López Cuevillas, Florentino
1886 - 1958
Cargando...
1
Artigos
Leonardo Rodríguez.
Ano III Número 13 (1922); p 1
Seición arqueolóxica : o castro A Cibdade en San Ciprián de Las : novas construciós no segundo recinto
por López Cuevillas, Florentino
Ano III Número 13 (1922); p 12-14
Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza : vocabulario dos cesteiros de Mondariz
por Peinador, Enrique
Ano III Número 13 (1922); p 15-16
Os homes, os feitos, as verbas
Ano III Número 13 (1922); p 17-20
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 13 - 1 novembro 1922
Ano III Número 13
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano III Número 13 - 1 novembro 1922 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano III Número 13 - 1 novembro 1922 Formato ePub Versión PDF |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716025.xml
NOS espadas de ferro cuia fotografía acompaña istas liñas,
O númaro I que mide 35 centímetros, dos cuaes 7, corresponden a empuñadura, encóntrase faltosa da mór parte das antenas,
a pesar do cual, identificase crara-
mente, pol-a sua forma, pol-o abul-
tamento central do puño e pol-as
características escotaduras da base
da folla, cun tipo dos que se teñen
xa alcontrado en Galicia os eixem-
prares seguintes:
Un puñal, todo il de bronce atopa-
do baix’ os castros da Couboeira,
(Mondoñedo) polo Sr. Villamil e
Castro, e que é casi idéntico na súa
forma ó atopado por nós. (1)
Unha empuñadura de ferro qu’
aparecen en Riotorto tamén cerca
de Mondoñedo e da que deu conta o
citado Sr. Villamil e Castro no Mu-
seu Español de Antigüedades, e no
Boletin da Comisión de Monumentos
d’ Ourense. (2)
E por último o qu’ estudia o se-
ñor Maciñeira (3) alcontrado cerca
d’ un castro na comarca d’ Ortiguei-
ra, e que ten a empuñadura de
bronce e a folla de ferro, sendo tam-
én posible que perteneza a esta
cras d’ armas a folla de puñal que
ten no seu poder un arqueólogo de
Villalba e que o Sr. Villamil (4) é o
Sr. Amor Meilán (5) dan como feita
de cobre.
En troques, o que non ten pare-
cido con ningún dos puñás galegos,
nin xiquera con ningunha das ar-
mas da idade do ferro por nós coñeci-
das, é o númaro 2 da nosa fotografía.
Fundido nunha sola peza, present’ as antenas estendidas a un lado e outro do puño en forma de cruz, e arrematadas por us cilindriños alon-
gados. Baixo d’ estas antenas ábrese o sitio do puño de traza semicircular e tan estreito (catro centímetros), que sólo tres dedos caben n-il, facen-
do pensar si acaso semellante arma manexaríase apoiando a palma da mau sobr’ as antenas on collendo pol-a folla e deixando fora a empu-
ñadura.
(3) Productos de la Metalurgia Gallega en épocas remotas númaro 56 e seguintes.—Lámina VI,
(2) Id. id. Lámina V.
(1) Boletin de la Real Academia Gallega 1900.—númaro 20
(4) Arti. cit. Lámina VII
(5) Historia de la provincia de Lugo.—Tomo I
Istes dous eixemprares, pertenecen con toda seguridade ó Hallstattico ibérico, ainda q’un e outro, pero sobre todo o segundo, teñen suficien-
tes caracteres diferenciás pra podelos conside-
Espadas de ferro. (Fot. SearaVega.)
rar com’ a tipos d’ evolución propios de Galiza.
Apareceu tamén un alfiler de bronce de oito centímetros de longo de forma cónica moi alargada e coa cabeza en cobre-puntas provista de resaltes circulares. Esta cabeza ou cobre-puntas cíclais estivera terminada por unha perla de vidro ou algún adorno análogo, pois presenta no remate un hoco que parece feito coma pra servir d’ asento á un remate d’ise xé-
Ouxetos de vidro
Redúcense a unha perla de pasta vidrosa, verde, con ollos brancos e azues, igual á descrita no númaro 12 d’ ista revista, pero mais pe-
queña e de forma cilíndrica.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716012.xml
8
deno de memoria; e teñen coma mais doto ó que sabe recitar mais testos d'Aristóteles. Se lles negal-a cousa mais insignificante, fanse os mudos; non embargante, chámante blasfemo; e s'argumentas en contra, sofista. E que lle vas faguer, disgraciado? Sigan enganados os qu'o queiran ser. Non ha faltar, emporiso, antr' lles algún que tendo lido os meus escritos sen entendelos—él que sabe o burro do son da lira?— me queira ferir cos seus dentes; mailo martelo crébase contr'o diamante, e a Serpe d'Esopo, querendo roer na lima, crebou os dentes. En diríxome á aquiles que se non sintindo obrigados a xuraren nas verbas do mestre, examinen as cousas por si mesmos, guiados pol-os sentidos e a razón. Ti, logo, quen queira que sexas, da mesma condición e temperamento ca min, que tantas veces dudaches da natureza das cousas, duda agora comigo: exercitemol-os dous á par o noso inxenio; o meu xuicio ha ser libre, mais non irracional. O mesmo concedo e pido pra ti. Mais, cecais ti digas: Despois de tantos e tan ilustres varons, que podes traguen ti de novo? Ou é que a verdade agardaba por ti? De ningún xeito, mais tampouco enantes agardaba por eles. Nada hay novo: sendo así, porqué escribiu Aristóteles? ou, porqué hemos calar nós? Seica Aristóteles determinou o poder todo da natureza y-abarcou todo o universo? Nono hey creer inda que m' o padriquen algúns modernos, doutisimos en verdade, mais demasiado adiutos á il, chamandolle encima o Diutador da Verdade, o tribunal da verdade, o dominio da verdade, epítetos realmente dinos de tan ilustre lonbado e de tan ilustres panexiristas, pro que mais parecen e merecen buscala gloria pol-a loubanza d' outro e mais pola campa das verbas, que non polo dominio da verdade. (U) Cantas cousas alleas á verdade non hai en Aristóteles? De certo moitas, coma no seu lugar veremos. E ises agudísimos discípulos e panexiristas, arredáronse d' il en moitas cousas; impulsados, creo eu, polo propio tribunal da Verdade, á non ser qu'o fixeran por ambición y-envexa. Eu teño á Aristóteles por un dos que mais valen antr' os agudísimos escudriñadores da natureza; e por un dos mais admirables inxenios no medio da deble natureza humana. Mais non aseguraría qu' endexamais teña errado; antes ben afirmo qu' iñorou moitas cousas, qu' en moitas andivo vacilante, que trasmitia non poucas confusamente, outras abreviounas d' abondo, algunhas calonnas e non s' estreveu á tocalas. Home era coma nós, e
moitas veces contra a sua vontade descubriu a torpeza e debilidade do espírito humano. Nós tamen con gran pesar manifestamos, exercitamos e sufrimos eiqui a mesma debilidade, cando pensando moito atopamos que canto mais nos alonxamos das vellas opinions, parécenos qu' estamos mais perto da verdade. Tal é o noso xuicio; com' os tempos veñen tras dos tempos, asi cambeanas opinións dos homes: cada un pensa ter atopado a verdade, sendo asi que de mil qu' opi nan distintamente, somentes un pode tela atopado. Permitaseme, logo, á min coma ós máis ou tamén sen iles, investigal' o mesmo: poda qu'o alcance. Pots moitos cás cazan a presa mais facilmente que non un sóio. E non t' ademire, se despois de tantos e tan ilustres varons coma ti dis, eu tan pequeno coma son, veño mover a pedra: tamen algunha vez romper un rato as ligaduras qu' ataban á un león. Non por iso che prometo a verdade, porque, com' as demais cousas, nona sel: mais heina investigar canto me for posibre, á fin de que descoberta e sacada dos seus escondites, podas ti perseguila. Con todo, non esperes alcancala ende: xamais, nin podela deter: que ch' abonde á ti com' á min con perse-
guila. Iste é o meu propósito; iste é o meu fin; iste debe ser tamen o teu. Esto proposto, começando pol-os primeiros principios das cousas, esamiñaremol-os capítulos mais importantes da Filosofía dos que mais facilmente despois pódense colexir os demais. N-istes non me hei deter moito, pois, o camiño (método) irei buscalo á meiciña da que son profesor e cuyos principios dependen da especulación filosófica; d' iste xelto, e unha sóla mau moveremos dúas pedras; d' outra maneira a vida non cheguría pra nada. Por isto teráseme que perdoar, se namentras indago a verdade, menosprecio detalles minuclosos. Non esperes, pois, de min, un estilo polido e adornado. Podería faguelo, se quixera: mais fuxe a verdade namentras rebuscamos verbas pro discurso y-empregamos sotllezas; isto é pagarse de verbas. S' isto queres, pidello á Cicerón, qu'o tiña por oficio; o qu'eu diga, ha ser belo d' abondo, si é verdadeiro. As belas verbas conveñen ós oradores, ós poetas, ós cortesanos, ós namorados, ás meretrices, ós seductores, aduladores, parásitos e outras persoas somellantes, pr' as que falar ben é un fin. Á Cencia abóndalle eninda cómprelle a propiedade do lenguaxe, cousa que non se pode conciliar co' aquelo. Tampouco me pidas autoridades de moitos ou reverencia cos mestres; cousa mais propia d' un ánimo servil e indouto que non d'un espírito libre e amante da verdade. Indagarei a natureza tendo por guía a razón. A autoridade manda
(Na edición de 1581 di: «quam Veritatis in hac enim, ut et in elusdem tribunal, nihil nisi Veritas
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716020.xml
ESTÉTICA DA DANZA
Non é unha novedá pra ninguén que a danza foi o primeiro vaxido artístico que a humanidá emitiu. A ollada retrospectiva descubre que somentes algus pobos chegaron a conquerir a intención plástica ou lírica, e foron mui poucos os que alcanzaron a alusión dramática. Pro ningún Cuvier deixou de atopar, nos mais vellos estratos históricos, o fosil isolado de unha coreográfica iniciación.
Podrá o viaxeiro, que en precura das nocións vellas percorre deletreante os vastos museus viventes de Africa e Oceanía, hachar pobos onde hasta sexa discutible si hai ou non a penumbrosa intuición da divinidá, coma Max Müller quería, mais atopará sempre, nos espacios valeiros onde inda treme o aire á lembranza do corpo dos plesiosauros, o rescoldo artístico d'algunha danza inxénua.
Pero mímica e pantomímica son xa casi baile, mímica e pantomímica foron integramente baile cando o home as peneiron na peneira da reflexión, cando o home lle otorgou ritmo, esto é, cando lle otorgou lóxica, cando lle otorgou vértebras que solidarizaran os autónomos ademais.
Anda, por tanto, trabucada a opinión que atribuye a xénesis do baile a un pulo relixioso. Iste naceu inmune ó contaxio da relixiosidá, e foi somentes ofrecido os deuses cando xa estaba plenamente desenrolado, cando foi un arte, o millor presente pois que os deuses podían apetecer.
Nos rebaños de entrañas sangrantes, entr' os froitos excelsos formaban as danzas coma o diezmo mais caro. De iste xeito as multitudes levábanas ós torturados fogos nas valeiras cuncas das mans. Com' a espiga arrincada á natureza, pol-o traballo, ib' a danza ofrecida; dimpois de todo era outro traballo mais, outro concreto trunfo frente á natureza rival. Ben o saben os aldeans galegos sin sabelo, cando levan ás festas o arte que conqueriron á forza de traballo e de arrebato, á forza de entusiasmo e de cencia.
Mellor que a mellor espiga decapitada no milleiro, e o pan loiro amasado entr' o suor da fronte gotexante com' unha estrela, mellor qu' o ramo axitado multicromamente, e as probes cadelas pousadas no peto ó xeito de redondos bicos sooros, é, pra Dios a muiñeira que brinca pol-os montes, como diría Petrarca, pol-os montes acesos co' un verde fogo.
O home conoce as cousas porque antes as sinte; a emoción é precursora do conceuto. A exteriorización da emoción—mímica e pantomímica—é pois anterior á exteriorización do conceuto, que é o lenguaxe.
Cando ind' o neno non sabe que o can se chaEa can, chora e se axita ó oubir seu irruptor la-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571606.xml
Casas dos antigos gremios, falan d'un traballo acougado, feito paseniñamente por un pobo de artistas, e n-iste vello *form* brabanzón, o desexo imperialista dos pobos militares foi deixando nas pedras o cuño das suas ferraduras. E oxe a *Grande Place* non é mais que un *Museu* pr'os ateigados de progreso e conqueridores do Congo.
No *Museu* antigo de Pintura doume xenreira fitar amparados baix'o mesmo teito as xoias dos primitivos e as mantelgas cooreadas de Rubens.
Tamen nas eirexas de Bruselas trunfa o Xesús parisino que amostra indiferente un corazón arbitrario bordado na roupa. Os cristianos de pouca fé non adourarian á Xesús abríndose o peito co-as maus pr' amostrar ó pobo o seu propio corazón. Matias Grünewald esquecido pol-a sua «sauvagerie sanguinaire», o Greco pol-a sua estravagancia, chamemos ás condesas e marquesas pra imaxinar símbolos cristianos.
O fado levoume diante da estatua erguida á memoria de Ferrer. Disque isa figura de bronce alongada car' o ceo, com'as figuras do Greco, simboliza a liberdade de conciencia... En coido que a liberdade de conciencia dos avanzados ó xeito de Ferrer, non pode representarse n'unha figura alongada verticalmente, e pareceríame mais axeitado á verdade se o símbolo fose alongado horizontalmente e á n do chan.
En Bruselas o patrón do Hotel *Lomboume* a cibdade chamándolle «un petit Paris». Cando salo á rúa sempre me desexa «un beau amusement».
A *Grande Place* deixoume encorado pol-a admiración. O Pazo do Concello, o Pazo do Rey, as
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716013.xml
AUGAFORTI
por Xulio Prieto
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716021.xml
NOS
quimera) abstrainte ou alumeante (millor dirian escurecente) e do intelixente, d'onde xurde o universal, coma é por eixemplo a verba animal. Levan a cousa á tal punto qu'a verba burro significa a mente d'ises lóxicos que non poden comprender se non foi formada a verba común burro; cando calquera d'iles é un burro particular. Que che parece? Que outra cousa é isto senón verbas e tonterías? En verdade, certamente. E o mesmo se pode dicir dos termos simples.
Os que chaman categorías, cantos, cales e qué son? Nada, parvadas. Logo, á unhos termos chaman equivocos, á outros univocos, análogos, denominativos, termos, voces, verbas, dicións, simples, compostas: complexos, incomplexos; mentás, vocás, escritos; á placito, á natura; de primeira intención, de segunda intención; categoremáticos, sin categoremáticos; vagos, confusos e outras innumerabres denominacións das que derivan outras e en col d'elas fan sutis discusión, tan satis, qu'ó mais pequeno golpe, empurral-as á nada.
Cecais ti chamas a isto saber? Ea chámolle non saber. Mais agora principiamos; si xuntas unha verba á outra, iste traballo da por resultado: suxeto, predicado, cópula, proposición, definición, división e argumentación. De novo, d'estas xurden outras infinitas especies, diferencias e condicións. Qu'imos dicir d'isto? Namentras afirman perfeicional-o entendimento coa ciencia, fanse tolos; os que deberan investigar-as causas e as esencias das cousas, o que din faguer inventan novas cousas, e é mais douto aquil qu'as inventa en número meirande e mais escuras: por isto escribiu Aristóteles a ciencia dos sofismas. Asi unha fiución resolve outra fiución e un cravo mete outro cravo. A min imitanseme ós nigrománticos y-encantadores, antr'os que teñen por mais agudo á aquil que bulra, fai inútiles, derrama ou impide os procedementos e tentativas de outro. Foi o que n-outro tempo os impíos obxetaron ó divino Moisés tocantes á Serpe que devoron ós magos. Asi, istes encantadores modernos confiados nas verbas, preséntanse sabendo moitas cousas, pra non seren argüidos d'inforancia; eu, pola contra, confeso de boa gana a miña inforancia, e de millor gana descubro a d'iles. Eu non sei nada. Menos saben iles. Pra que, logo, con verbas escuras, escurecen as nosas mentes? Esto tocantes á verba *habito*.
Imos ver agora o que é a demostración. Definírala de novo: *syllogismus scientiam pariens*. Cometiches un círculo vicioso; engañácheste á ti mesmo e á min. Pois, que é o siloxismo? Maravilloso! Aguza o ouvido, desplega a imaxinación, non sexa que non comprendas tantas verbas. Que sutil, que estensa e que difícil é a ciencia dos siloxismos! Realmente é sutil, estensa, difícil e de ningún valor a ciencia dos siloxismos. Ay! blasfemei! Certo, porque dixen a verdade. Xa son dino de que me lapiden: mais ti mereces que che zurren por que nos engañas. A inforancia decote merece que a disculpen; a superchería, o suplicio.
Escoita: próbame qu'o home é ente; has dicir: o home é substancia; esta é ente; logo o home é ente. Eu dado da primeira proposición e mais da segunda. Ti halas probar asi: o home é corpo; iste é substancia; logo o home é substancia. Volvo dudar d'ambas proposiciós. Ti dis: o home é vivente; iste é corpo; logo o home é corpo. E eu sigo dudando d'estas proposiciós e ti sigues: o home é animal; iste é vivente; logo o home é vivente. Meu Dios, canta verba, canto fárrago pra probar qu'o home é ente! A proba é mais escura que non a cuestión. Ainda nego qu'o home sexa animal. Qué dirás? Non hai mais xéneros. Pr'onde vas fuxir? Dala definición d'animal que é un vivente que se move e que sente: tal é o home. Eu nego as dúas cousas; prosigue. Vivente é un corpo que se mantén, igual é o animal, logo... Proba iso. O corpo é unha sustancia que ten tres dimensións; tal é o vivente, logo... As dúas son falsas. A sustancia é un ser per se; tal é o corpo, logo... Isto tamén eu quería que se probase. Nono podes faguer. Finalmente, que é o ente? Inóralo com'enantes. Que conseguiches cos teus siloxismos? Non probaches qu'o home fora ente, que é o qu'eu che pedira ó principio; mais ben, xa descendendo, xa ascendendo pola tua serie pra que tan outo Ente se chegase á min, n-un gran medo de que caíndo todo t'esnaquizaras, e á min tamén si me pillas debaixo; e pol-o derradeiro, delxachel-a cuestión tan dudosa com'enantes, ou ainda mais.
Agora ben, ti parecías probares somentes as primeiras proposiciós e non chegaches á probar-as segundas. S'houberas probado as primeiras e houbéramos chegado ás segundas, n-clas habíaste perturbar moito mais. Pra qué logo, m' engañas cos tuas concatenacións de verbas? Mais facilmente ca ti, demostrareino eu. Ente siñifica todal-as cousas, home, cabalo, burro, etc.; logo o home é ente: o cabalo e mais o burro son entes. Si me negas, o primeiro, nono proba rei, pois non saberia. Próbumo ti a min, si sabes. Tampouco sabes. En consecuencia, nada sabemos.
(A seguir)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571602.xml
BOLETÍN MENSUAL DA CULTURA GA-
LEGA, ÓRGÃO DA SOCIEDADE “NÓS”.
DIRECTOR:
Vicente Risco
REDATOR XEFE:
Xavier Prado (Lameiro)
SEGREDARIO DA REDAÇÃO:
Xulio Gallego
REDATORES:
Ramón Cabanillas, Alfonso R. Castelao, Antón Lousada Diégues, Florentino L. Cuevillas, Leuter González Salgado, Ramón Otero Pedrayo.
COLABORADORES:
Teixeira de Pascoaes, Johan V. Viqueira, Philéas Lebesgue, Antón Villar Ponte, Wenceslao Fernández Flórez, Xaime Quintanilla, Antón Noriega Varela, Gonzalo L. Abente, Manoel Banet Fontenla, Lois Peña Novo, Eladio Rodríguez González, Marqués de Figueroa, Antón Palacios, Leonardo Coimbra, Amador Villar, Álvaro Cebreiro, Alexandre de Córdova, Xulio A. Cuevillas, Victoriano Taibo, Xulio Prieto, Farruco Lamas, Euxenio Montes, Fernández Mazas, Souza Aguiar, Cunha Barros, Xan Aznar Ponte, F. Bouza Brey, Lois Huici, Ramón Villar Ponte, Handicap, Roberto Blanco Torres, Primitivo R. Sanjurjo, Xosé Viso (Goal), Francisca Herrera Garrido, Hernani Cidade, Camilo Díaz, Manoel M. Risco, Francisco Luis Bernárdez, etc.
XERENTE:
Arturo Noguerol
SUB-XERENTE:
Alfonso V. Monxardín
DIREIÇÃO E REDAÇÃO:
Praza do Ferro, 6
ADEMINISTRAÇÃO:
Padre Feixóo, 12
ABONAMENTO:
Doze números, na Península.... 6 ptas.
Na Argentina.................... 6 pesos
En Cuba.......................... 3 dólares
Números atrasados 3 ptas. Número sólo, 1 pta.
Isto boletín non publica mais orixinais que os que foran directamente solicitados pola Dirección. — Tampouco se fai solidario das ideas n-elas emitidas, non sendo dos que por non iren rubrados, enténdese que son da Redacción.
SUMARIO:
Leonardo Rodríguez.
Do meu diario, por CASTELAO.
A escrava, por AMADOR VILLAR.
O Filósofo de Tuy, por XAN AZNAR.
Sección Arqueológica, por FLORENTINO L. CUEVILLAS.
Archivo Filológico e etnográfico de Galicia, por E. PEINADOR LINES.
Notas deportivas, por GOAL.
Os homes, os feitos, as verbas, pola REDAÇÃO.
Fóra de texto: Estética da Muiñeira (separabre), por E. MONTES.
Augaforte, por XULIO PRIETO.
A Muiñeira, por MÉNDEZ.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571604.xml
Casa "PERILLE."
FERRETERIA :: LOUZA :: CRISTAL
MOEBLES ECONOMECOS E DE LUXO
FRABICACION DE COLCHOS PATENTADOS
Vosteda pode montar-a sua casa con sole visitar iste estabrecemento, obtendo o maximum d' economía.
Paz Nóvoa, 9 - OURENSE
GRAN "HOTEL MINO," OURENSE
O ÚNECO DA CAPITAL CON CALEFAUCION CENTRAL
AMPLIAS HABITACIOS :: COARTOS DE BAÑO
PENSION COMPRETA DENDE 12 A 60 PESEYAS
Propietario: GASPAR PEREZ ROBLES
Teléfono 21
Merquen: PLUMEIROS DE RAFIA "PERILLE,"
OS DE MAIS DURA, OS QUE MILLOR LIMPAM, OS MAIS ECONÓMICOS
BOAS UTILIDAS OS REVENDEDORES
FABRICANTE
ANDRÉS PERILLE
OURENSE (Eupaña)
REPERSENTANTE N-A ARXENTINA
JOSÉ MARTÍN
Calle Venezuela, 23
Clave A. B.C, BA edición
BUENOS AIRES
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716026.xml
14
Moedas
Apareceu un denario romano da época republicana, do século II.
Cerámica
Atopáronse un anacquiño d’unha taza con incisión en forma acordoada, un testo d’un xerro coa característica decoración en S e varios testos adornados con resaltes de sección triangular, colocados algúns d’iles na parte interior dos bordes dos potes.
Respeito á cerámica lisa aparece bastante basta pero espallada de tal maneira qu’a pesar dos nosos esforzos non conseguimos refacer ningún vaso. Soilo pudemos apreciar, qu’ hai dous tipos que se repiten con moita frecuencia: un pertencente á unha vasixa feita de barro roxo e ordinario, de paredes grosas, e outro de barro marelo pardo mais fino, e que deben formar parte de potes que tiñan a boca ancha e revirada e que estaban espostos mais c-os primeiros á aución do lume. Ningún cacho presenta siñales d’estar feita a torno.
Como detalle negativo podemos dar o non habers’alcontrado dentro nin fora das habitacións últimamente descubertas, nin unha soila tégula nin un anaco de cerámica craramente romana.
Pra terminar
Acabadas as nosas esproracións, suspenderemol-os traballos durant’o inverno, pra voltar a comenzal-os d’unha maneira sistemática na próxima primavera, dependendo a intensidade d’istes traballos, do rumbo que tomen as xestións que temos emprendidas cerca de determinado orgaísmo pra conseguir un ausilio pecuniario que nos premita rematal-a tarefa que temos comenzado baixo tan felices principios.
Florentino L. Cuevillas
1. alfiler de bronce; 2, doa de vidro; 3, pesa de tear; 4 a 14, testos de cerámica; 15, denario romano. (Fot. Samaniego.)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716015.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NÓS
creer; a razón demostra: aquella é mais propia
pra fe; esta prá ciencia. Eu confirmarei coa ra-
zón as cousas que me parezan realmente ditas
polos outros e debilitarei as que crea tratadas
falsamente. Queira Deus qu'o qu' eu con esprito
vixiante traballo pra ti, ti o recibas coa mesma
atención e xuzgues realmente; e qu'as cousas
que che parezan falsas, as destruías con razós
sólidas—o que é propio do filósofo e pra min moi
grato—e non con baixos aldraxes—proplos das
mulleres, indinos d'un filósofo, e pra min moi
desagradabres—coma fan os envexosos e os iño-
rantes; as que che parezan razonabres, ogallá
qu'as aprobes e confirmes. Agardo qu'asi soceda
e ti agarda cousas mais importantes dentro
de pouco tempo. Adeus!
QUE NADA SE SABE
Nin xiquera sei isto soio: que non sei nada; e
ainda sospeito que nin eu, nin os demais. Sírva-
me de bandeira esa proposición, despois da que
virá esta outra: nada se sabe.
Si a soupera probar con razón, concluírei
que nada soupe; se nono soupe, demostrarei-
na aínda millor, por que iso é o qu'afirmaba.
Mais has dicir: si o sabes probar seguinase o con-
trario, porque xa sabes algo. Mais eu concluírei
primeiro o contrario, antes que ti m'arguíses.
Xa empezo a entrubial-o asunto: d'isto mesmo
síñese nada saberse. Cecais non comprend-
iches e chamasme iñorante e caviloso. Verdá
dixes. Millor chamareicho eu a ti, por que
non comprendiches. Os dous somos, logo, iño-
rantes. Logo xa concruiches, non sabendo; o
qu'eu buscaba. S'entendichel-a ambigüedade
da consecuencia, viches manifestamente que
nada se sabe. N-outro caso, pensa, distingue, e
desfaime o ñudo.
Aguza o inxenio. Sigo: tomémol-o nome, co-
ma punto de partida. Pra min certamente, toda
definição e caxeque toda cuestión é nominal.
Espricareime. Non podemos coñecel-as esencias
das cousas, eu ó menos, nonas coñezo. Si dixe-
ras qu'as coñecías ti, boeno; non hei disputar,
mais é falso. En efecto, porque ti millor ca min?
E d'isto nada sabemos. Mais, si nonas coñe-
cemos, en virtude de qué as imos demostrar? en
virtude de nada. Ti, non embargante, dis sel-a
definição a que demostra a natureza da cousa.
Dam' unha. Nona tés. Pois coneruio. Ademais,
com' imporemos nomes á cousa que non coñece-
mos? Nono vexo. E mais hai-nos.
D'eiqui a perpetua dúbida tocantes ós nomes
e moita confusión e falacia nos vocabros, e ainda
en todas esas cousas ás que me referin fai pou-
co. Concerte ti. Has dicir que defini-a cousa
(non a verba) na que consiste o home, co-esta
definição: Animal racional mortal. Nego. Porque
volvo dudar da verba animal, e da racional
e do outro. Defini-rás, á iste propósito, tales cousas
pol-os xéneros superiores e as diferencias, com'
adoitas dicir, deica chegar ó Ente. Igual
hei perguntar de cada un dos nomes. Por fin, do
derradeiro Ente, nin tan xiquera sabel-o que si-
ñifica. Non defini-rás, porqu'asegún ti, non ten
xénero superior. Non entendo isto; nin ti tam-
pouco. Non sabes o que poda sel-o Ente. Menos
o sei eu. Has dicir, emporiso, que compre por
remate ás cousas. Isto non resolve a dúbida,
nin satisfal ó entendemento. Vés constreñido a
iñorancia. Alégrome. Eu tamén.—Sigo. O home
é unha cousa, mais ti desinala con varios fa-
mos nomes, Ente, sustancia, corpo, vivente, ani-
mal, home e por fin, Sócrates. E estas non son
verbas? Sen dúbida. Si teñen idéntica siñi-
ficación, son supérfluas: s'indican cousas diversas,
xa non é o home unha e a mesma cousa. Dirás:
considero no mesmo home varias cousas, ás que
dou nomes axcitados. Fas mais dudoso o asunto.
Non entendes ó home inteiro, que é algo, denso
e perceitible polos sentidos, e divídelo en partes
tan pequenas qu'escapan ó sentido, certísemo
Xuez de todo, e han ser indagadas pol-a razón,
engañoso y-escura. Fas mal, engañasme e mais
ainda, á ti propio. Pregunto: qué é o que no ho-
me chamas animal, vivente, corpo, sustancia,
Ente? Igual qu'entendes, non sabes. Nin eu: iso
é o que buscaba. Falarei, emporiso, en col d' isto
mais adiante.
Logo pregunto: qué siñifica a verba calida-
de? Qué a verba natureza? Qué as verbas alma
e vida? Has dicir: siñifica isto; eu negarelno fa-
cilmente, pois, siñifica outra cousa. Próbao. Re-
currirás a Aristóteles. Eu á Cicerón que tiña por
oficio amostral-a siñificación das verbas. Ti di-
rás que Cicerón non falou con tanta propiedade
y-esquisiteza. Eu defenderei o contrario, pois
foi Cicerón quen exerceu esta arte, e non Aristó-
teles. Se buscas mais recurrirás á outros escultores
da lingua grega ou latina; mais nada se
consegue. Non hai ant'iles ningún acordo, nin-
gunha certidum, ningunha estabilidade, nin
límite. Cada un divide as verbas ó seu xeito, tór-
naas e axéitaas ó seu propósito. D'eiqui tanto
tropo, figuras, regras e composiciós das que se
compón a Gramáteca. Que hay que non pervirtan
a Retórica e mais a Poética? Que regras hai
de que non abusen? Certamente todos istes exercitan
unha inutil locuacidade, mais fano, com' iles din, ó sen gosto e libremente.
Na Dialéitica ou Lóxica exercitan a mesma
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716017.xml
NO ROMAXE
De alá e de acá do mar pol-os vieiros misóxenos, ascenden ó romaxe as xentes aldedás.
Petalízanse no chau orfeós de campanas le das. A natureza, sin memoria, abre os ollos, e sonríe co sorriso eufórico dos recén nados, e hastra aire e auga parolan miméticos coa terra en tenro son de leria. Unha luz moiré treme no espacio como un meniño ispido.
Enriba, no outo, onde o monte canso toma folgos com'un arredado niño lonxano, está a ermida huxe festeira; a triste ermida, todo o ano esquecida, cujos devotos únicos son as cativas herbas que se escorzan nas pedras crucificadas do adro, coma na gala balada de Paul Fort. ¡A ermida no outo do monte lanzado ó mar! ¿Non adeviñades como en traslúcido, cando en inspiración atlántica a fala, inda mediterránea, de Coimbra insinuaba a mitoloxía costeira, que houbo un instinto teleolóxico e místico que fixo santificar os montes nadadores? Os cabos litoraes, a un tempo sedentarios e emigrantes, a terra que precara os náufragos misterios, foi, un día unxida de óleos relixiosos en anónima e múltiple benzón popular.) Arrodeando o santuario, en lírico corpo de guardia, se xuntan os piñeiros pra gardal-a santa; os heroicos piñeiros a quen xa Homero, outro cego coma iles, atribuía na Iliada virtudes bélicas. Baixo as súas ponlas vanse abrindo as ponlas garimosas das almas romeiras, ispidas almas, que anticipando o outono, foron sacudindo pol-o camiño limosneiras follas nas bandexas implorantes dos tolleltos.
Pausada, unha muller, entra de xoellos na festa. Tamén o mar se axoella e dalle ós pelingris todalas vieiras, onde ha beber dimpois a crara linfa da beatitú.
Exténdense os mozos, com'abanicos en rondas soltas.
Froración de momentos puros. Pureza do son da gaita que sai virxen do fol, ó xeito do primeiro choro d'un meniño; pureza xeométrica dos foguetes no aire que arrastran no asubío, cos arelas dos rapaces, ronseles de maduros polígonos de estrelas; pureza órfica—¡Ven eiquí Roberto Delaunay!—nos traxes bordados das mozas que tran tamén bordado—huxe é día de festa—no peito os corazós.
Somentes están tristes os piñeiros; probes, son tan velliños que non poden beilar. E sin embargo, un vento sutil, com' un alento maino—diría o clásico castelán—vainos abanando rítmico. Iste mesmo vento debe abanar tamén ó home.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716030.xml
A Xan Luis e mais ó noso compañeiro Camilo Díaz en Santiago.
**CAMILO DÍAZ**
marchou pr’ Alemaña, pr’ estudar os adiantos derradeiros da esceografía e a pubricidade. Despois dirixirá en Madrid os talleres da Empresa Fraga, cada día en camiño de mais xúrdias realizacións. Fraga é un empresario xenial, e ademais sabe escollel-a xente. O Camilo é unha boa proba.
**VENTO MAREIRO EN PORTUGAL**
Ramón Cabanillas é un grande Poeta nessa lendária Galiza, onde tudo é lenda, saudade, lirismo e beleza.
A Galiza é un beijo do mar e da terra.
A Europa como abre lábios floridos em Portugal e Galiza e vai em sorriso de flores e perfumes ao ósculo salgado e espumoso do Atlântico.
Como se a Terra da mais remota Lenda, a Atlântida, tivesse, ao submergir-se, erguido num esforço todos os seus tesouros e os confiase à onda alterosa que se amansou no beijo destas suavíssimas terras. A Galiza e Portugal são duas flores, estrelinhas de beleza, suavidade, mansidão e ternura.
A terra da Galiza é relva de ternura, é o regaço da sua santa Rosalía de Castro.
Vento Mareiro é mais uma fala da nobre e formosa Galiza.
Se quiséssemos dar um brinde aos nossos Avós, bem portugueses, não teríamos nada melhor que este livro, filho da terra galega; ¡Tam irma ela é de nossas terras do norte!
A lareira, os emigrantes, as orações da noite pelos que andam nas águas do Mar, a lealdade à terra e seus amores o culto da lavoura como a arte de arrancar da terra novas belezas e bondades, a saudade do velho tocador de gaita de foles, o ímpeto heroico, a rebeldia indomável dum amor pela independência e liberdade dum torrão sagrado, que não se deixará desnacionalizar: tudo isto é a velha alma celta, vagamundeando por entre as brumas (brétemas) a sebastianizar-se em novas esperanças de Redenção e Liberdade.
Um livro que é galego e que vai também deitado na alma de todo o português ao despedir-se, na morte, desta bendita terra, que, como a galega, no dizer de Vicente Risco para ser o próprio Cén só lhe falta a eternidade.
**LEONARDO COIMBRA**
(De A Águia)
**LIBROS**
**POEMA DE TENTAÇÃO**
por AMÉRICO CORTEZ PINTO.
Sinado de cruzes bermellas, epigrafiado coa salutación dos xudeus ó Cristo triunfante do Domingo de Ramos (o Sanctus da misa), dedicado á Noso Señor (Te Deum laudamus), empanado d’iste xeito en sagradas invocacións, e ainda impresso em roxo e negro, com’ os livros litúrgicos, esta presa de poemas místicos, pretendem ser unha nova teoría da humildade.
A alma do autor, acesa em ansias d’ascensão gnóstica, ergue-se arelante car’o ceo, ébria da Saudade de Deus, da que fai arte i-estética. Noutro livro—Senhora da Renúncia, 1918— tinha dito já:
“A Arte é sempre para o meu olhar
A Torre de Babel ao Céu erguida,
E a tentação inútil da escalada!”
Deste jeito, o estrevimento, a audácia d’iste poeta que «sofre da Grandeza do Senhor» é tão grande, que sendo, como se vê, profundamente cristão, fala caxique sempre na fala do panteísmo:
“E eu não quisera sentir Deus em mim...
Quizera só-Lo!”
Eis, asseguro-il, a suprema humildade, porque «Quem sobe a Deus mais se aniquila»... A exégese detida do livro, que não caberia n’istas notas, haviamos trazer alguma clareza em col de certos aspectos, os mais interessantes, do pensamento português contemporâneo, que hoje anda a descifrar um arcano que a Raça leva adentro da alma, cheio de surpresas o dia que se chegue a acrarar...
É não haveria n’elo uma luta surda do sangue celta contra de tudo o que em Portugal lhe caiu por riba?
**CANTARES DA TERRA**
por F. SALGADO E LOPEZ QUIROGA.
Feitos à jeito popular, com palavras, os pensamentos e os sentimentos mesmos do Povo rural, do enxebre e puro Pobo galego, com’um mozo mais que os cantara na ruada, colhendo a poesia no primeiro deitar da sua fonte escondida, estes Cantares têm isso d’ emocionador e de dino de louva.
O Dr. Marcelo Macías fixo pra iste livro unhas verbas liminares, nas que não somente retrata tal qual é a alma do livro, senon que sinala a sua nobre e arcaica xenealoxía.
Son versos os do Sr. Salgado e Lopez Quiroga que, saídos d’unha inspiração parelha à do Pobo, o Pobo podem voltar a serem n’il património comum, cantados por todol-os beiços.
Abonda isto pra espiritual-o éisito que ten iste libro, no qu’ ademais, ainda as cántigas están solelcionadas coma n-un Canzoneiro popular.
**CINCUENTA Y SEIS POEMAS**
por JULIO J. CASAL.
Eis qu’ o poeta sinxelo e sentido de Humildade pasouse ó Ultraísmo, (Madrid, 1921). E eis um livro que trai por baixo do título em verde, um as de carreau em negro, on sexe ca coor invertida. Imos ver o que nos conta o noso amigo...
Cincuenta y seis poemas novos—eu millor lle chamaría novos que non ultralistas—d’ unha novidade en serio, c’ un humorismo inxénuo d’ a bondo, e ás veces c’ unha migalha de filosofía que, cando non é campoamorina, está ben. Eu coido qu’ ás veces ate foi se cadra mais lonxe do qu’il se propuña:
“Todo lo nuestro, todo,
se lo quitamos a la Nada...”
Antropocentrismo, mais ainda do que suxetivismo: o home ergue a testa por riba das nubes, mais
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716031.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
Lonces, pe amnbrarnce al slguion desde la nado, viene á hurtarmos algo?
O boomerang voltou á mau. Cand'eu dicía u'elgul a novedade iba en serio! O porta de Humiliad conserva logo eiqui tamén a sua sinxela honradeza: ceibou a idea, non _Il' obedecía e volveuna pillar... Imos ver: Ditraísmo é unha verba; Avangardismo é o crebar un ritmo; Creacionismo (Cubismo) é unha disciprina... Atopo isto:
«Hacía ol ultraismos
‘una alegre y mundana y ruldosa carcajada,.
Mal andamos s'enxergamos d' iste xeito a modernidade... Crar' está que gran parte d'isa modernidade é asi; por fertuna, a de Julio J. Casal non é así decote. Mais
«Pa la existoncia tan oorta... ¡Y es tan bermoso pecar!
E agora ai que non podemos estar conformes.
O pecado era moi fermoso antre 1880 e 1910. Agora, á Arte e á Vida son unha disciprina.
DE LOS PAZOS GALLEGOS, por Xavier Bovepa.
Quitando tres sonetos en col da obra d' Asorey, todol-os outros versos d'iste libro, son de 1916 e 1917, cecais, se cadra, da millor época do Xavier Bóveda. A Galiza que se nos presenta istes versos, é a Galiza lexendaria e tráxica do Valle-Inclán, sen dúbida fermosa, e suxerente, e que ademais é ou foi verdadei Verdadelra, anque, á nosa maneira de ver, teña o defeuto d' estar enxergada dend' a balconada d'un pazo, cando nós queremos millor vivila ó longo das congostras ou no ejrado dos lugares—porque a Galiza do Valle-Inclán, por fin, non é mais qu’ unha parte da Galiza nosa, qu'en Valle-Inclin, a paisaxe ainda non val mais que coma fondo pr'as figuras do drama, cando pra nós ten valor por siemesma, ainda desabitada... Ainda asi, podemos dar por boa a Galiza do Va1le-Inclán, e pol-o tanto a d'iste libro do Bóveda. Iste libro gustounos mucho mais que La Luna, el Alma y la Amada, e nil, o poema que recomendamos por riba de todos é o titulado Rancia hidalguia. E agora, á desvalleinclani-
ORTO (Poemas), por FRANcisco Luis DERXARDEZ.
Eis o pirmeiro libro d'un poeta galaico-arxentino, que chegou d' ald á visitar á súa velliña abuela, ededicalle tenramente unha parte do seu Orto, a meirande. Por que o libro ten tres partes: Glosario Valleinclanesco, Poemas de la Aldea e Poemas de mi tierra. As dúas primeiras partes falan de Galiza; a terceira da Arxenuna.
Pol-o xeneral, 08 poetas d' afora teñen a súa visión de Galiza un pouco falseada, por qu' adoitan ollala pol-as antiparras do Valle-Inclán, e logo resulta que ollan unha Galiza mais de libro que de certo, E un pouco d'isto pasoulle tamen 6 Francisco Luís Bernardez, quen enantes de nada pasou por un longo glosario (vinteun sone-
19
tos) da obra d' aquil Mestre que nós, os da terra, temos xa caxequ' esquecido de todo... E somentes despois do glosario veñen os seus poemas persoñes de Galiza, e craro, conserva unha lemyranza tan fonda do ritmo valleinclanesco, que nunha fermosa Jaculatoria a Suecia, resoan ecos da pompa de D. Ramón, coma «las divinas gaitas pastoriles», «los andantinos de las pastorelas», «los celtas debajo del roble foral...» Mais despois veñen cousas comu Jlogareña, Amanecida e Outras, nas que xa a impresión é celbe e persoal, propia e rústicamente pura, coma nós queremos.
Os poemas arxentinos teñen mais pulo, mais novedade. Destácase unha cousa moi espontánea, moi sinxela: o Intermedio criollo,
AS NOVELAS DE “CÉLTIGA? AXÚDATE e O MANCI-
ÑEIRO por E. CHarLÓN eM, HERMIDA.
Son dúas graciosas i-enxebres pezas de teatro dos dous coñecidos autores cómicos ferroláns, dos que xa nos temos ocupado, cando foi da pubricación de Jal de mottos ede Trato a cegas. Com' estas, Arúdate e mais O Manciñeiro, son tamén pezas coñecidas e representadas con éisito, mailas ediciós das cousas do Charlón e do Hermida agótanse aíxiña—tanto aprecia O noso núbrico istes sinxelos e ben presentados cadros de costumes, cheos d' humorismo e d' intención (pariterque monendo)—asi que fixo ben Céltiga en relmprental-os, pr’ es Hala sona dos dous autores, tan merecentes d' ela.
A CUSTUREIRA por NICOLÁS GARCIA Perea.
O volume 6 de Céltiga ocúpao esta noveliña sentimental do xoven escritor N. García Pereira autor de Nó de Saloucos é Bágoas, volume de versos do que xa temos falado,
Novela moi ben feita, do xénero ancidótico e realista, sinxelamente desenvolta n-un medio burgués, sen miga de pintoresco, senon metida no cotidiano. ten o estilo, que é o acomodado ó caso, e ten ademais a lingoaxe, Garcia Pereira qu'escribira No de Saloucos e Bágoas €' unha ortografía arcaica e señorial de canzoneiro, revelándose d'ise xeito com' home d'estudo, escribe unha lingoa rica, enxebre, zelmosa e chea de sabenria. Xa val isto dando caraute ós escritores do Ferrol, dos que sabemos: que fan da nosa língoa un fondo estudo, e elo avalora moito as suas produciós,
UN OLLO DE VIDRO, por CASTELAO.
Unha volta mais teríamos que dicir qu'o humorismo é a cousa mais seria qu’ hai no mundo... “Debaixo do humorismo hai sempre unha grande door; por iso no ceo non hai humoristas», escribea Mark Twain, é estas verbas sirven de lema ó Castelao pra sua tremenda novela a eanrneletes, E despois di pol-a sua conta: «En son dos que estruchan a cara prá palpal-a propla calivera e non fuxo dos cimeterios endexamais.» E o gran humorista fainos unha estórea macabra. Ó macabrismo é un dos aspeutos mais dinos d'estudo na arte do Castelao, cousa n-il e
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157160&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716029.xml
NOS
meiro, tudo resulta pálido coa realidade, pois o telegrama enviado por Díaz, presidente da escursión relévanos de tudo comentario. Dice eisí o parte telegráfico:
«Lamentamos xuicios aventurados de Guipúzcoa, descoñescendo maneira xogo arxentinos e uruguaíos de mancar xogadores, tapando estas novas Prensa por non alarmar familias. Saludos.—Díaz».
De todas sortes, e ainda tendo en conta as circunstancias apuntadas, temos de recoñeer qu'os cadros sudamericanos son ben superiores, sendo continuamente loubable o labor que fan en toda eras de deportes especialmente no foot-ball no que demostran pódense tuteare cos equipos de mais sona do continente europeo.
Reconhecida a sua valía en canto ó xogo, fai falla convir que dempois dos partidos dos vascos é checos non son os porteños nin os uruguaíos xentes apropiadas no que respeita a dar o *César o que é do Cesar, posto que se consideran xa pouco menos que invencibles.
D'un fardel cheio de revistas é xornaes arxentinos que teño á vista, saço en consecuencia que os vascos son pouco menos que unhos príncipantes e que a representación mais outa do foot-ball español (dicen de Montevideo) sexa tan cativa, considerando que as nosas fazañas de Amberes foron unha macana.
Dense conta os queridos equipiers de alén o Atlántico, que do equipo que en Amberes repre-
sentou á España, fallan somentes esas medianías de Zamora, Otero, Peña, Vallana, Moncho, Samitler etc, a mais de Alcántara que é unha estrela de primeiro orde. Que si ben é certo que antre os espedicionarios figuraban os «olímpicos» Patricio, Arrate, Eguiazabal e algún outro, non poideron estes desenrolar todo o seu xogo por atoparse esgotados e haber feito a escursión poucos días dempois de xogar moitos partidos do campionato da España é descoñocer en absoluto as partes componentes do once feito a toda presa por algúns que ignoran o mais esencial n'ista materia e a quen exixirase estreita conta da sua conduta que demostrou unha vezgada mais a sua ineititude.
Findarei pois recomendando ós porteños e uruguaíos que sin deixar de recoñezer o seu valimento, é mester non engalolarse co triunfo que pode ser discutíbel, ainda mais que me remito ás probas de demostración que farán na próxima Olimpiada de París de 1924, á que creo asistirán. Aló, con público, campo e árbitros descoñecidos i-en loita con equipos de total-as nacionalidades, xa veremos se desfán as dúbidas que por oxe temos en concederlles ise rubro de «balompedistas mondiales» agardando que terán ademais ocasión de recoñezer que os españois de Amberes, son xente no deporte do balón redondo.
GOAL
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
JOAO PERALTA
Ainda tivo NOS outra fonda tristura: a morte do ilustre pintor portugués João Peralta, nosso representante no Porto, unido á moitos de nós, principalmente ó nosso director por unha antiga amizade. Era João Peralta un esquisito e puro artista, d'unha soave e doce sensibilidade, qu'o público galego pudo admirar na sua Exposición na Coruña o outono pasado. Xa conquerira enantes, no Porto e mais en Lisboa grandes trunfos na sua arte. Era das almas acesas qu'en Portugal responderan co curazón cheo d'esperanzas ó esperamento do espírito galego. Quixo tamén chamarse nosso irmau, e com'irmau levámolo na i-alma e choramos a súa ausencia irremediabel.
O HOMAXE Á ASOREY EN CAMBADOS.
Foi unha xuntanza unánime de toda a mentalidade galega, de total-as forzas de creación con que Galiza conta no alborexar do seu rexurdi mento, congregadas todas á unha—cantas veces temos visto isto?—á carón do grande artista plas mador da Raza, pra ll'offrendata consagra ción, consagración mais outa qu'a que poden conferir tod-as medallas e toda a bambolla das distincións oficiais.
A imprensa galega xa dou conta en concreto d'aquil auta grande e fermoso. NOS estivo representado no homaxe.
TAMÉN SE FESTEXOU
O xenial arquitecto Anton Palacios en Vigo e Vilagarcía.
O gran Sotomaior no Ferrol.
O ilustre paisaxista Llorens na Coruña.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716033.xml
NÓS
A INDUSTRIA DO MUEBLE EN GALIZA
A nós Terra progresa a pasos de xigante en total-as ramas da actividade. Unha proba palpabre do progreso industrial en Galiza, oférceo o COMEDOR ARTÍSTICO cuia fotografía pubricamos, feito nos talleres de
RODRÍGUEZ SÁNCHEZ E VÁZQUEZ
Ourense, mercé á intelixencia e perseverancia dos Hermanos Rodríguez, e ó labor da sociedade GALICIA INDUSTRIAL, representa na nós Terra e na Península inteira, o mesmo papel qu'a cidade de Grand Rapids no Estado de Michigan; é un centro d'istrución pr'os ebanistas, dibuxantes e vendedores de muebles. Os Hermanos Rodríguez fixeron sin pensalo, qu'o nome d'Ourense, en tratándose de muebles, teña o valor d'unha marca de fábrica.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716016.xml
10
lenacidade, ainda que non do mesmo xelto: pois eiqui as verbas póñense en orde, prepáranas pra batalla, ordenanilles que combatan xuntas, nunca separadas; dánselle leises, repriménas, permítenlles e obríganas. Finalmente, os retóricos e os poetas son semellantes á aquiles que repersentan exércitos e campamentos nos xogos y-espeutáculos púbricos, nos que se quere millor gracia que forza. Os lóxicos, pola contra semellan ós que se preparan en serio prá guerra, nos que convén qu’ haxa mais forza que fermosura. Pra todos, as verbas son soldados e trincheiras. A cal d’ istes darás mais creto? É duvidoso. Cada un quer que o crean; mais isto non abonda. A siñificación das verbas mais ben, ou por completo, parece depender do pobo, e poriso hanlle ser pedidas á il. Pois quen nos deprendem á falar senon foi o vulgo? Por esta razón caxeque todol-os qu’ hastr’o presente teñen escrito, colleron por fundamento da discusión aquelas verbas que mais á cotío están no bico dos homes; por eixempro, Aristóteles, niste pasaxe: «Tunc nos aliquid scire dicimur cum ejus causas principiaque cognoscimus.» E Galeno n-ist outro: «Sumendum vero et hic omnia consensu approbatum principium; quod omnes homines tunc se sanos existimant, cum etc.».
Agora ben, no vulgo, atopamos cecals certeza y-estabilidade? De ningún xeito. Sendo asi como s’ ha d’ atopar reposo nas verbas? Xa non tés por ond’ escapar. Dirás, se cadra, que s’ ha buscar aquela siñificación que primeiro lle foi imposta pola usanza. Busca logo esa siñificación; non a acharás. Isto abonda. Non é evidente que toda cuestión é de verbas? Paréceme telo probado xa craramente. Si o negas, confirmarás a proba da cuestión principal; mais axiña hase probar millor. Imos ver agora o que s’ ha entender pola-a verba cencia, pois s’ esta non eisiste ninguén poderá en virtá d’ ela ser chamado sabio. Que dixo Aristóteles en col da cencia? Pois abonda esamiñal-a sua opinión antr’ as dos demais—xa qu’il foi un agudísemo investigador da natureza e seguiu a maor parte dos filósofos— porque s’ houbese que contender con todos, chegería o traballo á ser infinito e apartaríamonos da natureza com’ iles fan.
Como defiñiu, logo, Aristóteles, a cencia? «Scientia habitus per demonstrationem acquisitus.» Non entendo. Esta defiñición é malísima. É defiñir-o escuro polo-o mais escuro. Asi engañan os homes. Que é o hábito? Seino menos aínda. Ti podes dicir qu’o hábito é unha calidade permanente. Agora o entendo menos. Canto mais adiantas, adiantas menos; cantas mais verbas empregas, maor confusión. Remítesme á serie das categorías e sempre delca chegar ó Ente que non sabes o que é. Cecais se poden reducir total-as cousas á categorías? Por certo. Que se sigue d’ eiquí? Total-as cousas van parar á un laberinto.
El que son as categorías? Unha longa serie de verbas. É estranho o qu’ eu dixen? Pois é certo. Dos nomes, unhos son comunísimos, coma Ente, verdade, o Ben, se queres; outros son menos comús, coma sustancia, corpo; outros son individuos, coma Sócrates, Platon. Os primeiros siñifican total-as cousas; os segundos moitas; os derradeiros unha soia. Siguese d’ eiqui, que cando dicimos: Sócrates é home, e polo tanto animal etc., quérese dar á entender qu’ isto qu’ eu mostro (enténdese Sócrates) chámase asi con nome particular; mais xuntamente cos seres que lle son somellantes na forma, desiñase co nome común home, xuntamente co cabalo e demais seres que se moven, mais con forma difrente da humana, desiñase coa verba animal; comunísimo con todolos demais seres ten o Ente. Igual respecto das outras categorías. Mais ainda non abonda coésto. Non conformes con verbas moi sinxelas, pra faguel-o asunto mais difícil, empregan nomes comús coalgunha diferencia engadida, así, en lugar de home, din animal racional mortal; dos cales vocabros, calquera é mais difícil qu’o pirmeiro. Pois ond’ hai moitedume, hai confusión y-escuridade. Mais isto non é nada. Sobre d’ isto costrulen cousas maravillosas. Tocantes á esta serie de verbas que chaman categorías, disputan d’unha maneira intermiñabre en col do seu orde, o sen número, a sua orixe, as suas difrencias, as suas propiedades, a redución de todalas cousas á aquelas: estas redúcense directamente, aquelas indirectamente; estas per se, aquelas ratione sui contrarii; unhas son comús á dúas cousas, outras redúcense con dificultade á unha, e outras non teñen á que se reducir. En consecuencia, anque sexa o ceo, coma non teña cabida n-algunha categoría, xa non eisiste. Que mais hei dicir? D’ eiquí chegan á parvadas infinitas.
Enredándose cada vez mais na serie de verbas, precipitándose á si mesmos e ós seus miserabres ointes n-un fondo e fastidioso caos. Chea d’ isto está a Lóxica d’ Aristóteles, e moito mais as Dialéiticas que despois escreveron outros mais modernos. Os nomes que son moi comús chaman xéneros, á outros especies, difrencias, propiedades, individuos. Se perguntas que sexa todo isto, dinche que é algo común abstraído polo-o entendimento. Fiución d’ Aristóteles en nada distinta das ideías de Platon. Falan logo da abstraición e mais do entendimento axente (nova
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716010.xml
Pra vós, pra quen garda, de santos loureiros,
As cróas ganadas por libres abós.
Que fuxan os lobos da fouce bravia.
Que fuxan os mouchos que temen ó dia,
Que nova alborada vexamos brilar;
Adiante, voade, galegos valentes,
Qu' ós nosos tiranos, que son incrementes,
Un canto de morte lles hai que cantar.
Eu soño sin dúbida e quedo soñando
Qu' os ferros da Escrava xa ll' imos limando...
Mais cando m' esperto e vexo qu' entón
É todo baralla, é todo podremia,
Que todos se queixan con pranto de femia,
Ajógase asqueado o meu curazón!
Si todos teus males, Escrava quirida,
Padeces x' hai tempo, porqu' eres sofrida.
¿Qué fan os teus fillos? ¿ll xordos están?
Que ruban, que ruban, da serra hastr' ó cume,
l' a céltica Musa qu' entón os alume,
l' on canto de morte tamén cantarán.
AMADOR VILLAR
ÓS LEUTORES DE NÓS
Sería valeira e inútil toda gabanza de nós mesmos. Ás descriciós das melloras que arranxamos supera a vista do presente númaro. Endebén, percisamos de referilas pra xustificar o aumento de precio que a revista terá, dende agora en adiante.
A periodicula será exacta. Nosa lista de colaboradores foi aumentada coas firmas das mais doutas realidás galegas, e as mais fortes espranzas da Galiza do porvir. As páxinas de texto foron aumentadas hastra vinte e catro, e n-elas haberá á eito fermosos orixinaes plásticos a todo cór. A portada foi trocada por unha portada do noso Castelao a todo cór tamén. No texto figurarán seleutas traduciós dos mellores literatos extranxeiros, e antre os anuncios haberáos artísticos, con belos grabados de Fernández Mazas.
NÓS chegou a ser o órgao sonado da cultura galega e espallará por todo o mundo esa nova cultura.
NÓS non ten que invexar ás mellores revistas estranxeiras.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716022.xml
SEICIÓN ARQUEOLÓXICA
O Castro A Cibdade En San Ciprián de Las
NOVAS COSTRUCIÓS NO SEGUNDO RECINTO ()
OSTANTES NO noso propósito d' adquerir, denantes de começar a escavación sistemática d' iste castro, unha impresión de conxunto, que nos permitira apreciar non só lo a estensión da zona edificada, si non tamén o carácter arqueolóxico do yacimiento, despois d' arrematar de valerizar os fondos d' habitación á que faciamos referencia no número 12 d' esta revista, diriximos as nosas esporacións á parte do poniente do segundo recinto amurallado, e n-ela puxemos á descuberto os restos d'habitación que imos describir seguidamente.
O que primeiro s' escavou foi unha construcción rectangular de 5 ms. por 3-45 de lado, feita de pedra ben labrada, con tendencia á formas regulares, e presentando paredes unidas con esquinas agudas e perfentamente escadradas.
Ista construcción conservaba ainda n-un dos seus lados móres, unha porta de 1-24 ms. d' ancho pero da cual desapareceran as pedras da lumieira e das xambas.
Foi posta despois ó aire parte d'outra construcción de gran tamaño, pois ó parecer as súas paredes, que son d'un xelto costrutivo análogo ó anteriormente descrito, prolónganse considerablemente.
A parte por nós descuberta mide 10-62 metros por 4-25 é está dividida por un muro en dúas habitacións de 7-42 e 3 metros respectivamente. Non presenta siñal de porta, pero adosado á un dos lados móres e cerca do sitio d' arranque da parede divisoria, ten unha especie de contraforte feito con pedras pequenas medindo 1-25 por 0-65 metros, de forma trapezoidal é co lado mais estreito pegado á parede e que cicais servise a maneira d'escalón pr'alcanzar a entrada da casa que debía de sere bastante alta, pois ó dito contraforte ten 45 centímetros d' elevación.
O ancho das paredes d' esta casa alcanzan a 62 centímetros e as da primeiramente descrita non pasan de 0-50.
Ouxetes de pedra
A mais das pedras cortadas en ángulo reuto, tan frecuentes en todal-as citanias, foron atopados un anaco d'un catilho e dúas pedras, unha semiesférica e outra cilíndrica, escavadas fondamente en forma d'embudo e sobre cuia aplicación no-nos atrevemos á aventurar ningún xuízo pol-o d' agora.
Ouxetos de metal
Por non seren moi frecuentes en poboados protohistóricos, os achádegos d' armas, foi pra nós unha sorpresa ó atopar dentro da mais pequena das casas denantes descritas, as dúas
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157160&posicion=24
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716011.xml
O FILÓSOFO DE TUY
COMENTARIO E TRADUCIÓN DIREITA DO LATIN DO TRATADO DO EXCÉPTICO HESPAÑOL FRANCISCO SÁNCHEZ, TITULADO
QUOD NIHIL SCITUR
Que nada se sabe
Ó LEITOR
I
NATO é no home o querer saber: á poucos se llesconcede o saberen querer: á moi poucos o saberen. Non tiven eu sorte distinta da dos outros. Dend’a miña primeira edade, incrinado á contemplación da natureza, inquiría minuciosamente tod’os seus segredos. E ainda que ó principio o meu espírito degarado por saber, contentábase con calquera mantenza que se ll’ofercese, pouco tempo despois, atacado d’índexestión, principiou á vomitalos todos. Trataba enton de ver si había algún coñecemento inteiramente asimilabre e que me dera satisfacción cumprida: nada había qu’ enchera o meu degaro. Percorría as afirmacións dos antigos; tentaba penetrar nos pensamentos dos contemporáneos; respondían igual, absolutamente nada que me satisfacera. Confeso qu’algús aparentaban certas sombras de verdade, mais ningún achei qu’amostrase sinceira e plenamente de que xeito tiña un que xuzgar en col das cousas. Entón metinme dentro de min mesmo e pondo en dúbida tod’as cousas coma si hasta enton nada se tivera dito, principiei a ensamiñalas en si mesmas, que é o verdadeiro modo de saber. Remontábame delc’os primeiros principios; y-entregado a sua contemplación, canto mais pensaba mais dudaba; nada puden comprender perfeitamente. Eu desesperaba. Persistín, non embargante, mais aínda. Chegueime ós doutores buscando n-iles degaradamente a verdade. E que me responderon? Cada un tiñase armado unha ciencia coas alleas ou coas propias maxinacións: d’ estas inferían outras e d’estas, outras do mesmo xeito, sen atenderen ás cousas mesmas; co’ elas tiñan construído un laberinto de verbas sen fundamento ningún de verdade; co’ il non entenderás os fenómenos naturais; mais de-prender-la textura de novas cousas e finximientos de cula intelixencia ningún espírito é capás. Pois, quen hai que comprenda cousas que non eisisten? Os Átomos de Demócrito, as Ideias de Platón, os Números de Pitágoras, os Universaes d’Aristóteles, o entendimento axente e as intelixencias? Co’ isto pescan ós iñorantes, presentándose coma reveladores das cousas descoñecidas e ocultas da natureza. Istes creenos e facilmente corren car’ Aristóteles, léeno, meditano, deprén-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571608.xml
bicicleta. Elqui xa poden empezar a rirse da inocencia sen iñorancia os iñorantes sen inocencia.
O políptico dos irmáns Van Eyck, comprendo xa dende que os alemáns entregaron as tabuas que tiñan en Berlín, é incomparable. Quince días vivín pra vel-o e a vida d'un home sería pouco pra estudal-o. Deica hoxe non hai pra min mais que dúas obras definitivas: o *Pórtico da Gloria* do mestre Mateos e a *Adoración do mistico* dos Van Eyck.
Elqui colleume a nova do desastre de Anual e ó ler os periódicos de Madrid postos á venda nestas terras, que viviron no estondo da gran guerra, lembreime, cicais amargurado, d'aquíl probe home do Padrón que morrera afogado n- unha chea do río e logo no ceo intentou asombrar á Noé...
O Museo é ben simpático por certo; abonda que non teña Sala de Rubens. Moi ben de primitivos e de modernos. «O camiño do calvario» de Bosch amostra uns xudeus nos que a coor arbitraria das súas facianas intervén como xeldo d'expresión de calidades morais; como caricatura paréceme fundamental e no tocante ó humor, abonda decir que un dos xudeus leva un pataco apeado na testa, riba d'un bocho amoratado.
Eu titei a luz amarela do sol deitando pol-os ventás do *Beffroi* enriba dos atramallos do Carillón, escachándose en mil anacos nas trabes e nas campás, e comprendín que a luz do arte, aínda sendo a meirande e mais pura creación do espírito do home, é inferior á simple raiola do sol que s' escacha en armonías xeométricas.
Xa estou en Bruxas, a morta. Os canais pintados calquera. Non hai inglesa fea nin tida guinha hespañola, das que saben francés e piano que non poida faguer un par de cadros pra pendurar á veira d'un reló de parede. Todo está amañadiño pra pintar; mais á min paréceme que Bruxas é magnífica pra meditar cos ollos pechados. Os retratos invertidos das casas que tremen no fondo das augas cheas de cardenil, e logo este gran silencio que apaga no meu maxín abrouxado todol-os bruídos que trouxen de París.
Sentiime un pouco femia e collin un bote pra pasear río arriba, río abaixo. O sol do serán batía nas puntas mais altas e nas augas verdenegras había reflexos tristes. Encendín un pitillo e ó dar-a primeira chupada comezou un concerto de carrillón que por non esperal-o emocionoume tanto que as bagullas rompían por sair, e asi, deitado no bote e sabendo na fermosura en que estaba, pechel os ollos e chegou a morriña.
Paris val tanto que se mo désen vendia-o; Bruxas gústame tanto que se tivese diñeiro mercába-a.
Elqui todo é vello ou novo imitando antigo. Entrei n- un cine do século XVI.
Pra espelir o cansazo que me deron a calor e os Museos saín pol-a noite, á veira dos canais. Acochado na escuridade, non sei as ideas velaiñas que buliron na miña testa. Os canais negros sementados de almas do outro mundo, tan rezar. Pasan os cisnes i-eu avergónzome da miña sensibilidade. E ó seguinte día, sinto por primeira vez n' iste viaxe a frebe do traballo. N' istas lixeiras impresións non cabe falar dos Museus antigos, onde Van Eyck, Memling e Van der Goes (realismo, idealismo e misticismo) fan da Venecia do Norte un santuario pr' os pintores. O Museo de Arte moderno, é d'unha catividade espantábel.
Amberes, cidade toda trafego e cosmopolitismo, ten orgullo en ser testa e corazón do movemento «activista» qu' está barrendo de Flandes a civilización allea importada pol-o Estado belga. Amberes fartouse de falar francés e agora volve a falar flamengo. Certo é que o seu porto non vive da importación de mercancías, nin da exportación de carne humana...
As greas de mariñeiros de todal-as castes enchen as ruas veciñas do porto, e no devalar do día, comenza o barullo estúpido das pianolas chocas, e a traxedia das cántigas á gorxa rachada. As portas das tabernas cheiran á boca de borracho. En procura d' un mariñeiro de alá vagariñei moito tempo pol-as rúas emponzoñadas e unha noite fun dar ó porto cheo de bares e de gruas pra tan pouca auga. Cando voltei pr' a casa o corpo tremiame de noxo coma se mordese unha chinche cos dentes.
Non se pode coñecer ben a Rubens cando ainda non se ten visitado a Catedral de Amberes... Entrei, pois, na Catedral. Os cadros do gran mestre están tapados com' os santos na coaresma. Cantos estábamos na Catedral fomos sentando diante do altar maior, por mandato amistoso d' un home de levita. O home da levita recolleu un franco de cada un de nós, adiantouse, tirou d' unha corda e pouco á pouco foi aparecendo diante dos nosos ollos a gran obra do mestre. O home da levita díxonos que o roupaxe da Virxen era azul, por se nós estivésemos cegos pra vel-o. ¿Pra qué falar dos cadros? A Virxen é a segunda muller de Rubens, o San Xoan é Van Dyck. ¡Axoenlládevos e rezade!
No Museo de Pintura, como de cote, tranfan os primitivos. O retrato de Sforzore Spinelli por Memling, «Os sete sacramentos» de Van der
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716034.xml
NO S
XASTRERIA
FREIRE HUICI & C.ª
S. en C.
Real, 7 e 9, 1.º A CRUNA
MANUEL PEÑA REY
ESPECIALISTA EN PARTOS E DOENZAS PROPEAS DA MULLER
Deixou de pertenecer dend'o mes de Xunio ó Sanatorio Quirúrxico d'Ourense e continúa na sua clínica na calle de Luis Espada 23-2.º onde recibe a consulta e fai esporacións c'os RAYOS X
Julio García Pérez
MÉDICO
Ex interno do Hospital Xeneral de Madrí
CIRUXÍA XENERAL
RAYOS X
Consulta: de 10 á 12 e de 4 á 6
APARATOS Y DISCOS RELOXERÍA
Gramophone Miguel Calviño
OURENSE
PRAZA MAYOR OURENSE
Número 20, pral.
BANCO DE VIGO
FUNDADO EN 1900
CASA CENTRAL VIGO.—Sucursales e axencias en OURENSE, PONTEVEDRA, SANTIAGO, VILLAGARCÍA, MONFORTE BOIRA, BARCO DE VALDEORRAS, CARBALLIÑO, CELANOVA, CAMBADA, LA ESTRADA, MARÍN, RIBADAVIA, VEREA
Tén Axentes e Corresponsaes no Reino yo Estranxeiro, especialmente nas Américas. Realiza toda clase d'operacións de Banca e Bolsa en xeneral. Ademite contas correntes e depósitos pobos que abona os intereses seguintes:
CONTAS CORRENTES á vista. 2 0/0
DEPOSITOS a 1 mes prazo. 2 1/2 %
a 3 » » 3 %
a 6 » » 3 1/2 %
a 12 » » 4 %
En CAIXA DE AFORROS déica 10 000 ptas. 3 1/2 %
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571605.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ÓRGAO DA SOCIEDADE “NÓS,”
Ano III Ourense 25 de Agosto 1922 Nám. 13
LEONARDO RODRÍGUEZ
Conóseo estivo dend' o principio, cando NÓS era unha idea aínda sen realidade. Sintiu o grande e o difizle do nóso esforzo, e aloumiñounos coa sua axuda e co seu consello. Quixo formar no nóso fato apreixado e perseverante e traballar conósco; quixo ser e foi dos de NÓS.
Tivo os nósos mesmos desacougos, a nósa mesma cobiza arelante, o nóso mesmo xeito d’enxergal-o porvir.
Ollou coma nós, no mañá lumioso, unha Galiza esperta e ceibe, rexurdida das marañas do seu sono, reintegrada no seu ser enxebre y-europeo, nas suas bariles enerxías ancestrais. No seu peito xeneroso petara moi forte a sagra chamada da Terra, e o seu esprito fondo e recollido—que si Leonardo tivo as virtudes do home púbrico, as da loita e da realización política, mais ainda tivo de home de meditación e de pensamento, de traballador silencioso—logo soupo ver qu’ os tempos eran chegados.
E aportou a sua axuda á obra do NÓS, e concibeu a obra fermosa das «Roladas», e deu un xeito galego á política da nósa Terra, e animou e alentou todal-as nósas ansias de redención e de rexurdimento... A sua i-alma cobizaba algo moi grande qu' a morte lle non deixou acometer.
Deus nol-o levou, e levounos co’il moitas espranzas lumiosas. A sua lembranza ha ser pra nós inesquecente. Tiñámoslle un gran respeito e un gran cariño.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716018.xml
4 que á meu carón desenrola mimicas estrañas. Xa unha muller, contaxiada com'un espello, reproduce discreta os movementos. As autitudes dialogan e propágase o baile. Esténdese a muíñeira ó redor da ermida coma un salayo; paseniño... Pro fagamos nós tamén, paseniño, unha pausa pra evocación e o comentario, porqu' istes bailarís despiden unha profusa polvareda de suxerencias. Vede asina, com' hastra min, foi chegando un enxame de lembranzas e meditacións.
A MUÍÑEIRA MULLER E DANZA
Dixemos hai un ponco que esa danza que sopraba no romaxe se nomea muíñeira. Pro non dixemos inda que muíñeira se nomea tamén a muller que moe no muíño. Non se adica, en Galicia, a muller que moe no muíño, á esta única crase de traballo; non é a moa unha función singular si non un instante mais na feria de traballos que a muller cotidianamente situa ante si.
A muller que moe no muíño é a mesma que roza entre as carpazas a lírica sonrisa dos toxos; é a que leva o gando á pacer herba e sol; a que na eira malla, crucificando a noite de alalás, e polo vrau peneira amores e centeo. É a mesma que sacha no millo, onde as mazorcas a decoran e circunscriben como á bárbara virxen africana, e vai polas mañás, ind'os ollos aforcados das medrosas visións que chisporroteaban no lar ó anoitecido, co carro á recolleita, mentras o eixe conta ó camiño súas confidencias, e a que, derradeiramente munxe a líquida constelación das vacas de cornos retortos, com' as vereas que rouban ó viaxeiro pavoroso.
É pois o muíño, somentes, un eslabón de traballo, e é a muíñeira á un tempo, por xeneralización, a muller que traballa mais unha danza, é, dilecto homónimo Eugenio D'Ors, pra lembrar tua expresión, un traballo e un xogo.
Pronto hemos ver como a muíñeira danza, surde no muíño pola muíñeira muller, e, como asina ollado, estas dúas verbas non son taes si non minutos, istantes subsecuentes de unha mesma verba dinámica.
Místico desdobramento que fai que un vocabro trema d'angustías filosóficas e se irise en flecos de orballos suxerentes.
O pobo chega ás veces, por un meteórico berro comprensivo, por unha fugaz penetración diría Spinoza, a agarrar o nóumeno de algús problemas que os metafísicos somentes conquiren agotando os firentes dardos conceutuares, desplegando, en ordenada táctica, as densas falanxes da inteleución.
Agora veremos como un fondo aspeuto ético, e como o mais fondo aspeuto estético, entregaron xenerosos seus segredos cando a mente popular foi raiolada polo sol transeunte da intuición.
Recluir nun vocabro un traballo e un xogo ¿non é Xenius, creer coma ti que traballo e xogo son a mesma cousa, inda que tendendo á distinto fin? Pór un só nome á unha función e unha danza é creer no fondo que función e danza teñen un idéntico común denominador. É creer que a función—traballo—é, en certo senso, un xogo; é creer que a danza—arte, xogo, Spiel—é en certo senso un traballo. Baixo a homonimia léxica latexa unha creada homonimia real; coma Unamuno suxire, porlle nome ás cousas é crear as cousas mismas.
Muiñeira, verba que tende un brazo á utilidá e outro brazo á inutilidá canonizada, verba que estreita e xungue, verba que identifica a mais sinxela función corporal, a que precura a mantenza, e a mais outa función anímica, a que precura a beleza. Verba estalante de significacións.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716035.xml
AUGAS MINERO-MEDICINÁS, BICARBONATO-SÓDICAS
MONDARIZ
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716032.xml
20
cecais nos outros, de cote xungida ó humorismo. O humor é cousa das xentes reficisivas do Norte; é por de contado, cousa allea á Antiguidade clásica. Pois ben: o macabrismo é cousa do Norte e da Edade Media. E pol-o tanto cousa nosa. O macabrismo do Castelao é o macabrismo dos primitivos flamengos, qu’ill tanto ten estudiado. O mesmo é un primitivo, un medievalista, con toda a gracia, e o espiritualismo, e o puro e san rusticismo popular das almas prerenacentistas. E o que queda en nós de puro e de bo, o que nos fai comprender ó Castelao.
REVISTAS E XORNAES
A AGUIA, Porto 1 e 2.
A «Renascença Portuguesa», que coa guerra entrara n-un período de dificuldades que impediran a sua autuação regular, principia agora a saír d’il, colle nova vida e principia de novo a publicá-la sua benemérita revista. A Águia comenza, pois, a sua 3.ª serie, e principia baixo a direição do noso eminente colaborador e moi admirado e querido amigo Leonardo Coimbra. Baixo da conduta do insigne pensador, A Águia ha render á cultura portuguesa novos e brilantes servizos, coma xa emprincipia á faguelo, e unha nova era ábrese prá Renascença.
Mais qu’ endexamais, NOS ten que recibir á Águia com’ unha revista irmá, que no sustancial ha estar imbuída do mesmo esprito, e da que moito agardamos pra nosa obra d’afirmaçón da fraternidade galaico-portuguesa.
Damos ciqui o sumario dos tres números:
1. Prosa: O noso caminho; Helía, por Raul Brandão; Ideología Republicana, por Angelo de Morais; As doctrinas de Einstein, seu valor científico e filosófico, por Leonardo Coimbra; A Alma da Fonte, por Pina de Morais. Verso: Oração Sebastianista, por Teixeira de Pascoaes; Trovador, Alen-Morte, por Alvaro de Morais; A minha Voz-Sol posto, por Alfredo Brochado; Do misticismo saxonio (duas traduções de Walt Withman e de W. Blake) por Luis Cardim. Arte: Enchida do snr Adriano e De Tancos, por Soares Lopes. Notas e comentarios: Águias de Portugal, por Alvaro de Morais.
2. Prosa: Regresso ao paraíso, por Leonardo Coimbra; A Carta, por Alvaro de Morais; Geometrias não euclidianas, por Augusto Martins; Verso: A unha ovelhinha, por T. de Pascoaes; Soneto, por Américo Durão. Arte: Domingo, por Antonio Costa; Carta do Brasil, por Alvaro Pinto; Notas e comentarios, por L. C. Bibliografia, por L. C. e A. de M.
A AGUIA, Porto, n.º 3.
Trai: A Ave de rapina por Américo Durão; un novo passo dramático d’ esta moderna arte portuguesa rural, que leva dado unhas cantas obras capitais no teatro e na novela. Vita nuova, versos por Antonio de Souza. O mistério da arvore, por Raul Brandão. Suplica, versos por Alvaro de Morais. Siguen as Doutrinas de Einstein, de Leonardo Coimbra. Notas e comentarios, por Angelo Cesar. Bibliografia, c’unha reseña honrosa de NOS.
TEMOS RECIBIDO:
La Douce France. Hermes. Revista Parlament-
taria de Cuba. Heraldo Gallego de Buenos Aires. La Voz del Pueblo, de Marín. El Tea, de Ponteareas. El Agrario Barcalés. La Ráfaga, de Vigo. El Pueblo, de Pontevedra. Hesperia, de Madrid, etc. etc.
REXURDIMENTO, revista quincenal, órgano dos intereses mariñás, Betanzos.
Leva xa publicados cinco números. Misturadas coas firmas ben coñecidas dos Quintanilla, Vilar Ponte, Cabanillas, trai nomes mais novos: M. F. Barreiro, J. Veiga Roel, Tomás López da Torre e outros.
Posto decididamente á caron do rexurdir galego, publica literatura antiga e moderna, artigos i-estudos nacionalistas, novas locais, notas de sport, e unha cousa moi boa: traballos referentes á vila de Betanzos e mais á rexión das Mariñas—com’os de Veiga Roel: Nosas Ruas e A Porta das Doncelas, e mais as Tradicids brigantinas—cousa boa coma mostra d’apegamento á Terra—sentimento concreto do torrén—cousa boa pola utilidade qu’elo pode ter prá coñecencia Integral da Patria Galega. Os mozos de Betanzos—porque é iste un emprendimento de mocedade—enfian ben.
Iste xurdio esforzo dos betanzeiros é ben merecente de gabanzas e non ha ser NOS á regatearllas, posto qu’iles as saben ganar de sen. Deus lle dea longa vida á Rexurdimento.
XORNAES D'AMERICA CORREO DE GALICIA.
Adica un gran número extraordinario é Dia de Galiza. Non imos faguel-o inventario das moitas e boas cousas que trai: traballos en col de Santiago de Compostela, de personalidades ilustres de Galiza, unha breve e ben feita reseña das catro provincias, d’algúnhas sociedades galegas d’ alá, orixinaes de Xavier Boveda, Eduardo Blanco Amor, Luis de Castro, e outros moitos, autógrafos de personalidades americanas, as primeiras impresións de viaxe de Xosé R. Lence, e outras moitas cousas dínas de nota.
Debemos faguer menção especial d’un poema do Exmo. Sr. Alberto d’ Oliveira, Ministro de Portugal na Arxentina. Eilos:
IRMÁOS E VISINHOS:
Guardam a fronteira de um e de outro lado
Do Minho firme, rio encantado,
As lusas e galegas cotovias,
E mal rompe o dia, o matinal,
O ar as meigas melodias
Do seu perpétuo idílio e madrigal.
—Homs dias, bom vizinho e irmão Portugal.
—Galiza, boa irmã, amada irmã, bons dias.
Publicase tamén n-iste número un traballo do noso director, titulado: O istante actual da literatura galega.
En resume, é un número xurdio, indicativo de coma vai chegando ás colonias galegas da América—si ben mais adispacio do que nós quixéramos-o movemento grorioso do rexurdir galego, que xa non hal quen atalle, movemento que ten tanto de resurreición d’ antros mortos.
O noso parabén ó Director de Correo de Galicia, noso querido amigo Lence.
Ourense: Imprenta y Papelería de LA REGION
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716019.xml
que Woslér paladexaría con repetido deleite inusitado.
¿Non e verdá Karl Woslér? ¿Dío tu qu' enchiches de sensos estéticos ós idiomas, ta, que no comenzo do teu primeiro libro dixeches que os filólogos esquecían a alma do lenguaxe, ta que no «Positivismo e idealismo na ciencia do lenguaxe» dixeches que cando Meyer-Lübke afirma «que os soídos constituien as silabas, estas as verbas, as verbas periodos, e os periodos discursos, enuncia unha tese igual á do que dixese que os membros do corpo constituien integramente ó corpo», tu que en teu cantor laboratorio de Heidelberg, quentaches na solana do espírito os enguruñados corazóns das falas, com' apretadas mazorcas ó mor do sol do outono?
O MUINO
Eu non sei com' os gregos non crearon pro río en vez do bosque o mito evanescente da ninfa fuxitiva. No bosque ten o mito unha xénesis de subxectividade. Cando en precura da i-alma and' o home por il, a i-alma escapa entr' o rumor caquéxico das follas, sin embargo non fuxe, enróscase cal-as cobras polos troncos erguidos. Sinte o home qu'o bosque emigra. Error, o bosque queda inmóvil. Mentras qu'o río en efecto fuxe, non somentes do home, si non do río mesmo.
Houbo non oustante un grego, e egrexia é a esceución, que sentiu dend'a sua veira como ó contauto do río nascía impoente no seu peito a filosofía do «pan rhen». Ante o río, Heráclito pensa que todo cambea, que todo muda, lanzando asina unha esdrúxula arela cuia antífona ceais arbitrariamente, Nietzsche, dando o auto dos montes de Turinxia había de recoller.
Baixa o río, en voo palpitante pol-o val andado. Nemigo das nubes e do ceo, busca os soutos ispidos ond'a terra se afonda, coma un doutor solícito que quixese auscultar o corazón frondoso do planeta. Pero hai eiqui un pequeno paxaro sedento que o para. Dalle o muíño o alto ó río perseguido. E coma un camiñante sosegado óllao dend' orela, mentras á un tempo picotea e canta.
Dentro d'il, ó seu compás, os homes traballan nun ritmo de monótono afán. Cando estes homes vifieron ó muíño, inda balaba o sol pol-os petoutos. Os foles de millo e centeo ábrense valeiros nun longo desperezo. Vanlle calmando a fame con apagada fariña. Na roda áspera de pedra coma nun sacrificio quedan estruxados os corozos rientes, e can pol-as artesas os graus afogados repicando ó morrer. Xa as horas foron aburatando o día e é preciso encender un candieiro de latón. Tamén se encende nos beizos unha canción, unha canción sonámbula que trisca na penumbra.
Ronca a roda do muíño. Colle algún un pandeiro e peneira as cancións flotantes que choutan pol-o estrado. Cecais a gaita rache, fie e desfile com' un fuso, a melena loira das cantigas onde tremen todos os ourizontes de oito séculos. Ábrense os brazos com' un calvario e baixa xa un mozo á sementar pasos de muíñeira. A danza frorece e o traballo acouga na roda do muíño que testea monótona com' un berce.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571603.xml
MANUEL SEOANE ♦ AXENCIA DE FERROCARRILES Ponte Mayor - OURENSE
MADEIRAS LABRADAS DE TODAS CLASES ::: MÉRCANSE APEAS PRA MINAS
SERANTES E COMPAÑÍA
FARINAS E COLONIAS
Ponte Mayor y-Ourense
Gran Café "LA UNION"
O MILLOR SITUADO E DE MAIS CONFORT
BILLARES - VARIETÉS - SEXTETO
Nóvos propietarios: MANUEL VAZQUEZ :-: EULOGIO ALBERTE
PEREIRA, 13 TELEFONO NÚM. 61
SANATORIO QUIRURXICO D’ OURENSE
DIRIXIDO POR
DON MANUEL POL PIÑEIRO
CO' A COPERANZA DOS DOUTORES
D. Francisco José Rionegro :-: D. Manuel Bouzo Fernández
Iste estabrecemento está situado na carretera da Lonia, e conta con un completo gabinete de RAYOS X.
LÓPEZ E RUIZ
Depósito de madeiras de todas clases pra construción e carpintaría en xeneral.
Telegramas e Telefánemas
LÓPEZ RUIZ
AVENIDA DE BUENOS AIRES, 31
(Ó lado do Asilo de Ancianos Desamparados)
TELEFONO 198
OURENSE
Postes e travesas pra caminos de ferro :: Serrería mecánica e fabricación de toda clase de caixería.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716023.xml
A MUIÑEIRA
Por Méndez
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571609.xml
NOS
Weyden e o «Enterro de Cristo» de Massys, abondan pra xustificar un viaxe á Amberes. N-un cadro de Breughel o vello, hai un galo e tres galiñas peteirando no chan, que teñen tod'a simplicidade expresiva dos xaponeses.
No Museu Plantin pódese seguir tod'a estoria da imprenta. Velahí un gran Museu no que os amadores do libro sentirán mil desexos de roubar.
Denantes de sair pr'Alemaña, quero deixar apuntado que non fun á Ostende. Un pito madrileño, que fai que estuda na Universidade de Gante, cando tal soupo desprecioume sinceramente.
En Bélxica non fitei mais que unha fronteira: a que arreda os walons dos flamengos.
CASTELAO.
ESCRAVA
No cume da serra ás veces descanso,
E dende elí escoito, xa bravo, xa manso,
Da Escrava fermosa doído xemer;
E coido que ferve y-en min que reventa
Volcán autivisimo qu'o peito atormenta,
Que todo s' aluma rabioso o meu ser.
E dendes d' altura que vence os mais montes,
Eu vexo a llanura, contempro hourigontes...
Maxinome águia que vou á voar
Ó ceo roubarlle os rayos que encerra,
Pras feras lanzarllos, limpando esi a terra,
I' á Escrava librando d' inmenso penar.
E canto arroubado con voz fera e forte
Un canto de guerra, un canto de morte,
E n'il m' acompaña moi fondo rumor
Dos pinos cercanos que cobren a serra,
Pra quen lles é grato meu canto de guerra,
Meu canto de morte, meu canto de horror.
¡Sil nil m' acompañan de rabia lamentos,
Que levan os rios, que traen os ventos,
Que nacen na aldea, na vila é ciudá;
Pa céltica Musa seus cantos m' envía,
De santos amores salvaxe harmonta,
Que agrandan a vida, pois tran libertá.
Mais sigue da Escrava a vida d' horrores,
Da Escrava garrida que ten seus amores,
Cal nai garimosa, gardados pra vós;
Pra vós, rexos mogos, xentis cabaleiros;
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716027.xml
ARCHIVO FILOLÓXICO E ETNOGRÁFICO DE GALIZA
VOCABULARIO DOS CESTEIROS DE MONDARIZ
(COMUNICADO POR E. PEINADOR LINES)
Dalverte — — — Cartas
Delese — — — Á lse
Delom — — — Fora
Doenito — — — Machado
Donar — — — Dar, pegar
Donar — — — Ir
Dofeno — — — Cabra
Dolordo — — — Peso (5 ptas.)
Champar — — — Botar, deitarse, tirar
Charramoneiro — — — Ferreiro
Chaqueta — — — Cadela
Chaqueta de Tebra — — — Raposa
Chaguete — — — Can
Chapivn — — — Cobra
Chaco — — — Can
Chapona — — — Chaqueta
Chacurro — — — Can
China — — — Rico
Chisquita — — — Xusticia
Chirivitaina — — — Costa, Outeiro
Chordo — — — Ladrón
Chumadcira — — — Cepa
Chumar — — — Beber
Chupamezas — — — Barbeiro
Chumo — — — Viño
Egueiro — — — Leite
Entaleigar — — — Entender, saber
Enteleigar — — — Entender
Erena — — — Bruxa
Ergueir — — — Fuxir
Esbirro — — — Tiro
Eshirradeira — — — Escopeta
Eshirradeira — — — Revólver
Escaino — — — Muiño
Escaramuña — — — Porta, Fenestra
Escoreneira — — — Reló
Escorena — — — Hora
Escurrió — — — Forno
Estoa — — — Cabalo
Estropeo — — — Pé
Estucivo — — — Cabalo
Fanturriña — — — Presumido
Farruscar — — — Almorzar
Ferrezar — — — Traballar
Fiaña — — — Camisa
Firriquito — — — Saco, bolso
Futre — — — Guardia civil
Fuwiña — — — Gato
Fustauco — — — Pau
Gadamelos — — — Dedos
Garne — — — Vulva
Galreadrira — — — Bico, língoa
Galrupar — — — Falar
Galrear — — — Falar
Gaineta — — — Cesta
Gandichar — — — Comer
Gaviotas — — — Maus
Gandotxo — — — Coitelu
Garnias — — — Uvas
Gentivo — — — Xente
Godonxo de Xiriogota?
Golfo — — — Rio
Gomarros — — — Ovos
Gorechos — — — Castañas
Govellas — — — Piollos
Grodio — — — Caldo
Gruño — — — Porco
Guichadeira — — — Viña
Guicho — — — Viño
Grevía — — — Moza
Gurriote — — — Moza
Hove — — — Madeira
Jabil — — — Diñeiro
Jabirno — — — Abrigo
Juin — — — Moza
Jalrua — — — Bico
Jarrio — — — Barrio
Jina — — — Destiño que leva
Jula — — — Carne de porco
Lavapio — — — Ladrón
Lampaneiro — — — Coello
Ladotro — — — Bacalau
Lavriar — — — Cantar
Longuiñas — — — Botellas
Louguiño — — — Centeo
Lowrn — — — Onza d' ouro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716036.xml
F. Román e Saco
DROGUERÍA
E FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono, 28
OURENSE
Sobrinos de José Pastor
BANQUEIROS
A CORUÑA - VIGO - LUGO - OURENSE
REALIZAN TODA CRAS D' OPERACIOS DE BANCA E CAMBIO
ARNOYA FINO
Siñifica o máximo da "delicadeza, entr' os viños do Riveiro: sabe bén, entona o corpo, da a-cara y-está presentado con esmero.
Bodegas da Viuda e fillos de Xoan Fuentes
OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/11571607.xml
bicicleta.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/e0/e092/e0920156-a63b-4a5d-8a0e-8e65f2f01115/115716028.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
a __ ee —
16 NOS Lucendia Luz Xun — - Malo, cativo Lucisantos - Domingo Odavios — — — Cornos Luceiro — - — Dia Onza - — — Oar Lucio Día Oretangea - Augardente Lupaso Rico Oreta — - Auga Lungeito— — — Aro Patao - = - Home Lloder — — Chover Pantalioques - — Pantalón Mandadeiro Prato Patameco—= = — Home Machacante — Peso (5 ptas.) Parasais - - Rico Macheta — — Home Parar — - — Estar Maneo Criado Pachir — — — Fornicar Manillar - - — Xogo Pegellaa — — Pescantina Marila = - Pita Peludos — — — Melocotós Marila de Tebra Perdiz Perdigolas Maviñolas - — Patacas Perdigotinas Marfulo — — — Cigarro Pias de Carolas— — Blspo Majuela Finca Pias — — Grande Meca Ovella Picneiro - Gorro Meducas — Medias Pio - — — Niño Mesteos - Uvas Pirlo - Borracho Mexoas Barbas Piltra = —- Cama Mirante — Espello Pinzo — — Rapaz Moustiia - - Pulga Pirineo — — Onto Molendro Muifio Polevrosa— = — Farifia Moyene Eu Porlas alvas — Pola mañá Motoa — Ovellas Portear — — — Vir, traguer Moreno Pote Poniente — — — Chapeu Morrona - Filla Populoras— = Tetas Morreía — — Faguer bulra Prelaz - Sol Moncha - Cabeza Pwria - — — Pill ' Mowriñas Pulgas Queicoa — = Deus, Eirexa Miusifiolas Patacas Quetxir > - Cair Munar — — Fornicar Quinzar — — Ollar Muxica — — — Naranxa Quintarrenias — Paragnas
- Muxija Crego Quitaparelas, - Paraguas Naveira — — — Rameira Kalvar - — Defecar Nearas — — — Tetas Raucha — - - Noite Nente - Non Rancios — — Ovos Nequeras Xastre Ranquéte — Militar Novies — - Novo Rosquear - - Pagar NOTAS DEPORTIVAS
Fora o noso deseio comentar estensamente a care 6
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157160&posicion=14