Artigos

Mañá de outono por Carvalho Calero, Ricardo Ano X Número 55 (1928); p 124

O Día de Galicia Ano X Número 55 (1928); p 124

Unhas estatuas do Pórtico da Groria por Carro García, Jesús Ano X Número 55 (1928); p 125-127

Vicetto ou O romantismo por Risco, Vicente Ano X Número 55 (1928); p 127-129

Catálogo dos Castros Galegos por López Cuevillas, Florentino Ano X Número 55 (1928); p 129-131

Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza por Risco, Vicente Ano X Número 55 (1928); p 131-136

Os homes, os feitos, as verbas por Otero Pedrayo, Ramón Ano X Número 55 (1928); p 136-140

Páxinas

Año X Número 55 - 25 julio 1928 - Copia dixital

Páxinas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano X Número 55 - 25 xullo 1928

Descargas

Vai a descargar os ficheiros do grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano X Número 55 - 25 xullo 1928 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

O documento enteiro (24 páxinas)

Unha selección Dende a páxina ata

Descargar

O esquema METS é un estándar para a codificación descritiva, administrativa, estructura e de metadatos relativos a obxectos dentro dunha biblioteca dixital, expresados mediante a linguaxe de esquema XML do World Wide Web Consortium. O estándar mantense na Rede de Desenvolvemento e Oficina de Estándares MARC da Biblioteca do Congreso, e estase a desenvolver como unha iniciativa da Biblioteca Dixital da Federación.

Exportar

Ano X Número 55

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano X Número 55 - 25 xullo 1928
Lingua	Gallego
Notas	Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Revistas

Formatos de descarga

Exportar

Descarga en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

Quen participou?

Carro García, Jesús

1884 - 1973

López Cuevillas, Florentino

1886 - 1958

Carvalho Calero, Ricardo

1910 - 1990

Otero Pedrayo, Ramón

1888 - 1976

Risco, Vicente

1884 - 1963

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

Que outros autores foron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

En que outras publicacións participaron estes autores?

Exemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Sinatura: PUBLIC. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano X Número 55 - 25 xullo 1928 Versión PDF Formato ePub

Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719814.xml 134 Pénsase en qu'o demo pode mais que Dios, e ós poucos instantes, diense tres golpes na porta; érguese un, e c'un allo fai dous riscos hourizontás na pechadura. Imediatamente entra o demo. Non compre adevirtir qu'o individuo non ha ter medo, pois sio ten, o demo ríese e non entra en tratos co-il. Com'o demo ten tanto poder, pódense fazer tratos co-il e o principal d'iles consiste en pedirlle a felicidade n-esta vida en troque da y-alma. Pra isto, faise un documento pondo as condiciós en que se fai a venda e fírmase con sangue que o vendedor tira do brazo esquerdo. Endiañados. — Son individuos (probablemente mulleres histéricas e neurasténicos de certa clase) que teñen o diaño no corpo, o cal non os deixa estar quedos, fala por eles, fainos trasnoitar e debilitalles o corpo pra que morran logo. O diaño pode entrar no corpo d'un home de moitos xeitos, sendo as principais ó bostezar (por iso é bo facer cruces no bico cando ven o bostezo), cando un blasfema, por unha maldición, por traballar en días de festa, etc. Pra sacalo sirven as benzós de certos días de festa, como o día de Santa Cruz, o Portal, etcétera. O demo sai xeralmente pol-o bico do individuo en figura de lingua de fogo. Istes individuos fan esforzos inauditos por non entraren nas igrexas e xeralmente lévanos d'arrastras. O cal pode ser unha proba mais do desequilibrio dos pacentes. Bruxas, meigas, sabías, etc.—Dificilmente se pode establecer unha diferenza formal entre cada unha d'estas individuos. Mais as bruxas teñen certo poder participado do demo pra facer dano; asina, a ollada d'unha bruxa pode producir estenuación nos nosos e nas persoas máis, no gando e aínda nos eidos, facendo que non dean froito. As meigas curan doenzas meiante certas cerimonias raras, e a orixe dos talladores de coxos débese buscar nas práticas das meigas. As sabias adiviñan o porvir e os feitos e segredos meiante certas cerimonias e con axuda do demo. As feiticeiras son certa sorte de bruxas que dan bebedizos, amuletos, escritos, etc. pra qu'un poida adquirir o que desexa valéndose d'iles. As bruxas saen da casa ás noites e van voando pol-os aires, montadas no rabo de unha basoira: pra se sustraeren á acción da gravedade, compre untarse co cacho que consiste n-unha pomada feita con grasa de porco, polvos de rabo de lagartixa e ósos de difuntos e unto de sapo; despois de misturar estas cousas, dín unhas palabras sobre elas e bótanlle beinzós e co-esto fica preparado pra utilizalo. O cerimonial consiste na chamada media misa que é unha representación grotesca do sacrificio da misa. Cando morre unha bruxa que foi xefe de grupo e pol-o tanto depositaria do cacho, non vai ó inferno (que pra ela non o é, posto que é amiga do diaño), namentras non atopa a quen darlle o cacho. As meigas non voan. Curan doenzas e afuxentan os malefizos. As sabias adiviñan os segredos e as cousas futuras queimando pelo, uñas ou algunha parte do corpo da persoa interesada; hainas tamén que o fan por medio da baraxa, das raias da mau, etcétera, com'as xitanas. É un oficio que dá dificiro, poil-os peisanos creen moito en semellantes adiviñacións. Mal de ollo, meigallo feítizo.—Tanto as bruxas com'as meigas, e demais da mesma familia, teñen poder pra causaren impunemente dano ós seus inimigos. Istes danos son o mal de ollo, que consiste en que ollando esas persoas unha cousa calquera de certa forma, producen doenzas que os médicos non son capaces de curar e que pra facelo compre andar pol-a bruxería e valerse de certas cerimonias propias d'ela. O meigallo é cousa semellante e consiste en que por causa d'algunha meiga, unha persoa non teña sorte nos seus negocios e que todo lle salla mal. O feitizo somentes se refire a unha cousa determinada e xeralmente é cousa de namorados. Pra se librar dos males que poden producir todal-as tocadas do demo, fanse desconxuros que consisten en dicir certas oracións ou proferir ameazas contra o demo facendo cruces sobr'a cousa ou persoa con cinzas de follas de loureiro bendito, allo, borralla e manteiga de porco en conserva (unto) e outras cousas pol-o xeito. Fadas, trasno, nubeiros, etc.—Entenden eiquí por fadas algo así coma maldizós que

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719820.xml 140 Louro, Negreira e Teis. E un fosfato d'aluminio. As aves de Galicia, por Luis Iglesias e Iglesias, direitor da Seizón da Cencias. Dá conta de 85 especies, cazadas, clasificadas e naturalizadas pol-o autor, das quales, nove son novas na fauna galega: Anthus campestris, L.; Certhia brachydactyla, Brehm; Clamator glandarius, L.; Oidemia nigra, L.; Querquedula crecca, L.; Branta leucopsis, Bechst; Charadrius hiaticula, L.; Larus ridibundus, L.; Calymbus nigricollis, Breh. Remata o volume co-a pubricazón dos nomes dos señores que constituen o Consello direitivo, Seizóns, e lista de socios e traballos presentados por iles ó Seminario. LETRAS D'AFORA Tamen Liam O'Flaherty andivo moita terra e moita mar. Hai que notar de que xeito os homes de raza privada longo tempo da propiedade afanse a camiñar, eso si, con pouco socego esculcando en cada novo sólpor un fume familiar. Irlandeses, galegos, polacos. Quizais por iso disfrutan d'una superior propiedade ideal e, donos da terra, criam patreias inmorrentes. Liam O'Flaherty, apesares do seu fermoso nome (xa imos vellos pr'adeprender o erse e a sua poesía) non figura sentir amor ás illas Aram. Aquiles lombos de pedra apenas precisados oito días dos trescentos sesenta e cinco do ano, no dinamismo das néboas e das olas, rachadas pol-as pillaras. Dixo que Synge dira unha impresión puramente literaria das illas. Non'o creo. O mesmo dixose de Pondal. Hai moitas crás d'ouxetividade e a pior d'elas, a mais enganosa e perigosa, é deixarse levar pol-a sensibilidade meia da xente. Pódia qu'haxa moito de figurancia, pois sempre foi ben doce ferir o mestre consagrado. As veces trunfa o sentir do tendeiro e non se fai caso do que pensa o vello pescantín. E tamén o novo. N'hai dúbida Liam O'Flaherty conseguiu unha boa novela. Non xenial. Ben feita, superiormente istromentada e sobretudo d'unha análise firme que apenas deixa unha sona de misterio na i-alma escolleita. Ademirabre paisaxe urbano de Dublin, nos barrios baixos c'a porcallada, a febre da noite, e tamén un lostrigar de paixón e unha asambrea de forzas disciplinadas na asociación revolucionaria. Un Estado no Estado. Sempre chove sempre hai lama nas rúas e os vidros mollados acougan interiores de gran fondura moral. É unha ventaxa ter unha grande vila. Completa iste libro o mais completo Dublin de Joyce nas xentes de Dublin mais non ten comparanza c'a vibración do Ulyses. O interés do libro está no Denonciador SÓN que lle presta ó título. N'un corpo de xigante barbaramente forte acouga como un neno n'un salón grande, unha i-alma pequeniña que non sinte o remorso nin pode matinar a mais cativa solución lóxica. Analise da millor escola de Histoloxía moral. O remate, consola un movemento da i-alma irlandesa que chea de piedade sabe poñer no derradeiro istante do espía un raio aluarado de paz. Valery Larbaud pubricou no «Commerce» unha cousa de Liam O'Flaherty: «Bárbara a roxa». Forte senso da raza pol-a que esbara o extranxeiro. Figura un home superior e nin conquista a dona, nin o pobo, nin o paisaxe de rocas. Contodo trai ideas novas e coma non é comprendido pasa á categoría de lenda—e siga a loita da xente contra o mar, os ventos, as colleitas esgrevias. Tres istantes do «Journal íntemo de Benjamin Constant. Colle do 1804 ó 1816. Abonda abrilo por calquer parte; é a ventaxe das memorias nas que un sempre está en todal-as follas ou se fai a ilusión de estar. O autor merece unha lembranza. Moito se ten falado arredor das poucas páxinas do «Adolfo» e queda aquil xesto de politeco un moito excentrico e a gracia de salón. O 29 do Pluvioso do ano XII remata a «Estética» de Schelling, en Weimar. Non era todo escenografía neoclásica e algo val vivir no centro da Europa. Mais adiante conversación con Mand. Staël, Schlegel e Sismondi en Ginebra. Sería bo estudar o papel d'ista cidade e d'iste paisaxe no Romantismo. Quizais un orden e unha sobriedade. Unha nota de 1815; fala longamente c'o emperador e escribe: «si non prauticou a Liberdade entendea moi ben». Por todo o libro corren ondas interferentes de paixón que non se poden precisar sin matalas. Na estela de Rousseau e no silenzo de lus xiado de Noruega Kunt Hamsun escribe «Baixo a estrela do outono». A carón da poboazón pantástica do esceario do norte hai a forte realidade de natureza e unha sensibjlidá do héroe que non ten medo de xurdir, romántico, pol-o mundo adiante. Os Conqueridores de André Malraux son pretuberculosos, bos orgaizadores con moito dossier, sorben cockteles e teclean nas ametralladoras. Queren orgaizar o caos chino en senso bolchevique. Algo coma procurar unha lóxica no bosque tropical. O libro é maestro, de feitura, e pol-as lonxanias que deixa aduviñar. A infinda China hastra inquieta a sistemática do Xefe marxista. R. O. P. Imp. NÓS Real, 36-1° A CRUÑA

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719812.xml 132 Vacas. Apesares de ser un tarreo montuoso, non ten elevacións de gran importancia, podéndose numerar antre os seus montes, a Curtiña vella, os Picoutiños, a Campaza, etc., todos ¡les derivacións do macizo chamado Castro de Trelle. Os ríos principais son a Arnoya que lle serve de lindeiro por un lado, e outro que nasce no Castro, atravesa as freguesías de Pereira, Sabucedo e Espiñoso e vaise xuntar coa Arnoya perto de Nogueiró, un dos lugares d'esta freguesía. Os demais son regatiños que levan o nome dos lugares por onde pasan. Os lugares son: Outumuro, Nogueiró, Santa Catalina, Carregal e Gueral. A xente. - Son de mediana estatura, morenos os mais, de complexión robusta, cutis áspero debido ó clima e ó traballo da labranza qu'os obriga a loitaren co frío e a calor. As doenzas principais son: o mal de costado (bronquitis aguda), tifus exantemático (?), lesións do corazón, anemia e clorose nas mozas, e son raras a iteriza, hemorra xia cerebral e a reuma nos vellos. Outros casos d'enfermedades que se dan son poucos e os andacios duran pouco, debido á pureza do ar e ás condicións climáticas do tarreo, pois a hixiene é perfeitamente descoñecida, segundo afirma un refrán moi corrente que di: «Labrador que non come media libra d'esterco cada día, non colle millo nin xudia.» Os nomes empregados son os do calendario, algo transformados por pronunciación ou por costume: así, Agustín (?) dicese Agosto, si sé fala d'un vello; «o lio Agostos»; María dicese Maruxa; Petronila = Patornilla. Os apelidos son os máis, galegos: Fernández, Martínez, Piñeiro, Guerreiro, Covelas, Castro, etc. Os alcumes refírense á maneira de ser o individuo e outros postos a capricho, eixempros: Pancho, Chougaza, Marañas, Gueiteiro. A fala. - O ton da lingoaxe é unha sorte de canto llano no cal a derradeira palabra da frase pronúnciase cunha elevación e de presión da voz semellante ós salmos. A pronunciación é soave, tirando algo ó portugués; as j e as g fortes ou soaves a capricho, esente as que se pronuncian x. Fálase galego con palabras do portugués. NÓS Cultura material. A mantenza. - A comida d'a cotío consiste no caldo ou pote galego, patacas en cachelos e pan de millo. O caldo consiste n-un cocido de verdura con patacas, carne de porco, chourizos e unto. O pan de millo é a broa ou víca preparada con fariña milla mais ou menos peneirada, auga e sal; cómese quente, porque fría sabe mal. A istes alimentos engáden sardiñas, xardas, bacallau, asegún o tempo. En custión de bebidas, úsase o viño do país, que é acedo e floxo. Os días de festa celébranse con relativa solenidade culinaria, pois coma din os nosos peisenos: «Cand'é festa, van todol-os potes ó lume». Abre a marcha o caldo galego que entón non é de viernes, composto de repolo de berza, lacón, cachucha, touciño, chouri zos e carne de vaca; un cocido con garaban, carne fresca e salgada, patacas e verdura, polos estofados, cremas, natillas, etcétera, non falla o consabido arroz dulce, rosquillas, licor café e viño tinto e branco e algunha que outra botella de tostado máis ou menos auténtico. O vestido. - O vestido é o típico do país, consistente en camisa de liño tecido no país, chambra de xerga, sayo ou refaixo de pico te, lera pr'os días de festa e mandil ou mantelo pra diario, médeas de lá ou fío, zocos de pau e na cabeza un pano que atan por atrás da testa formando gorrete, o que se chama traguel-o pano de cacharro. Os homes levan o traxe corrente, pois a monteira e o calzón de rizo desapareceron case por completo. As roupas de cama consisten n-un xergón de folla de millo ou palla coa coberta de tecido d'estopa, sabáns de liño ou estopa e muntas frabicadas con farrapos, ou ben de felpa tecidas no país. As camas son feitas de madeira sen adornos e pol-os lados cheas de buratos grosos por onde fan pasar unha corda que é onde se sostén o xergón. As colchas do país teñen unha chea de ramos e froles, habendo algunhas d'elas relativamente caras, debido ó traballo e dificultade da frabicazón. A casa. - As casas teñen á entrada o páteo que consiste n-un espazo válciro pra amorear toxo, palla e demais cousas con

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/11571985.xml UNHAS ESTATUAS DO PÓRTICO DA GRORIA A eirexa de Sant-lago, si hemos de dar creto ao Códice Calixtino (ano 1135 e 1140, cap. IX) tiña tres portas principais, sendo a maior e mais fermosa a d'oucidente. Era a sua composizón a Transfigurazón do Señor, maravillosamente traballada. A mando pol-a importanza da Catedral compostelán, veu con bós ollos o derribo d'aquela fachada, cheo d'esperanza no trunfo do mestre Mateo, arquiteuto do Rei D. Fernando II, que iba a erguer outra pra gardar o Pórtico da Groria, epopeia e drama divino, composizón orixinal, exemprar único no mundo, unha das maravillas no progreso da escultura medioeval. Non se sabe de fixo cando o maestre Mateo comenzou a sua obra do Pórtico da Groria, creéndose fose despois do 1168, invertindo mais de vinte anos, aínda que a inscripzón dos dinteles diga que foron postos no ano de 1188. Ben sexa do Pórtico da Groria, de quen tantos arqueólogos e escritores téñense ocupado, maormente o que mais o divulgou D. Antón López Ferreiro, ben de algunha outra obra, o que n-ofrece dúbida, é que son da mán e da escola do mestre Mateo as tres estatuas de que vou a tratar. Son, como pode verse nas fotos, as de dous persoaxes bíblicos e a d'un rei. O seu tamaño e maior que o natural, e están feitos en granito ben escolleito. Das tres estatuas, parece a mais inferior a que representa un persoaxe bíblico, que con unha mán acariña a sua longa barba puntiaguda e entrelazada, tal como si a fixese un artista d'antiga civilizazón asirica ou persa. O pregado e caída do manto do rei, envolto no brazo ezquerdo, é un acerto d'execuzón. Xa non digamos da naturalidade e da cabeza ideal do outro persoaxe bíblico, que mostra unha cartela longa, cicais pensando na trascendenza do texto. Soilo istas tres estatuas enchen e dán decoraban moitas colunas e estatuas, que erin a ademirazón das xentes e dos pelen grinos. Isto, con tudo, non foi d'abondo pra que se mantivera en pé. O Arzobispo D. Pedro Suárez de Deza (1173 a 1206), ter

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/11571987.xml NOS dono D. Alvaro Puga pr'a Exposizón Rexional de 1909, pondoas no patio de San Clemente. Rematada a dita Exposizón, viñeron figurando como do Museo da Económica hastra fai pouco. Na actualidade vense xa na sala A. do Museo da Catedral Compostelán, aínda non inaugurado, e que a maior parte da sua organización débese a os traballos de Filgueira Valverde e do autor d'istas liñas. Ben está que pezas de tanta valía tópense nun Museo como o da Catedral; mais tememos que o día de mañán non se namore algún rico estranxeiro d'ilas, pois co poder da sua prata levarais, por enriba de todos os entusiasmos e de todas as ideoloxías dos homes que traballan polo bó nome de Galiza. As tres estatuas do mestre Mateo, escultural arquitecto como chegou a mostralo Antonio Palacios, (1) xenial estatuario, o mais grande artista de toda a Idade Media, o Miguel Anxel do seu tempo, deben ser tidas por hoxe como da súa man e da sua escola. Xa respecto a qu'os persoaxes sexan os Patriarcas Abraham e Xacob, e o decapitado o Rei D. Fernando II, nos parece o mais razonable a prudencia que tiveron os da Exposizón de 1909, cando as clasificaron de persoaxes d'Antiga Lei e retrato d'un Rei. XESÚS CARRO GARCÍA. (1) D. Antonio Palacios, «Del Pórtico de la Gloria», Faro de Vigo do 21 d'Agosto de 1927. VICETTO OU O ROMANTISMO VII O CAZADOR DE PANTASMAS A Revolución de Setembro fixo de Vicetto superintendente da soada frábica de moeda de Xubia. N'aquil cargo, o tempo que vixiaba a acuñación da caldeirilla, ochavos, cuartos, etc., traballou na Historia de Galicia. Suprimida a frábica quedou cesante outra vez o antigo carceliro. De 1871 a 1873 publicou os catro derradeiros volumes da Historia. Dend'o comenzo da publicación d'ela, ocorreran mais cousas qu'a polémica filosófico-relixiosa do Deus-Tempo; en 1866 apareceu o primeiro volume da Historia de Galicia de Murguía, e no prólogo puña estas verbas: «...en nuestros días el señor Vicetto ha dado a la prensa trabajos históricos que nos abstenemos de calificar. (A calificación que mais arriba puxemos, tomada dos Precursores, está feita en 1885, sete anos despois da morte de Vicetto). Publicándose su última obra al mesmo tempo que a presente, un sentimento de delicadeza nos veda respecto a ela todo juicio pouco favorable. El elogio nos sería fácil y agradable; la censura es hoy imposible». Vicetto gardou a resposta pr'o derradeiro volume, mais ali desquitouse de vez. Non somentes—como anos despois Garcia de la Riega e Riguera Montero—chama insistentemente a Murguía «el Sr. Martínez*—co-a millor fé do mundo, os biógrafos posteriores, á sua volta, habían asentar tamén con insistencia que Vicetto chamábase «Benito Vicetto y Pérez», pois os eruditos non perdoan un es—senón que dí da obra: «Frio, pesado, sin movimiento y sin vida, el incompleto libro del Sr. Martínez y Murguía, arrastra perezosamente el peso geológico, mineralógico, botánico y zoológico que le imprimió en la frente el señor López Seoane, por entre las nebulosidades del celticismo francés, las excentricidades históricas de Rougemont y las perturbaciones políticas de los legionarios del Lacio... si a oscuras estaba el lector, sobre el pasado de Galicia, a oscuras se queda. Informe, destartalada y monstruosa; capa de estudiante por lo remendada, la tal historia, lejos de arrojar luz alguna sobre los sucesos oscuros de la Galicia antigua, los envuelve.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719810.xml Faramontaos e por riba do lugar de iste nome. Desviado 800 metros cara ó sul do Outeiro de Fontefria, aseméllaselle nas suas condizóns topográficas, pois pol-o oeste a aba do monte case que non se ergue de unha chaira barrenta que chega deica ó pobo de San Paio de Rabal, e pol-o leste cai na Arnoia, á que chega no sitio chamado «As Poldras do Pulido». DEFENSAS.—Un soio terraprén de 5 a 8 metros de outo, ó parecer sen revestimento de pedra. Por riba de il hai lixeiros vestixios de un parapeto, e por baixo e soio n-algúns sitios, óllase unha lixeira depresén, indicio quizais de un foso. MENSURAS.—Mede: Do norte ó sul..... 148 metros Do leste ó oeste... 115 metros OBSERVAZÓNS.—Non se olló nin se sabe da aparición de obxetos arqueolóxicos. Tampouco se alcontran pedras soltas de abondo, pra supor a existencia de casas nin de parapetos de cachote. Compre soio notar que o lugar de Faramontaos, figura xa no tumbo de Celanova, i-en documentos do século XI, baixo o nome de Faramontanos. FOLKLORE.—Ouvín decir a varias persoas que o castro fora obra dos franceses. BIBLIOGRAFÍA.—Citado por Díaz Sanjurjo (Art. e loc. cit.). (Catalogado por Florentino L. Cuevillas). O MONTE DE CASTRO EMPRAZAMENTO.—Na provincia de Ourense, concello da Merca, freguesía de Santa María de Olás. É un espolón granítico de abas pinas que cai pol-o oeste en col do val da Arnoia, pol-o sul no regato de Fechinas, e pol-o norte e o leste, xúntanse xa moi abaixadas cas de outro outeiro que se coñece co nome, quizais moderno de «O Piñeiral». OBSERVAZÓNS.—Temos percorrido estes sitios ben veces e ben de vagar, sen ollar n-iles ren que se pareza a unha fortificación protohistórica. Soio unha pequena terraza que hai na banda do oeste e perto do cume, fixonos desconfiar, mais a sua cativeza e o non seguir pra ningún dos lados e a mesma ausencia de terraprén, amostrounos que non se trataba de clara obra de fortificación, se non quizais de unha chaira feita por necesidades do cultivo. Hai pois que admitir, que iste castro, por non ter obras defensivas, é diferente dos outros catalogados e que ainda se afasta do concepto corrente da verba. FOLKLORE.—A freguesía de Olás tivo denantes a sua cabeza en Vilariño, aldea formada pol-os lugares de Campos, Barreira, Pereiras e San Pedro, e parez ser que n-iste derradeiro radicaba a eirexa parroquial, tendose descoberto n il restos de antigas sepulturas. Asimesmo San Pedro, debeu ser o patrón da primitiva freguesía e aínda existe unha capela a il adicada no lugar da Barreira, e alí faiselle novena e festa, que corre a cargo de unha cofradía. Pois ben o folión de ista festa non se celebra, nin ás portas da capela, nin perto da eirexa parroquial. A xente toda ca música vai deica ó cume do castro, e alí botan os foguetes e ali acenden fachas que poñen en dúas furas practicadas nas penedas que coroan o mon-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/11571986.xml fama á calquera Museo. E nada ten d'estra no si as temos da mán e da escola do mes- tre Mateo, o artista mais grande do seu tempo. Isas estatuas, ademais, téñense como irmáns xemelas dos Profetas e Apóstoles do Pórtico da Gloria, asegún Vidal e Cimadevila, non estando acordes respecto ao emprazamento. (1) Vidal sostén que os dous persoaxes bíbli- cos representan Abraham e Xacob, conxetura que Cimadevila confirma dicindo: Abraham é o do cabelo longo, ancha barba, bastón de dignidade e mando, cartela n'unha mán. Xacob, de longo cabelo e puntiaguda e entrelazada barba, sostense n'unha muleta que ten debaixo do brazo, pois era coxo, motivado á loita que tivo co anxel. Os dous menzoados escritores están ta- (1) Vidal Rodrigues, «El Pórtico de la Gloria de la Catedral de Santiago», páxs. 21 e 22. — Cimadevila Rey, «Las figuras proféticas de los Pórticos del Paraíso y de la Gloria de las Catedrales, respectivamente, de Orense y Santiago», Diario de Galicia do 15 de Febreiro de 1938 NÓS mén conformes en ver na outra estatua, sin cabeza, ó Rei D. Fernando II de León. Si Vidal pon a Abraham e Xacob adosados a xambas do arco maor, Cimadevila as puxo na porta exterior xudaica, como tamén colocou a do Rei D. Fernando na xamba esquerda da porta principal, e non ó exterior como di Vidal. Tampouco na data de 1738, cando se fixo a fachada de Casas e Novoa, nin na obra, no século XVII, das portas, senón que nos creemos que foi no XVI, (1) ó facerse as portas maores e menores do Obradoiro, cando as tres estatuas deberon ser sacadas do Pórtico da Gloria, para ser levadas a un rincón dos xardíns de Fonseca, e despois recollidas pol-o Conde de Ximonde, que as puxo no seu Pazo da Ulla, a uns vinte quilómetros de Compostela. Foi o primeiro en darse conta d'ilas don Antón López Ferreiro, quen as pideu ó seu (1) López Ferreiro, «Historia de la S. M. I. C. de Santi- ago», t. VIII, páx. 56.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719816.xml 136 Venéranse moito as imaxes antigas. Ó quereren unha vez traguer un santo novo, os veciños protestaron e dixeron que deixarían quedar o actual, pois o novo non favorecería os emigrantes. (A comunicación veu sen firmar, e deixámola asina.) Suscríbete a **"A NOSA TERRA"** Idearium das Irmandades da Fala Redacción e Administración Real, 36-1.º A Coruña **OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS** **SEMINARIO D'ESTUDOS GALEGOS.** Despois da xeira de Pontevedra, onde as sesións do Seminario deixaron os asistentes moi satisfeitos e interesados, e de onde os socios do Seminario surtiron moi compracidos das atencións recibidas, coma da súa visita ó Museo instalado nas ruínas de Santo Domingo, do que o ilustre Presidente da Sociedade Arqueolóxica, D. Casto Sampedro lles fixo un longo e instrutivo comentario de cada peza alí recollida, nunha mañá inesquecente que ali pasaron os seminaristas, a actividade do traballador agrupamento se non detivo. Repartíronse os exemplares do primeiro volume dos *Arquivos do Seminario*, que en outro lugar reseñamos; o *Pueblo Gallego* publicou en folletón o informe encol da Ortografía galega, do novo socio e distinto colaborador de *Nós*, Sr. Couceiro Freijomil; repartíuse o lumioso escrito do Sr. Ferreiro Cid en col da *Autonomía Administrativa de Galiza*, e separatas dos *Arquivos* e de *Nós* coma o primeiro fascículo do *Caldago de Castros*, comprendendo os do val de Vilamarín, e os derradeiros traballos arqueolóxicos, folclóricos e xeográficos dos señores Cuevillas, Bouza Brey e Otero Pedrayo. A derradeiros do mes de San Xoán, realizouse a excursión centífica á terra de Deza, onde tomando por centro a Lalín, os socios do Seminario, acompañados polos Sres. Rivas, Goyanes, e outras distintas personalidades d'aquela vila, visitaron, divididas en seixóns unhas corenta parroquias, realizando n-elas estudos das súas diferentes especialidades. O Seminario conta adicar un volume inteiro dos *Arquivos* á bisbarra de Deza, o cal ha conter estudos moi notables. Visitaron en Lalín os socios do Seminario o notabilísimo Observatorio Astronómico do Sr. Aller, que acolléunos coa súa aberta e enxebre cortesía e coa súa sinxeleza de sa bio, amostroulles todol-os seus aparellos, biblioteca e diarios d'ouservacións, espricando todo coa sua verba fácil e antusiasta. **EN COL D'IRLANDA.** Son merecentes de nota os artigos que ven publicando no *Pueblo Gallego*, Plácido R. Castro, sobre o desenvolvemento político, cultural e económico do Estado Libre d'Irlanda. Estuda n-iles o estado dos partidos, o asombroso labor do Goberno en materia política pra chegar á paz interior e exterior, en materia agraria e cooperativista, en materia cultural e de rehabilitamento do idioma, en toda o qué podemos ollar un triunfo do bon senso que sabe axuntar o idealismo mais requintado co senso da realidade mais imparcialmente ouxetivo. O de Plácido R. Castro é o primeiro labor serio que se fai pra que Galiza coñeza ben como se desenvolve aquil pobo irmán noso de raza. Plácido R. Castro, que é coma nós, celtista, e ten moita penetración e moita cultura, escribeu tamén enaates algús artigos en col do espertamento do País de Gales. É un labor que cumpria, e xa temos quen o faga. **OUTROS FEITOS** Ábrise en Madri a Exposición d'Arte Galega organizada por *Heraldo de Madrid*, e debida principalmente á iniciativa de Rafael Marquina. Anque faltaron algús artistas a Exposición non deixou de ser un éxito; ata se deron n'ela a coñecer algús artistas novos, e en xeral, a impresión que deu foi moi boa, e os comentarios ben favorábeles. Co gallo d'esta Exposición, déronse al gunhas notabres conferencias en col de Galiza, entre outros, por Basilio Alvarez, Anxel del Castillo, Victoriano García Martí, Álvaro M.ª de las Casas, e derradeiramente, Ramón Otero Pedrayo. O noso Director, Vicen-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/11571988.xml en la confusión más completa». E mais adiante: Hoy que el Sr. Martínez y Murguía está muerto, o que al menos como historiador quedó en el no ser...» Non abonda co-esto ainda hai que ferir mais fundo, e Vicetto empréndea con Rosalia: dí que nus versos d'ela «hay más artificio que inspiración», e ceiba sobr'a ademiración de Murguía pol-a sua dona, parolas ditadas pol-a carraxe, da mais noxenta malerianza. Vicetto tiña a miudo istes cabuxos. Non aturaba ninguna crítica que non fora unha loubanza. Tiña unha vaidade de neno mal criado. Era un romántico ainda nas mágoas qu'escurecían o seu caraute. Il que l'iba faguer? Foi a vida qu'o fixo d'aquil xeito... Xa no 1860, cando pubricou os Reyes Suevos, anunciara qu'iba deixar a literatura, na adicatoria a López Cortón: «Terminado este trabajo y concluyendo enseguida «El lago de la Limia», pienso concluir a la vez mi vida literaria. Si esta ha sido estéril para el país que me vió nacer, tampoco yo le debo sino disgustos y sinsabores. Aquellos que deban mucho a su país, su país tiene derecho a exigir bastante de sus talentos. Yo no le debo ni aun educación literaria, pues, pobre de nacimiento, sus Universidades estuvieron cerradas para mí. Que lo hagan mejor aquellos que no se vean obligados desde niños a seguir una carrera, buena o mala, para alimentarse, que es la primera de las necesidades de la vida». Esto escribía cando estaba na apoteose: que sería n-outros casos! Ingrata Patria, mais Patria! Vicetto endexamais deixou d'amar a Galiza e traballar por ela nin deixou tampouco de perseguil-o amor e a gloria. En 1867 pubricou no Ferrol a 8.ª edición de El último Roade. En 1868, Las tres fases del Amor, novela de caraute naturalista, asegún Fort Roldán, parez que se non puxo á venda ou retirouse. En 1872, El conde de Amaral. En 1874 a sua continuación, La baronesa de Frige. Iste ano emprincipiou o 15 de Maio a pubricación da Revista Galaica, que surtia dúas veces ó mes. Case toda redactada por il, reproduciu n-ela as suas novelas, artigos, poesías; sacou por primeira vez as Tradiciones feudales de Galicia e as Semblanzas galaicas contemporáneas, e NOS ademais desenrolou a teoría do Deus-Tempo, revisando toda a historia da filosofía pra demostrar, que ningún dos filósofos antigos nin modernos tivera un concepto cabal do que é o tempo, e ensarillouse en discriminaçión antro tempo e a duración, o espazo e a estensión, sacando a fin de contas que a duración e finita e o tempo infinito; a estensión é finita e o espazo infinito. Vicetto dispreciou, crar'está, os conceitos de duración e estensión, com'atributos dos corpos, e agarrouse os conceitos imaxinarios d'espazo e tempo, sen fixarse o improvisado filósofo en que son conceitos valeiros qu'escruicn a sustanza. Lástema non chegara a coñecer a Renouvier e a Bergson...! A coleizón da Revista Galaica compón tres volumes en folio, os dous primeiros de perto de 400 páxinas. En 1875 escribeu Las aureanas del Sil, que pubricou na Revista Galaica, a qual suspendeu por fin en 1876 pra ir á Cruña empregado no Goberno civil. Outra vez na burocracia. O ano seguinte pubricou El cazador de fantasmas. Vicetto, d'un xeito incoscente, retratouse de corpo inteiro no título d'esta obra. Aquelo foi o que fora toda a sua vida o apaixonado Precursor: un cazador de pantasmas. O Amor, a Groria, a Liberdade, a Patria, a Obra: pantasmas que persigueu asaadamente, durante trinta ou corenta anos, e que foron pra il verdadeiros pantasmas etéreas que se l'iban das maus cobizosas. E por riba de todo, a pastasma inmutábel do Deus-Tempo... Por entón tamén casou Vicetto, cando s'achaba xa no lindeiro d'alá do tempo da plenitude, alén do qual non fica mais qu'a ancianidade; cando xa andaban pol-o cabelo e pol-as barbas os fios de prata, sen que, cincuentón de bon ver, s'houbera mingoado o lume dos ollos de Víctor Basbén... Vicetto casou: Cristina, Ildara, Madanela, Amelia, ficaban xa alá no louxe do Tempo, no mundo eterno da Saudade... Cabelos d'ouro, se mellanza co-a Condesa d'Oxford de Van Dyck, antigas pantasmas pra seren cazadas na devesa entrambilicada da lembranza... E chega o ano derradeiro. Vicetto, cesante, marcha pra Madrí, ond'escribe o prólogo do Romancero de Galicia. Novamente no

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719819.xml NÓS partindo da Praza Maior, centro entón da vila—e ainda hoxe—co Consistorio e as casas principás; as casas, cos seus tipos de construción, d'aspecto urbano ou rural; os oficios, con espresión do que ganaban os mesteirais d'aquil tempo, a sua organización, etcétera; as profesións, nas que observa o predomínio da curia; o goberno da cidade, co seu correxidor, o Concello cos seus oficios de rexidores acaparados pol-a eirexa e as casas grandes; a Eirexa, co bispo, o Cabidoo co-as súas dimidás e oficios, Obras pías, as parroquias, o Colexio da Compañía de Xesús, o das Mercedes, e os conventos de San Francisco e do Rosario ou Santo Domingo; e aspectos da cidade e do seu vivir, con datos curiosos e recostitucións conxeturas moi atinadas. O castro de Caldelas, por Vicente Risco, director da Seizón d'Etnografía. Despois d'unha introdución xeográfica en esbozo en col da Terra de Caldelas, ven a descripzón da vila, atal e coma hoxe é, pasando en revista os bairros, a fortaleza, a eirexa parroquial, o Santuario da Virxe dos Remedios, as casas fidalgas. Veñen despois as Memorias históricas, onde recolle todol-os datos que permite o teren ardido os arquivos na invasión francesa, con curiosos datos de tradición oral referentes ó século XIX. Despois empeza a parte etnográfica, falando de A xente, coa sembranza física e moral dos caldelaos, e despois a Pequena escolma folclórica en que descrebe os costumes e festas do ano, presenta tipos de gaiteiros antigos que deixaron lembranzas, e algúns contos recollidos dos beizos da xente. Aportazón ó estudo da historia da pesca da balea nas costas da Galiza, por Luís Tobío Fernández. Trata d'un proceso que se tratou no ano 1527 antre a vila de Viveiro e os baleeiros, moitos d'iles estranxeiros, que viñan pescar a Bares. A insinanza do Direito Román na Universidade de Santiago, hastra o plan d'Estudos de 1772, por Salvador Cabeza de León, Presidente do Seminario. Estuda dend'a fundazón da cadeira d'Istituta, que emprincipiou a espricar vountariamente pol-o 1646 o Lic. D. Luís de Ponte e Andrade, e que se fundou xa de feito en 1648, ganándoa en oposición o Lic. D. Benito Novoa, e dend'a fundazón das de Pandectas (Dixesto novo e Inforciado) en 1649, desempenadas ó principio respeitivamente por D. Benito de Novoa e D. Xan Leal de Lis, ate o dito plan, traguendo a final a lista dos leutes d'Istituta dende 1648 ata 1755. Colección de tapices y colgaduras de la Catedral de Santiago, por Salustiano Portela Pazos de Probén, director da Seizón de historia. Menzoa principalmente os doce de Goya indicando as datas en que foron tecidos El novillo (1776), La fuente (1789) e Los niños del carretón (1786 e 1795). Tocantes ós tidos por Gobelinos, supón seren compañeiros dos tecidos en Madri pra Carlos III asegún cartóns de Guillerme de Anglois. Sobre a localización xeográfica do Sant Grial, por Xoaquín Arias Sanxurxo. Con moita erudición e atinadas razóns, presenta o autor unha nova hipótese pra localización do Montsalvat e do templo do Graal, na Ribeira Sagrada, á veira do Sil, baixo a Cabeza da Meda, en terras de Caldelas, concellos de Parada do Sil e Trives. Atopa n'aquelas terras o nome de Salvadur (Salvaterra) en Santa María de Rozavales (Monforte) e San Mamede de Vilachá (Póboa do Brollón); atopa que o bosque pódese reducir ó monte chamado Monte de Ramo, e por fin atopa a leenda do roubo do Calis en moitas freguesías da Ribeira Sagrada. A festa dos Maios, por Xosé Filgueira Valverde, Segredario xeral do Seminario. Amostra un estudo completo d'iste interesantismo punto do folk-lore galego, con abundantes paralelos e comparanzas, estudándoa en todal-as variedades e en todol-os seus aspectos, cos precedentes das cántigas de Maio nos Canzoneiros, c'unha profusa colección de cántigas modernas e a sua música e copiosa bibliografía. Cotos y jurisdicciones de Galicia. Villar de Ferreiros, por Antonio Taboada Roca. Documentado estudo do Pazo de Vilar de Ferreiros e xurisdición chamada antigamente de Moreda, en terras da Ulla, antiga provincia de Santiago, con descripzón do pazo, apeo da xurisdizón e reseña biográfica e xenealóxica dos seus poseedores, dende o ano de 1404, con Álvaro Rodríguez de Sotomayor, ata D. Francisco Xavier Pimentel Sotomayor no século XIX, suprimidos xa os señoríos xurisdicionais. Datos para la historia de Monforte, por Pedro Bóo Pita. Co-as cláusulas do testamento do Cardeal D. Rodrigo de Castro, Arcebispo de Sevilla, fundando o Colexio de N.ª S.ª da Antiga, da Compañía de Xesús, na vila de Monforte, con residencia pra estudantes probes; e da escritura fundacional da institución. Sobre a presenza da ilmenita nas áreas de Galicia. Análisis da ilmenita de Balarés, por Isidro Parga Pondal, da Seizón de Cencias. Comproba por análise a existencia da ilmenita, misturada c'outros ferros titanados, nas áreas de varias praias galegas, coma en Laxe, Balarés, Louro, Lira, Laíño e Carnota. Análisis de evansita en tres localidades galegas, por I. Parga Pondal. Analiza mostras d'iste mineral, moi raro, atopadas en

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719815.xml NOS gravitan sobr'un individuo, o qual fai sempre mal todo aquelo que fai, d'ahi o dito vulgar: —«Seica te viu unha fada». O trasno é o diabo que s'adivirte co-a xente, sobre todo facéndolles perder o camiño cando viaxan de noite. Si os leva por camiños de difuntos, é sinal de mau agoiro, pois a persoa que leve ha morrer dentro do ano. Tamén ha morrer no mesmo tempo o que ói cantar a coruxa ou o moucho tres noites seguidas. Eiquí perto hai un monte chamado o Alto das Meigas, onde se van peinar as mulleres, sobre todo as mozas, pois debido a que dendali vense nove eirexas parroquiás, rezando sete veces a salve, peinándose e dando arredor d'unhas pedras postas en forma de lavadeiro, nove voltas, conseguise conservar a saude, ser bunitas e casar logo e ricas. O cerimonial consiste en erguerse cedo, levar un cacharro con auga e chegar alá sen ter falado con ninguén; peinarse, etc. e volver sen falar outra vez ata chegar á casa; si se fala non val a cerimonia. Iste costume vai ficando en desuso debido ás bulras de que son ouxeto as que a prautican. Os mouros encantados e seus tesouros.— En certas cavernas naturais, covas e trincheiras cujos restos esborrallados aínda duran, hai princesas e príncipes mouros que viven nelas en figura de lagartos, reducidos a tal estado por obra d'encantamento. Co-iles teñen grandes cantidades de moedas d'ouro, barras do mesmo metal, xoias, etcétera, todo d'un valor incalculábel. Pra pillar esas riquezas compre desencantar o cautivo e isto conseguise indo ó lugar en que s'atopan e faguendo escavacións ó tempo que se leen certas oracións n-ús libros manuscritos que por certo xa son raros no noso tempo, e ó saír o lagarto tocarlle no bico c'unha vara d'oliveira bendita no instante mesmo en qu'apareza, senón sintese un estampido, enchese todo de fume e desaparez o tesouro. Cencia popular. Predición do tempo.—En primeiro termo pol-os días do mes de Xaneiro, asegún istes sexan, serán os meses que corresponden a ditos días; así si o día primeiro fai bo tempo, o mes de Xaneiro será bo; si o día dous chove, choverá no Fevereiro, etc. Dend'o día 12 son as contra sor tes e siguen o mesmo orde que do primeiro ó 12 ou sexa que as sortes. Cando o sol ó deitarse embermellece fortemente as nubes do ponente, o día que segue será caloroso; si o bermello é pol-o Oriente, será de chuvia. Cando s'alcenden por afora os potes e cazos postos ó lume, sinal de chuvia. Si as arañas traballan con moito afán, indican que vai nevar. Si cai ferruxe da chemineia, está a chuvia perto. Si cando chove o rego forma ampollas, a chuvia seguirá forte. Os callos e a reuma son bastante bós barómetros. Tamén cand'as pitas están tristes e achegadas unhas ás outras, indican nevada. Remedios pras doenzas.—... A yauga d'adormidciras apricada ós flemons, produz bos resultados... porque foron empregadas pol-a Virxen pra facer durmir ó Neno Xesús, cando facía frío... Cando unha vaca ten a lagartíña (enflamazón da pezuña) lévase a unha encrucillada, cúrtase un terrón do grandor do pé doente, tráise o terrón e ponse no fumeiro; ó secarse o terrón, a vaca sandou. Pr'a diarrea dos porcos, pónselle borra de viño ou de vinagre no lombo. Pr'as lombrigas dos becerriños que maman, dáseMes manteiga sen cocer, con allo e loureiro, ou leite onde se tivo en maceración á noite sementes de coellos. Tallar os coxos.—O coxo é unha erución da pel que ven de mordeduras de bechos. Os principás son o do sapo, o da araña, o da salamántiga, o da toupeira, o da cobra, o do alacrán, etc. Tállanse facendo cruzes na parte enferma con algún potingue. O que o faga ten que reunir certas condizós: pr'o do sapo ten que ser un ferreiro, fillo e neto de ferreiro. Tamen se talla o aberto (resentimento de un tendón pol-o esforzo), e ten que ser muller que parira dous mellizos; o fogardente (eczema pustuloso) e ten que ser muller manicha. Arte popular.— Hai cruceiros nas encruciHadas ou sitios despoboados. Foron ergueitos por persoas piedosas e recordan feitos ou leendas milagrosas. Hoxe xúntanse onda eles as vellas pra rezaren e marmularen dos veciños. Os petos das ánimas áchanse abandoados e apenas se conservan algunha leenda.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/11571989.xml 129 NÓS exilio, levado do voxo costante com'a anduriña errante a quen invoca o forzado d'Arxel na Campana d'Anllóns, a y-alma amargurada, chea do acedume da loita, Vicetto era un vencido: parecía un pino leixado do vento... A corda iba rematando. Xa quedaban poucos días de traballo a aquil corazón que con variado ritmo latexara. En Madrid, Vicetto atopouse gravemente enfermo. Coñeceu qu'a morte chegaba sen remedeo, viu que aquela era a sua, e então tivo medo. Non medo á morte: medo a morrer lonxe da sua terra. Quería dar nela o derradeiro lazo e deixar pra sempre nela os seus ósos: última ofrenda de quen lle ad- E determiñou de vir morrer ó Ferrol. Doente, atromentado por atroces doores, sintindose morrer, Benito Vicetto tivo coraxe d'abondo pra pórse en viaxe, e chegar xa moi grave á vila onde nacera. E alí morreu "cecais satisfeito", diz Fort Roldán, ás once da noite do 28 de Maio do 1878. Acougou no seo do Tempo eterno e sen comenzo á y-alma axitada e tromentosa d'un dos mais rexos loitadores que Galiza, a raíña destronada, contou nas fias dos seus leudes, os bós e xenerosos. VICENTE RISCO CATÁLOGO DOS CASTROS GALEGOS PUBRICADO POLA SEIZÓN DE PREHISTORIA DO «SEMINARIO D'ESTUDOS GALEGOS» DE SANT-YAGO OUTEIRO DE FONTEFRÍA EMPRAZAMENTO. — Na provincia de Ourense, concello da Merca, por riba mesmo do lugar de Fontefría, pertencente á fre- cara o millor do seu talento e do seu traballo. guesía de Proente. Separado do castro anterior por unha gándara estreita e desviado de il uns 700 metros. Pol-o lado que se carea pr'a gándara ante dita, que é o do oeste, a aba do outeiro é curta, mais pol-o leste, o monte cai ben pino deica a Arnoja, cuio val albíscase dende ali n-un anaco longo. DEFENSAS.—Un soio terraprén ó parecer sen muro e que non presenta siñás de parapeto. O outo de iste terraprén é de 8 metros. MENSURAS.—A área fortificada ten as seguintes: Do norte ó sul...... 42 metros Do leste ó oeste..... 75 metros OBSERVAZÓNS.—Non se ollan vestixios arqueolóxicos, nin poidemos recoller lembranzas de ter aparecido obxetos antigos. FOLKLORE. — Luís Vilar, veciño de Olás, dixonos que iste castro fora obra dos carlistas. BIBLIOGRAFÍA.—Inédito. (Catalogado por Florentino L. Cuevillas). A RODELA EMPRAZAMENTO. — Na provincia de Ourense, concello da Merca, freguesía de

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719813.xml NOS que frabican o esterco. A parte d'abaixo está destinada á corte. Por unha escaleira rúbese ó piso ond'están as habitacións; son estas pol-o xeral reitangulares ou cadradas e moi estesas pra que n-elas colla a xente os días de festa, bodas, enterros, etc. En cada unha hai unha cama ou dúas ou mais, sen tabiques nin cortinas de ningunha caste. A cociña está tamén no piso. Costumes e festas (non hai resposta a esta parte do questionario). Cultura espiritual. Relixión (non hai resposta ás preguntas tocantes á relixión). Supersticións. Os difuntos. — É creenza corrente que cando un individuo morre sen ter restituído o roubado, ou sen ter feito as honras fúnebres debidas a algún da familia, coma tamén si profanou d'algún xeito os petos das ánimas, cruceiros, etc., ou se tivo a presidencia d'una xuntanza de bruxas, andivo na estadea (Santa Compaña) ou comeu carne de gato sen sercar e o que morreu sen cumprir algunha promesa, volven a iste mundo despois de mortos e viaxan de noite pol-os sitios onde cometeron ditos pecados, por onde se debía cumprir-a promesa, ou buscando algún parente ou amigo pra facerlle encárregos que il ha cumprir pra qu'o morto descanse. Si o pecado é roubo, restituir; si é presidencia d'aquelarre, buscar quen se faga dono de dito cargo; si é promesa, cumpri-la no nome do morto; si pertenceu á Santa Compaña, agardala na encrucillada d'un camiño por onde pasen difuntos e coller a crús que l'entregará un da Santa Compaña e que deberá traguer e andar na dita procesión (que empeza despois de cear) namentras non poida darlle a cruz a algún qu'atope descuidado pol-o camiño. O traxe dos aparecidos é branco e consiste xeralmente n-unha sabán na qu'andan envoltos. O que non é prezo fixo é o da veta: uns tráena (si pertencen á Santa Compaña) e os outros non. Procesión das ánimas. — Nas noites escuras do inverno e sobre todo no mes d'Outono, vense pol-os camiños que van caros cemiterios, procesións de pantasmas vestidas de branco, c'unhas luces azuadas nas maus, que se dirixen ós pobos, visitaren ós que van morrer aíxiña. Despois de arrodearen a casa e rezaren varias oracións, preparan unha procesión d'enterro onde non falla incensario, faroles, nin ningunha das insinias qu'en taes autos s'empregan, dirixindose ó cemiterio onde chegan ó amañecer, disolvéndose a comitiva deica a noite seguinte. A isto chaman Santa Compaña, Estadea ou Procesión de Animas. Hai que adevirtir que é perigoso tropezar co a dita procesión, porque a quen atopan no camiño, fanlle cargar co-a cruz, misión que ten que desempeñar namentras se non encontre outro a quen encambarlla. Pra se librar d'esto, débese levar allo no bolso ou un corno d'escornabois (vaca loura). O Demo e o pauto. — O demo ten un poder case infinito, cura doenzas, dá fortuna, precura boa vida e dá certo poder pra se poder vingar dos nemigos. Pra conseguir istes favores compre pirmeiro de nada, falar co-il. Os dous modos principais de facer qu'apareza o demo son os seguintes: 1.º Guísase unha pita negra ben condimentada con allo e ceboleta (a cebola das varas de San Xosé) e pementa negra; despois das doce da noite vaise a unha eucrucillada (cruce de dous camiños) provisto do guiso, unha botella de viño tinto e un mandil de picote. Faise un circo, trázase o sino de chamada (que asegún o dibuxa o comunicante, aseméllase á letra hebrea schim) e posto no meio do circo, empézase a comer a pita e beber o viño. Cada vez que bebe, ten que dicir: «Ou vés, ou voumez», e á terceira vez, aparecerá o dos cornos acabalo d'una cabra. O que agarda ten que deital-o viño circularmente. Ó demo saudará e poranse d'acordo. O segundo modo de facer surtir ó demo é o seguinte: cóllese unha vaiña de fabocas que teña nove graos e ponse dentro da pia d'auga bendita un día que sexa nones, antes que ninguén tome auga, e sácase ó rematal-a misa, despois que teñan saído todos. Fanse dúas velas de sebo de un que teña morto aforcado. Despois das doce da noite alcéndense as velas n-unha habitación ben pechada e antre elas, ponse o crucifixo de boca pra baixo, e sobra mesa ond'estean postas estas cousas, póñense encima as nove fabas, cada unha c'un dente d'allo ó lado.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719811.xml NÓS te. É de notar que o camiño dende a capela de San Pedro ó castro é longo, pino e ruín, e que sempre que se inizou algunha oposición ó vello costume xurdiu de cote dos veciños de Olás, pobo axuntado a Vilariño, coido que no século XVI, e que está moi próximo ó pico do castro, namentras que os veciños de ista derradeira aldeia defenderon rexamente, e ata de agora con éxito, o estilo tradicional do folión. Por baixo do dito Piñeiral, xuntanse tres regatos e no cabo da chá chamada «A Parrueira» que pertence xa a freguesia de Corbillón, hai un penedo c-un burato redondo na cima. Pra remediarse do mal de ollo vaise caladamente, sen dar xiquera unha fala, cóllese n-un xerro, auga de cada un dos regatos, e despois danse tres voltas, levando a auga na man, ó redor do penedo, rezando tres credos a cada volta. A auga asin recollida hai que bebela, e aproveita o mesmo á persoa que a recolleu que á outra calquera. O penedo de Corbillón debía ter tan fondas raíces, coma obxeto de culto, que un párroco, ó quen conecimos e tratamos, ben zouno, afondou o seu burato e puxo baixo da advocazón de N. S. de Lourdes. A unha leira que hai nas abas do montes vaise de noite e sin dar fala, a coller certas, herbas (non poidemos enteirarnos de cales son) que sandan moitas doenzas do gado. No cume do Piñeiral, hai dúas penedas esmonadas, que afectan certa semellanza c-un sartego antropomorfo. Din que alí estivo o corpo de San Cibrao, e que a auga que encora no lugar que ocupou a cabeza, e que endexamais estiña, é boa pras doenzas dos ollos. BIBLIOGRAFÍA.—Inédito. (Catalogado por Florentino L. Cuevillas) Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza RESPOSTAS A UN QUESTIONARIO O ano pasado propuxen eu ós meus alumnos de Historia da Escola Normal d'Ourense, un questionario en resume, anque com preto, comprendendo os principais puntos d'etnografía e folk-lore pr'o estudo d'unha bisbarra ou d'unha freguesía, pra que o encheran perante o punto de Natal. Obtiven respostas verdadeiramente intresantes, e NÓS vainas agora pubricar inteiras, sen dividila materia arredando os difrentes puntos, por ser de mais comenencia o presentalos todos en xunto os de cada bisbarra, formando un corpo coma forman na realidade. As respostas viñeron algunhas escritas en galego, outras en castelán e outras parte en galego. Eiquí darémolas naturalmente en galego, respeitando en verbas e frases escritas pol-os nosos alunos as formas e a grafía por iles empregadas, e deixando en castelán as que n-iste idioma foron ouvidas dicir á xente. V. R. Freguesía de Mundil A terra.—A freguesía de Mundil linda co-a de Seixadas, da que a separa en parte unha vía romana chamada a verea, pol-o N; co-a d'Espiñoso da que a separa un regato chamado regueiro da Cortiña, polo S; co-a de Santa Baya pol-o E e co-a de Grixó, da que a separa a Arnoya, pol-o W, rematando o lindeiro por iste lado a de Vilar de

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719817.xml NOS te Risco, también invitado, impedido d'ir por asuntos de familia, envió a su conferencia que, puede que sea leída en público. Anúncianse otras conferencias de varias personalidades gallegas. —Organizouse n-Ourense una Sociedad Coral Polifónica, con la misma finalidad de cultura musical que la meritoria de Pontevedra. Din que logo hará su presentación al público, y NOS agóiralle un éisito que de todo corazón le desea. LIBROS A MAORAZGA (segunda parte de Os Camiños da Vida) por RAMÓN Otero Pedrayo, A Coruña, NOS, 1928. Otros siete capítulos de la maxistral novela d'Otero Pedrayo, nos que sigue la historia principiada n-Os Señores da Terra. Doña Ramona loita, acochada na aldea pra sostel-os pazo dos Pugas da Pedreira, feita a providencia da familia, agarimando irmáns e parentes, que chegan guindados pol-as tormentas do século tráxico. Un d'iles, don Adrián Soutelo —un trasunto do pensamento segredo d'Antolín Faraldo; ou un Faraldo refeito, ou millor ainda, revivido, no pensamento segredo de Ramón Otero— traí o pazo unha soma d'idealismo e de misterio, e ha deitar esa soma no espírito do seu sobriño: o Estudante do derradeiro volume. Naméntras, a favor das loitas políticas, novas xentes van triunfando escuramente: Trepapouco, o curial andromenante; o Habanero negreiro, trafegando co-a fame dos labregos; o Tutano, verme que rilla o pazo de Doncos; o tendeiro castelán da rua do Vilar... As silveiras esgazan os derradeiros farrapos do manto real da Galiza. É tristeira esta parte da novela; case s'agradece a traxedia sangrenta das trenzas loiras do capítulo derradeiro. Otero Pedrayo posa o mais fondo senso da vida: n-esta novela vense cramente autuar, n-un entrambilicamento indexerxábel, os sentimentos e as paixóns das persoas, o determinismo social da historia e o fado cósmico, mudo e cego. Está escrita parte por afora, en observador, parte dend'adentro dos persoaxes, en psicólogo. Non hai con quen comparalo; e nos lectores sonan o azar os nomes de Reymond, de Joyce, de Dostoyewski, pra que se vexa coma é de seu, de único, de senlleiro... Endexamais se fixo nada tan novo; endexamais se fixo nada tan galego. DE CATRO A CATRO, versos de Manuel Antonio, A Coruña, NOS, 1928. Manuel Antonio é un poeta raro e de pouca produción o cal ben pode ser un mérito, xa que, n-un espírito tan exixente como o seu, indica que se non satisfai con todo o que escribe, e qu'está emperrado en atinxir a meirande perfeizón adentro da sua estética. Dende que con Álvaro Cunqueiro, publicou o soado manifesto tidoado Mais Alá, que nestas páxinas fora reproducido e comentado, pouco mais publicou. Agora dá iste volume, n-unha edizón de NOS, moi corrente e ó tempo moi orixinal, unha das mellores que ten dado a editorial, c'un feixe de poemas cuio contido esencial ven indicado nas velas infladas da portada. Porque, anqu'algunhas das belezas dos poemas de Manuel Antonio non poidan ser gustadas inteiramente pol-os que sean alleos á estética qu'os norma—imaxes soltas, tan delicadamente enfiadas, que vése que o están sen vel-o fio; versos libres, desfeitos, pra deixal-a imaxe en liberdade; cousas do mundo subxectivo olladas ouxetivamente; creación —ninguén pode deixar de ver n-il o poeta do mar, o mais escrusivo dos nosos poetas mariños. Crar'está que con ser mariñeiro e poeta, Manuel Antonio non é somentes un poeta-mariñeiro. Antr'o mar e nós, está o poeta, e o poeta danos o mar en imaxes: imaxes d'impresións sensibles e imaxes de sentimentos evocados pol-as impresións sensibles. En suma, pensamento; outras veces non: surrealismo, querido ou sen querer. Si fora sen querer, millor ainda. Sempre, o mais franco avangardismo: por iso leva as velas infladas. Por que vai pra lonxe. VERBO SER E VERBO AMAR, por Antonio Correia d'Oliveira, Lisboa, 1926. Poema da Creazón e da Redenzón vivido pol-a y-alma portuguesa d'un gran poeta, d'un gran patriota e d'un gran cristián. A forma de tercetos endecasilabos dalle un ar de Divina commedia—menos tristeira e mais espranzada—que tería tamén anque levara outro metro, anque se non percibira a primeira ollada. Non é a primeira vez, nin moito menos, qu'iste tema é tratado nas letras portuguesas; hai pol-o menos outras dúas cousas inxentes: o Adão e Eva do Eça de Queirós, que é a mesma historia referida á luz da ciencia positivista (o Genesis escrito por Haeckel ou por Büchner, se Haeckel ou Büchner souperan escribir como sabia o gran Eça), e o Regresso ao Paraíso de Teixeira

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a2/a270/a270dfbb-427c-4264-9a87-14226d57a375/115719818.xml de Pascoaes; que desfa a Escritura en mitos, co-a sua enorme visión poética. Por fin, ven Corrêa d'Oliveira, o poeta que con Lopes Vieira e Teixeira de Pascoaes, forma ainda a gran trindade lírica portuguesa; mais agora é outra cousa. Verbo ser e verbo amar é um poema cristão e relixioso que se manten fiel n-un todo A Palabra de Deus atal coma s'espresa na Escritura Santa. A dicir verdade, é un libro de converso: —Senhor ¡Senhor! (dizfa) eu não son digno; Mas não me deixes, Pai! na escuridão, Se acaso é bom e justo o que designo. Defende, exalta a humilde inspiração: E se reforme na verdade santa O antigo pensamento, errado e vão. Non é xa pouco a sinceiridade, n-un poeta de hoxe, anque somentes con sinceiridade se poida ser gran poeta. Mais Corrêa d'Oliveira non glosa do Padre nosso, no canto terceiro—xa que Padre nosso, na sua sinxela sublimidade, non ten nada que lle pôr—senón que traduz n-unha linguaxe idealista de vidente e poeta. É extraordinario n-esto o relato da creación do mundo, no canto primeiro. Corrêa d'Oliveira non da importancia ó seu poema[?] vale mais rezar...» diz no Post-scriptum, mais decerto que a sua leitura alumea e consola. ANTOLOGÍA DE LA LÍRICA GALLEGA, por ALVARO MARÍA DE LAS CASAS, Madrid, 1928. Primeiro volume d'unha nova bibriote adicada a cousas de Galiza e dirixida pol-o noso distinto colaborador, é unha das millores e mais completas antoloxías galegas que se teñen publicado. Dend'o soado Album de la Caridad, son xa algunhas as que se teñen feito nos tempos modernos—os Cancioneiros son tamén antoloxías—destacando antr'elas a contida en El Idioma Gallego de La Iglesia, a mais completa, anque mais con criterio histórico que non estético; a que leva ó final a Historia de la Literatura gallega de Carré Aldao, que foi fonte de outras, e ó único da literatura galega que moita xente d'enfora; Las mejores poesías gallegas, d'Euxenio López Aydillo, que debeu esgotarse moi cedo. A Alvaro de las Casas ten a ventaxa de chegar ó nosso tempo e trazer cousas dos mais novos poetas, de maneira que presenta un cadro completo da nosa lírica, dend'as orixes ata o ano 1928, sen esquecer a poesía popular, da que trai unha boa escolma. É un labor ben meritorio e que ha facer moito pol-o espallamento das nosas letras. Pr'os demais volumes da bibriote, anúncianse intresantes estudos dos mais destacados traballadores da nosa cultura. ARQUIVOS DO SEMINARIO D'ESTUDOS GALEGOS, vol. I. De propósito deixamos pra iste número a reseña d'iste intresantisemo volume, que contén unha parte importante dos traballos do Seminario. O volume pirmeiro dos Arquivos, xa antes d'eiqui espertou ecos gabanciosos en diferentes circos culturais do mundo, onde s'anotou con certa sorpresa esta súpeta revelación d'un traballo concencioso e serio feito ó xeito europeo n-iste recuado recanto da terra, ond'un pobo esperta a concencia de si mesmo. O volume, de 273 páxinas, contén os traballos seguintes: O ídolo cilíndrico do Musen Arqueolóxico de Pontevedra e outros ídolos galegos, por Florentino L. Cuevillas, director da Seizón de Prehistoria. O autor pon en comparanza o ídolo de Pontevedra cos ídolos cilíndricos portugueses inventariados por Vergilio Correia, cos ídolos-placas de Portugal e da cultura almeriense, atopando paralelos na Hispania, Francia, Inglaterra e Dinamarca. Tenos por estilizacións humanas, e tocantes á orixe, desbota a opinión orientalista de Dechelette; tenos coma encolítecos, e de pé o problema das suas relacións coa deusa núa d'Oriente, as que d'eisistiren, supón serían d'Elam e Sumer co val do Nilo, d'iste co neolítico do Sahara do que semella derivarse a cultura d'Almería. O se non atopar na Galiza mais que ise ídolo cilíndrico, atribúyeo a seren tales ídolos da fase b) do Eneolítico inicial, na qual hai un verdadeiro isolamento cultural antr'as terras do N e do S do Douro. Por outro lado, atopa posíbeis precursores do ídolo cilíndrico en dous machados-cinceles do Museu d'Ourense e dous anacos de discos furados de barro atopados en mámoas. Estazóns prehistóricas da vía de Arousa. Anta e penedo gravado de Oleiros, por Fermín Bouza Brey. Estudo d'un dólmen de cámara sinxela e d'unha peneda con insculturas d'animás estilizados (probablemente, cabras) situados na freguesía de San Martiño d'Oleiros, dando conta de curiosa bibliografía antiga referente a aquela bisbarra. Estampas d'Ourense a mediados do século XVII, por Ramón Otero Pedrayo, director da Seizón de Xeografía. Valéndose de documentos do Arquivo Municipal d'Ourense e do Catastro do Marqués de la Ensenada, o autor fai un curiosismo estudo de xeografía humana que comprende todol-os aspectos da vida da cidade no século XVIII: A cidade, que vai describindo rúa por rúa,