Artículos

Poemas : foot-ball por Sigüenza, Julio Ano X Número 54 (1928); p 101

Artistas aldeáns por Filgueira Valverde, Xosé Ano X Número 54 (1928); p 102-103

Noivados por Taibo García, Victoriano Ano X Número 54 (1928); p 104

O adro (buxo) por Pintos Fonseca, Luis Ano X Número 54 (1928); p 105

Vicetto ou O romantismo por Risco, Vicente Ano X Número 54 (1928); p 107-113

Catálogo dos Castros Galegos por López Cuevillas, Florentino, Casas, Álvaro de las, González Salgado, Eleuterio Ano X Número 54 (1928); p 114-117

Os homes, os feitos, as verbas por López Cuevillas, Florentino, Risco, Vicente Ano X Número 54 (1928); p 118-122

Páginas

Año X Número 54 - 15 junio 1928 - Copia dixital

Páginas 2 de 28

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano X Número 54 - 15 xuño 1928

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano X Número 54 - 15 xuño 1928 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (28 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano X Número 54

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano X Número 54 - 15 xuño 1928
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

López Cuevillas, Florentino

1886 - 1958

Risco, Vicente

1884 - 1963

Sigüenza, Julio

1898 - 1965

Casas, Álvaro de las

1901 - 1950

González Salgado, Eleuterio

1899 - 1977

Filgueira Valverde, Xosé

1906 - 1996

Taibo García, Victoriano

1885 - 1966

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano X Número 54 - 15 xuño 1928 Formato ePub Versión PDF

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/11571974.xml ARTISTAS ALDEÁNS IV O ZOQUEIRO DE PEDRE Dende neno Señor Manuel, o zoqueiro, dera en facer santos. Santos de vestir, ben entendido, testas e máns de buxo armadas en arcabouzos de paus pintados de azul. A primeira Virxe dos Delores que fixera a vestira sua nai co pano sedán d'un mantelo velho e aínda estaba posta encol da cómoda, ca lampariña a arder diante. Os que a viran, d'aquela, gabaran moito a habelencia do zoqueiro e dixeran que, andando o tempo, había de tirarlle o choio o torneiro de Folgoso. Outros andiveran a falar de que Manuel non era home pra facer pernas, nin brazos, e que as caras as sacara d'un libro que mercara na vila. Pero él calou e agardou o seu día. Un domingo, na misa, o sancristán saeu c'un peto das ánimas noviño feito pol-o zoqueiro. Todos fixeron soar nas alxibeiras os cartos pra que o sancristán se achegara a eles e poder ollalo ó seu sabor. Pero moitos estaban de ánimas no peto. Armouse un bó rebumbio e o peto non volveu a saír, pero o señor Manuel deprendera o segredo do oficio de santeiro. Cando facia un santo novo pra calquer parroquia a xente daba en facerlle o comento á cara e a ver n'ela caras coñecidas. Din que o propio Manuel se retratara no Santo Tomé de Pardesoa e que o crego non llo quixera coller. Agora, cando a sua sona estaba dándolle boos cartos, o crego trouxo de Santiago unha Virxe do Carme. O zoqueiro veu con- tarme a nova cos ollos embazados. Como un torno de lagar a idea do seu creto perdido dalle voltas nos miolos, i-o feito do crego é unha trabe que preme na bagazo do seu maxin. Ven bébedo co viño novo d'unha súpe ta decisión: —Iriei pol-a aldeia decindo as mulleres a quen lles morreu algún fillo que o Neno Dios que estou facendo vai ter a cara do seu fillo cando era neno. Diante d'el pedirán por min... V O PERITO Non hai na aldeia ninguén mais torpe que o perito. Engadella os pés o baixal-as esca deiras, non deixa terra sen tripar cando anda n'unha leira sementada, pega co pe no ar ó arredar os cantullos do camiño. Ó abri-los sobres racha as cartas, non pode coller unha flor sin desfollala, quédase na man co tarabelo das portas, cando colle unha silla arrincalle o pau de arriba. Entálase co pantrigo, vaiselle a auga pol-u respiradeiro, tatexa ó falar. Non oe ben, anda sempre sumido en si, ten o seu criterio; opina. Non ten cans porque lle estrizan as flores non ten xardín porque llos estrizarán os cans, cando os teña. Non ten arbres porque dan soma, nin millo porque leva dúas cavas, nin buxos porque crian caracoles, nin viño porque custa o xufre... Gústalle o pescado en blanco, fuxe dos pu rés, e do pan rallado, e das frituras; non toma nunca chiculate.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719723.xml NÓS final en qu'a maorazga vai pidir pan ô seu pai qu'está na casa da querida. A descrición da vendima no Quintairo é un dos mais fermosos cadros aldeás que se teñen escrito e a pantesta do Excraustrado en col do orixe do mosteiro d'Oseira é dina dos soños de Pondal. Cand'estas liñas saían ó público, acharase xa nas tendas a segunda parte de Os camiños da vida: A maorasga, e non ha tardar a terceira. O Dr. Bierer, profesor d'idiomas n Ourense, ten mentes de traducil-a obra ó alemán. LETRAS D’AFORA THOMAS HARDY Morre o derradeiro gran escritor da era victoriana. O retrato, tamén vello, de J. E. Blanche garda a outiveza amargurada do que coñeceu o trunfo da novela «lonxe da moitedume tola» e gostou o pracer do escándalo de «Xudas o escuro» e dos poemas *Panthera o centurion*, e «A Lausana no xardín de Gibbon». Despreciou seu tempo pra pecharse na verde sociedade do Wessex. Foi o artista d'un cantón. Esforzóuse, il o saxón como Kipling, en conquerilo á Celtia. Bonito tema pra un ensaio: os ingleses estranhos, inda un pouco estranhos, na sua illa. Pois hai cousas que lle fuxen na campía supercivilizada. Choutan as fadas pol-as brancas barreiras das pelouses sportivas. D'eiquí quizais a paixón pol-o viaxe, xa notada por EneasSilvio Piccolomini. Pra voltar mais donos de mundo, (O planeta é un campo de caza dos saxóns di un persoaxe de A. Maurois) e pecharse tranquilos na casiña quente. Foi na mocedade un distinto arquitecto. Tamén Paul Valery sabe de memoria o Diccionario de Viollet-le-Duc e esquirbiu un diálogo platónico. Eupalinos, o arquitecto de Megara. Un poema de Hardy en lembranza: *Probe pelengrino* di-o cedo de chumbo, eu ben quixera alomearte mais as leises que gobernan os aires non m'o permiten. *Eu non quixera xiarte, ou ti qu'estas nú, berra o inverno*, si soupera o xeito de quentarmeu sopro e moderar os meus pasos, mais ó igual que ti, eu obedezo ás leises*. *Mañán eiche atacare, probe ser, di a Doenza, contudo xúrote que non teño contra ti xenreira nin maldade; ordeaseme qu'entre en ti*. *Chégate a min, meu fillo, di a Morte, eu non quixera que a coba puxera hoxe remate ó teu camiñar, mais tamén eu son escrava*. *Entón sorrimonos e a vida foime menos dura que a forma cruel que tiña dinantes qu'eles houveran confesado a sua pasividade*. O PREMIO GOETHE [nda hai en Xermania paisaxes non mordis cados pol-a mecánica. N'eles pasea Stefan George traballando poemas fondos e densos nos que apenas s'aduviña—sendo a súa traxedia inicial—a arcla pra conquerir unha harmonía que non desprece ningunha cousa. A vila de Francfort concedeulle o premio Goethe. Vai vello. Vai chegando quizais as portas da harmonía. Soilo foron episodios o *Das Buch des hin genden Garten* (o misterio oriental que chama tanto os conqueridores com'os poetas) e os dous libros *Der Krieg* e *Drei Gesänge* (a voluntade de poder, terrible tentación dos solitarios—). Como Rilke ollou por riba dos marcos (a marka e guerreira na Xermania) e traduxo e Uonetti, Mallarmé, Baudelaire, Swinburne. Gozou do silencio. Aixiña se falará moito d'il, cando a popularidade e a crítica non'o estorben. PAYSAGES ET PROBLEMES GEOGRAPHIQUES DE LA TERRE AMERICAINE, por Douglas Johnson Ex pouco un Xeógrafo descobriu no Oregón un rebaño fósil. Grande parte da América do Norte garda arquivos xeolóxicos tan ordeados com'as tabretas babilónicas. É unha paisaxe coleccionista. Por algo alí se inventaron os Parques nacionais. Volcás fósiles, anatomía perfeita da estratigrafía gardada na enxoiteza do aire com'os fetos nos museus médicos. D'un xeito xeneral pódese falar da xeografía filosófica da escola alemá e da naturalista dos americanos, asegún o matiz do método. Sueso e Davis. Istas conferencias de Johnson presentan os paisaxes coñecidos (o Niagara, os caños do Colorado, etc) tratados c'a finura que eisixe o desenrolo d'un ser vivente.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719716.xml CATÁLOGO DOS CASTROS GALEGOS PUBRICADO POL-A SEIZÓN DE PREHISTORIA DO *SEMINARIO D'ESTUDOS GALEGOS* DE SANT-YAGO Número IV OUTEIRO DE PAZOS EMPRAZAMENTO. — Na província de Ourense, concello de Cartelle e freguesía de Espiñoso. Alcóntrase no cume de un monte que pertence ós lugares de Aulfe e Pazos i-equidistante de iles uns 400 metros. Pol-o pé de iste monte e na banda do sul corre o río Arnoia i-está afastado pouco mais de 2 quilómetros da estrada de Ourense a Celanova. DEFENSAS. — O monte onde se asenta o castro, ten as alas ben pinas e outas por to dol-os aires, agás pol-o leste, mais por ista beira, a flebeza natural remediousse coa construción de un foso, que ten oxe 65 metros de longo por 7 de ancho, e de un parapeto do que quedan fortes vestixios. No resto do outeiro e arredor das penedias que o coroan, áchanse os terreos aplainados, e polo oeste e polo sul, óllanse uns ó xeito de pequenos terrapréns que case se confunden co debalo natural. CASTRO DE TRELLE (páx. 64). MENSURAS. — De xeito ovalado mede: Do norte ó sul . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719712.xml 110 costas, cada día mais ergueito no seu des dén, cada día mais alonxado da xente, cada día creendose menos comprendido. En Granada pubricou en 1863 *El angel de mi amor* libro de versos, e en Barcelona escribeu *Nostalgia* poema cheo de sentimento da ausencia. De Barcelona foi pr'o presidio do Canal de Isabel II mais por fin, en Xaneiro de 1864, renunciou e voltou pr'a Cruña. V A HISTORIA DE GALICIA En 1864 foi Vicetto pra Ferrol falar co soado editor Nicasio Taxonera pra seguir co-a *Historia de Galicia*, emprincipiada en 1857, na cás de Castor Míguez, e detida no segundo volume. Pásmase Fort Roldán cando diz que Vicetto, cando escomenzou a escribil-a *Historia*, non tiña na sua mesa d'escritorio mais que os cixemprares das suas novelas e recortes de xornais. Non é pasmoso s'un ten en conta, por unha beira, o que é a historia romántica, e pol-a outra o concepto que da historia tiña Vicetto. Na historia romántica, trátase mais que nada, de vivil-a historia, d'entrar na y-alma dos tempos; pr'o historiador romántico, o documento non é unha fonte de datos precisos, senón d'intuicións d'ambente, non hai que ver o que o documento dí, senón o que evoca. A historia non se fai nos arquivos, senón despois de surtir dos arquivos, ond'un vai solagarse no ambiente do tempo. Documentos, restos arqueolóxicos, son algo mais do qu'os historiadores correntes poden ver niles: teñen unha ultrasifificazón prós intuitivos, a quen poñen en contauto inmediato co-a época en que foron feitos. Compre leer todo, ver todo o que se poida, do qu'a época qu'un vai estudar produciu; mais a historia non é un corcusido de datos collidos d'esta fonte e de tal outra: é o sentimento da corrente vital nas suas modalidás canto mais varias, acusadas e distintas. D'iste xeito procedeu Chateaubriand; d'iste xeito procederon Thierry e Michelet. E ainda novamente vólvese á iste xeito de consideral-a historia: se non trata d'estudala por afora, senón vivila (*erleben*). Ademais hoxe os feitos, os produtos culturais, aprécianse coma símbolos; a historia é fisignómica. Cando Murguía dí da *Historia* de Vicetto o que dí na nota á páxina 250 dos *Precursores*: «Nada digo da *Historia de Galicia* porque é unha das probas mais patentes da decadencia intelectual do autor... Non coñezo libro mais triste, nin que m'impresionara mais penosamente. Non atina un a s'espirar coma foi posíbel qu'a sua pubricazón fora mais alá dos primeiros quadernos...» debera ter en conta o Patriarca que Vicetto inaugurou—anque fora con pouca sorte—un xeito de faguel-a historia que logo il mesmo había seguir tamén. Efeitivamente, enantes, a ciencia histórica en Galiza non coñecía mais que dúas maneiras: a historia a base de falsos crónicos (P. Sotelo, Huerta) ou a historia erudita (Sarmiento, Verea e Aguiar) a historia sen crítica, que recolle as notizas a eito en calesquera caste de fonte, sen depuralas, dando á todas a mesma fé, ou aceitando somentes as favorábeles pra erguer o nome de Galiza, ou a historia moitas veces hipercrítica, que se detén a discutir cada punto c'un aparato d'erudizón nos mais dos casos mais pesado do qu'eficaz. Con tristes dous xeitos de faguel-a historia sen alma, Vicetto inaugura a historia vivente e vivida do romantismo. Mais fora d'esto, Vicetto tiña ideas particulares en col da historia. No prólego e mais en diferentes lugares da sua obra, esprica cal é o seu concepto do labor histórico: fai notar que o qu'il se propón non é faguer historia arqueolóxica nin erudita; n-iste senso il comprende perfeitamente ben o mérito grande da obra de Verea e Aguiar, que efcitivamente foi o millor que se fixo en historia de Galiza antes de Murguía. Tampouco se propón faguer historia filosófica nin crítica, senón simplemente historia narrativa: «na rración correlativa e cronolóxica dos acontecementos prósperos ou adversos que constituíron a vida d'un pobo.» D'iste xeito é coma il quer faguel-a historia «do primeiro pobo da Europa, pois dend'os seus últimos ventisqueiros xurdíu a raza mais dominante, e nos seus últimos ventisqueiros consolidouse a doutriña social mais humanamente di-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719714.xml D'iste xeito, examiñando un por un todo os atributos da divindade, atópanse todos estes atributos na idea do tempo, e sendo esto asina, —supondo qu'o tempo seña unha sustanza—o tempo identifícase coa sustanza diviña; e como a sustanza diviña case somentes coñecemos unha defiñición negativa, resulta que o Tempo é a idea positiva de Deus. O Tempo ven ser Deus feito case todo pr'a supersensibilidade d'un historiador, xa que a historia é unha plasmazón do Tempo. Iste Deus non é inteiramente novo, os persas do tempo dos Sasánidas crían n-il e chamábanlle Zrowan Akarana, do qual xurdiran Ormuzd e Ahrimán. Vicetto, mais que com'un cristião ortodoxo, aparecia eiquí com'una reincarnazón de Zoroastro... En col da nova teoloxía, consultou un amigo filósofo, que tiña publicado un tratado de Cronoloxía. O especialista respondeu lle que o tempo era a sucesión regular dos instantes. —Ben—reprivou Vicetto—mais, que son os instantes? O cronólogo tivo que calar. E Vicetto pensou: «O tempo é a sucesión dos instantes; o instante é a parte máis breve do tempo: Momentum temporis punctum. Achamonos n-un circo vicioso...» Ademais, din: Deus está en todas partes; o qu'está en todas partes é o Istante, eternidade tanxibele e intanxibele do Tempo; Istante, Tempo, Eternidade son tres aspeutos da duración sen comezo nen cabo que se identifican ao qu'os filósofos chaman tempo imaxinario. Iste tempo foi o que se revelou a Vicetto no seu Sinal, e iste tempo é o que é Deus... Se chega a ser no Norte, nos tan acreditados U.S. of A. non vexo porque Vicetto non había ter adeptos e ata fanáticos, coma Joseph Smith ou Mary Eddie. Na Galiza de 1866, atopouse soilo, e entregue ó ollo aberto dos beatos, de cote dispostos a darlle importancia ó que nona ten. Un d'iles denunciou o libro ó Bispo de Mondoñedo, que era D. Ponciano de Arciniega n-aquil tempo. O Bispo escribeu a Vicetto unha carta moi atenta o 8 de Xaneiro de 1876, propóndolle recoller ou reformal-a entrega ond'iba a teoría do Tempo. O historiador respondeu defendendo a sua tese, e o bispo non lle deu mais tino. Mais logo, alguén incirrou no Cardeal Payá pra qu'intervira no conto, e o Arcebispo, querendo ir tamén pol-as boas, escribeu o 8 d'Abril do mesmo ano, pregan do a Vicetto que suprimira da sua obra as páxinas 233 a 244, xa que contiñan somentes un episodio doutriñal que non tiña que ver co-a Historia de Galiza. Ó mesmo tempo os xornais da dereita atacábanlo furiosamente, sobre todo «La Lealtad» apóndolle o ser panteísta a sua doutrina. Sen dúbida qu'o tiñan pouco menos que coma representante d'aquela cousa tremenda e descoñecida que por moito tempo se chamou filosofía alemá, e que ponía a al gunha xente tanto medo com'algún tempo despois a música alemá... Vicetto defendeuse nas llanas de El Brigantino, e o reci bió a carta de Payá, colleu un número d'iste xornal, e mandoullo cunha carta. O Cardeal discutiulle a cousa doutriñalmente n-outra longa epístola. Os argumentos do Arcebispo están cheos de bo senso e asisada filosofía: faille notar que se non pode confundir a idea do tempo, que é eterna, co tempo mesmo, realización d'aquela idea, cuia realización non começa ata que emprincipian a existilas cousas criadas; nin o tempo que é un atributo das cousas suxetas á mutazón, co-a eternidade que é un atributo de Deus que e inmutábele; que se non pode considerar-a eternidade coma condición de toda existencia, porque entón toda existencia sería eterna; que si nos tol lugares da Sagrada Escritura en que se fala do tempo, se pón en lugar de tempo, Deus, resultan absurdos. Non convenceron a Vicetto estas razós tan craras. Antes ben, quixo il convencer ó Arcebispo. A doutrina esposta no Brigantino é se cadra ainda mais curiosa: Deus fixo o home á sua imaxe e semellanza. O home componse de tres cousas: carne, sangue e esprito. Deus componse de tres cousas: espazo, éter e tempo. A unión da carne e o esprito é o sangue. A unión do espazo e o tempo é o éter. O espazo é a imensa capacidade en que todo se move. O éter é o sangue impalpábele de Deus que todo o penetra e a todo dá vida. O tempo é

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719717.xml NOS Pol-o conxunto de istes caraiteres débese crasificar o Outeiro de Pazos entre os castros romanizados, mais conven facer notar que as casas e as tégulasa parecen de prefe PSSS fo deo malo a Escala OUTEIRO DE VIMBEIROS OU DE DONIZ (páx. 64). renza fora do recinto fortificado, indicando que se construíran n-un tempo en que os fosos e aterros eran xa inecesarios, i-en que o castro teria xa perdido o seu carácter guerreiro adquirindo en troques o mais pacífico de villa. E ista derivanza sinálase ainda mais claramente se reparamos nas denominacións dos dous lugares que oxe aproveitan os pas tos e os esquilmos no Outeiro: Aulfe e Pa zos, saído iste de Palatium, nome da villa urbana residencia do señor e aquil de Ataul fo, nome de un dono seguramente nos anos da repoboazón de Odoario (véxase a isto respeito, Alberto Sampaio, «As villas do Norte de Portugal» Portugalia, vol. I, fas. 3.º páx. 288) onde a derivanza Adaufe Ataulfo aparece xustificada pola diplomática) e de cuio dono quedan, como imos ver lembranzas folklóricas. FOLKLORE.—«No Outeiro de Pazos hou bo tres reis, un de iles chamado Ataulfo, que deixaron depositados os seus tesouros n-unha cova que hai na entrada pola banda do norte. Cando un de istes reis marchaba laiándose de deixar alí as suas riquezas, outro rei díxolle—Non te queixes hom que eu tamén deixei no sitio o meu haber.» Iste relato que debemos a un veciño de Espiñosa, tén aspeito de ser un anaco de outro mais longo, do que o noso informador non-os soupo dar notiza. * * * «Hai poucos anos un párroco de Espiñosa xuntou os veciños e dixolles se querían ir todos, a desatuar o haber do Outeiro de Pazos. Dixeron que si os veciños e o crego preparou pan trigo e viño pra lles dar, mais o mesmo dia en que se ían por ó traballo, enfermou e morreu deseguida.» O caso é rigurosamente certo, mais todolos que nol-o referiron apuxeron a morte do abade ó poder máxico que garda o tesouro. * * * «Os tesouros están onde dito queda, e o primeiro que se atopa é un becerro que imita ser de ouro, e compre ter moito tino e non lle tocar pois si se fai o becerro que é de alquitrán arma un grande volcán de lume. Asegún o libro pra coller o tesouro convén ir c-un crego e andar con tino co que se di ó entrar na cova, pois se ó ouvir o estron 15 fo mab Escala A RODELIÑA (páx. 65, do que n-aquil intre se arma, algún di ¡Xesús! arde todo. BIBLIOGRAFÍA. Inédito.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719719.xml NÓS pé do castro e perto de il téñense atopados moitos tellóns e ladrillos romanos. Iste castro parez ter sido o pai protohistórico da freguesia de San Pedro da Mezquita, asento probábel de unha vila romana, e cuia antiguidade queda amostrada pol-o tumbo de Celanova (I, Ixiij) en que aparece unha escritura do 986 ofrecendo ó dito mosteiro un vilar, «Subtus Sancto Petro de Mezquita, territorio Bulale, sul, Castro Veines» (véxase Villaamil i Castro, *Iglesias Gallegas*, páxina, 265, Nota.) Sábese tamén que houbo n-ista freguesia unha eirexa construída con anterioridade ó século X e, oxe conta c'un fermoso templo (Catalogado por Florentino L. Cuevillas). románico (véx., Arturo Vázquez Núñez, *San Pedro de la Mesquita*, B. de la C. de M. de Ourense, vol., II, páx., 361 e segs.) FOLKLORE. — Xosé Maria Rodríguez, natural da Merca e veciño de Faramontaos dixonos que o Outeiro de San Marcos era obra de mouros i-esta todo il broqueado (oco) por dentro. BIBLIOGRAFÍA.—Non sabemos se será iste castro o que Sanxurxo (*Los caminos antiguos y el Itinerario n. 18 de Antonino en la provincia de Orense*. B. C. M. Ourense, vol., II, páx., 340) chama Castro da Merca. Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza Catro coplas catalanas referentes á Sant-Iago e á Galicia. Sant Jaume de re-galicia Sant Jaume de re-galó a les dones xacolata als homes cop de bastó. N'un artigo de Valerio Serra y Boldú en *La Vanguardia* de 10 do Sant-Iago de 1926 reproduce istas coplas populares catalanas referentes ao «Sant Jaume», que cantan os rapaces na víspera do día en que a cibdá de Lérida conmemora o paso de Sant-Iago por aquelas terras. Son as seguintes: Sant Jaume ve de Galicia Sant Jaume ve de Aragó i a Lleyda va deixa extesa la fé de Nostre Senyor. Sant Jaume ve de Galicia s'atura al peu del Romeu li baixen a treure els angels una punxa que té al peu. Veniu, veniu, fills de Lleyda veniu tots en professó que el Sant des del cel vos crida per dar-vos sa protecció. Pol-a tr. R. M. L. O Xogo dos pelouros en Boiro. Cinco pedriñas alisadas, casi sempre de seixo branco das ribeiras e praias son todo o material d'iste xogo. Eiquí se non xoga mais que con cinco, mais noutros lados varía o número. Por expo, en Noia xogan ós pelouros «de a oito» e en Caldas de «a oito» e de «a dez». Non convén que sexan as pedras moi redondas pol-a facilidade con que se espallan e volan a sitios que dificultan moitísimo o xogo. Antes que nada é un xogo de axilidade e prontitude. En xeral—n'algúns lados xógase con 47 figuras—redúcese a botar ó ar un número de pelouros, de cada xogada e namentras non se collen facer cos pelouros que quedan embaixo uns movementos determinados para cada figura. Por expo. na cuarta figura,

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719722.xml 120 quales cecais sean dentro de pocos días documentos históricos—algús xa o son, com'a folla d'un incunábulo da Bibrioteca provincial—. O noso parabén o infatigábel traballador Álvaro Casas. V. R. GRAFÍA GALEGA, por Fuco G. Gómez, Habana, 1927. O noso querido compatriano Fuco G. Gómez, gran patriota galego a quen debe moito a causa de Galiza na colonia da Illa de Cuba, fixo un verdadeiro esforzo por escrarecel-a grafía do noso idioma, con documentación gramatical—de gramática normativa—e pedagóxica. Fixo un libro de caraute esencialmente práctico, detallado e ilustrado con toda caste d'eixempros e modelos no que se poida deprender a falar e escribir-o gale-go. Sen estarmos conformes en todol-os puntos co-a grafía que propón, nin tampouco calgunhas das formas verbás qu'emprega, non deixamos de considerar importante o seu traballo. Cuaesentemente, cand'iste asunto da grafía estase debatendo tanto eiqui, é ben chegado iste libro, pra que total-as opinións señan escoitadas e se tome en conta o que teñan d'atinado. S. N. TRÍPTICO, por ANTÓN VILLAR PONTE, A Cruña. NÓS, 1928. Contén tres obras de teatro diversas, dúas delas representadas, e que se refiren a tres aspeutos importantes da vida galega: A Patria do Labrego, do caciquismo; Almas mortas, da emigración; Entre dous abismos, do contacto da i-alma galega co alén da vida, co-as forzas escuras descoñecidas que moven o mundo... O pensamento sempre agudo, sempre atinado d'Antón Villar Ponte, vai ferir nas tres no corazón do asunto. A primeira ollada pode semellar que na Entre dous abismos non deu co fondo tráxico, e que se pode dicir d'ela o qu'alguén dixera do Wilhelm Meister de Goethe: «le merveilleux y perits»; mais non hai tal. Precisamente, o non haber miragre, é que si ben se mira, fai a traxedia mais fondamente terrible, porque o miragre e o espanto foi interior. Tódalas Almas mortas contén unha demasiado tráxica verdade que doe ben adentro no corazón de Galiza: a traxedia do traballo radical e definitivo de tantos «malhechores del bien» com'América nos devolve. Verdade que ninguén s'estrevera á dicir si Antón Villar Ponte nona dixera co-a sua valente sinceiridade patriótica. NÓS OS CAMIÑOS DA VIDA, por RAMÓN OTERO PEDRAYO, A Cruña, NÓS, 1928. Publicouse o primeiro volume d'esta qu'alguén dixo primeira gran novela galega. Os camiños da vida, é unha chea revelazón do noso compañeiro Otero Pedrayo, que poderiamos tamén chamar, principalmente pol-o método especial que segue o seu pensamento, o noso gran neorromántico. Ata nas disciplinas que cultiva fundamentalmente—a xeografía e mail-a historia—révelase o seu temperamento d'intuitivo que sínte a terra e sínte o agrupamento humano e a creación cultural coma revelazón d'unha alma, e alén das formas e dos feitos, prende no senso fondo que levan. Otero Pedrayo posee outamente o senso da vida. Agora principia esta novela—en col da que xa hai abondosa literatura, que motivou xa incluso un estudo filolóxico, e da qu'ainda han falar mais—na que presenta o desenrolo social de Galiza no século pasado d'un xeito vivo e cheo d'emoción tráxica. Antón Villar Ponte fixo notar qu'o ambiente no que se desenvolve esta primeira parte da novela, Os Señores da Terra, é o mesmo d'onde Valle-Inclán tirou por eixempro Romance de Lobos e Águila de Blasón. Mail a diferenza é tan fonda antr'as dúas maneras de tratalo, que non hai semellanza ningunha. En Os Señores da Terra, total-as forzas escuras da terra e da raza fanse case visíbeis, en personaxes de forte e enxebre realidade que non son simples símbolos, nin héroes poemáticos. Un mundo inteiro de cousas enormes, de construcións socias calculadas pr'a eternidade, qu'impoñen e meten respecto, cai e afúndese antr'a muda sorpresa ou a inconsciencia da xente da aldea, envolta n'unha contenda que lles non intresa dereitamente e que pon o seu heroísmo ó servizo de potenzas lonxanas das que non ten mais qu'unha vaga idea. E a terra, a mai calada e sempre boa, segue dando a sua colleita recendente de pan e viño, qu'oferce en comunión ás almas aínda inxenuas e sinxelas alumeadas pol-a tradición. Libro de sensibilidade e de sabencia, libro de forza repousada, d'estilo quente e vivente, familiar e poemático; de ton señoril e fidalgo e lingoaxe popular e folklórico, ond'o espírito devasa total-as normas, pra deitar abondoso, enchendo de presentes ó leutor, que sai da leitura rico d'ideas e con novas fiestras abertas á emoción. Estilo enrequentado d'imaxes novas, sorprendentes, d'unha mestranza pictórica pr'a pessaxe verdadeiramente extraordinaria. A novela ten escesas tan fondamente tráxicas com'o afusilamento do abade e a escea

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719715.xml o espíritu, onde istante, tempo, eternidade são sinónimos. Vicetto pubricou as cartas todas en El Diario Ferrolano e en apéndice o volume III da Historia. Pedíronlle entón unha retractazón cumprida, o 22 de Sant'lago, e Vicetto negouse en redondo. Convertido n'un contumaz herexe pol-a xenreira dos seus nemigos, o Gobernador da Cruña orden suspender a pubricazón da Historia de Galicia, e recoller os eixemprares que tiña Taxonera. O probe Taxonera viuse no gran apreto: fixera gastos, os suscritores reclamaban, aquilo era unha desfeita. D'aquela acordaron ir os dous a Santiago pra suplicar ó Arcebispo. O Arcebispo recibeunos e Taxonera expuxo as suas razós, leulle unha acraración en col das teorías de Vicetto pra pubricar ó frente do IV volume; mais o Cardeal seguiu pedindo a retractazón. Insisteu Vicetto en falar do Tempo, e entón o Cardeal dixolle: —Si o seu Deus é o tempo, eu cúspolle a ise Deus! Vicetto ergueuse solemnemente e repuxo coa tranquilidade do xusto: —Pois ben, Señor; a ise Deus apelo pra que me faga xustiza; a ise Deus, o Tempo! E fóronse. Un ano despois, chegou a Revolución de Setembre, e Vicetto puido seguir co-a sua Historia. O vello Chronos deulle ainda iste trunfo ó seu profeta. Cunha audacia filosófica tremenda, na adicatoria da Historia de Galicia á Posteridade, e na Revista Galaica, Vicetto sostivo o seu sistema teolóxico, refutando á Platón, á Aristóteles, á San Agustín, á Leibnitz, á Kant, á Krause e á Balmes. A Kant trátao cun desprezo que ten moito chiste; en troques a idea kantiana do tempo está ben reproducida: «o tempo non é ren en sí mesmo, nin tampouco inherente ás cousas: é unha condición subxetiva da intuición, unha forma interior por meio da cal os fenómenos présentanse coma sucesivos.» Anque estas verbas as collera d'outro calquer comentador de Kant, o soilo feito d'escollelas proba que Vicetto compreendeu a teoría kantiana do tempo. Contradicións d'aquil espírito apaixonado, que de cote andivo antr'a luz e as trebas, antr'o erro e a verdade. VICENTE RISCO. (Continuarase)

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/11571979.xml NOS VICETTO UO O ROMANTISMO 111 O PRECURSOR En 1856 déronlle a Vicetto a direición de *El Clamor de Galicia* xornal no que, asegún Carré Aldao, fai a sua aparición oficial o rexionalismo galego. Non hai dúbida que Galiza era n-aquil tempo un fervedeiro romántico d'ideas, de xestos e d'estrevementos. O que xa semella qu'estamos todos d'acordo en chamarmos o berro de Faraldo, o gran clarividente, en 1843, abriu pr'a nosa Terra unha das millores épocas da sua vida espiritual. Pode qu'os froitos de todo aquelo non foran abondosos, mais o certo é que pasma o fondo revolismo das concencias, a forte vitalidade que d'aquela se puxo en xogo, os certeiros siñás d'un alborexar que parescía que iba avantar moito mais apresa. A Terra Galega tremia d'espranza, axitada do mozo pulo romántico. Aquil ano de 1856, foi o banquete de Conxo, d'obreiros e estudantes, no que tan importante rol xogaran Pondal e Aguirre. O mesmo ano apareceu en Vigo o xornal *La Oliva*. Antremedias da labarada liberal e romántica, da ventoleira das ideas novas, a concencia galega espertaba un pouco asom brada de si mesma, sen estreverse ainda a repetil-a franqueza de Faraldo, cuías verbas non dicían, mais con seguranza sintían todos aquiles homes da primeira Era dos Precursores. Cecais Vicetto foi o que mais lonxe foi nas suas afirmanzas, e por iso foi n-aquiles anos, despois da deserción de Faraldo, o mais Precursor dos Precursores. O seu istinto chegaba moi fondo pra que non vise o que había que ver. Cantas das cousas que hoxe dicimos nós, nonas dixo xa Vicetto n-aquil tempo! Vicetto sinteu moi adentro do peito o pathos étnico, soberbio do celtismo, que fai dos galegos un pobo racialmente arredado na Península; e sinteu o aldraxe da desfigurazón da nosa historia pol-os historiadores hispañoles, que seme- llan afanados por nos tiraren todol-os outros aldraxes qu'eran o pago que recibía o qu'il irónicamente chama «antiguo y fidelisimo Reino de Galicia» coma n-aquelas verbas que reproduz de D. Xosé Alonso López, «de los primeros para las fatigas y contribuciones, y los últimos para el premio y consideración del gobierno;» e sinteu toda a tristura da historia de Galiza dend'os Reis Católicos; e sinteu a vergonza da sumisión resiñada dos galegos, que fai que: «En Galicia, para prevalecer, para sinificarse en algo, es preciso no ser hijo del territorio. Nótese bien que los que hombrean, los que significan en las poblaciones como dioses locales, son personas extrañas, advenedizas, de oscuros antecedentes pero de osadas aspiraciones.» E Vicetto sintía todo apaixonadamente, pol-o qual, foi nacionalista avant le mot no sentimento e ainda na expresión, porque moitas vegadas si non se manifesta com'un nacionalista do porvir, é pol-o menos un nacionalista do pasado. Soñaba cecais na historia o que se non estrevía a agardar pra mañán. Coma s'iba estrever, se Vicetto, ó mesmo tempo era un pesimista! Mais emporiso, por entón iballe ben. Despois do trunfo da segunda edición de *Los Hidalgos de Monforte*, recibeu un ascenso, e nomeárono comandante do presidio de Alcalá. Alá foi cos seus soños e a sua saudade, á proseguil-a súa existencia inqueda e sen acougo de pequeno empregado, a meio camiño antr'a bohemia e o filisteísmo. Porque pol-o visto, Vicetto era un celoso funcionario; asegún Fort Roldán, os seus familiares conservan un eixemprar do Regramento de Prisión anotado da sua man, artigo por artigo. Pasma un pouco n-unha natureza tan exaltada e rebelde iste detalle de exactitude oficial, n-un tempo en que estas cousas non tiñan a estimanza dos homes d'esprito, como a teñen hoxe. Os biógrafos de Vicetto falan logo, coa adoitada vaguedade, co tradicional desprezo da precisión histórica, da «bohemia literaria».

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719713.xml NÓS viña.» Crarestá qu'esto non é orixinal: ond'está a orixinalidade de Vicetto antr'os historiadores modernos é na sua maneira de tratal-a historia primitiva. Vicetto tira de Varrón a noción dos tres períodos da historia de cada pobo: Adelón, noite da historia, dend'o Dioibo universal ata o particular de Deucalión e Pirra; Míteco, dend'entón a primeira Olimpiada e fundazón de Roma; Histórico dend'entón os nosos días. Ó período Adelón aprica, tirando as notizas de Flavio Xosefo e de Florián de Ocampo, o procedemento que din empregado no capidoo X do Xénesis, onde cada nome de patriarca repersenta non unha persoa, senón un pobo ou unha tribu: «Persoifical-as ideas e as razas que existiron por meio de individualidás é o noso plán; pois ninguén dubidará, asegún a filosofía moderna, qu'as ideas encarnan e que as situazós persoificanse, vigorizándose mais e mais baixo a acción dos incidentes que condensan ou sintetizan.» Iste procedemento, que chamaremos míteco, nonos parez hoxe serio, e empregado cos detalles novelescos que lle pon Vicetto, fainos rir ás vegadas; mais, áchanse moi lonxe d'il a teoría da misión histórica dos pobos, ou as correntes expresións de moitos historiadores, cando din que Alexandro Magno, César e Napoleón representan o ideal de monarquía universal? Si é certo que Vicetto non conseguiu fa guer da historia de Galiza nin unha historia nin un poema, n-ela, antremedias da faramalla de datos incertos, d'interpretacións arbitrarias, de porfias inúteis, d'anacronismos e d'absurdos, o lampo do xenio cintila moitas vegadas con crarísima luz. Ten verdadeiros achádegos, adiviñacións extraordinarias, lóstregos de videnza: a persistente división da Galiza Lucense e da Galiza Bra carense, qu'esprica o arredamento de Portugal; o rol do celtismo; o rol do elemento suevo por frente do elemento visigodo nas revoltas de Galiza nos primeiros tempos da monarquía astur-leonesa; a considerazón de Galiza coma núcleo de Reconquista, que os historiadores castelãos trataron de cote de desfigurar aprol d'Asturias; a sinificación da guerra das Irmandades; a da Xunta do Reino; o asoballamento de Galiza baixo a mo- narquía absoluta, son outras tantas videnzas do gran novelista. O cal tiña unha intuición histórica de primeiro orde, anque lle nocera a sua pouca e desordeada cultura. Moitas das súas descobertas agardan aínda seren aproveitadas con axuda dos métodos modernos. E ademais, foi o único que tivo alentos pra leval-a obra dend'o principio ó fin. VI A DESCOBERTA D'UN NOVO DEUS «Que é Deus?—Deus é todo esprito: n-unha soila entidade, sen igual e sen maor, increada e criadora, infinita e eterna, omnipotente en fin!» «E ond'está Deus?» «Deus reside en total-as partes; sempre foi, sempre é e sempre ha ser.» «Logo, que é Deus pra nós?» «O Tempo, o esprito do Tempo.» «Deus é a divindade Tempo;—esa entidade que sempre foi, aínda no caos; iso que sempre é; e iso que sempre ha ser, anque todo s'aniquile.» «Non hai poder igual ou superior ó do tempo... Non hai divindade com'a sua divindade, imortalidade com'a sua imortalidade-eternidade com'a sua eternidade... existencia com'a sua existencia... Non podemos pensar sen il; sintir sen il; chorar sen il; sorrir sen il...» «Pode haber excelenza superior á do tempo? Ningunha, porque se non pode concebir ren anterior a il...» A entidade Tempo... nin tivo, nin ten, nin terá edade... o Tempo é a Eternidade... Todo canto existe no instante ou tempo é creado... mais como coller ou disipal o esprito-istante?... O Tempo é Increado... Todo ser que traballe física ou inteleitualmente, conta co tempo e con tempo... O Tempo é Omnipotente... Canto nasce, vive e sinte na creación, nasce, vive e sinte no tempo... o tempo é Criador.» (1) (1) Historia de Galicia, vol. II. Ferrol (Taxonera; 1866, páxinas 28 e seguintes).

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719724.xml VIRIATO, por ADOLF SCHULTEN, traduzón portuguesa de Alfredo Ataide, c-un prólogo do Prof. Mendes Correa. «Edizón da Renascença Portuguesa», Porto. Empreza cunha comparanza da figura militar e política de Viriato cas de Arminio, Vercingetorix, Tacfarinas, Decebalo, Punico, Caro, Retógenes e outros nemigos da domiñanza romana. Segue un capitóo de Fontes e outro destiñado á Lusitania e mais os lusitanos. Estuda despois a mocedade de Viriato e as primeiras loitas dos lusitanos cas lexións, pra entrar deseguida no esame das guerras viriáticas relatando a batalla contra Vetilio en Trébula que fixo o heroi lusitano dono da Bética. Prosigue logo ca localizazón dos lugares dos combates con Claudio Unimano, C. Vigidio e con Serviliano que coloca na Bética e na Carpetania e remata no capitóo tidoada O fin, estudando os derradeiros istantes de Viriato e da sublevazón lusitana. Ó xeito de apéndice fai uns comentarios en col da estratexia de Viriato, da sua persoalidade e da sua sona. Alcóntrase escrita ista monografía con ton de seguridade propia do Schulten e cas suas características habelencia e soltura no mane xo e interpretación das fontes literarias. É inútil decir que pro ilustre profesor de Erlangen queda por completo fora do teatro das guerras viriáticas e que os Montes Herminios identificanse ca Serra da Estrela, en Portugal. F. L. C. MORS AMOR, por ANRIQUE PAÇO D'ARCOS. ANRIQUE Paço d'Arcos é un gran poeta. É dino de remarcar coma nos nosos días volve a sensibilidade adonarse da poesía, que ainda hai pouco desbotábaa, e de que os poetas que ficaron fieis a ela namentra os outros s'entretiñan buscando cinco pés ó gato, volven entrar de cheo no actual, ata o punto de tragueren á i-alma do que os lee a sorpresa e a ledicia d'un reencontro. Atal acontez con Anrique Paço d'Arcos, que si guea imperturbábel, novo Merlin, encantado no Broceliande interior da Divina Tristeza, onde os arbrés, a noite, as nubens, a lua, son revelacións d'un ultramundo xa realizado na sua i-alma en saudade infinita e eterna. A poesía d'iste saudosista da mais nobre tradizón, é pura fonte a deitar armonías de mística vaguedade nas qu'o ensoño corporízase. Coma Teixeira de Pascoaes, a quen tanto s'imita en tantas cousas, Paço d'Arcos está cheo d'un senso panteísta, case animis ta, da natureza; é un místico que vive os mitos e as visiós adentro do propio eu. A súa poesía ten un fondo filosófico non inten cional; un fondo filosófico que xurde da visón poética, en lugar de ser com'a d'algús, filosofía versificada. Eiquí é a inspiración verdadeira a facerse pensamento e revelación lúcida de verdades ás que somentes chegan os poetas. Anrique Paço d'Arcos veunos confirmar unha vezada mais esta fé qu'algús tivemos sempre e conservamos celosamente, na potencia inmorrente da poesía. A carón d'esto, total-as outras notas críticas de clasificación d'escola, precedentes, influenzas, etc., pasan a un plan inferior, e non teñen xa a importancia que nos poetas menos poetas. Anrique Paço d'Arcos é un poeta espontáneo, embora sexa reliñadamente culto, e na sua espresión, a intimidade interior xúntase co senso da natureza. Saudosista e naturista. V. R. LA RUTA AVENTURERA por JULIO SIGÜENZA, Montevideo, 1928. 0 poeta dos Agros Celtas, e de tan fermosas poesías galegas, unha das cabezas do movemento galeguista na América do Sul, envíanos iste novo libro, moi loubado xa na imprensa d'aquén e d'alén Atlántico, no que se mostra aínda poeta tradicional, rexa ponla verdecente e frolida no vello pé da poesía de todol-os días. Invoca ó vello abó que sabe de todol-os vieiros e prégalle: «Extiende el dedo sobre de mi joven destino, y marca el horizonte lejano del camino que patrocine toda mi Ruta Aventurera.» E logo veñen poemas da vida e do camiño: La Ruta Aventurera, Pinos en la ruta, Los ciegos del camino, pra rematar nos oito sonetos De la serenidad, os dous derradeiros dos quales lembran os do Cabanillas no Sono dourado, ó frente de Vento mareiro. Poeta eminentemente subxetivo que fai poemas co-a experiencia sentimental, longamente sedimen tada, de toda a sua vida, o qual dá ós seus versos unha nobre espresión de soave e tranquila tristura. Na derradeira parte do libro, Otros poemas, despois de novos versos que siguen o fío espiritual do corpo do libro, veñen os anuncios da poética nova co-a sua ironía doada pra todal-as cousas. De certo, istes Otros poemas son ben do mesmo feixe que os outros; sempre o poeta sentimental amostrase, aínda no esmigullamento dos versos monosilábicos. S. N. N da L.—Nas liñas 8.ª e 20.ª da 2.ª columna, da páxina 112 onde por erro de caixa púsose Cardinal Piy, débese ler CUESTA. Imp. NÓS, Real, 361.º A CRUÑA

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719718.xml (Catalogado por Alvaro de las Casas, Leuter González Salgado e Florentino L. Cuevillas.) Número V A PENEDA DA LEBRE EMPRAZAMENTO. — Na provincia de Ourense, concello e freguesia da Merca, e a 500 metros de iste lugar cara ó leste. Está no espolón domiñante do monte pú brico, chamado Paradela, espolón en que remata o monte pol-o nacente. O seu hourizonte é cativo, batendo logo o ollar no Outeiro de San Marcos e con outros cumes que arrodean unha estreita gándara, e onde se asentan como logo imos ver dous novos castros. DEFENSAS. — Tén dous recintos concén tricos, cinguidos por terraprens, medindo o do recinto superior 10 metros de outo e 7 o do inferior. Pol-o norte e pol-o leste, o límite de iste derradeiro, determiñase maamente, sobor de todo pol-o norte en que se confun de coa aba do monte que cai por riba da vereda que vai da Merca á Mezquita. En troques, pol-o sul e pol-o oeste, consérvanse aínda vestixios de un parapeto de terra. MENSURAS. — De xeito oval mede o recinto interior Do norte ó sul . . . 30 metros. Do leste ó oeste . . 45 metros. A distancia entre os dous recintos é pouco mais menos de 40 metros. OBSERVAZÓNS. — A detida inspeizón que fixemos do chan de iste castro, foi por completo negativa, non atopando ningún obxeto de intrés arqueolóxico. FOLKLORE. — Non se chegou a acadar ningún. BIBLIOGRAFÍA. — Inédito. (Catalogado por Florentino L. Cuevillas.) Número VI OUTEIRO DE SAN MARCOS EMPRAZAMENTO. — Na provincia de Ourense, concello da Merca, freguesía de San Pedro da Mezquita e desviado 1 kilómetro ó suleste de iste lugar. Costruido n-un monte de abas pouco pinas. Óllase desde il, a chaira da Rabeda, a sua caída deica Ourense, e parte do val meio da Arnoia. DEFENSAS. — O cume que foi aplainado de intento, agás n-unha penedía que se ergue cara ó leste, está cinguido por un terraprén de 10 a 12 metros de outo. Unha escavazón recente e bastante fonda, que aparez n-un dos seus lados, non deixa ver ningún paramento nin xiquera pedras soltas, o que nos fai sospeitar se non tería endexamais muros de revestimento. MENSURAS. Do leste ó oeste . . . 107 metros. Do norte ó sul . . . 82 metros. OBSERVAZÓNS. — Na área fortificada, nin nas suas proisimidaes, non se ollan, nin pedras labradas nin tégulas. En troques ó

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719721.xml NOS eleito Presidente D. Asdrubal Ferreiro, e nomeouse unha ponencia composta polo Doctor Moralejo, profesor de latín na Universidade Compostelá e polo nosso colaborador Sr. Couceiro Freixomil preestudal o asunto da unificación ortográfica, en col do qual o Sr. Couceiro leu un lumioso informe que se pubricou no Pueblo Gallego. Os socios do Seminario visitaron o Convento de Poyo, onde foron moi ousequiados polos cultísimos P. P. d'aquela Comunidade, e foron tamén agasallados polo Presidente da Diputación de Pontevedra Sr. La Sota c'un espréndido banquete. Tamén asistiron a un ensaio da Sociedade Coral Polifónica, que en ousequio d'iles, cantou unha das Cántigas de Santa María d'Alfonso X, e outra de Martín Codax. E por fin visitaron no Camposanto as campas do malogrado poeta Lois Amado Carballo e do fillo do gran Castelao, onde se rezaron responsos. O Seminario estuda n-istes días a creación d'unha Seizón de Pedagoxía, na que sabemos han ingresar novos socios. Algús da de Prehistoria estiveron tamén nos primeiros días de Maio na terra de Lalín, onde foron mensurados e catalogados perto de vinte Castros. A Etnografía prepara un estudo en col das festas do entroido nas aldeias galegas. RISCO NA AMÉRICA A revista arxentina *Nosotros*, a mais importante cecais das revistas literarias da América do Sul, inserta o documentado traballo que o ilustre escritor arxentino Eloy Fariña Núñez adicou á personalidade filosófica do nosso director Vicente Risco, sobre a que fixo unha lumiosa conferencia no Semana Galega, e que agora dá á publicidade na gran revista de Bós Aires. NÓS sinte por elo unha fonda satisfacción, e comprácese en testimojar ó Sr. Fariña Núñez e á revista arxentina que leva o mesmo nome o seu fondo recoñecemento pol-as loubañazas ó labor do nosso director. LIBROS JESUS CRISTO EM LISBOA, por RAUL BRANDÃO E TEIXEIRA DE PASCOAES. O gran poeta do Maranhão e o gran prosista de *Humus* xuntáronse pra soaren a esperiencia da volta de Cristo. A sublime figura do Salvador aparece primeiro n-unha casa da aldea, ond'o acollen caridosamente, e despois en Lisboa, preegando ós humildes. Non trai nada novo, non ven innovar; o Jesucristo de Raul Brandão e Teixeira de Pascoaes non é ningunha mistificación, ningunha asimilazón arbitraria —tantas veces sacrílega—do Fillo do Home con calquera caste de rebeldes ou reformadores; é o nosso Cristo de sempre, o nosso Cristo da tradición. E as verdades que proclama son as que todos sabemos xa hai vinte séculos; son a Lei d'Amor antros homes. Mais prapricarmos esa lei coma il quer, teriamos que renunciar á civilización de que nos gabamos. É remarcábel a iste respecto o diálogo dos ministros. O terceiro ministro dí: —Ele sonha o amor perfeito, a perfeita humildade, a pobreza, um mundo de pobres e choupanes! Andaríamos seis ou sete mil anos para trás... O mundo, para ser o que é, non pode viver da verdade. O mundo só pode viver da mentira. E Jesucristo é de novo crucificado. E despois, volve á casa da aldea onde primeiro estivo. E ó despedirse, remata ainda co-as verbas de sempre; co as verbas eternas: —Amai-vos uns aos outros. *Jesus Cristo em Lisboa* subtitúlase *Tragicomedia em sete quadros*; ten forma dramática. É mais ben un poema dialogado en prosa, feito probablemente sen intención escénica. A sua sinxela grandeza devasa sen dúbida as posibilidades do teatro prático. Obra fonda, a un tempo de fé idealista e de sátira, mais humán que social, sobria de expresión, de ningún xeito declamatoria, cloquente sen recursos verbais, sen latiguillos nen frases retorneadas e sentenciosas, que s'impón sinxelamente pol-a forza do esprito, ispida com'unha espada. DOS DIAS EN ORENSE, por ALVARO MARÍA DE LAS CASAS. Hai tempo demos notiza d'unha conferencia que co mesmo título publicou o nosso querido colaborador. Esa mesma conferencia moi aumentada, con datos novos, e coa mesma esposizón pintoresca, evocativa de belas lembranzas do tempo vello, cando Ourense era mais Ourense, e sobre todo, mais señor do que hoxe é, cando tiña aquil caraute qu'agora vai perdendo d'un xeito alarmante, despoxado cada día, non xa de tipismos, senón tamén de moimentos —digan a eirexa de San Francisco, non trasladada, coma dicían, senón refeita d'un xeito moi difrente de coma era, e conservando apenas unhas pedras da antiga—apar en un volume de perto de 200 páxinas, avaliado con fermosos foto grabados coor sepia, que Alvaro Casas esco lleu con gran senso artístico, moitos des

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719720.xml NÓS 118 namentras se tiran ó ar dous pelouros faise ademán de barrer coa mau pero sin tocar ós tres pelouros que quedaron. Na figura X mentras non caen os pelouros tirados ao ar hai que pasar pol-a ponte formada pol-o pulgar e anular un dos tres que quedan de cada vez. Esto en resumen porque dempois cada figura tén unha serie de condicións e algunha é de práctica tan difícil que é casi imposibel o anotala. É xogo de rapazas. En algúns sitios a que primeiro faga tres xogos—o xogo finase na derradeira figura sin perder en ningunha das anteriores—leva o «xogo de pelouros» da compañeira. Anque o mais corrente é que somentes sexan dúas as que o xoguen tamén, anque poucas vegadas, o xogan de parexas. Pol-o derradeiro como moitas das figuras é o comenzo mesmo do xogo—para ver quen é o primeiro consiste en botar os pelouros ó ar e recollelos, cantos mais se poidan, no dorso da mau, xa as rapaz se preocupan de doblal-os dedos para atrás co fin de ter boa «cota» ou superficie d'abondo acovada pra que non lle caian os pelouros chegando n'algans casos a deformarse bárbaramente a mau. As figuras d'iste xogo eiqui en Boiro, son ou mellor, levan iste nome: I As primeiras, unha. As primeiras, duas. As primeiras, tres. As primeiras, catro. As segundas (o mesmo que a anterior). II As terceiras (o mesmo que a anterior). Pido maa, unha. Pido maa, duas. Pido maa, tres. Pido maa, catro. III As de pide pouso (o mesmo que a anterior). IV Barre la casa—bien barridita—que hoy o mañana—viene visita. V Escribe la carta—Señor escribano—una cartita—para mi hermano. VI Cojo y dejo—la lechuga—para mi conejo. VII As de palmo—unha, duas, tres, catro, oito—chupa biscoito. VIII As de cotelo—unha, duas, tres, catro, cinco—mira si chingo. IX As de puñado, puñado unha. As de puñado, puñado dúas, etc., etc. X As de pasa pontes—unha, duas, tres, catro—chupa meu gato. XI As de corno (o sesto o mesmo que a anterior). XII As de couso (o sesto o mesmo que a anterior). XIII As de pares, pares unha. As de pares, pares dúas, etc. etc. XIV Apálpalle o hovo—apálpallo bén no cú da galiña—que dentro o tén. XV Pasa bola, pasabola unha, etc., etc. XVI Chinga a bola—Chingaa bén—Que si non-a chingaras—perderías bén. XVII Pasallo. R. M. L. OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS O SEMINARIO D'ESTUDOS GALEGOS Nos días de Páscoa tivo a sua xuntanza anual en Pontevedra, o Seminario d'Estudos Galegos. Concurriron socios de toda Galiza. Nas sesións púbricas, leeron os seus traballos de entrada os Sres. D. Xerardo Alvarez Limeses e D. Xesús Carro, e espuxéronse traballos das Seizóns de Xeografía, Prehistoria, Etnografía, Catalogazón gráfica, Historia e Cencias Naturais, pol-os señores Otero Pedrayo, Cuevillas, Risco, Filgueira Valverde, González e Parga Pondal, e na primeira, adicada ó século XVIII, leeronse traballos do Presidente Dr. Cabeza de León e do Dr. Cotarelo. Nas Sesións privadas, tratouse da reorganización d'algunhas Seizóns e da creación da de Cencias económicas e sociás, da que foi

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719711.xml NÓS Precursores. Había corazós sensíbeles. Antristes corazós, faguíanse notar dúas mulleres: unha era a xa citada Xuana de Vega, Condesa viuda de Mina, ex-aia da Raíña Isabel II; a outra era Concepción Arenal. Dous corazós derretidos en filantropía... Non é doado—por mais que pretendan tela feita—faguel-a semblanza da Condesa de Mina. No tremendo volume (1.635 páxinas de leitura) das *Memorias* deixadas por ela ó Congreso dos Diputados e mandadas pubricar por Canalejas en 1910, hai un retrato qu'a repersenta no seu retiro: unha dona de meia edade, narís longo, grandes ollos e grande bico tristeiros, penteada en cocas, co cóbedo dereito apoiado n unha mesa ou coluna e o dedo índice espetado debaixo da orella; a outra man cai riba da faldra e miriñaque sostendo un pano branco; tea no peito un camafeu, e do pescozo colga unha cadea que sostén os anteollos. Sabemos d'esta dona moitas cousas: sabemos que no seu retiro adicouse á caridade e mais á politeca... Sabemos da súa correspondencia con Don Ramón de la Cuadra, na que non deixa de falar d'eleicións, con Quintana, con Mendizábal, con Olózaga; sospeitase si estaba afiliada á Francmasonería d'adopción do Rito Escocés antigo e aceptado; o xeneral Villalonga afirmou que na súa casa foi onde se tramou a revolución galega do 1846; sabemos dos seus escritos, das suas fundacións, das súas recomendacións a favor do pobo e da xente da Cruña... Persoalidade forte, temperamento inquedo, aitivo, talento fondo, an que difuso, moi amiga d'escribir e d'escribir longo, enerxía tranquila, gozo do poder e da influencia... Como debeu cintilar na sociedade cruñesa d'aquil tempo, iste astro desprendido da costelazón paacenga da Corte dos Reis! Moi imitante á ela en moitas cousas resul ta Concepción Arenal. Mais talento e mais ensoño, pro o mesmo temperamento bulideiro, a mesma enérxica tendencia á realización, o mesmo gusto polémico, o mesmo longo desenrolo do pensamento en abondosa prosa diluída e sen fin... Somentes, Concepción Arenal se non intresaba pol-a política. Era unha testa moi asisada e moi serea. A sua actividade pública principiara pol-o 1855. Cando foi visitadora do Carce da Cruña, xuntouse co-a de Espoz y Mina, e xuntas fundaron o Patronato pr'a visita e ensiño das presas. E iban á cadea e dábanlles conferencias. D'aquela, o celoso funcionario que Vicetto levaba dentro do corpo, revoltouse. Non era il o encarregado oficialmente d'aquelas funcións? Porqué, logo, viñan aquelas señoras meter o narís nos seus asuntos? Que l'iban elas ensinar a il d'aquelas cousas? A sua dinidade—outros dirán a sua soberbia—sinteuse ferida, e fixo porque as señoras naquelas se decataran d'elo. E disgustouse co-a Condesa de Mina, a quen en 1855 adicara o *Rojín Rojal*. Tamén a Condesa s'amuou pr'o comentador do Regramento de Prisiós. E viñeron os Xogos Froraes de 1861, os primeiros celebrados na Galiza, e que deron orixe ó tan sondo *Album de la Caridad*. A idea e parte da organización foron de Vicetto; quen os pagou foi un filántropo: D. Xosé López Cortón. Os Xogos Froraes chegaron co tempo a ser unha das grandes calamidás galegas, un modo de convirtir a poesía en número de festexos. Intimamente unidos ó felibrismo, no que xa non son tampouco o que foron no tempo dos cabaleiros-poetas da Provenza medieval que Nietzsche tanto admirou, tiñan alí ó menos, tradición; antre nós non podían coallar coma cousa boa. Vicetto, qu'era tamén un poeta, presentou no certame a balada *Af enamorado Macías*, pra qu'il agardaba o millor premio; déronllo primeiro accessit. O desengano foi punxente. Il que puxera n-aquela festa todo o seu antusiasmo e todal-as espranzas, atopábase agora tratado con inxustiza... Non colía dúbida: as culpas eran da Condesa de Mina. A Condesa, qu'en todo se metía, qu'en todo entendía, que todo quería gobernar, metérase tamén n-aquelo, vingárase do xefe da cadea, a quen proian os entrometimentos das visitadoras... ó menos así lle parecía a Vicetto. E de novo expatriouse. En 1862, o ano da pubricazón do *Album*, marchou pra se encarregare da comandancia do Penal de Toledo, e d'alí seguiu errante, de cadea en cadea, primeiro pra Ceuta, de Ceuta pra Granada, e de Granada pra Barcelona, de novo co-a cruz da saudade ás

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/11571975.xml NOS Erguese cedo pra aproveitar tempo e deitase axiña pra aforrar lús. Non quer ser rico por non ter preocupacións co diñeiro; nin gasta o diñeiro, por non quedar probe. Na sua casa, de ecos como un portal de convento, o perito garda grandes mobles, valdeiros, feitos de castaño, pra toda a eternidade. Un pó nugallán, de arquivo, asenta nos platos do vasar e nas mazáns da despensa. No verán espertase a casa ca zunido dos moscóns que monean contra as vidrazas pechadas; no inverno ledicianse os pisos co pingar maino das goteiras. Todos coidan na aldea que o perito, avaro e pescador de cana, matou pra sempre os moscóns da sua i-alma e ten ben retellado o seu esprito contra toda auga, boa e san, do outo. Pero eu penso que non: inventade unha historia e facede de este home vulgar un artista, segredo de aldea. VI A MULLER DO CEGO Sobre as ondas do mercado, érguese a vela do cartel do cego. No balbordo crecente das falas, oise teimosamente o violín que, como unha buguina, chama de lonxe. Por él se hourentan os que van chegando. As patelas, os panos roxos e vermellos, as puchas negras siguen unha corrente deica o relan zo onde está o cego. O pau con que a muller marca os momentos da historia é a única agulla no relós do cartel. A xente párase a ollar que hora é. Falta un cadro pra o crime. Quédase. ¿Qué hora é? O punteiro bate no cartel. O golpe soa como o tiro do criminal, ou como o chamar da xente na casa da morte, ou como o machado do buxeo. A muller do cego pregoa a historia ca vos con que pregan os frades pola i-alma dos que van a axusticiar, i-as moedas ó cairen no platiño teñen un soído arrufiante. A historia, de tan certeira, fai pensar que a muller do cego ou foi criminal ou vítima do crime. E no silencio, un silencio longo, que contan as bateladas do punteiro, a xente olla alucinada á sua cara e as caras do cartel. Estas bateladas, a soar, con teimosía—cantar agoirciro de moucho—nos ouvidos da xente devalarán á noite, xiando as conversas, pol-as mais estreitas fendas da i-alma. Un vedreiro contará outro crime, un crime inventado no desacougo da lembranza. O pintor maxinará un novo cartel, i-o pasante pórase a inventar outro romance. XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/af/af1e/af1e8fb6-5cb2-431c-80e3-e0d9660eff4e/115719710.xml que en Madrí s'entretiña en ruadas noiturnias con namorouzos na rúa de Sevilla, entregue a unha simples frivolidade, enzoufándose en corpo e alma, e os dóres, torturas, angurias e feridas qu'atromentaron á aquela mocedade, apoñen a tristeira opinión que Vicetto colleu da muller e que se manifesta en case todal-as novelas contemporáneas, ocasionando en todos certa decadenza moral e intelectual, e chegan a supor que Vicetto se non poden ceibar d'aquela obsesión. E din que d'iste novo episodio xurdiu *Magdalena*, historia que pubricou en *El Jévoru* de Badajoz, en 1857. Unha nova aventura de Víctor Basbén. Doido, mais que do infortunio amoroso, da punxente saudade, sen familiares nin amigos, pechouse no presidio, e pasou un ano isolado, escribindo arreo e coa y-alma posta no seu amor mais fondo e duradoiro: a Galiza ausente que loitaba nas angurias do espertamento. N-aquil tristeiro acougo, na veciñanza dos probes presos metidos na cadea, veciñanza simbólica n-istes instantes, o maxinativo vividor da historia que dera ó clamor a fórmula inesquecente: *Deus fratreque Gallaeciae*, seguiu fiel ó seu deber de Precursor, deitando ólio na lampada acesa de Faraldo. Porque así com'iste desertou levado do desengano tráxico de 1846, Vicetto non deixou un instante o seu posto, na loita pola Terra e pola Liberdade; e non desertou cecais porque o desengano que xa de nacencia levaba na y-alma, fixera dil un idealista, un home d'ises que pensan que compre loitar pola xustiza anque se pense qu'a xustiza endexamais ha ser realizada no mundo. Lémbrome de ter lido n-algún lado que un home ditoso, ou que precure a felicidade, non pode chegar a ser idealista; o idealismo nasce na y-alma cando a espranza da dita esmoreceu de todo e pra sempre... Iste debía ser o pensar de Vicetto, metido no presidio, isolado do mundo pola sua vontade, en situazón non mais ruín qu'a dos presos, pro se cadra mais tristeira: a de carce leiro, pois ten que ser ben mouro pra quen tanto ama a liberdade, termar de qu'outros homes non poidan acadar-a sua. Tamén a ausencia de Galiza era pra Vicetto unha sorte de cadea, de sorte que cando tivo vacante na Cruña, aló voltou, e foi no ano 1859. Entón pubricou os traballos que tiña feitos e que anticipan a *Historia de Galicia*. O seu idealismo de Precursor buscaba achego no pasado, nos tempos de liberdade da Patria, e asina deu *Los Reyes suevos de Galicia* (1), *Las crónicas galaicas* (2), *El lago de la Límia* (3). Iste derradeiro libro era xa coñecido en 1857, e n'aquil tempo, Murguía e mais Vicetto eran amigos, pois Murguía fai do *Lage* unha entusiasta louvanza. N-estas obras aparez xa Vicetto incrédulo e desesprado. Foi director d'outro xornal, *El Diario*, que editaba Castor Miguez, e principiou a *Historia de Galicia*. Cando surtiron os primeiros cadernos, déronlle un xantar na fonda d'Inocencio, con discursos en prósa e en verso. N-esta tempada surtíu tamén o *Víctor Basbén* e unha das edizós de *El último Roade*. (4) IV BAS BLEUS Vicetto, con seguranza, era un soberbo, e coma soberbo, era independente. Hai moitos que califican de soberbia a dinidade. Vicetto debía todo o qu'era ó seu esforzo, ó seu traballo; nin a vida nin os homes o favoreceran en ningunha cousa: il deprendera todo pola sua conta e soupera chegar moi outo no mundo das letras. Era un dos millores e dos mais leidos escritores do seu tempo, e tiña concencia do valor da intelectualidade, que d'aquela ademais, valía moito mais do que hoxe val. Tiña dereito a despreciar moitos, e non deixou d'exercitar aquil dereito. Era alteiroso e gostaba de manterse isolado e senlleiro com'un menhir, un menhir que siñalara o camiño verdadeiro, qu'il era un dos poucos a amostrar. Ora, d'aquela, había en Galiza mais que (1) *Biblioteca popular de Galicia, Los Reyes suevos de Galicia* 2 vols.) Cruña, imprensa Castor Miguez, 1860. (2) Escrita en Alcalá en 1858 aseguín Fort Roldán, publicadas en varios xornais e por fin en Madri, 1861. (3) Pubricada na Imprensa de Castor Miguez, na Cruña en 1861 en tres volumes. Hai outra edición do Ferrol, 1872. (4) Vicetto consideraba esta novela como a mellor das suns obras. Pubricouse oito veces, en 1857, 1859, 1860, 1861, 1862, 1863, 1864 e 1867, mais moitas veces en xornais.