irlanda, unha organización de Cork, onde s' atopaban os derradeiros restos do movemento Feniano. Terencio non tiña mais que quince anos y-os mais dos outros membros pasaban xa dos cincoenta. Non embargante, eu recordo que o rapaz organizou e dirixiu unha revolta na organización.
»As suas queixas eran que os métodos dos xefes eran anticuados d'abondo, e que si a Irlanda había ser libre, tiña que ser emprendida unha política mais nova e mais eficiente. As longas barbas indináronse ó estrevemento da mocedade. Non deran iles o millor dos seus anos ó servizo da sua terra, e iban agora ser suprantados por unhas cabezas tolas?
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715512.xml
CATHLEEN NI HOULIHAN
PEDRO GILLANE.
MIGUEL GILLANE.
PATRICIO GILLANE (rapaciño d' unha ducia d' anos, irmao do Miguel).
BRÍGIDA GILLANE (muller do Pedro).
DELIA CAHEL (noiva do Miguel pedida en casamento).
A PROBIÑA.
PERSOAXES:
ESCEA ÚNICA
Interior d' un cottage (casiña aldeán) en Killala; porto do ano 1798. Bázara a carón da táboa desfacendo un paquete. Pedro sentado n' un canto da lareira, e Patricio n' outro.
PEDRO ¿Qué berros son eses?
PATRICIO Non ouzo ningún. (Escoita). Ai, si. Agora ouzo algo... Paréceme asin como aprausos. (Vai cara á fenestra e olla pra fora). Que cousa mais rara. Sintese ruido e se non fita alma vivente.
PEDRO ¡Hui! Débeche sere algunha gresca.
PATRICIO Non, hoxe non é día de rifar ninguém. Cecais d' aló embaixo, da cidade, veñen esos berros.
BRÍGIDA Cecais señan os rapaces a xogaren. Ve acó Pedro, acaróate a min para ollares estes vestidos de noivo do noso Miguel. (Acarondose á táboa, turrando Punha cadeira). Son xúrdios verdadeiramente.
BRÍGIDA ¿Que che parece? non-os tiñas tan bós cando fixéchel-o casoiro comigo, nin xiquer o traxe para os dias de festa.
PEDRO De certo, mais é que nunca maxinei que tivese un fillo que poidera locir traxes tan fermosos na data da sua boda, e que fose, endeben, tan escelente partido para unha moza.
PATRICIO (Que ficou a carón da fenestra). É unha probiña vella que anda a rubir polo caminho. Cecais veña á nosa chouza. Ha ser, cecais, algunha coñecida que que se achegue a sabere novas do casamento do Miguel. ¿Non das con quen seña?
PATRICIO Ten ar de forasteira. Non, non ven á casa. Olla, agora tomou polo caminho que vai ó campo onde Martín e mail-o fillo esquilan as ovellas. (Diricindose a Brígida). ¿Non te lembras, ña nai, do que nos contaba ontanolte Vitor dos Tres Camiños, sobr' unha forasteira que se olla polo país sempre que chegan as visporas d' estalar algunha revolta ou algunha guerra?
BRÍGIDA Non veñas a nos aterecer a i-alma co' as tuas historias. O que eumpre é que valas a abrirlle a porta ao teu irmao. Seique ouzo os seus pasos polo caminho.
PEDRO Coido que o Miguel ha traguer canda il a dote da Delia; pois non querería que aquela xente s'arrepintira do panto de bodas ou lle dese por poñer dificultades.
Patricio abre a porta e entra Miguel.
BRÍGIDA Ora que che entretivo Miguel? Xa vai para tempo que alucabamos pola fenestra para te ver chegare.
MIGUEL Tiven de precisión d' ir á casa do señor abade c' o aquel de lle lembrar que mañán ten d' estar arranxado para a nosa boda.
(*) N-unha carta dirixida a Lady Gregory, o autor falando da xénese e o significado d' este folk-drama, escribe: "Cathleen é a Irlanda, a Irlanda en culo honor tantas lendas e tantas cantigas se tofican feito e pola rodonzós da que moitas homes deron a vida."
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/11571552.xml
NÓS BOLETÍN MENSUAL DA CULTURA GA LEGA, ÓRGÃO DA SOCIEDADE "NÓS"
DIRECTOR:
Vicente Risco
REDATOR-XEFE:
Xavier Prado (Lameiro)
SEGREDARIO DA REDAÚCIÓN:
Xulio Gallego
REDAUTORES:
Ramón Cabanillas, Alfonso R. Castelao, Antón Losada Diéguez, Ramón Otero Pedrayo, Florentino L. Cuevillas, Leuter González Salgado
COLABORADORES:
Teixeira de Pascoaes, Johan Viqueira, Philéas Lebesgue, Leonardo Rodríguez, Antón Villar Ponte, Wenceslao Fernández Flórez, Xaime Quintanilla, Antón Noriega Varela, Gonzalo Abente, Manoel Banet Fontela, Lois Peña Novo, Eladio Rodríguez González, Ernesto Rivera, Marqués de Figueroa, Antón Palacios, Leonardo Coimbra, Amador Villar, Álvaro Cebreiro, Alexandre de Córdova, J. Cervaens Rodrigues, Xulio A. Cuevillas, Victoriano Taibo, Xulio Prieto, Xosé Fernández Martínez, Farruco Lamas, etc., etc.
REDAUCIÓN Y-ADEMINISTRACIÓN
Padre Feixóo, 12
ABONAMENTO
Doce números, na Península .......... 6 ptas.
Fóra ........................................ 15 ptas.
Número sóto, 60 cts. na Península, 1'50 ptas. fóra
Iste boletín non publica mais orixinais que os que foron directamente solicitados pel-a Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-elas emitidas, non sendo des que por non iren firmados, enténdense que son da Redacción.
SUMARIO
En lembranza de Terencio Mac Swiney, REDAÚCIÓN.
Terencio Mac Swiney, ANTÓN LOSADA DIÉGUEZ.
Notas da vida de Terencio Mac Swiney, Miss Annie Mac Swiney.
Irlanda, RAMÓN CABANILLAS.
Cathleen ni Houlihan W. B. Yeats, tradución galega de A. VILLAR Ponte.
Irlanda política no século XIX, RAMÓN OTERO PEDRAYO.
Ao bon irlandés, VICTORIANO TAIBO.
Irlanda e Galiza, VICENTE RISCO.
Fora de texto: retrato de Terencio Mac Swiney.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715524.xml
Irlanda e Galiza son terras do Estrem'Oucidente d'Europa habitadas pola mesma raza a suxeitas a un imitante destino, d'un xeito tal, que somella coma si Deus quixera axuntar a unha coa outra por unha chea de misteriosas relacións de todos os ordes, relacións que, olladas unha por unha, parece que non teñen nada de particular, e que son com'as qu'eisisten entre outros moitos países do mundo, mais cando un as considera y-arrepara n-elas en xunto, en realidade son cousa que sorprende y-asombra, e incrina a un a meditar pra contra sí e pensar qu'elo debe pender n-algunha causa moi fonda e moi segreda. Quen sabe pra que destino futuro quixo Deus preparalas, multiplicando d'ise xeito antr'elas os enlaces e mais as somellanzas! O certo é qu'elas son moitas e moi notables, e imos siñalar algunhas d'elas.
Recuado enlace das dúas Terras
Son moitol-os sabios que, coma Borlasse, Mac Andrew, Forbes, Beaumont e o noso Cornide, supoñen que, enantes da época lazial, Irlanda e Galiza estiveron conectadas por un gran estribo orográfico que, formando un gran arco de círculo, pechaba polo oeste o Golfo de Gascuña, indo da costa N. de Galiza, antr'o Ferrol e Finisterre ás costas meridionais de Irlanda, hipótese comprobada por moitas observacións d'orde xeolóxico, oceanográfico, botánico e zoolóxico. Iste enlace antr'as dúas terras afundíronse baixo as augas do Oceano Atlántico, coincidindo cecais, coma supón Beaumont, coa formación do círculo volcánico do Mediterráneo. A súa presenza ven acusada no mapa de fonduras mariñas de Stieler por unha zona de menores fonduras en contraste con outras de moito máis de 2,000 brazas a un lado y-a outro do dito estribo orográfico.
O clima, a froita y-a fauna
Eliseo Roclús fai notar a somellanza do clima: os mesmos ventos mareiros vindo do S.W. e do N. traguen as mesmas chuvias abondosas, qu'eiquí ademais, contrastan coa aridez dos chaos de León e Castela, chuvias que dan ás terras d'Irlanda e Galiza a boa lentura qu'enverdece vrau e inverno os nosos eidos, e fixo qu'a Irlanda fora chamada a verde Érin. O tempo vénlles do Gulf-Stream ás dúas.
A existencia d'unha froita similar nas montañas galegas e nas montañas irlandesas foi observación que se debeu a Forbes, que fala das variedades da Saxifraga, enea, pubrecia, arbutus, etc. Pol-a sua parte, Mac Andrew, estudando a fauna marítima de Vigo, comprobou que de 200 especies de testáceos, 120 pertencían tamén á fauna británica. Da fauna terrestre pódese dicir igual, y-abonda observar qu'eli se cría com'eiquí de preferencia o gando vacuno e practicanse as industrias derivadas do leite.
Homoloxias xeográficas
Poñendo un a carón do outro, un mapa d'Irlanda e outro de Galiza, é cousa que sorprende á primeiro ollar a semellanza antr'as costas N. e W. d'Irlanda, e as costas N. e W. de Galiza. Caxeque teñen as mesmas escotaduras, os mesmos esgazamentos, as rías qu'eiquí com'eli imitan ós fiords escandinavos e ós firths escoceses, sexan ou non vales medio-solagados, leitos d'antigos laziares, aínda non atuados polos arrastres dos ríos.
Hai antr'as costas das dúas terras, unha
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715523.xml
NOS
A partir do comenzo da gran guerra a política d'Irlanda está representada pol-os Sinn-feiners (nos solos). Eles promoveron a revolución de Pascua de 1915 e dende entón afondouse o abismo entre Inglaterra é Irlanda. Cando en 1917 Lloyd George xuntou unha Convención ou Asembleia irlandesa, non se chegou a nada porque o partido Sinn-feiner non foi representado. A aplicación en Irlanda do servizo militar forzoso, e a posición do Ulster acabaron de facer Sinn-feiner á todo o país. Nas eleccións de Nadal de 1918 dirónlle 70 dos 72 distritos irlandeses, os diputados sinn-feiners non se sentaron en Westminster. No 21 de Xaneiro de 1919 xuntándose os separatistas en liberdade (moitos estaban presos) proclamaron na Mansión House de Dublin a República irlandesa, mandaron delegados pr'a Conferencia da Paz e pediron a retirada das tropas británicas. Eduardo de Valera ocupou a presidencia da Dáil Eireann ou Asembleia constituínte de Dublin.
Dende entón sigue a loita que todos coñecemos, Irlanda sofre nobremente os males da guerra. O sacrificio do alcalde de Cork probou ó mundo asombrado quen son os celtas. Fai meses que De Valera é Lloyd George tratando de poder á poder dan a realidade de dúas nacións tratando frente á frente.
RAMÓN OTERO PEDRAYO
AO BON IRLANDÉS
Com' as garridas mieses na seitura van caindo en neviña de sangue, a frolecer. Irlanda en primaveira! Na tépida quentura van xurdindo pra caer e caer e tornar a florir e a morrer na escuridade d' oxe, celestia do porvir. As roxas labaradas fumegantes, ardentes, lamben tragicamentes as torradas paredes das chouzas derrubadas a feito. Irlandés! ¿Hai fogo como o fogo do teu peito! A chamada do sangue! A voz da Terra-Nai! Un irlandés que s' ergue porque outro irlandés cai, & as balas a cimir sin dór nin compasión. Bon irlandés! Tu tés d' aceiro o corazón!
VICTORIANO TAIBO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715530.xml
F. Román e Saco
DROGUERÍA
E FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono, 28
OURENSE
Un anuncio permanente en “NÓS”,
É un imposto sobre a venda que beneficia a quen-o paga
“Teoría d’o Nacionalismo Galego”,
Por VICENTE RISCO
Léaa que lle dará luces pr’ enxergal-os problemas da nosa Terra
Precio: CINCO REAS
Os VINOS do Ribeiro
ARNOYA FINO
Siñifican o máisimun da “delicadeza”,
BODEGAS da Viuda e Fillos de Xoán Fuentes.-OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/35/3580/3580807c-8a23-42fa-8671-9191e1baaf21/115715517.xml
NOS
BRIGIDA (A Pedro). Dille que non se vaía, Pedro.
PEDRO E tempo perdido. Non vos decatades de que non sinte nada do que lle dicides?
BRIGIDA Home, proba, fai por o convencere...
DELIA Miguel! Migueliño! Ti non me deixarás: n-é certo que non me has deixar? Non irás aló embaixo cabo os franceses, agora que imos a nos casare... (Alóngalle os brazos ao pescozo, garimoseira. Miguel, vóltase cara a ela, como disposto a obedecela).
A vox da Puon8a (na lonxanía).
*& eles falderounas sempre; e os que fon e os que sazon de costosos coxilos hans.
Miguel, eilbase súpetamente de Delia e corre á porta; fica ali á escolta, como acorrado; despois bótase fora para seguir a Puon8a. Brigida alommiña a Delia, que chora e salouca entr' os seus brazos.
PEDRO (Collendo a Patricia pol-o brazo). Di: ti viches unha vella que baixaba pol-o camiño?
PATRICIO Non, pro vin unha moza e camiñaba como unha raiña.
W. B. YEATS
(Tradución galega de A. VILLAR PONTE)
IRLANDA POLÍTECA NO SÉCULO XIX
«A millor frol da terra, a millor pelra do mar» di unha canción irlandesa. Hoxe Irlanda está en camiño de alcanzar este deitoso estado, despois da sua longa, dolorosa pasión. A delor purifica é subrima as almas, e n-este sentido ningun pobo como a Erin ten millor ganado un posto preeminente na nova Europa. N-este artigo lembraremos somentes a historia política de Irlanda no século xix. Dende o século xvi lentamente foi escravizada pol-a Inglaterra. Non falaremos d'esta pasión dolorosa. Soilo n-un país, o Ulster, os colonos ingleses, inda sen chegar á mayoría dos habitantes, foron acesamente ingleses, protestantes e nemigos de toda emancipación, representando sempre haste hoxe, á vella Inglaterra tory.
Ó final do século xviii obrigados pol-a emancipación d'América do Norte e ante o movemento irlandés concederon os ingleses a Unión Act, pola que Irlanda tiña unha gran autonomía inda que gobernada por un Parlamento no que formaban soilo os protestantes xa que os católicos estaban fora da ley. Baixo d'esta pequena liberdade Irlanda prosperou. Foi soilo un período de 18 anos de réxime autonómico.
A tardexante historia de Irlanda no século
«A millor frol da terra, a millor pelra do mar» di unha canción irlandesa. Hoxe Irlanda está en camiño de alcanzar este deitoso estado, despois da sua longa, dolorosa pasión. A delor purifica é subrima as almas, e n-este sentido ningun pobo como a Erin ten millor ganado un posto preeminente na nova Europa. N-este artigo lembraremos somentes a historia política de Irlanda no século xix. Dende o século xvi lentamente foi escravizada pol-a Inglaterra. Non falaremos d'esta pasión dolorosa. Soilo n-un país, o Ulster, os colonos ingleses, inda sen chegar á maioría dos habitantes, foron acesamente ingleses, protestantes e nemigos de toda emancipación, representando sempre haste hoxe, á vella Inglaterra tory.
Ó final do século xviii obrigados pol-a emancipación d'América do Norte e ante o movemento irlandés concederon os ingleses a Unión Act, pola que Irlanda tiña unha gran autonomía inda que gobernada por un Parlamento no que formaban soilo os protestantes xa que os católicos estaban fora da ley. Baixo d'esta pequena liberdade Irlanda prosperou. Foi soilo un período de 18 anos de réxime autonómico.
A tardexante historia de Irlanda no século