Cabanillas, Ramón
1876 - 1959
Cargando...
1
Artigos
As romaxes de Nosa Señora da Franqueira : apuntes d-un ofrecido
por Cabanillas, Ramón
Ano IX Número 42 (1927); p 2-6
Bibliografía da prehistoria galega : (proseguimento)
por López Cuevillas, Florentino, Bouza-Brey, Fermín
Ano IX Número 42 (1927); p 9-12
Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza
Ano IX Número 42 (1927); p 13-14
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 42 - 15 xuño 1927
Ano IX Número 42
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 42 - 15 xuño 1927 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano IX Número 42 - 15 xuño 1927 Versión PDF Formato ePub |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571883.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano IX ★ Ourense 15 Xunio 1927 ★ Núm. 42
B A L B O R
Dormen os homes
o tempo está sin xente;
andan ceibas as sombras
que o misterio remexe,
e as ás da vaguedade
baten o escuro ambente.
Na nave inmensa
as columnas inxentes
e arriscadas o peso
da bóveda sosteñen,
onde os ollos de Deus
palpebrexan lucentes.
A costa é un altar:
alí baixan a fronte
as innúmeras ondas
que do lonxano veñen;
e c'un balbor devoto
de pregarias e preces,
eternas pelengrinas,
o basto tempo enchen.
GONZALO LOPEZ ABENTE
Muxía, 1927
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718820.xml
Augas bicarbonatado-sódicas de MONDARIZ
FONTES DE GÁNDARA e TRONCOSO
Propiedade dos FILLOS DE PEINADOR
MONDARIZ—BALNEARIO está situado a 35 quilómetros de Vigo e a 20 das estacións de Porriño e Salvatierra de Miño
O Hotel do Estabrecimento está aberto do 1º de Mayo a 31 de Octubre
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571889.xml
NÓS da porta pequena da catedral) viñan novas, e novas, da guerra. Os cregos enchían os portales da praza, ollando c'un sorrir prós fidalgos liberais. Un frade dicía: «Lugo échevos a Pamplona de Galicia». Había contos sobre de ouro levado en mulas, pechábanse cedo as portas, rebulia a Milicia Nacional. O tío era o home importante da familia. Estivera en Cádiz o ano 12 e tiña unha lacea acugulada d'obras endiañadas según a sua muller. Cando non estaba na casa e chegaba o rapaz pra tomar algunha larpeirada, sempre atopaba os anteollos do tío sobr'un libro aberto Inda lle soaba o autor: Beccaria, Filanghiere. Tiña molta lei ó rapaz e por non o magoar apenas lle falaba do pai difunto. Unha serán levouno d'apaselo lonxe d'onde iba a xente; había afusilamento de fauceosos. O mozo rabeando, tivo que ouvir unhas praiicas sobre cousas nobres e belas ditas con espaciados arrodeios, un pouco oratorios, na campa inverniza.
No propio ano de 1834 enirou na Milicia. No abril do 36 con neve seródea saíron trall-a faución de Sarmiento. Tiros ó lonxe. Viu un calrista morto n'unha alra. Os labregos chegábanse falando d'il pois ben o coñecian. As lembranzas embulleitrábanse. Sí, foi no Malo. Houbo grande medo en Lugo. Chegaba Martínez Villaverde con moita xe tte: grazas a guarda da ponte non entraron os lanceiros na cidade. Faria dous días que se non vían cregos na praza. Medeaba a mañá saíron os milicianos: o coronel primeiro comandante do tercer batallón de Castilla, número 16 D. Antonio García, dispúxoos ben pol-os muros e valados. Cantaban os merlos nos arboredos; o mozo alinou os primeiros tiros contr os lanceiros de boinas brancas e viu un cabalo levando a zorra, pol-o estribo o calabre de Vilaverde.
Logo as camiñatas longas gardando convoyes pr'a Cruña... O capitán agora sentado no muro non ollaba as graciosas feituras da boca-ribeira chela de paz; diant'il erguianse outas terras cincentas e alongábanse camiños desertos qu'as veces facíanse espaciados frente a Mosteiros e prioratos. Tomaban o queixo da serra e o viño dos maragalos sempre co fusil preto da man. A negra fol pol-o mes de Sant-lago: camiñaba a Milicia con douscentos homes de Iropa. Mandaba un coronel rexo, de poucas falas, sempre co ollo no hourizante, don Bonaventura de la Bárcena e levaban un longo convoi pr'a Cruña. O moza arelaba chegar. Tiña parentes preto da Colexiala, unhas doces primas que gostaban do seu aire de forte mozo montesio e da sua curtesía antiga. Gos- laba da mar, e de ouvir falares extranxeiros no Porto. De fixo a segunda visita era pr'os Ma- sós. Non eran de temer as partidas. No millor chegaron novas; o coronel tiña razón en ollar sempre pr'o hourizonte. As que baixaban pol-o monte eran gerrillas de tropas regulares; tras d'elas viñan reximentos esprimenta criados por Zumalacárregui, os millores dos calristas. Era a expedición de Gómez. Gracias a que non tiñan caballería. Bonita acción na que os tiradores chegaban como cobras apon- tando ós xefes. Pol-os colos fuxían gresos de abenza O coronel divertiase no combate, mais chegaban ás cabezas das colmenas e houbo que salvar o convoi cará ezquerda. Duas le- goas de relirada has o Mosteiro do Sobrado, pol-o monte, arreando diante as reatas de mu- las entre xuramentos e defendéndose lombo a lombo de monte contra aquiles navarros pelu- dos como os osos. Viu cair c'un tiro no pello ó médico da rúa de Batitales Inda se lle acendía o sangue lembrando como ficou o cadavre no pontillón. Vía o sitio e como os calristas pisa- ban o morlo. O final, un frunfo pols no per- deran unha besta e tudos acougaran no vas- tinto do Mosteiro. Alí tiñan boa defensa e o inimigo non s'estreveu. Os poucos frades que andaban por ali desfaguíanse en cumprimentos e facían que tian vendo os soldados desapellar as pipas e cortar xamós e cantar o Himno de Riego nos craustros ecoanles. Tal xenreira lle colleu o mozo á Gómez que salu voluntario con 30 homes pra picar á relirada cando a expedición voltaba de Sant-lago. Nas Cruces pillaron prisioneira medea guerrilha: un dos calristas rezaba en latín com'os cregos.
En Masi, na Arzúa, en Monterroso, moito camiñaron tral-as partidas, no 36, no 37 e no 38. Nos descansos en Lugo xa entraba na bibrioteca de tio, era sonado progresista e gas- taba un xenlo enrabechado que lle frouxo mais d'un desafío. Tiña ás veces soedades de non sabia qué. ¿Sería médico? O seu deber impú- lase d'un xeilo sinxelo: era un home; loitaria hastra salvar a liberdade, i-a neniña bunita e inocente miña cousiña! que tremaba de gozo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718812.xml
68. - FORTES, J. «As fibulas do Noroeste da Península». Revista PORTUGALIA. Vol. II fasc. I. páxinas. 15 a 33. 1906.
Tral emba fibula de La Tene da coleizón Blanco Cicerón.
69. - FRANKOWSKI, Eugeniusz. «Hórreos y Palafitos de la Península Ibérica». Madrid. 1918.
Cidade lacustres galegas.
70. - FULGOSIO, Fernando. «Monumentos prehistóricos. La piedra vacilante de Silva Boa». Galicia Diplomática. Ano III, n.º 16.
71. - GARCÍA, Higinio. «El monte de Santa Eufemia antigua Abobriga?» Boletín de la Comisión de M. H. y A de Orense. Vol. VI, páxs. 491 502. Nov. - Dic. de 1922.
72. - «Exploraciones arqueológicas en «Monte dos Castelos». Entrimo, Orense». - Boletín de la Comisión de Monumentos Históricos y Arqueológicos de Orense. Vol. VI, núm. 143 Marzo-Abril de 1922, páxs. 390 a 396.
Noves confusas da estación prehistórica, dólmenes e insculpturas, resto de vivendas.
73. - GARCÍA DE LA RIEGA, Celso. «Galicia Antigua. Discusiones acerca de su geografía y de su historia». Pontevedra, 1904.
Arte rupestre, interpretación de textos antiguos, etc.
74. - GARCÍA ROMERO, Celestino. «Galicia y las Islas Británicas en tiempos remolisimos». Boletín de la R. Academia Gallega. Ano XX, números 170, 171 e 172 (1925).
Epigrafía comparada.
75. - «Un templo primitivo en el colo de Amorelra». Boletín de la Real Academia Gallega. Ano XVII, núm. 145. 1922.
Estación prehistórica da serra de Barbanza, consistente ao parecer en penedos con tanques.
76. - «El gallego y el latín». Boletín de la C. P. de M. H. y A. de Orense, números 163, 164 (1925), 168 e 169 (1926).
Defensa de protohistorismo do idioma galego.
77. - «Una visita al Santa Tecla». Boletín de la R. Academia Gallega. Ano IX, núm. 104. 1916.
78. - «Santiago y el burgo tamárico de Solovio». Revista ULTREYA. Núm. 7. Santiago. Octubre de 1919.
Menzoas castros de esta bisbarra.
79. - GARCÍA TEJEIRO, Miguel. «Castroverde. Pequeñas Jornadas por su distrito». Lugo, 1918. Volumen I, páxs. 119 e sigts. e 169 e sigts.
Castros. Palafitos en Espasende. Mámoas e Dólmenes.
80. - «Sartegos de la comarca de Castroverde de Lugo». Lugo. 1920.
Machados de pedra.
81. - GONZÁLEZ DEL RÍO, Jesús. «El Dios Arminio en España». Revista de Archivos, Bibliotecas y Museos. Ano XXVIII, páx. 202.
Arte rupestre galego.
82. - HERNÁNDEZ SAMPELAYO, Primitivo. «Hierros de Galicia». Memorias del Instituto Geológico de España, Madrid, 1922.
83. - HÜBNER, Emilio. «Variedades. Galicia histórica y prehistórica». Boletín de la R. Academia de la Historia, vol. XL, 1902, páx. 547. Tomado da Revista Crítica de Historia y Literatura. Ano I, núm 12.
Gaba os traballos de Micihrira anque desiste en apreciar como fericios os campamentos de Bares e o camiño de Serra Faladeira, pois ii cóldacs romanos.
84. - IGLESIAS VILARELLE, Antonio e PINTOS LOIS, Octavio. «Seleción Arqueolóxica». Revista NOS, núm. 16.
Noticias de estaciones prehistóricas.
85. - JALHAY Eugenio, S.J. «El Asturiense en Galicia». Boletín de la C. P. de M. H. y A. de Orense. Vol. VII, núm. 165, Nov.-Dic. 1925, páxs. 341 a 352.
Estación asturiense de Sés e novos xacimentos de A Guarda.
86. - «Los grabados rupestres del extremo sudoeste de Galicia (Arel2 Lores de Oya, provincia de Pontevedra)». Boletín de la C. P. de M. H. y A. de Orense. Vol. VII, núm. 167, páxinas 375 a 385. 1926.
Arte rupestre de esta bisbarra.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571881.xml
15-6-27
Núm. 42
[?]
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571887.xml
NOS
Os sinos rompen a bater ceun balbordo que abouxa. Os foguetes e as bombas de trono estoupan por dúcias. Comenza a misa cantada. Non hai maneira de ouvila. A grea, suante, impregadora, inqueda, revoltada, enche a nave e afranca as porlas. Ó toque de «santos», entre un cramor doente, unhas mulleres, a chorar e a lalarse, sacan da eirexa un velliño que ven medio afogado e unha moza a quen «lle dou unha dada» e trai nas meixelas os cores da morte.
Cando a misa é acabada, o xentío, como os grans desbullados d'unha mazorca, corre a todol-os ventos. Armase un barullo de mil demos por un chapeu que queda atrás, un pano que se racha na loita das apreturas, unha sala tripada que se esgaza ou unha mau alrevida que fura mais da conta en onde non debe.
Entra na eirexa a xunta de bois carreleiros, cubertos de mantas bordadas dende o rabo ós cornos, que o señor abade foi a buscar, revestido de capote e coa charanga por diante, para tirar do carro procesional en que sai a santa imaxe de Nosa Señora da Franqueira, labrada en pedra galega de gran negro e duro pol-a mau sinxela d'un canteiro descoñecido do século VIII. Imaxe bendita e milagreira que enterrada catrocentos anos para libertala dos aldraxes dos mouros, foi agora, sin respeto, enlixada c-un policromado lamido e rechamante.
Sal a procesión. O carro de bois, no que foi enxergada a sagra Imaxe camiña devagariño, namentras os devotos puxan os agullóns de guia do gando. Atento ós ofrecimentos e c-un ollo na bandexa onde vai caindo o diñeiro das puxas, val o señor abade. Dous pasos mais adiante, trenzan os arquillos e baten os palltroques os mozos e mozas das catro parexas da danza. É un baile relixioso, de música primitiva, sinxela, sostida, sin variacións, axeitada as reverencias, pasos e axoellamentos de un rito vello. Elas, ben escolleitas, son unhas rapazas cheas, roibas, en louzana xuventude, todas por un altor, que levan chambras albelras, cadeas de ouro e collares de vidro ó peito, os cabelos en trenza, as faldas, brancas como as albasneves, garnidas a punta de agulla con encaixes voantes. Eles son a fror da mocedade da feligresia e aparellan garridamente co-as compañeiras: visten pantalóns e camisas de lenzo branco, un feixe de cintas e charoles arredor da cintura e uns antigos «panos de galería» cruzados pol-o peito e pol-as costas, en xeito de banda. Beilaban trenzando e des-trenzando os cordóns atados a un varal, n-un virarse e revirarse tan entrampallado e unhas voltas e revoltas tan súpeles e enguedelladas que mete medo pensar nos centos de ensalos de que tiveron mester.
N-esto, ó paso da Virxe, sóbor d'un taboado erguello a carón da eirexa, aparece unha figura de home do que pouco mais se vé que un casquete de soldado prusián, un villéu compostelán e unhas barbas longas e pretas. A xente di que é o Mouro. Frente do taboado, diante dos bois xinguidos ó carro da Virxe, está de xoelhos, en adoración, un mozo que ten na man un sombreiro de dous cornos, do xello dos que levan os Xefes de Administración de primeira clas, viste un casaquín de albardeiro relal e calza unhas bolas de media cana e esillo das dos gauchos da Arxentina. A xente di que é o Cristián.
Mouro e Cristián encáransese de súpeto, e o primeiro espétalle a berros ó bo e silencioso adorador da Santa Virxe un romance de verbas acesas mesturadas de «Já, já!», no que lle ofrece montes e moreas, ouro e pedras brillantes a carretadas, un pazo de prata fina e unha irmán mais belida que unha estrela que está, baixo sete chaves, n-unha torre das suas terras da Moureria, en troques de que lle volva as costas á santa imaxe de Nosa Señora da Franqueira.
Ouvida a derradeira proposta, o Cristián feito unha salación eléutrica rompe a falar n-outro romance valente. Mele xentío escolta-lo. Non quere alaxas, nin casamento, nin torres, nin castelos. El ten de ser, até á morte, cristián e devoto de Nosa Señora da Franqueira.
A disputa, sempre en longas «iradas» de versos que unhas veces cadran e outras non, toma mal cariz. O Mouro arrinca un charrasco que pon medo, mais o Cristián desenvalna o seu espadín de oficial de correios e despois de un bo anaco en que baten ferro contra ferro, o Mouro cai morto sin dicir al.
A grea que sua a fio, enlouquecida, enrabia-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571888.xml
6 NÓS
de ledicia, rompe n-un palmoleo que afrona a campía.
O que resta da procesión é unha desfeita. Como si a todo o mundo lle entrara unha fame de lobo, mozos e vellos corren en precuro do xanlar.
O Mouro que, todos os anos resucitado, morre todos os anos o día oito de setembro, é o mouro Birnarem de que fala a Relagao de tesouros e encantamentos que se atopa n-un pergamiño galego-portugués aparecido o ano de 1.065 no castelo mourisco de Don Gutierre de Altamira. As liñas que falan de Birnarem din de este xeilo:
Ao sul da Franqueira, dez homes de longo no pico do altiño, está encantado n-un soullo o mouro Birnarem, deitado sobre ouro e con zapatos reflelidos de brilantes da coroa d-un rei godos.
Cando ó cair da tarde del por acabada a festa e tornaba en boi compaña cara o meu fogar, mirei para o pico do altiño e cavilei con pena que ali estaria xa de novo o mouro Birnarem, metido no soullo: o bo de Birnarem que se ergue todol-os anos para morrer diante do carro de bois, do carro galego, do carro trunfal de Nosa Señora da Franqueiral
RAMON CABANILLAS
O SECOLO XIX
UNA VIDA
NAQUILA mañanciña do 1867 o capitán don Antonio tivo que disimulare un amolecemento do seu xenio esgrevio. O fillo camiñaba pra Sant-lago. Ó pé da escaleira agardaba ca besta o senhor Estebo da Poboanza. Os vecl- ños asomaban o bico pol-as porlas e curros que cinguen o grande campo dos caracochos. No pontillón xa barullaba o regueiro cas primeiras augas oufonizas.
Outra aperta ó rapaz lanzal vestido de pana. Outros consellos pra ocultar aquila cousa que esgarabellaba na gorxa. Logo nin consellos. Aprelas, e cicals outra onza pr'o bolso. Pra non ouvir os salalos da nal o capitán rubiu adispacio car'ó monte. Dend'o alto da calzada empedreada, ollando pr'o Poente viu un pano acenando na revolla onde rematan os agros e comienzan os penedos da baixada. Logo soilo o camino, o anaquiño do mundo l-a sombra erguéndose priguizosa do terrón labrego.
O capitán sentado na muradella consideraba na apariencia o eldo qu'il fixera a forza de traballo, esnaquizando pedra, arrincando tor- gueiras, guiando as augas bravas Cumprialle terra ó soldado causo. Mais no fondo cavillaba, e pol-o seu esprito cruzaban cada vegada mais espaciados e distantes os cicros dos anos decorridos.
As primeiras lembranzas: un aer xiado de montana arrincando pizarras dos treilos; o cantar do eixe labrego facíase medoñento o entrar os carros pel-as portas da muralla. Os rapaces saían fora d'ela e xogaban, ó acougo do norte, c'us grandes anacos de vidro das fiestras esnaquizados dos torreós. Falaban de non cruzar por certo logar pol-o espavento de alopar pernas ou testas de ladrós axusticiados. El, o Anlonciño, forte rillote destemido, pesaba sempre. Logo, a longa noite e debullando latín na sala lonxe do fogo pols Iste soilo quentaba es pernas das persoas maores. Cando falaba Misia Aguslina esvaianselle ó neno as liñas do Nebrija ouvindo aquelas heslóreas das casacas roxas dos ingleses que na fuxida botaron nos puzos o ouro da caixa militar, dos reximentos de Soult, dos peisanos que baixaban do mon- le i-aogaluñaban pol-as murathas pra lraguer ós de Lugo novas das partidas.
Unha vegada o resario parouse por unha musiquiña que estrondaba na rúa; seguiron decorrendo os pater namentras tremaban os xionllos do rapaz co ritmo d'alaque do Himno de Riego.
Xa d' home (dazaoilo anos, viexslas a cabalo pra entenderse cos rendeiros de centeo e cas- lañas, unha noiva albiscada no oco sombrizo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718818.xml
16 LIBROS GLAEGOS
FÁBULAS GALAICO-CASTELLANAS, por AMADOR MOTENEGRO SAAVEDRA, Lugo, 1927.
Velequi un libro fadado pra ser popular, un libro dos qu'a xente mais busca e lé. O autor esprica nas verbas limiares conqu'emprincipia o libro coma naceu n-il a vocación de fabilista, lendo de neno a Iriarte e Samaniego, traducindo logo a Esopo e Fedro e despois a Lafontaine, Campoamor, Hartzenbusch, etc., e com'iste libro é recensión d'outro publicado no 1892, aumentado con novas fábulas compostas dend'entón.
O xénero clásico por mais que sexa, na forma definitiva que chegou a coller, d'orixe oriental, non é dos mais cultivados entre nós, anqu'a fábula en prosa —no concepto que dá d'ela por exemplo Van Gennep— e n-outra forma diversa da consagrada, abonde no noso folklore. Iste feito dalle mais intrés ó libro do Sr. Montenegro Saavedra, fora dos seus intrínsecos méritos de gracia, bon senso e san filosofía, da facilidade e arte con qu'estan escritas e do galego rico, anque un pouco desigual e ceais demasiado popular qu'emprega nas que están na nosa léngoa, que son as mais (45 das 72 e un poema que contén o volume). Por certo que non deixa de ter chiste a disculepa que da por pór ó último as castelans...
Ser, é un libro da antiga escola dos nosos escritores do século pasado; o feito mesmo de ser bilingue sona xa un pouco arcaico, pois hoxe, os nosos escritores qu'escriben nas dúas léngoas, pubrican aparte as cousas galegas das casteláns. Mais iste mesmo sabor antigo por pouco adoiledo, dalle intrés, enon lle tira nin migalla do mérito que len, antes polda que pra moitos seña por elo millor.
S. N.
Non deixe de mercar
COUSAS por CASTELAO
Prezo CATRO pesetas
LETRAS D'AFORA
DÉFENSE DE L'OCCIDENT, de Henri Massis.
PUBLÍCASE na mesma colección «Le Rosaeu d'or» no que figura o libro de Berdiaef xa lembrado na Revista NÓS. Precisase unha erasiicación e un estudo esgotador das doutrinas sobre a decadencia d'Occidente —s'hai quen teña ánimo d'abondo pra enxergal-o problema d'un xeito ousefivo. Pol-o pronto temos un feito: xa non ha espíritos europeos e cada esquirior loce as coores do seu medio nacional nin ben ou nin mal? Eu coldo qu'un ben. Pois cicais s'afunda Europa seguindo rexó o espírito de cada nación (verdadeira) do mapa da Europa.
Massis volta coma moltos, os ollos á Edade Media, quer o triunfo d'aquil ideal «de perfeución e unidade cristiana» disposto pra dominar o mundo enteiro. Cristianizando a Asia salvarase ela, Europa e o mundo. Unha das cousas orixinais do libro de Massis atópase na interpretación que concede ó papel de Alemaña. Pra il a Xermania asoballada e desarmada vingase da cultura mecánica do Occidente e á mesmo tempo xustifica a sua derrota, reposando no seo da conciencia oriental. Os misli-cos, lavistas, confucianistas mais ou menos modernizados pol-os Gandhi, Tagore, Okakura e outros son resebidos como en ningures na terra do idealismo, do «Werden» e do Inconcente. Keyserling é o profeta do Oriente. Tamén é oriental a crenza do sovietismo pois Massis pensa que o pobo ruso endexamalas se ergueu por riba d'unha relixión de folk-lore. Massis frente do cristianismo da Edade Media, soilo salvador do mundo guiado pol-a verba de Cristo, pon tuda a grea do Anticristo: (budismo, lavismo modernizados, bolchevismo, laicismo e humaniterismo).
Massis coma bd franeés non condena ó humanismo enxergado no senso amprio. O igual que seu xental devanceiro (devanceiro en tantos camiños!) Peguy pense atopar en Homero, en Safocles, en Virxilio un preludio do abrente cristiano. O eslavo Berdiaelf olla nas Humanidás o principio da morte espiritual da Europa. O final cada un de sua terra.
Imprenta LAR. Real, 36 - 1º. A Cruña
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571884.xml
As romaxes de Nosa Señora da Franqueira
APUNTES D-UN OFRECIDO
(Seminario de Estudos Galegos 24-IV-927)
un a Nosa Señora da Franqueira pelegrino dunha doenza do corazón. Fun dúas veces, na festa do Malo e na do remale do vran, e alá tornaria duascencentas, si ElSeñor me dera vida e saude.
Os camiños son longos e de mal andar, encostados e pedreguentos, mais a romaxe ten un segredo feltizo que a fai saudosa no relembro: viven n-ela prestixios e encantamentos de edades lonxanas góstase o sabor a xesta brava e vense luces de miragre e escóltanse voces montesías nas que latexa a alma da nosa Terra.
Na festa da primavera, á luzada do día, saímos de Mondariz - Balneario arrodeando a imaxe de Nosa Señora de Lourdes, palrona da feligresía, levada en procesión, cubierta de rosas. Ó son dunha vella cántiga litúrxica, pol-os sendeiros sombrizos que suben á ponte de Domas.
A pouco andar, na xunta das veredas, á altura de Vilasobroso, atopamos coa procesión da parroquia da Portela. Dunha e doutra banda, os xentíos pelengrinos detéñense un instante. Arrecenden a gloria as folliñas novas dos carballos e son de cristal as que locen os milleirales orballados. Na serenidade do ceo
esfalan os foguetes, as músicas aldeás rompén a tocar e dá comenzo o trenzado duns pasos e reverencias rituais que os séculos virón como foron recollidos respetosamente de xeneración en xeneración. Os pendóns parroquiais, feitos de grandes lenzos de damasco roxo, adiantanse solemnemente, e por tres veces apántense en terra, facéndose reverencia, a tempo que os portadores se axoellan rítmica e cerimoniosamente; as sagras imaxes incríñanse e saúdanse como n-un encontro de raiñas e princesas nun estrado cortesán; mozas e vellas, erguendo os varales de andar camiño remalados n-un feixe de ramallos de fluncho, cantan unha ladainha de bendicións axustada a unha vella canturia:
Estrela locente
na noite pechada,
a alma sin guía
pon-a encamiñada.
Benzoa mazorcas,
tullas e plornos;
enche de panciño
árboles e fornos.
Benzoa amorosa
a palla e a espiga,
as follas da rosa
e o dente da ortiga.
Benzoa, Señora,
o casal e o lobo,
o niño da rula
e a cova do lobo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571882.xml
BOLETIN MENSUAL da CULTURA GALEGA
DIREITOR LITERARIO
Vicente Risco
DIREITOR ARTÍSTICO
Alfonso R. Castelao
DIREICIÓN E REDAUCION
Sto. Domingo, 47 - OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Real, 36 1.º - A CRUÑA
ABONAMENTO
Doce númaros, na Península 6 pesetas.
Fora da Península 15 ..
Númaro solfo na Península 1 ..
Na Arxentina 60 centavos
En Cuba 30 ..
NOTA
Este boletín non pubricará mais orixinás qu'os que foran direitamente solicitados pol-a Direición. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
SUMARIO
Balbor, por Gonzalo López Abente.
As romaxes de Nosa Señora da Franqueira, por Ramón Cabanillas.
O século XIX, por R. Otero Pedrayo.
Bibliografía da prehistoria galega, por F. L. Cuevillas e F. Bouza Brey.
Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza.
Os homes, os feitos, as verbas, pol-a Redaución.
Reloxería ZENITH
MÁQUINAS PARLANTES, DISCOS
AGULLAS e ACCESORIOS
M. CALVIÑO - OURENSE
VICENTE RISCO
ABOGADO
Sto. Domingo, 47-2.º OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718816.xml
Chamou o xuez aos tres irmaus e contoulles o caso dicindolles que se espricasen, senon que os melia na cadea.
- En nin xiquera lle vin o tal cabalo, señor - dixo o irman maor - soupen que por ali pasara un cabalo coxo, porque se vian as sinas na terra e unha das ferraduras estaba mais calcada que as outras.
- E eu - dixo o outro irman - dixen que era torio, porque os centos d'un lado estaban comidos e do outro non, sinal de que so via d'un lado.
- Pois eu dixen que era rabón - rematou o outro - porque ainda non saira o sol e os centos estaban cheos de orballo, e si o cabalo livese rabo, o andar dando coil d'un lado pro outro, había tiralo-o.
Satisfeto o xuez con estas razós mandou retirar os tres irmaus dicindolles que ainda non podia resolver o seu asunto astra o dia seguinte, pro aquela noile ceaban e dormian na casa d'il.
Foron cear os tres irmaus e puxéronlle na mesa un cabirto asado.
- A cabra que pariu iste cabirto, pari outro o mesmo tempo - dixo o maor dos irmaus.
- E amamantouno unha cadela - dixo o outro.
- E non sabeis unha cousa? - dixo o mais pequeno - O amo evos fillo d'un mouro
Unha criada que por ali andaba, ouviunos e foillo contar o xuez.
A mañán seguinte, preguntalles o xuez como sabian o que dixeran a noile antes.
- Soupen que a cabra que parira o cabirto, trouxera dous xuntos dixo un d'iles - porque o cabirto tiña as costelas d'un lado mais delgadas que as do outro de estare arrimado o seu irman.
- E eu soupen que o amamantara, unha cadela porque lle votel os osos a un can que por ali andaba e non os quixo comer; de ali saquei que tiña algo de can.
- Pois eu dixen que voslede era fillo d'un mouro, porque cando se sentou a veira do lume puxo os codos nos xoellos e a cara nas maos que e a postura dos mouros.
Entón o xuez colleu un coitelo e foixe onde a sua nai e dixolle:
- Ay mi nai a min dixéronne que era fillo d'un mouro. I é certo?
- Será, fillo, será. O teu pai livo un criado mouro na casa e pode que sexas fillo d'il.
Voltou entón o xuez onda os tres irmaus e dixolles:
- Pra resolver o voso asunto imos faguer asi: Ide a sepultura do voso pai, cortaille a cabeza e traguédema.
- Vamos alá! - dixeran os dous irmaus maores.
- Non - dixo o mais pequeno - quedaivos vos coa casa, mais eu eso non o fago co meu pai.
- Está ben - dixo o xuez - Ti eres o verdadeiramente fillo de teu pai. Tua é a casa.
Colleitados no concello de Lobeira, por XAQUÍN LORENZO
Lobeira-27-V-927
Dilos referentes a xentes e pobos (i)
Minlirás, os de Cibreiros.
Poucas verdás hai en Boeiros:
Teares vellos, Chaodarcas:
Pica toxos, Anduriñas:
Pecha pan, Outeiroimeao:
Laxas duras, Cimadevilla:
Zarramangueiros, os de Dioselo;
Bouceantes, Casmartiño:
Abogados, Caspiñón:
Pleiteantes, no Outeiro;
Xente noble, Santa Maria;
Carniceiros, na Derrasa;
Carpaceiros, no Penedo;
Calzafouces, en Pedralo;
Altas sebes, na Medorra
I-alá val a conta toda.
Istes lugares, menos a Derrasa, son os que formaban a parroquia de Santa Maria de Moreiras, antes do derradeiro arreglo parroquial.
Rec'lido por BEN-CHO-SHEY
Santa Maria de Moreiras. Ourense.
(1) Vexase o número 38, onde se publicaron os do mesmo dos contelos recollidos por Castelao en Carballeda (Ourense). O Dr. Gabriel Maria Vergara Marín foi estudoso da área e autor de varios traballos sobre os sagas, adaxias, provérbios, locuções, frases proverbiales y modismos gallegos empleados en España con relación a otros pueblos; Caracter y cualidades de las diferentes regiones españolas, según las frases populares empleadas acerca de ellas; Cosas raras y curiosas de algunas localidades españolas sobre los cantares y frases populares; Apodos que aplican a los habitantes de algunas localidades españolas y frases proverbiales que ellas, nas queales se contén material etnográfico de gran valor; constituido no ano 1883, baixo a presidencia de D. Eusebio Pardo Bazán, e figura nas preguntas 38 e 39 do cuestionario publicado por les.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571886.xml
Pásanos diante un «brasileiro», a cabalo, alrancando o camiño co-as alforxas, que van cheas que estoupan, deixando ver os moleles de pantrigo e o bico de corno das botas carreiras que levan o bo viño da terra, o «de contra a paredes, gala e orgullo da adega pelrucia. ¡Ben que val, finchado e solene, cadeas de ouro a locir, o «Jipijapa» até as orellas, o pantalón a media perna deixando ollar as cintas das ciroias cingindo os calcetins de seda, a ralas verdes e amarelas, mercados en Rio de Xaneiro! ¡Ben que val o finchado «brasileiro» amontado no seu cabaliño barrufelro, satisfeito e maxestoso como un raxá de terras da India sóbor d-un diviño elefante branco!
Repostos a medias, arrancamos de novo camiño adiante. No perguntar non hal malicia. Falamos c-unha velliña que xa torna da romaxe c-un rapaciño nos brazos e unha ristra de rosquillas na man:
—¡El, miña señora! ¡El estamos moi lonxe!
—¡Non, señor, non! ¡Ahi, á volta!
Tomolle medo á contesta, porque na nosa fala «ahi, á volta», como a carreiriña dun cans, son ditos que o mesmo marcan o tempo de rezar un credo como unha hora de bo camiñar.
De ali a pouco, abafados do ar quente, alabareados de sol, pasamos a veira de «A coutada da Virxe», unha devesa, zarrada sóbor de si, na que se erguen, a montes, as xestas bravas, envaradas e fortes, da outura de dous homes. Os ramallos que por riba do valo caien no camiño, están cheos de nudos «feitos c-un dedo». É unha vella crenza, enraizada vinde légoas á redonda: as mociñas casadeiras que na festa do Nadal de Nosa Señora, pelegriñas da Frunqueira, domeñando unha poliña de xesta e dándolle voltas e voltas c-un dedo tan somente, aciertan a añudala, casan dentro do ano. ¡Qué cores de cereixa lle saíron ás fazulas a aquela rapaciña que ó pasar, sorpresamos alafegada en darlle voltas e voltas á ponla de xesta.!
Súpeto,
ecco apparir Gerusalem si vede.
¡El Señor sela loubado, a torre do campanario está diante de nós! Novamente nos atopa-
mos ás portas do lugar peregrino e de repouso.
Os calexóns da aldea, que se relorcen entre as paredes das casas do santuario, ferven de xentío que fala a berros e prega paso e rías
gargalladas e fura e brinca, abafada de suor. Aquí e alá, esténdense longas ringleiras de canastos acogulados de bolas de pan, de rosquillas, de melindres e de froitas da terra. O abrigo da parede do norte da cirexa érguese un fume que cega: ven das caldeiras en que o pulpo ferve a cachón.
Hai unha pasantía estreita que do comenzo do adro rube ó porche da ermida pol-a que se adiantan de xoenilos cubertos de tarlatan dos «ofrecidos», levando na man un faroliño aceso ou unha vela de cera atada a unha cana, a moza que fixo voto cando estivo á morte d-unha freve malina, a nal que chorou por morto o filliño que foi a servir ó Rei en terra de mouros, a dona que veu, ledizosa, retornar san e salvo o home benquerido, longos anos ausente nas terras ardentes do Brasil ou da Habana.
Tullidos, cegos, lacrados de maus e pernas, roidos de males segredos, probes e doentes que correron todas as ermidas e felras e mer-
cados, por oficio ou devoción, axelláronse nos recodos e corrunchos de mais paso, co-as maus tendidas, barbullando cen e cen veces en ladalña sin fín, os antigos lalos pregadores de esmola: «¡Non hal ben como a da visla! ¡Mirai como me vexo! ¡Facédeme o ben d-unha caridade, almiñas boasts!... Ó pé da cancela de entrada ó adro está unha muller cubierta de loito, inda en días louzanos de ma-
turidade, c-un rapaciño no colo. Chorosa, c-unha voz de anguria que corla o corazón, en verbas sinxelas non deprendidas, di a sua cola flrente: «¡É a primeira vez que pido n-un camiño! ¡Ponde os ollos n-esta disgracial! ¡Dóume Dios este filliño parbo e cego! ¡Pido para el que non me deixa ganalo! ¡É a primeira vez que pido n-un camiño!...»
É unha dor que se crava no peito como unha espiña.
No adro unha charanga e un galtelro tocan e locan sin punto de repouso. O vento arde. A poeira que levantan os beiladores, afoga. É a hora do «paseio de moda». As señoritas al-
déans van e veñen, collidas das maus, a falar, a rebulir como paxaros. Hai unha que arrastra todal-as ademiracións dos mozos labregos que a miran c-os ollos moi abertos sin dar creto ó que ven; é unha rapaza alleira, belida, de cor Irigueira, que leva os cabelos «a la gar-
conne».
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718813.xml
NÓS
87. - LA GÁNDARA, Fray Felipe de. «El Cisne Occidental. Canta las palmas y triunfos eclesiásticos de Galicia». Derradeiro terzo do s. XVII.
Pala de cidades asulagadas
88. - LA IGLESIA, Santiago de. Prenistoria gallega. Notas para un catálogo. Almanaque ferrolano para 1907.
Descripción dos ouxetos da colección do autor.
89. - LEITE DE VASCONCELLOS, J. «Religiões da Lusitania». vol. I, páx. 266, 1905.
Cita os dólmenes galegos das Pontes de García Rodríguez e de Mondoñedo.
90. - LOPEZ DE VICUÑA, Ramón. «La piedra con signos del Monte dos Bicos». La Voz de Galicia, diario de La Coruña, núm. 5293, 15 de Agosto de 1898.
Artigo poado reparos ó de Martinez Salazar (véxase) sobre do mesmo alxemprar de arte rupestre.
91. - LOPEZ FERREIRO, Antonio. «Historia de la S. A. M. I. de Santiago de Compostela». Tomo I. Santiago 1898.
Hachadegos de ouxetos prehistóricos.
MACALISTER. - Vexase BREUIL.
92. - MACIÑEIRA, Federico. «Investigaciones prehistóricas de Galicia». La Ilustración Artística. números 684 e 687, páxs. 126 e 174. Barcelona 4 e 25 de Febreiro de 1895.
Dólmenes e túmulos das Pontes de García-Rodríguez.
93. - «Burum». Almanaque ferrolano de 1909, páx. 121.
Identificación de esta localidade antiga e actual Bares e novas de monumentos prehistóricos.
94. - «San Andrés de Teixido». La Coruña, 1922.
Reproduz un machado de pedra de S. Andrés e outras lembranzas prehistóricas.
95. - «El Castro de San Saturnino». Almanaque de Ferrol para 1906.
Hachadegos de un torques ou bezalete de ouro e de unha fíbula do tipo de Sobroso.
96. - «Los fenicios en Galicia». La Ilustración Española y Americana. 30 de Agosto de 1896.
Hachadegos de un puñal de bronce.
97. - «Ejemplares gallegos y portugueses de la escritura bemlesférica». Boletín de la R. A. de la Historia. Vol XI, 1902.
98. - «Prehistoria de Galicia». Galicia Diplomática. 1893. números 20 e 21.
Traballo incompleto por suspenderse a publicación da revista no número 25.
99. - COMUNICACIÓN do achadego de un machado de bronce da freguesía de Senra, lugar de Sá a catro legoas de Ortigueira. Galicia Diplomática. Ano 1892, núm. 2, páx. 13.
100. - «Piedra oscilante de Samarugo». La Voz de Galicia, diario de La Coruña, 14 de Agosto de 1896.
101. - Resto de una pesquería en Galicia. La Voz de Galicia, diario de La Coruña, 25 de Xullo de 1896.
102. - «Castros prehistóricos de Galicia. Apuntes para su estudio». Revista Crítica de Historia y Literatura española, portuguesa e hispano-americana. Ano II, núm. 4. Abril 1897; Agosto e Septiembre 1897. números 8-9, páx. 264; números XI e XII ano IV, Noviembre-Diciembre 1899, páxs. 493.
Incineracións en pequenas cistas no Castro de Vila dos Cotos (Ortigueira), etc.
103. - «La Silla de la Coronación de Inglaterra y la Piedra de Scone». La Coruña, 1911.
104. - «Arros». Boletín de la R. Academia Gallega, números 42 e 43, 1911.
Identificación de esta localidade antiga e demais.
105. - «Outra empuñadura de antenas de Hallstatt encontrada en Galicia». Boletín de la Real Academia Gallega. Tomo III, núm. 25, 1909, páxs. 1 a 6.
106. - «Un nuevo torques gallego de oro». Boletín de la R. A. Gallega. Tomo XIII, páxs. 347 e seguintes e 385 e segs. Números 154 e 155-156 (1923).
107. - «Relaciones marítimas entre el Norte de Galicia y las Islas Británicas en tiempos Prehistóricos». Boletín de la R. Academia Gallega. Tomo XIV, páxs. 73, 104 e 140. Números 161 e segs. 1924.
108. - MARTINEZ PADIN, Leopoldo. «Historia de Galicia. Vol. I. Ano 1849.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718817.xml
NOS
Os homes, os feitos as verbas
LIBROS
A ROSA DE CEN FOLLAS, por RAMÓN CABANILLAS. Mondariz-Balneario. 1927.
A obra cabaniliana enrequentoure c'un libro mais, qu'o Poeta da Raza nos presenta com'obra de mocedade, con certa vergonza d'amostral-a intimidade d'un corazón tenro, que pensa que xa non se levan, e. com'aco-chándose atrás dos nomes de Rosalía, de Becquer e de Heine. Discúlpase e lle non quer dar importancia a iste libro, que tirou o tidoo d'un dos mais punxentes poemas de Follas novas... Por si ainda queda algún balcón frorido...!
Non sabemos si queda algún balcón frorido. Se cadra, as enredadeiras vanse murchando apegadas ó cemento; agora hai froles de goma pra s'enfeilaren as donas que mercan na botica a fermosura. Mais a moda é moito mais superficial do que se pensa, e por fin, ou lodo volve ó seu, ou valse embora... E de todos xeitos, ainda hai quen cheire o recendor da rosad'amor que mesmamente semella pol-a sua nobreza, collida'no xardinde Rosalía. Somentes co olido da rosa ten comparanza a sentida vaguedade d'esta poesía purificada e limpa de tantas cousas que fan pecar ós poetas. Iste lirismo puro, tan dentro do poder d'espresión do Cabanillas, que non sería o Poeta da Raza si non fora tan gran lírico como é.
O engado d'istes poemas, pol-o demais, de requintada maesiria, ben se vé, está en como Iransparez o sentimento na sinxela craridade d'unha forma nidia, cristaiña e pura.
Supomos qu'o Cabanillas non ha ter pesar ningún por ter dado ó público istes fermosos poemas d'intimidade. E non é que non tivera xa dado nota semellante n-outros libros: Cabanillas é o mais completo, o mais vario, o mais multiforme, o mais rico, dos nosos poetas de todol-os tempos. Somentes agora, na Rosa de cen follas, hai mais sobriedade de forma, com'en Rosalía.
V. R.
A FIESTRA VALDEIRA, por RAPAEL DIESTE. Santlago. 1927.
A DA pol-as lendas de libros, d'unha das quales chegou á nosa mesa, esta comedia mariñeira do lan notabre contista de Dos Arquivos do Trasno, contista que tamén asoma ó final do libro con catro historias deliciosas: O neno suicida, Na morte de Estreliña. Espanto de nenos e O grandor do mundo, de raro e delicado sentimento.
A Fiestra valdeira é unha comedia mariñeira, de xeito simbolista, onde s'espalla a y-alma estranha, e nobre da xente que loita co mar, alma que aínda latexa forte con toda a fidalguía no vello mariñeiro, enriquecido, de quen os seus a quixeran botar. O asunto móvese arredor d'un cadro; ond'un pintor puxo ó ex-mariñeiro diante d'unha fiestra pol-a que s'enxerga o mar, as lanchas, os peiraos... Simbolo da y-alma e do pasado do vello novo rico. O Dieste chama á sua Comedia de remate ledo, porque o ten, porque por fin hai unha conversión, e trunfa a y-alma mariñeira, e trunfa a arte co-ela.
A obra val ben desenvolta, e ademais pódese repersentar; non é somentes teatro de lér. É unha obra mais que nos ven abrir ainde mais o degaro d'un teatro galego. Crar'está que canto mais se produza, mais se fará sintil-a necesidade de crealo, e ha chegar o dia en que xurda arrempuxado á nacencia pol-a obra escrita.
O Dieste traballa tamén a lingua con amor e sabidencia. Vese que lamén il é dos qu'apuntan verbas ás furladelas, com'o Nogueira da sua comedia.
A Fiestra valdeira cecals sexa menos rara qu'os contos, mais resulta tan felta, e con tan-la emoción, embora mais doce e mais sinxela.
V. R.
LEA VOSTEDE A LAR NOVELA GALEGA QUE SE EDITA MENSUALMENTE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718811.xml
NOS
cadores de bés dos conventos mandaban en Palacio. O exército e a opinión liberal tiña os ollos postos en Espartero. O capitán estando en Zaragoza foi dos primeiros en botarse á rua. Tiña diante si unha grande carreira militar. Mais o xenio franco e alporizado bó pra guerra non foi doado pra vivir desque se fixo a paz. Non se quería lembrar de cando tivo que escachar unha bolella na testa d'un coronel oficinista.
«Entón se decidiu a miña vida» pensaba. «Vin desterrado pra ista aldea, caseime e son un fidalgote de pouca terra. A herencia do meu tio de Lugo foi pros cregos. ¡E pra iso forma-
O capitán D. Antonio baixou de vegarciño cara casa. Seu fillo seria o qu'il non podía ser. Era un rapas franco, traballador, namorado dos oulos ideais que o pai apenas tivera tempo de albiscar na fogueira da guerra. Sentíase forte, tranquilo e ledo no seu homildoso renun- zamento. «Agora as batallas ganaron-se cos libros». O sentarse a mesa sentíu a saudade do fillo lonxano, misturado co orgullo de tel'o estudando na Escola Compostelán.
R. OTERO
Bibliografía da prehistoria galega
(Proseguimento)
59. - DOMINGUEZ FONTELA, Juan. «El Monte de Santa Tecla. Importantes hallazgos en La Guardia». Boletín de la Comisión provincial de Monumentos históricos y artísticos de Orense. Vol. VI. N.º 139 (1921).
60. - «Descubrimientos arqueológicos en Santa Tecla». Boletín de la R. Academia Gallega. ano XIV, n.º 131 (1919).
Véxase FONTES.
61. - EIJÁN, P. Samuel. «Historia de Ribadavia y sus alrededores». Madrid. 1920.
62. - FERNANDEZ ALONSO, Benito. «Galicia Prehistórica». Boletín de la C. P. Monumentos H. y A. de Orense. Vol. III, páxs. 292, 327, 347 e 368 (1908).
Dólmenes en Estrimo e arte rupestre.
65. - FERNANDEZ GIL y CASAL, Juan. «Sobre la identificación de las insculpturas del Monte Mogor con la moneda de Cuossos». Boletín de la R. Academia Gallega. Ano IX, número 108 (1916).
64. - «Sobre insculpturas rupestres en la provincia de Pontevedra». Boletín de la R. Academia Gallega. Ano XI, números 105 e 108, páxs. 193 e 279 (1916).
65. - «Apuntes arqueológicos». Boletín de la R. Academia de la Historia. Vol. LXVIII. Madrid 1916, páxs. 29 a 46.
Reproduz dúas insculpturas e material asoeallado en castros, así coma un machado de alvado. Pala de sepulturas romanas con cerámica pintada.
66. - FITA, P. Fidel. «La Mambla celto-romana y epigráfica de Bretal». Boletín de la Real Academia de la Historia. Vol. LIX 1911. páx. 412.
Novas tomadas de manuscritos de Frey Martín Sarmiento na propia Academia encol de mámoas galegas, de que falamos mais adiante.
67. - FONTES J. «Estación paleolítica de Camposancos (Pontevedra - España)». Revista BRO- TERIA. Ser. II. Vol II, Caminha. 1923.
Iste mesmo traballo apareceu traducido no Boletín de la C. P. de Monumentos H. y A. de Orense. Vol. VII (Xaneiro-Febreiro de 1914, baixo o título «La Estación Paleolítica de Camposancos. La Guardia, Pontevedra» e precedida de un prólogo de D. Xohan DOMINGUEZ FONTELA nomeado «La Estación Paleolítica de La Guardia», páxs. 241 a 244.
Aparición de útiles asturianos que se dan irracionalmente como chelenses.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718810.xml
no Pazo de Madri cando chegaban a bicarlle a manciña os esgrevios xenerales de volta do Norte, do Centro ou do Sul pois a lapa da guerra queimaba a España enteira e por mais rebulían os treidores e grazas a que Mendizabal...
Sí, fol un home, pensaba apesares de que lle viñan á mamoria us distingos mol ben arga- llados pol-o tío. Home de lei ó fin respectoso c'as doces velleces que son a ledicia das bons dixesliós e das conservas nos xardis de buxos...
Endexamais gastara es horas en tales cavi- lación. Xa non lle importaba a sua vida des- que se fixera señorote d'aldeia. Era novo l-aquiles anos de milicia pouco representaban pra il. Unha carreira botada a perder por un pulo de xento. Sentía unha mudanza no ser. Agora o fillo caminaba pra Sant-fago. O pai nantronte era mozo. Un fillo no Instituto fai novo ó pal. Ollando camiñar o fillo pr'a Un- versidade sabía que con il caminaba car'un vivir moderno o propio ser do pai disposto a facerse o que non poidera chegar pel-a guerra d-aquila lolia pel-a Liberdade e o espertar nas mañás de neboeira con anclas de botar a terra un nemigo... *Pra que meu fillo se desperte ca arela d'un novo libro liven gu que esperlar na palla do Maestrazgo pra desmontare un xinete de Cabrera, escudriñaba.
¡Don Ramón! A bandeira negra asombra dende Morello, Cantariega e Segura tudo o cerne da Iberia. O capitán sentado na murade- lla, choutaba na lembranza pro final do 1875; foi a Guipuzcoa co batallón franco de Lugo. Os vals estreitos, os ríos despeltándose sobre laxes e croyos, un verdore misturado c'as né- boas baixas e c'os falares vascos que se van apegando ás pedras, os santuarios i-os foga- res e fan sentir ó estranxeiro un isolamento qu'll quixera romper e non pode... Estivo na toma das liñas de Miravete. D. Carlos andaba como un ser mitolóxico e contudo presente trai-a liña de logo. Os batallós navarros eran penedias que habían de ser esnaquizados grau a grau. Lembraba as maldiciós das vellas cando a coluna liberal (Xá estaba no batallón de Gerona) cruzaba o pé da ermida de Nosa Se- ñora de Aranzarín. O seguinte ano, 1840 foi o Maestrazgo.
Eran dous exércitos diferentes. En realidade Navarra, Vascovia, Castela, Aragón, Catalu- ña, Galicia tiveron cada unha a sua guerra civil. Difrente en cada terra. No centro foi unha cousa única. As ordres de duque da Victoria D. Antonio estivera na toma da praza e castelo de Morella. Terras de cinza e pedra mia alepeadas pol-o sol, montanas secas mais feras qu'as que o inverno envolve en neves, vals sen auga, costas sen brétema, rios sen frores. Azul, arume e loila Cabrera e a sua xente eran unha grea de feras marelas e famentas, de gadoupa supeta e canda pilos e sempre inquedante. O capitán sorprendiase agora dos anos que levaba na doce preguiza da aldeia falando longamente c'os paisanos, compondo as contas vellas da casa, esculcando a medra do millo, o agromar das corballas, a rega dos lameiros. Cando alancaba pol-as terras do Maestrazgo non se figuraba afacerse a quiel- de solene dos cicros da labranza. Entón nos campamentos, nes garnizós, na noite atrebo- ada de cospirata, sempre s'alporizaba o xenio do capitán. Sentado na muradella homilde do eido criado por il, xurdialle a visión crara da campaña de Morella. O “lobo cano” coma Cabrera chamaba a Oráa, o frio estranxeiro Van Halen non poideran desaniñar ós calristas d'aquila oulura lemerosa. O capitán tembraba a chegada das colunas sofridos, tristeiras, bai- xo o ollar morno dos xefes. Cando se fixo o convenio de Vergara chegou Espartero. Os soldados amaban aquila figura feita pra domi- ñar moitedumes levadas porun enlusiosmo sin- xelo. O seu morrión era pra eles como o casco d'un xefe de cruzada. Do 20 ó 30 de Malo do 40 foi a loma de Morella. O capitán lem- braba o silenzo das rúas estreitas i-esporentes cheias pol-o bafo da quentura, sangue, fame e pólvora do sitio e do bombardeo. O 4 de xullo os batallós entraron a bayoneta en Berga baixo a voce atreboada de D. Baldomero. Das casas xurdían os tiros misturados cos teribres xuramentos catalás. O calar os cañós do der- radeiro forte D. Baldomero chamou ós oficiais distintos. O capitán recibiu unha aperia e unha cruz. Rematouse a guerra o 31 de Agosto e con ela un tempo da hestorea de Iberia.
Deseguida emprinciplou outra vida e outra lolta. Os calristas treidores a sua lei, e os mer-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718819.xml
SANATORIO QUIRURJICO
DIREITORES
Manuel Peña Rey
Ginecología e Partos
José Mosquera Blanco
Cirugía geral
Especialista na gorxa, nariz e ouvidos
Situado frente á Alameda do Crucero, ten todas as condicións precisas.—Prácticase toda clase d'operaçions.—Dotado de todos os adiantos que pide a actual Cirugía.—Modernas instalacións de RAYOS X pra diagnóstico e RADIOTERAPIA superficial e fonda con voltaxe de 220.000 volts.—Aparato de Diatermia pra tratamento de Anexites, procesos inflamatorios, reumatismo, etcétera. Lámpara de cuarzo pra sol d'altitude e ultra violeta pra tratamento d'escrofulosis, raquitismo, alopecias, eccemas, etcétera. Admítense embarazadas, e cóntase con material esterelizado pra fora da cbdsde en casos d'urxencia.—Poden colaboraren todos os compañeiros, previo consentemento dos directores.
BODEGAS GALLEGAS PEARES E OURENSE
Viños finos de mesa: Tinto TRES RIOS Blanco BRILLANTE. LOS GALLEGOS blanco e tinto
Macía e Valeiras, Apartado 18--Ourense
F. ROMAN E SACO
DROGUERIA
e FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono 28
OURENSE
LUIS FÁBREGA
Droguería e Farmacia
Progreso esquina a Luis Espada
OURENSE
MERQUE VOSTEDE
Plumeiros RAFIUM
De mais dura qu'os de pruma e limpa millor
Véndense en todos os establecementos do ramo
Andrés Perille - OURENSE
MERQUE VOSTEDE
SÍNTESE XEOGRÁFICA DE GALICIA
POR
Ramón Otero Pedrayo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718815.xml
Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza
Holas de folklore da Arca (Pontevedra)
DUAS PRÁTICAS Ó TEMPO DO NACIMENTO
1.ª Pra sacal-o enganido
As sacamadeiras ou sabias van coa parteira e o neno á irexa e múllanlle a cabeza con auga bendita.
E condición precisa que este ispido por completo.
Dempois de isto fanile c'un allo unha crus na fronte.
Ainda o levan ó altar maior, levantan a pedra da ara e pasan por baixo e por riba dúas ou tres végadas ó doente.
E pra finar de sandal-o danlle a beber en pingolas un mexunxe formado de viño, incenso, e mel.
2.ª Pra que o neno sexa rico
Móllase unha moeda, podendo ser de ouro, en viño, e daselle a chupar á criatura.
PRAITICAS O TEMPO DO CASAMENTO
1.ª Si o cambiar os noivos no acto de se casar, as moedas ou arras, lle cae algunha no chau pertenceulle o sacristán.
2.ª Se non deben botar foguetes nas festas dos casamentos. E sinal de que se han levar mal despois de casados.
En col de isto hai o refran:
na boda non botes foguetes
Porque dempois andase os moquetes
Comunicada por
RAMON MARTINEZ LOPEZ
Os tres irmaus
Había unha vez un pal que tiña tres fillos; un día o pai morreu e, como era mul pro-be, so lle deixou os fillos unha manta vella e pequena. O chegal-a noite os tres irmaus fóronse deitar e cubrironse os tres coa manta; pero como esta non chegaba pra os cubrir ós tres, estaban toda a noite puxa d'un lado, puxa do outro.
Entón o maor d'eles cavilou do enganar o mais piq eno e pola mañán foi onda él e dixolle:
- Ay ó! Sabes que podías vender a tua parte da manta?
- Eu vendo, ó, vendo. Pro ha de ser coa condición de que me hei de deitar antre vol-os dous.
- Pois xa está!
E remataron o trato.
Pol-a noite fóronse deitar e, coma acordaran o mais pequeno deitouse antre eles os dous. O pouco tempo emprinciparon os dos lados a puxar da manta cada un do seu lado, e o mais pequeno, moi acochadiño antre eles, non fa-guia mais que dicir:
Coitadiño do que vende
que non puxa nin estende!
Coitadiño do que vende
que non puxa nin estende!
Os labregas e o xuíz
Mo n'unha ocasión un home e deixou tres fillos. Antre as cousas que estes her-daron, había unha casa e os tres se querian quedar co'ela. Como non se puxesen de acordo, determiñaron ir a mañán seguinte onda o xuez pra que il decidise.
E así o fixeran.
Antes de sair o sol, puxéronse en camino e, indo por un carreiro antre dous campos de cénigo, que xa estaba grande, dixo o maor, que era o que iba de diante:
- Ay, ó! por eiqui pasou un cabalo que era coxo de unha pata de diante!
- Eeratoro! - dixo o outro irmán queialtrasil.
- E rabon! - engadiu o outro.
N'esta conversa chegaban a casa do xuez, mais o mesmo tempo entrou n'ela un home que viñera tras d'iles e que ouvira o que falaran. Este home entrou onda o xuez e dixolle:
- Eses tres homes que ahl están roubaronlle un cabalo a un meu veciño.
- E logo como o sabes? - preguntoulle o xuez.
- Porque eu viña preto d'ibes e ouvin que se daban us a os outros as señas do cabalo: di-cian que era coxo e torto e rabón e ise cabalo botoulle o meu compadre ente a noite.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/11571885.xml
NÓS
Benzoa o arado,
o legón e o pico,
o san e o lolleito,
o probe e o rico.
Benzoa os carrascos
e os loxos dos montes,
as erbas dos prados,
e as ágoas das fontes.
Benzoa os suores
do santo traballo,
as pingas da choiva
e as pingas do orballo.
Vixía as pasadas
dos nosos filliños
e pon-os no rumbo
dos santos camiños.
Benzoa os amores
do homilde labrego
e dalle na chouza
quentura e sosego...
As raiolas do sol nacente saen do cumio fronteiro como a columna de ágoa d'un chaflanis. O ceo falso de ouro e as procesións, xa aparelladas, deixando a vereda real entran no monte aberto.
Imos de vagar, envolveltos na soavidade e ledicia da mañá, nunha longa liña, rubindo o sendeiro que corta unha valgada frorecida de carrascos e fentos. Co-as mesmas cerimoniais de abatimento de bendóns e saúdo e reverencias das imaxes, xuntámonos co-as procesións das feligresías de Cumiar, de Mouriscados, de Vina, de Batalláns e moitas mais de que me non lembro, que chegan a bo paso por corredoiras e vielos abertos entre terras labrantías, os santos patróns á frente vestidos con rechamantes panos bordados, baixo arcos de rosas de trapo e ristras de ágoas de vidro que refocen ó sol, namentras a nota aflada do punteiro e a forle e bruante do roucon van de-cindo as vellas cancións do tempo dos abós. Descemos por unha estrada fonda, franqueada de silveiras e caemos no lugar de Cebreiro: unha dúcia de casas homildes, ergueilas con rexos sillares de pedra moura, apretadas en rueiro, que semellan un fato de velliñas rexou-badoras cubertas e-o-mantelo aldeán.
Ó traspor os lindeiros da aldeia vemos á eirexa do santuario. O sol está alto. Unha grea suente e barulladora enche o campiño da festa. No adro, baixo o porche en que se abre o belido pórtico románico — c-un inxenuo, e fermoso na sua sinxeleza, tímpano, onde se ademira unha orixinal representación da Adoración dos Santos Reis — o mesmo que nas campas que arrodean as paredes en ruínas do antigo mosteiro, non se pode dar pasada.
É o mediodía. Guimos á misa maior, e, acabada, brincamos en precuró do xantar.
A tarde mediada, cómenza a saída das procesións parroquiais e facemos o viaxe do retorno entre o cramor da grea berradora e retoucante.
A festa do vran, que cai no día do nacimento de Nosa Señora, é a festa fonda e raclamente enxebre. Como na do Malo, saímos pol-a mañancinha cedo. Levamos outro vieiro: nas pousadas de Paraños collemos o monte raso, trenzado de sendeiros ándadores, doces óllos pol-as soavidades das froriñas das carqueixas e dos toxos dourados pol-as ardentías do agosto.
Atopamos no camiño os romeiros que foron de víspera, pasaron a noite ó serán e ouvida a primeira misa, tornan os seus fogares de ribeiramar. Traen acesos farolíns de vidro e fol-ladelata. Pasa a nosa veira un fato de rapazas novas; veñen descoridas, os cabelos sin peitear, amosirando nos ollos mazadós os soños e lembranzas da noite pasada, deitadas no adro, ó resplandor das estrelas.
O sol queima. E n-un pequeno descanso, no lombo da montaña, ollamos as terras chãs que deixamos ás costas. Na caíña, labrantíos verderrolbos, milleirales xa logrados e viñedos en sa dé vendimia: locen azuis e lonxanos os montes da banda de Portugal, o medio arco do cumio de Montemaior, os dentes de serra do lombo do Galiñeiro, os caseríos de Cheulo e de Mosende, as fonduras por onde corren o río Tea e o río Louro, a liña escura das murallas de Valenza, as outuras de San Colmado de onde baixan os camiños do val Miñor, o Alola garrido, cheo de lembranzas pre-históricas...
O ventiño das outuras leva e traí os rexoubeos dos pinales e as voces latricadoras dos despénados regueiros montesios.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e6/e6a7/e6a7b420-d915-462c-aa50-b4f72df64af9/115718814.xml
12 NOS
109.—MARTINEZ SALAZAR, Andrés. «Prehistoria coruñesa. Las piedras con signos del Monte dos Bicos». La Voz de Galicia, diario de La Coruña. 8 de Agosto de 1898.
Descripción y estudio de este monumento de arte rupestre gallego descubierto por D. Francisco de la Iglesia. Tral grabada a tres columnas de pedra nomeada «O altar».
110.— «Sobre apertura de mámoas a principios del s. XVII». Boletín de la R. Academia Gallega. Ano IV (números 26, 27, 28, 29, 30 e 31) e Ano V (números 32, 33, 34, 35 e 36), 1909 e 1910.
Relación dos procesos entablados pol-o Lic. Vázquez de Orias. Danse novas de emprazamento de mámoas na Galicia do N. de Centro e do W. Folklore.
111.—MARTINEZ SANTA OLALLA, J. Receson do artigo de Dr. FONTES «A estación paleolítica de Camposancos», no Bulleti de l'Asociació Catalana de Arqueología. Etnografía i Prehistoria. 2.º fascículo do 1925.
Atribución d'asturiana dos seixos de Súa.
112.—MEAKIN, Anete M. B. «Galicia, the Switzerland of Spain». London, 1909, páxinas 273 a 275.
Referencias a inscripciones gallegas.
113.—MENENDEZ PELAYO, Marcelino. «Historia de los Heterodoxos Españoles». Tomo I, Madrid 1911.
Hay segunda edición refundida. Religión, costumbres, supersticiones.
114.—MOLINA, Licenciado (Bartolomé Sagrario de). «Descripción del Reino de Galicia y de las cosas notables del». Mondoñedo, 1580.
Hay ediciones de ¿Santiago? ¿Valladolid? de 1800 e de Madrid de 1678. Paleofitos.
115.—MORENO, Venancio. «Informe leído a La Comisión provincial de Monumentos por su socio encargado del examen de las piedras halladas en el Monte de Codesás, Distrito Municipal de Melon, Partido de Ribadavia». El Heraldo Gallego, periódico de Ourense, 7 de Mayo de 1874.
Refirese ó dólmen con inscripciones de Codesás, publicadas por Murguía.
(Rematará)
FLORENTINO L. CUEVILLAS e F. BOUZA BREY
A Man de Santiña: Farsada en dous pasos
No Desterro, Da Terra Asoballada, Vento Mareiro
Na Noite Estrelecida, O Bendito San Amaro
e A Rosa de cen Follas
poesías do poeta da raza RAMÓN CABANILLAS Pedidos a LAR - A CRUÑA