Bouza-Brey, Fermín
1901 - 1973
Cargando...
1
Artigos
Encol das neveiras do Mosteiro de Acebeiro e das mámoas da Serra de Candán
por Bouza-Brey, Fermín
Ano XIV Número 102 (1932); p 98-99
Notas encol da laboura de restauración de documentos : (remate)
por Vázquez Martínez, Alfonso
Ano XIV Número 102 (1932); p 100-107
Os homes, os feitos, as verbas
por Risco, Vicente, Bouza-Brey, Fermín, Carvalho Calero, Ricardo
Ano XIV Número 102 (1932); p 110-112
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIV Número 102 - 15 xuño 1932
Ano XIV Número 102
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XIV Número 102 - 15 xuño 1932 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XIV Número 102 - 15 xuño 1932 Formato ePub Versión PDF |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722020.xml
NÓS
110
mitá branca mitá marela, en dúas bandas ao longo; a bandeira tricoor (repubricana) do Reich, negra, bermella e marela; a bandeira da cibdade de Berlín, branca con orla bermella e no meio o oso rampante negro; a bandeira de Prusia; outras bandeiras.
No centro do Stadion, riba d'un zócalo con graderías, erguiase unha gran Cruz branca, co Crismón no cruce dos dous madeiros. Cando nós entramos, estaban já formados aos lados da area os infindos porta-estandar-
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
ATENEO POPULAR CORUÑÉS
Esta entidade organizou un ciclo de conferencias de cultura galega que rematou con unha maxistral disertación de Castelão.
Ademáls tomou parte no ciclo, o diputado Ramón Suárez Picallo, que inaugurou, falando sobre «Galicia, unidade cospe-rativa», os membros do «Seminario de Estudos Galegos»: Sebastián González e Xoaguiñ Lourenzo, que desenrolaron os temas «Galicia, unidade de culturas» e «A muller na poesía popular galega», e o mozo abogado Xan López Dará, que conferenciou encol de «Galicia, célula de universalidade».
OS PORTUGUESES NA GALIZA
Ultimamente, hoaráronnos ca wae visita us (lustres señores Redrigoes Lapa, Mario Spa ¢ Mario Cardo: wlaxe de estudos a poss terra.
xe percorren en
Europa, o
Ó lenge da sea visxara foron atendidos os distintos hóspedes as máis preciarns figuras da nora intelectualidade. En Saneminario de Est
nosos estudos deben retectoarse co folklore dos demáis pobos gablicos, elsí como co folidore p breyo, de economia familiar, de prodección non especializada, cula vida e parrogaia O conterente continda describindo a facies etnoléxica de Galicia. Finalmente, necesi-
P tiago visitaros
dos Galegos:
rugués, Galicia é wn pobo la-
Ó satr da s insignes Ellos da mación firma, que mos deixaron usha grata impresión de saber o simpat!
tea enviámesllos a n
despedida cordial á
punal reside á
tamos unha coñes prende rerpres presiótr ts
la do folklore, que comdeita, crusificación do material e Ina Risco, Índicando ex criterias que deben
ia da meto:
RISCO E OT O NA UNIVE SIDADE GALEGA
abouras
in. Rem laboura. Outro Pedrayo fixo en fremoso extudo de xeografía human, pándose das vilas galegas dende aquil punto de vista. Trata © probrema das vilas e q sea aspeño xeográfico en xeral, As vil ciDA leiros hal tes da terra. Elas hisort lo do caos delton unha raócda de lús. Coda unha ton O soa curáitor Algonhus atinguen unha importancia de guletros da hiscorla dos pob en xanerás de
Invitados pola Seíción de Estudos Galegos que fanciosa na Faculdade de Filosofia e Lotras da Universidade de Santiago pronunciaron sendas conferencias os nosos queridos e ndemira dos compañeiros de resaición Vicente Risco ¢ Ramón Otero Pedrayo,
s son Os ve universal. No
O noso direiror desenrolóu o tema «Introducción 6 estudo do folklore galegos, Comenzós definindo o concelto de folktore según o entendes as principás escolas, termisasio por afirmar que a ecnoloxía como ciencia xecal da cultura. comprende como divisións e como aspeltos particulares, a etno folklore e a historia, a socioloxía, a psicoloxía dos $ —Volkerpsycho la por Wandt—o a teo ria de cellura, que lles chaman Kiwturmissemschaft, A historia seria a ciencia descritiva e narrativa de evoleción das colteres superiores; á etnografía, a de caluura dos pobos que teñen o folklore sería un caso particalar da emog le
fan
opi
rapación ha rep emarcando »
Os carales
nosa terra. Subrala O Alten, do relevo, tralción exercid mar e os vales. Describe a grada pación desca a cibdade. Escoda os tipos de vilas e ralteristicas das cibd:
afin —co
os
estres
te dos alemá
crías
pequena a as
as, facendo notar que hal un tengo perkato dubis a das Vilas. As cib lados galegas ex, de estuario e de cost Antr ws primeiras figuran as do Mido, como Osresse, Lugo, eristicas estuda. Tipo de vilas de estuar Tai. De costa, A Craña, Ocúpane do e isa nx de á 20, Finalmez
an
dos pob vécicos. O folklore é unha discipriña nacional, porque precara de cote o enxebre, Par into, no tempos de renac du persoolidade dos patos é cando collen pulo os estados folklóricos. En Galicia atopamos xa i recollidos e utilizados á partir dos séculos XVI e XVII, Eisi en Castellá Ferrer, Me na, Gándara. Ora o que máis e millor utillzóu as tradicións po
a das camadas menos his
cal, pe enrol at
á un plan ul estudo a Santiago, vila & tran outra
in, HON espont:
camiño, pero es cula formación en elementos,
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722010.xml
NÓS
100
NOTAS ENCOL DA LABOURA DE RESTAURACIÓN DE DOCUMENTOS
Por ALFONSO VÁZQUEZ.
(Remate)
Derrámase a auga non absorbida e a xelatina hincha; lávase secándoa e meténdon en auga simple que se cambia cinco ou seis veces, esprimese a xelatina e vértese auga destilada hastra alcanzar o punto que denantes se fixara, e dispois derrétese en baño María ou á lámpara directa.
No tratamento dos manuscritos ou códices si a restauración de que e mester non precisa a desencuadernación non se fai pero si a restauración é na ligadura entón fai fa lla o seu desligamento.
No tratamento e restauración coa xelatina e mester ter en conta a forza da tinta, pra que non sufra detrimento nin considerable dano o pergameo e coidando útil facer unha pequena historia das crases de tinta e da historia dos traballos feitos para conseguir a sua reavivación nos pergameos que a forza do tempo conseguíu a sua casi desaparición; deterémonos un pouco tratando lixeiramente estes peguenos puntos cheos d'intrés pol-o grande auxilio que ás cencias físicas e químicas prestaron os traballos de restauración dos documentos en xeral.
As tintas mui diversas na antiguedade polo que respecta á sua composición adequiren ainda máis variedade na Edade Media na que casi cada escola ou escritorio tiña a sua tinta, conservando a sua composición como un secreto tratando nos posibres que non transcendera á persoas alleas facendo que se ignoren as composicións das mesmas.
A maneira de obrar d'estas diferentes tin; moi variada porque concurren xunta-
Alfonso Gallo fai tres categorías de tintas: a) tinta que se pode lavar constituída especialmente por unha solución gomosa na que están suspensas materias colorantes p. ex. negro de fumo; b) tintas fortemente ácidas preparadas coa noz de galla, levadura de cerveza, tannato de ferro, ácido de vitriolo etcétera; c) tintas de media acidez nas que foi atenuada a dosis das sustancias corrosivas.
mente unha serie de factores de indole tan diversa gue unha mesma tinta pode atacar un pergameo vitelino seco porque na sua preparación tratouse con mais cantidade de cal e o contrario un pe ser atacado.
Un dos factores que máis influien na conservación ou non conservación da tinta e
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572205.xml
NÓS
precura un achego sólido qu'o ajude á s'endereitar. Apela ás súas creenzas, e depro-cátase de que já nonas tén. Da fé do industrial qu'anda atrás de non sei qué mesianismo económico; da do teorizador político que pide á unha forma de goberno ou á outra o paraíso na terra, da fé do sabio que precura na súa probeta o milloramento da raza humana; da do burgués que vé na Bolsa as columnas da fortuna pública; da do soldado qu'oferce a súa vida pola grande patria, —ou non fica nada, ou pouca cosa.
O industrial já non vende os seus produtos; o político asiste impotente ao reinado da banca e precura sen chegar á elo, solucións administrativas ou diplomáticas aos problemas de cambio, de produción, de finanza, que todo o domiñan; o sabio, sen pensalo, coma quen dí, dotou ao género humano da hiperita e do fosgeno; o burgués especulador já non ten diante d'il na alacena máis qu'unha morea de papel que val justamente pouco máis do que pesa; e o antigo combatente, soñador, pergúntase pra que sirveu o sacrificio dos desaparecidos e pra defender qué intereses dubidosos sofreu e deitou seu sangue.
A humanidade desorientada, a humanidade de que se decata de que sabe menos de bioloxía, de química e de física, do que ela pensaba non hai vinte anos, a humanidade pon riba de todas as súas coñecencias un grande interrogante. Comezou a liquidación das súas ilusións económicas. Está disposta á unha revisión xeral de todas as súas ideas. Ela busca.
A popularidade qu'an Gandhi pode atopar no meio das súas vítimas dos Midlands di moito n-iste asunto. Vólvese á ademirar as sociedades primitivas, cuia estabilidade fai un contraste dino d'enveja co noso tolo rebulir. Un escritor americano, nado no país da máquina de facer 'pasteles de porco', vaise iniciar respeitosamente nos ritos máxicos dos negros da Costa de Marfim, e pergúntase en fin de contas si a feiticeira Wamba que arranja as pontes á distancia, non sabe moito máis que M. Einstein. Falando tanto da sabencia marela coma do ocultismo negro ou de todas as singelas creenzas dos seus propios antepasados brancos, o europeo pergunta: «Tiña eu razón tan xiquera? Teño eu razón en todo?».
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722017.xml
NÓS 107
Houlbert, Constantino.—Les insectes ennemis des livres. Paris 1903.
Kögel, Raffaele.—Photographie des palimpsestos. Conference donné le 1.º juillet 1925 dans la Sorbonne dans l'amphiteatre de Phisique sous les auspices de l'union internationale de Photographie.
Kögel, Raphael.—O. I. B. Handbuck der Photographie historischer dokuements und der grundzuge ihrer reproductio Leipzig 1913.
Mai-ne, Vincenzo.—Comunication faitte a l'Associazione médica Napolitana sur un procedé trouvé par lui, de faire revivre les écritures effaces. Gli Archivi d'Italia II 1915, pax. 46.
Martini, Emidio.—Per l'oficina dei papiri ercolanesi (Nota letta alla Real Accademia di archeologie Lettere e Belle Arti nella tomata del 15 dicembre 1903 estrait du Rendi conte dall Accad..... anno 1903 Serie II, 18-19 pax. 21-42 Napoli 1903.
Mastrorilli, Maurizio.—Considerazioni crititichi sul restauro degli antichi manoscritti. Napoles 1912.
Millares, Carlo.—Paleografía Española.
Monaci, Ernesto.—Per le nostra biblioteca. (Extrait de Nuova Antología 1.º Mayo 1904 Appuntes des biblioteqhes de Roma et d'Italia et de leur mediocre organisation) Nuova Antología. Vol 110-1904 Roma.
Nicholson, E. W. B.—Report by bodley’s librarys tothe curators of the bodleian library on the conference held at. A. Gallen septe 30 and Oct. 1898. Upon the preservation and repair of old mass..
Palimsestorum.—Spicilegium palimsestorum arte photografica paratum per S. Benedic ti monacus Archiabbatie Beuronensis Volumen I. Beuron-Lipsia, 1913. Contén o códice sangallense 193. P.
Posse, Otto. — Handscriften Konservisung nach der Verhandlungen der St Gallener Internationalem Konferenz zur Eshaktung und Ausbesserung Alter bes von 1898 so nie der Drendener Konferenz deutscher Archivare von 1899, Dresden, 1899.
Rostagno, E.—Della riproduzione de «palinsesti e d’un nuovo sistema ad essa applicato», Riv. delle biblioteche e degli archivi, T. XXVI, 1915, páxs, 58-67.
Samaran, Charles.—Application des rayons ultraviolete au dechriffement des passages grattis ou effacés dans les manuscrits. Comptes rendus de l'accademie des inscriptions et Belles Letres. Paxs. 348-355, Paris 1925.
Samuleson, E.—De la restauration d'anciens manuscrits per le «Hitt». Actes du Congres international des archivistes et des bibliotecaires tenu en Bruselles no 1910, páx. 205 e seg.
Schill. E Auleitung zur Erhalting und Ausbesserung von Handscriften durch Zapon Impragniseng. Dresden.
Schluttig, Osw etc. Neumanm. G. S.—Die lisengallustinten Grund lage zu ihrer beurtheilung dresden v. Zahu de Jaensch 1890, Autinte dans Muspratt Chemie VIII.
Schoengem, M.—Ueber lihaltung U Ausbesserung der Archivalien Bericht von bers ochen ann 2 gm. 31 August 1910 aufden Internationalen Congresse der Archivase und Bibliotecase zu Brilnd.
Torri.—I restauri dei codici della Biblioteca Nazionale di Torino extracto da MOYEEION I 1923.
Venturi, Raffaele.—La conservazione dei libri nelle Biblioteche e la tecnica legatoriale per... Maestro legatore nelle Schole professionale salesiapa di Firenze. Riv. Delle Bibliot. e degli Archiv. 1912, páxina 133.
Vittani, G.—D'un método per far rivivere gl'inchiostri studiato a Milano nel 1792-93. Il Libro e la Stampa Bol. Uff della Societa Bibliográfica Italiana pax. 161-ano 1912.
Voterro, Pier.—Igazio Conservazióne e restauro dei documenti Pisa 1912.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722015.xml
NÓS
resultados positivos vense d'unha maneira real.
Entre as sustancias ofensivas contra o verme do libro que se empregan podiase facer unha crasificación un pouco xeral que sería:
Substancias químicas: olorosas, asfixiantes, e irritantes ou tóxicas.
Nas primeiras comprenderíamos o alcanfor, benzina, naftalina, esencia de trementina, fumo de tabaco ou outras plantas aromáticas.
Nas segundas: gases deletéreos ou vapores como os do cloro, anhídrido sulfuroso, ácido sulfúrico, benzina e o sulfuro de carbono.
E as terceiras serían: o alumbre, o bórax, pemento, etc.
De todas estas a de resultados positivos é o sulfuro de carbono, que a temperatura ordinaria é líquido, pero que se evapora facilmente.
Procuraráse que a atmosfera da cámara de desinfeición esté ben saturada dos ditos vapores, quedando n-esta saturación os libros por espacio de unhas 24 horas.
Esta sustancia ten a ventaxa de non descompor as sustancias orgánicas e ser inofensivas pro papel e ligamentos etc. pero non é eisi pro home que ten que traballar con il con precaución por ser venenoso i-explosivo.
Non se pode ocultar a importancia suma que ten canto se relacione coa restauración de documentos. Eiquí en Galicia, país que pol-a sua humedá é terreo apropiado pra descomposición e ruina do material que é a fonte inmediata pra historia medieval ain
da pouco estudiada, ten gran transcendencia o escomenzar os traballos de restauración n-aqueles documentos que pol-a sua condición e importancia necesiten ser consultados frecuentemente pra impedir a sua total ruina e que sirvan e queden en condicións de ser sempre consultados pol-os estudosos e investigadores.
Isto é de unha necesidade tanto máis grande canto que, conservándose no Arquivo Rexional de Galicia sito na Coruña unha cantidade inorme de documentación medieval, estáse perdendo irremisiblemente porque se tén abandonado de tal xeito que se ven d'un día pro outro desaparecer, cousa far to lamentable cando a sua restauración sería doada i é un cargo de responsabilidade moral pros que, estando ó frente dos mesmos non dan a siñal de alarma pra que si ate agora estivo en abandono se remate d'unha vez co-este estado de cousas empezando primeiro pol-o traslado a un lugar apropiado e acondicionado pra a sua conservación.
Pénseno ben e reclámense os poderes todos aqueles auxilios económicos que son mester pra obter un resultado de máisima eficiencia e practicidade.
Que este toque de alarma sexa ouvido e que non se antepoñan os intereses locais cando se trata de obra que interesa non a unha cidade determinada sinon a todo unha rexión que quere descubrir e coñecer o seu pasado, posto que unha mala comprensión localista impediu ate agora a realización do que tanto importa os estudosos e investigadores pra os que sempre foi un sono facilitar o estudo do Arquivo da nosa Galicia á cantos por ela se interesaran.
B I B L I O G R A F Í A
Arneudo.—I nemici e gli amici della carta, Le vie d'Italia, XXVIII (1922).
Barone, Nicola.—Lezioni di Archivística, Nápoli, 1914.
Biagi, Guido.—La morale dell'incendio di Torino, Nuova Antologia, 16 Marzo, 1904.
Biagi, Carlo.—Insetti nemici dei libri, Riv. delle Bibliot. e degli Arch. Tomo 15.
Biagi, Carlo.—Della conservazione dei manoscritti antichi, Riv. delle Bibliot. e degli Arch, ano IX.
Biagi, Guido.—Di un futuro Congresso internazionali per la riproduzione dei manoscritti delle monette e dei sigilli, Riv. delle Bibliot. e degli Arch, 1904.
Biagi, Guiddo.—L'Officina per il restauro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722012.xml
102
En 1765 Leonardo Targa recomendab* n-unha carta á Angelo Maria Bandini, Bibliotecario da Laurenciana, que probase o reavivar a tinta con noz de agallas indicando o procedemento que consistía en facer ferver auga e n-cla a noz d'agalla, fervida filtrábase a auga e bañábase con ela lixeiramente con unha esponxa a escritura que ó parecer e dispois seca quedará clarísima. A noz emprégase pra facer tinta e o remedio é fácil e barato (1).
Moitos e moi diversos foron os tratamentos que sofriron os documentos e palimpsestos pra reavivar a súa tinta e moitas tamén ás crases de compoñentes químicos que se empregaron cuia soila enumeración cos procesos do tratamento enchería varias páxinas, por conseguinte limitarémonos á citar somentes os productos usados os cuaes son a xa dita tintura de noz de agalla, o tani no o idrocianuro de ferro e potasio, a tinta de Gioberti o sulfuro de potasio, o trisulfuro de potasio sulfatado o sulfuro de amoniaco, o sulfuro cianuro de potasio disolto en 15 partes de auga etc. etc. (2).
Pol-o que antecede todos estes reactivos cedo ou tarde deixaban as súas marcas máis ou menos perxudiciaes nos pergameos, conseguíndose momentáneamente a reavivación, pero á costa do material tratado.
Estes resultados induxeron á investigación outros procedimentos que non deixaron mal rastro do seu emprego estudando os reactivos formados á base de sustancias vexetais que quizais fosen menos danosos e dos mesmos efectos.
Cristóforo Marino de Nápoles dispois de moitas e longas investigacións atopou no reino vexetal unha pranta cujos resultados tiveron éxito pero non se permitiu a difusión do achádego permanecendo en segredo o descubrimento.
Ó que parece ista pranta era collida nas cercanías da cidade; era unha erba común que cortada e desmiuzada facía secar á sombra obtendo d'ela un pó amarelo no que aparecían trozos rosas, verdes e amarelos os que metía n-un recipiente en infusión n-un baño d'auga común e n-esta infusión o documento que se tratara de reavivar.
Asegún a duración da inmersión o reavivamento era máis ou menos acentuado; o pergameo e a carta dispois do baño adquirían a súa antiga flexibilidade que conservaban sempre así como a reavivación.
Fai trinta anos que Marino obrou co-esta herba e dende entón ningunha novedade se introduxo nos documentos por il tratados (1).
A morte de Cristóforo Marino ocasionou a desaparición deste tratamento pois non se deu á coñecer o procedimento nin a crás de erba.
Euxenio Casanova director do Arquivo de Nápoles, coñecendo a erba de Marino enviou algunhas das que máis se asomellan ban ós botánicos pra que a identificaran pero o resultado foi nulo, e tratábase ó parecer de unha acción débil exercida por materias colorantes vexetais sobor da páxina as cuaes dan maior evidencia á escritura pol-a reacción que producen sobor as sinais de acidez da antigüidade (2).
(1) Cipollas, Carlo. Dell'impiego della nocodigalla, etc. páxinas 8 e 11.
(2) Casanova, E. Archivística, páx. 108.
(3) Gallo, Alfonso. Il restauro, etc. páx. 74.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572204.xml
H O R A D' U N H A R A Z A
Iste artigo escrito pr'a Bretaña, solprendeume mormente, porque me pareceu escrito pr'a Galiza. O que J. la B. dí dos pobos céltigos arredados da corrente da historia, dixérao eu hai anos n-unha confrencia feita no Circo Mercantil de Vigo, definindo á Galiza coma Fisterre. A ideia da predomiñanza en nós dos intreses espirtuás sobrios materiás, é corrente en moitos galeguistas. A das ventages da nosa organizaçión económica atrasada frente á crise mundial e á total-as crises gerales de caráute económico, tamén a teño eu exposto n'un artigo que, entregue ao Consello Executivo do partido á que pertenzo, non sei ben de certo onde se chegou á pubricar. Pol-o derradeiro, somentes me compre já repetil-o pensamento de J. la B. cando dí: «Somos demasiado poucos pra podermos encher un rol activo fora das nosas fronteiras, d'outro geito que coma mercenarios dos outros. Abonda de Duguesclin, de Clisson, de Duguay-Trouin, de Renan, de Ronarc'h e de Briand na nosa historia». Eu digo tamén: nen máis Charinos nen Tenorios, nen máis Rodiles nen Méndez Núñez, nen máis Patiños nen Montero Ríos na historia de Galiza. Abonda de mercenarios dos outros.--V. R.
O século dazanove ten de particular o ter durado un pouco máis de cento sesenta anos. Encomenzóu cos filósofos e os homes de cencia do fin do reinado de Luís XVI. Alongouse ben mais adiante do ano 1900 —que non marcou cume ningún— aínda máis adiante de 1914 e 1918. Woodrow Wilson foi un dos seus máis grandes homes. A paz de Versalles-Trianon foi o acumprimento dos vellos soños románticos. Porque o que fai a unidade d'iste periodo da historia dos nosos pais, é a fé cega qu'iles puxeran no «progreso», o qual tiña qu'asegurar co andar do tempo, a riqueza pra todos e a paz eterna. O século XIX recibeu os primeiros desmentimentos coa guerra, cujas ruínas volveron en nada os cálculos qu'a fixeran nascer, e co paro inglés, que marca pra un gran pobo o fin d'unha era de prosperidade da que fora o principal artesão.
MORREU UNHA FÉ
A desfeita de Wall-Street soou á sua hora derradeira. Fitárase outo de máis. Trabu cáranse nas previsiós. Cand'un industrial despide aos seus obreiros e pecha os seus talleres e cand'iste industrial chámase Henri Ford, o mundo civilizado todo inteiro pergunta onda é que viu dar. Na sua ruína,
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722018.xml
D A A L E M A Ñ A
III. BERLÍN
Por VICENTE RISCO
(Proseguimento)
po pra santos. Ou se cadra, será millor que non outros. Cecáis os máis grandes señan os dos derradeiros días... Os santos dos derradeiros días tidóanse os mormóns, coma di- cia aquil rótulo na Sociedade de Geografía de Paris. Pode qu'os católicos verdadeiros de hoxe estéamos destinados á sérmol-os Santos dos Derradeiros Dias...
Das Kreuz unser Sieg... Quer isto dicir que sofriremol-a Cruz? ¿Que non teremos outra vitoria que sofril-a Cruz? Lémbrom'agora d'un soño que tiven hai moito tempo, e que m'arrepiou ate o miolo dos ósos... Era na Alameda d'Ourense; estaba a
Silhuetas de Wannsee
de prata e coor de ouro. E por antras nubes, viase o ceo, mais non o ceo azul qu'ollamos todol-os días, senón o ceo Empíreo, o derradeiro ceo, e no ceo a Santa Virge, co neno, coma nos nacimentos, somentes que
real e verdadeira e palpábel, e arredor, os anxos e os santos, e toda a Corte Celestial, toda d'igual realidade, e a xente toda qu'o vía estaba chea de pasmo e de medo, e eu espertei aínda co convencimento de qu'era o derradeiro día do mundo.
E agora, cando vexo as cousas, coido qu'o mundo ten merecido d'abondo que chegue o seu día derradeiro, e vólveme o arripio aquil d'aquil soño.
Silhuetas de Wannsee
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722016.xml
106
dei documenti nel reale Archivio di Stato in Firenze, Riv. dalle biblioteche e degli archivi. XXVIII, 1917, páxs. 92-102.
Bonnardot.—Essai sur l'art de restaurer les estampes et les livres, ou taite sur les meilleurs procédés pour blanchir, detacher, décolorer, reparer et conserver les estampes, livres et dessins. París 1858, 2.ª ed.
Casanova, Eugenio.—Archivística, 2.ª edición, Siena 1928.
Casanova, Eugenio.—L'Archivio di Stato in Nápoli dal 1.º de Gennaio (1899) al 31 de Diciembre (1909). Notizze raccolte da Nápoli, 1910.
Casanova, Eugenio.—Bolettino ufficiale del Ministero della Pública Instruzzione, ano XXXVII (1909), Vol. II, n.º 54-55.
Chilovi, D.—Per la Biblioteca di Torino, Nuova Antología, 1904 Aprile.
Cipolla, Carlo.—Dell'impiego della noce di galla per ristorare i caratteri obliteratti (nella Miscelánea di studi sorici di Antonio Manno, Vol. I). Torino (Opess) 1912.
Coggiola, Giulio.—La rilegatura dei libri nelle Biblioteche. Riv delle Bibliot. e degli Arch. a XXII.
Conferenzia internazionale di S. Gallo per il restauro degli Antichi Códici. Riv delle Bibliot. e degli Arch. ano IX.
Crouert, Guglielmo.—Über die Eshaltung und die Bchandlung der Herenlauensischen Rolben. Neue Jahrbucher für das Klassische altertum 1900.
Erhle, Francesco.—Per il restauro dei manoscritti Rivista delle Biblioteche e degli Archivi ano XXII.
Erhle, Francesco.—Della conservazione e del restauro dei manoscritti antichi. Riv. delle Bibliot. e degli Arch. 1898, ano 1898.
Erhle, Francesco.—Della conferenza internazionale di S. Gallo in 1898 Riv. delle Biblio, e degli Arch. ano XX.
Foi pubricada en Alemán no Centralblatt für Bibliotekswesen o 26 de Xunio de 1909 e traducida ó francés na Bibliotheque de l'École des Chartes LIX París 1898 e traducida pra a Revue des Bibliotheques París (Marzo-Maio) 1898 e a publicación en italiano.
Gallo, Alfonso.—L'officina napolitana dei papiri ercolanesi per Accademi e Biblioteche d'Italia-Roma 1927-1928.
Gallo, Alfonso.—Il restauro dei manoscritti e dei documenti Accademia e Biblioteca de Italia fasciculo 5-6, 1927-1928.
Gallo, Alfonso.—Per una lotta razionale contro alcuni nemici dei libri. Accademie e Biblioteche d'Italia n.º 4 1929-1930.
Giacosa, Piero.—Relazione dei lavori intrapresi al laboratorio di materia médica per il ricupero e restauro dei códici appartenente alla Biblioteca di Torino. Extrait de Accademia Reale delle Scienze di Torino an. 1903-1904. Accad. Ital. 1903-1904 Atti n.º 39.
Giacosa, Piero.—Sui lavoro finora fatti nel Laboratorio di Materia médica della Regia Universita per il ricupero dei codici danneggiati dall'incendio della Biblioteca del 1904. Accad. delle Scienze di Torino Atti 48-1912-1913.
Giornale di Caserta.—El museo Campano. Nuovo método di restauro delle antiche scritture. Anno VI n.º 20.
Graziano, Giuseppe.—Per l'igiene delle Biblioteche. Riv. delle Bibliot. e degli Arch. año 18, páx. 157.
Guareschi, Icilio.—Delle pergamena con osservazioni ed esperienze sul ricupero e sul restauro di codici danneggiati negli incendi e notizie storiche (Extrait delle Supplemento Annuale alle Nuova Enciclopedia di Chimica XXI Torino 1905.
Guareschi, Icilio.—Osservazioni ed esperienze sul ricupero e restauro dei Codici danneggiati dall'incendio della Biblioteca Nazionale di Torino. Memoria 1.ª do socio na Accad. Reale delle Scienza di Torino. 1903-1904; Memorie. Serie II, 54.
Haldat, C. N. Alexandre.—Recherches Chimiques sur l'encre, les causes de son alterabilité et les moyens d'y remediarles... par... an XI páx. 45.
Hauler, Edmond.—C. Beokman Frontoniana compte rendu dans Zeitschrift fur astereichische Gymnasium 1903 I. A propos de notre fronton, parle de sa restauration.
Hurichsen, F. W. Die Untersuchung von lisengallustinten daus die Chemische Analyse VI Band Stuttgart Euke 1909 ink 4,80.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722019.xml
NÓS
Das Kreuz unser sieg... Históricamente, de quén será a vitoria? Espiritualmente, pra o cristiao, o sofril-a cruz, é vitoria d'abondo. O cristiao endexamáis pode ser vencido, porque o seu reino non é d'iste mundo; o cristiao trunfa na derrota e na morte; a Eirexa trunfa na persecución... Mais o qu'acontez no mundo é unha pena: é unha pena,
primeiro, pol-as almas que se perden, e logo pol-a ruína da cultura cristiá e do concepto cristiao da vida. Ademais, dixosenos que portae inferi non prevalebunt adversus eum, e sabemos ben qu'os que semellan vencela non han facer máis que criaren a sua propia ruína; pol-o tanto, s'o mundo dura aínda, iles non han poder matal-o espírito, e un día ha chegar en qu'o espírito crebe as suas cadeas, e desfaga as obras d'iles, porque non pode ser qu'o espírito estea así sempre sometido. Non poden; todos temos adentro de nós un santuario ond'iles non poden entrar, ond'o espírito é inteiramente libre, e pódese entregar a Deus sen que llo poidan impedir.
Ben; mais, se non poden matal o espírito, nen de todo encadealo, pódeno pervertir; e ademais, a impiedade ten que ser vencida socialmente —adveniat Regnum tuum— s'o mundo dura...
Sintirán os cregos esta tremenda tragedia?
Pois ahí tendes vós. Apesares da miña elevación católica, e de levar moitos días matinando n-ir, en pouco estivo que non fose a festa de Grunewald. E senon fora pol-o Ca-
nedo, que é relaxado e descreido, non houbera ido tampouco. Fixoseme tarde, entretivémonos no «restaurant», surtimos de vagar pol-a Brandeburgischesstrasse, sen saber qué facer, ata que por fin ocurriuselle ó Canedo ir á festa católica:
—Vde. debe ir; halle gustar; imos aló...
E fumos. Fumos coller un carro eléctrico aló por ond'un vai pr'a Austellung..., e chegamos por unha fermosa avenida ao Stadion. Collimos as entradas, e entramos. Non é que me gustara moito, moito todo o qu'ali vin, mais emocionoume. O Stadion cheo. Os máis, levaban na solapa unha insignia que ali vendían, e qu'eu merquei e puxen tamén. Era un pequeno cadriño negro con orla dourada, qu'amostraba unha man branca collendo unha cruz marela, no centro da qual ostentábase en branco o Crismón ou Monograma de Cristo, e levaba a iscripción 28 Märk katholischen Tag, Berlin 29-6 1930 Das Kreuz unser Sieg. Estivemos nos asentos máis altos do Stadion; había por ali moitos amplificadores da voz pra que s'ouvira ben aos oradores. O Stadion é tan grande, qu'as figuras da area vianse coma formigas, e o público da banda do cabo, víase com'unha masa uniforme que se movía e remexía. Había se-
Silhuetas de Wannsee
fiores con bandas gardando o orde, acomodando á xente, atendendo á todo.
A festa tivo toda a visualidade, o coorismo, o barroquismo, o gusto dos conjuntos, das formacións e dos desfiles en masa, de cote un pouco militares, propio dos alemás. Arredor do Stadion, voaban no vento inmensas bandeiras: a bandeira da Eirexa Católica,
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157220&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722013.xml
NÓS
Si ben é certo que este procedimento que prometía un resultado satisfaitorio desapareceu co descubridor, tamén non é descoñecida a laboura que no arte fotográfico se viña facendo en pro dos mesmos anceios de restauración e reavivación das tintas.
Os raios Roentgen unha vez descubertos, foron aplicados á Paleografía e o Doctor Brigiutti ainda con escasos medios que lle impedían obter resultados concretos sacou a consecuencia que as tintas tiñan composición de cinabrio sendo pol-o tanto aplicables á eles os rayos X pra poder estudar a sua composición.
Non se tardou moito tempo en que descubertos os raios ultra-violetas habían de utilizarse n-esta rama paleográfica con tan manífico resultado como o obtido pol-o P. Kögel que utilizando os mesmos raios e aplicándoos á reproducción dos palimpsestos obtivo un resultado sorprendente.
As antiquísimas escrituras aparecen vivificadas na fotografía de tal xeito que deixan os textos descritos cousa que pol-os medios ate de agora obtidos non era de bó resultado.
Este método fotográfico é empregado en dúas vegadas, a primeira á escritura máis antiga de palimpsesto avivase e a máis recente palidece (fig. 11) a segunda fase da por resultado avivar as dúas escrituras (figura 12).
Notabres e magníficos foron os resultados obtidos sobre o pergameo ennegrecido e cuáseque de todo ilegible asi como tamén sobor dos pápiros de Erculano.
Empréganse na operación dúas lámpadas de raios exclusivamente ultra-violetas os que obran con maor intensidade e eficacia.
O aparato Gallois consta pois de dúas lámpadas unha de cuarzo pra a lectura e outra de vapores de mercurio pra a fotografía. Funciona no Laboratorio de Viena na Biblioteca do Estado con un dispositivo de defensa que perfecciona o funcionamento, pois sendo perigroso tendo que facer grandes esposicions fotográficas os textos permanezen espostos por un tempo grande sometidos á aición dos mesmos podendo causar efectos destructores polo que se recomenda non facer varias operacións na mesma páxina (1).
A aición dos raios ó parecer obra sobor da tinta en reacción ácida que é opaca á aición dos raios que producen sobor do pergameo fenómeno da fluorescencia (2); obran probablemente sobre pápiros queimados privados de tinta ou pobres en compoñentes metálicos; a sua aición é ineficaz en raspaduras ou nos lavados cando desapareceu a letra.
Gracias ó admirabre concurso de MM. Lamglois e Omon pra os Arquivos e Biblioteca Nacional e o de MM. Pierre Jouquet pro Instituto de Papiroloxia e da Mile. duquesa da Tremúdille, e MM. Charles Samaran poideronse conseguir unha serie de experiencias empregando o aparato que M. Edmond Bayle director do Laboratorio de Policía xudicial instalou no Pazo da Xusticia e que puxo á disposición dos mesmos.
(1) Gallo, Alfonso. Il restauro, etc. páx. 76.
(2) Millares, Carlo. Pal. españolas, páx. 323.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572207.xml
NÓS
A NOSA MINSIÓN
Pra qu'un pobo vaia adiante, non compre somentes que teña confian en sí mesmo, senón aínda que teña concencia de que leva unha misión pra cumprir. Compre unha fé e o sentimento d’un deber pra ajustal-os elementos esparegidos d'una nación e arrempuxalos n-un esforzo colectivo. Esta fé e sentimento do deber nonos ten a Bretaña. Pode qu'esta seña a espricadeira da inversosímile dificuldade qu'atopa todo esforzo colectivo entre nós, calquera que seña, pra coller corpo e duranza. Deamos aos nosos compatriotas a idea de que no abrente do século vinte, teñen que xogar un rol, e verémolos de novo erguidos e unidos, com'estiveron nos tres curtos períodos da súa historia en qu'unha mesma paixón os abalou.
Estáse formando á través da Europa unha corrente ben forte de mocedades, atentadas pol-os problemas da reconstrución da nosa economía e da nosa sociedade moderna desconfiada. Non lle tirémol a nosa simpatía nen a nosa axuda. Mais non cometámol o erro de nos fundirmos co ela. Xá d'abondo temos desertado da nosa terra. E á cada un, sua tarefa. Qu'os que intentaron a aventura industrial s'apañen pra liquidal-a quebra.
A economía moderna puxo os seus problemas insolúbeis fora da nosa casa. No seu conxunto, a Bretaña ficou fiel aos modos de produción, de cambio e de financiamento do tempo antigo, aínda mismamente nos arredores da súa única vila industrial. A labrega nantesa leva a manteiga e os óvos á vila, no brazo, com'a sua irmá dos arredores de Quimper. As artesaniñas de Chantenay viven co-a sua nai, com'outrora o braceiro dos outros-fornos de Trignac sabe qu'o caldo quente agárdalo baixo d'un teito de colmo do Briére. As nosas vilas son mercados peixegos, ollados dend'Essen ou dende Pittsburgh. Ningún dos candentes problemas do noso tempo, de standardización, de racion-
97
lización, d'urbanismo, atopa aplicación entre nós, ond'o cadro social máis sólido do individuo é aínda e longe, a familia é o medio. Estamos nunha terra ond'ainda se construí pra os netos, ond'a publicidade luminosa apenas aparece, e onde ten un o pan seguro pra mañá. Certamente, temol-as nosas dificultades: as nosas primeiras froitas e as nosas conservas véndense mal. Pagámolo noso escote á crise. Mais a crise non existe organicamente pra nós, porque, apesar dos nosos recursos naturais, non temos cometido no noso chan ningunha das faltas qu'a houberan podido facer vir, com'afora (1). Non deixemolo servizo da Bretaña, da que ninguén s'ocuparía non sendo nós, polo servizo d'una Europa que nonol-o había agradecer, con seguranza. Faremos máis pol-as outras nacións ofrecéndolles da nosa, restaurada e humanamente revalorizada pola nosa precura, que non dándolle os nosos homes escolleitos e os nosos recursos, na hipótese d'algún grande desconcerto. O noso rol de pequena nación non é o de xogarmos á condutores de pobos. Somos poucos pra encher un rol altivo fora das nosas fronteiras, senón é coma mercenarios dos demais. Abonda de Duguesclin, de Clisson, de Duguay-Trouin, de Renan, de Ronarc'h e de Briand na nosa historia. Non estamos en posición d'impoñernos ningunha solución ao mundo. A nosa misión con respecto a il é a un tempo máis restrita e máis outa. Podémoslle ofercer bons eixemplos. Mais sómentes cunha condición: ficar na casa, facer obra humana na nosa casa.
J. LA B.
VICENTE RISCO, TRAD.
(1) Pra ben dicir, nós non sufrimos-a crise máis que pola nosa unión coa Francia. O noso aforro amputado cos catro quintos pola caída do franco, os nosos tubérculos prohibidos pa Inglaterra por mor do doryphora francés, a nosa cartela amengoada pola caída dos valores colocados eiquí pol-as bancas de París, etc.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722011.xml
NÓS
por conseguinte na máis forte corrosión da materia escriptoria é o clima espricándose eisí que ás tintas exipcias chegaran ós nosos
días en bó estado a maior parte d'elas e que as tintas italianas en outros paises de ambente húmedo se disolveran e devaneceran.
A corrosión da tinta en algúns manuscritos é tan forte que fai desaparecer a escritura presentándose longas ringleiras que corresponden ós espacios da escritura desfeitos por completo.
Os líquidos da tinta na sua descomposición dando orixen á formación de outros elementos non solo diversos sinon de efectos perxudiciaes forman reaicións que son ouxeto de grandes estudos e observacións.
A tinta de vitriolo italiana dos séculos XVI e XVII produxo daños que non aparecen n-outras bibliotecas da mesma época, Francia, Inglaterra etc.
En España o único exemplar que apgreceu arruinado pol-a tinta era de procedencia italiana. O poder corrosivo da tinta fortemente ácida atravesa o pergameo e eisi o
P. Erhle fala da corrosión que sufriron o famoso Codex Alexandrinus do British Museum, Códice Bíblico Marchalianus do Vaticano, o Virxilio do mesmo Vaticano o Pandecta pisano da Laurenciana na que o seu cour amarelo oscuro e a sua corrosión esténdese deica as orelas dos documentos. En vano se tratou da neutralización da corrosión.
Antre os manuscritos menbranáceos que sinalaremos como máis danados pol-a corrosión da tinta son os chamados palimpsestos nos que tamén foi donde mais se traballou no estudo dos efectos da corrosión das tintas e os medios de obter a sua reavivación por medio de ácidos ocasionou nos mesmos pergameos perxuicios posteriores pol-a forte acidez á que se sometían.
Algúns foron tratados por medio do ácido tánico e en consecuencia tinguiuse o pergameo de marelo gris e concentrado en marelo oscuro (1).
Non somentes se empregou este ácido sinon tamén a chamada tintura de Gioberti que lle dá un fermoso coor azur tendendo o craro cobre que permanece no pergameo que se aprica.
Nos palimpsestos os reactivos e a segunda tinta conxuntamente xunguidos son produtores da corrosión cousa comprobada pol-as observacións e estudos feitos, pois non se esprica d'outro xeito o que a mesta tinta da segunda escritura ataque algúns folios somentes e n outros en contacto con eles queden intactos sendo todos do mesmo grosor e lixeireza.
Esaminados con detención os diferentes pergameos con lentes d'aumentos ouservase que naqueles que foron tratados por medio de ácidos teñen unha certa globulosidade coor brilante de negro pez que non teñen os non tratados, e a dita globulosidade coincide precisamente nos puntos tratados.
Eisi opina o P. Erhle opinión que non é compartida portodos pois a maoria atribúenos o esceso de reactivos usados inmoderadamente pra facer reavivar a primeira escritura.
(1) Erhle, F. Della conservazione etc., páx. 8.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572208.xml
ENCOL DAS NEVEIRAS DO MOSTEIRO DE ACEBEIRO E DAS MÁMOAS DA SERRA DE CANDÁN
Por F. Bouza-Brey
Domente se van teimosamente esprorando as estazóns prehistóricas da Galiza son de estimar as referenzas de lugares susceptibres de render material de interés. Cantos inquéritos se fagan pra se ilustrar sóbor da eisistenza de moimentos arqueolóxicos tefien dempois compensazón debida.
Secuenza de taes búsquedas son as presentes liñas, nadas co intento de ilustrar en algunha cousa a memoria un moito esquecida de un sonado mosteiro de Bernaldos que conserva ainda, á falla de fondos documentaes que o lume e a noncuranza dos homes perdéu pra sempre, unha eirexa do máis fermoso románico que se fixo n-esta Terra en que tanto esprendor acadóu tal estilo arquitectónico.
Emprázase o Mosteiro de Santa María de Acebeiro na parroquia do seu nome pertscente ó Concello de Forcarey no Partido da Estrada, insuado ata o presente de todo outro núcleo de poboazón que as casas que o rodean, en ben escaso número, en medio de unha serra írtiga, pizarrosa que agora poderá ser visitada por estar próisima á se rematar a estrada de Ventas de Narón á Folgoso que a cruza, á poucos metros do cenobio de Acebeiro.
Tal montana, que as neves visitan todolos invernos e coroan nos máis outos curutos ata ben entrada a primaveira, está inzada de mámoas.
As nosas perguntas á xente dos lugares inmediatos deron pouco resultado, por seren feitas lonxe do sitio de emprazamento; mais pincháronnos a curiosidade cando ouvimos respostar con referenza á unhas supostas neveiras dos frades de Claraval que ocupaban Acebeiro. E con dúbida respecto á si taes neveiras eran creazón do pobo tratando de espricar os túmulos funerarios neo-eneolíticos ou si pola contra tiñan eisistencia histórica, fixemos algunhas personacs esculcas.
O resultado foi en canto ás mámoas ollar con grata satisfacción cómo abondan os montiños tumulaes espresados por toda parte na serra de Candán onde o mosteiro se empraza e cómo á unha banda e outra da futura estrada érguense ditos moimentos, con pouca cota polo xeral indicando certa indudábel probeza constructiva no seu inte rior, sendo tamén o recinto abranguido por eles de pequeno radio. Algún vimolo santificado tendo n-unha das suas abas un penedo con unha cruz de pedra espetada, de aspecto bastante antigo, como do s. XVII ou XVIII.
Dentro da serra poden emprazarse seguindo o onomástico popular de este xeito ás por nós abesulladas:
Grupo de Monte Olleiros, formado pol o menos por catro mámoas, tres de elas moi xuntas. O tópico xa é indicador crare de xacigo prehistórico.
Grupo de Porto Fieiro; e
Grupo de Campo da Serra
Resulta indudábel pra nós que eisisten ainda outros grupos de mámoas ou medo
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722024.xml
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM
De máis dura qu'os de pluma e limpan millor.
Véndense en todol-os establecementos do ramo.
ANDRÉS PERILLE --- OURENSE
Sanatorio Quirúrgico de San Lorenzo
Santiago de Galicia
De los Profesores
D. Fernando Alsina y D. Antonio M. de la Riva
CIRUJANO GINECÓLOGO
FOTOGRABADO
Si quer qu-os seus fotograbados sexan o mais perfecto posíbeis, convénlle envialos aos
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Ríos Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
A sua biblioteca non será
unha biblioteca galega,
mentras non adequira as
obras editadas por
NÓS PUBRICACIÓNS GALEGAS E IMPRENTA
HORTAS, 20 SANTIAGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572206.xml
século XIX, apesares da escapada do Romantantismo, non lle foi favorável. Mais agora que se descobre qu'o home ten os seus dereitos por frente da abstracción estatal, por frente do diñeiro, por frente do inhumán debeu faguer ouvil-a sua voz, a da sua impalpábel civilización, a máis humán que poida haber, feita de todol-os fenómenos individuás. Se nono fan, é que endejamáis han dicir nada, é que son ineptos pra deciren cousa ningunha,
Non hai razón valedeira pra qu'isto aconteza. Cando dicimos Celtas non é que digamos con énfase unha verba valeira. Os Celtas temos algo atrás de nós, e non fica espricado todo tocantes á nós con nos apricaren, anque lle non plaza á tal sabio en ns ou en oth, o rótulo de «comunitarios de clan» ou tal outro que fixera de nós irmaus de leite, na cencia social, de calquera tribu de pastores fugidos das eras primitivas. A formación social que foi nosa hai dous mil anos, non era privativa nosa. Hai longo tempo que non vivimos en clans. Temos participado no desenrolo da civilización europea, da que ficamos unha miga arredados vountariamente. Hai un esprito nacional propio que nos anima, independente do tempo e das contingencias materiás, que nos levóu de cote á sacrificalo todo ás liberdades segredas do home, mesmamente os nosos intre ses, ainda a nosa independenza. Leei a historia da Bretaña, unha historia d'individualidades,
A REVANCHA DOS BRETÓS
Non digo eu qu'a época que ven vai ser a nosa, sen ter matinado ben n-elo. Non pode ser outra cousa qu'unha reacción contra a que pasóu e que nos foi coma ningunha estrana e hostil. Vivimos baixo do signo d'unha dita cuia receta non é da casa. Foi alén do mar, n-unha Cité ond'o prefil semiteco casa curiosamente co-as loiras guedellas saxonas, onde nasceu o trato, onde nasceu o crédito, o desconte, o cheque, todo ise horroroso estimulante ao «business» que non ten máis qu'un fito: a ganancia, e non ten máis qu'unha saida: a quebra. Compre non esquecer qu'esta carreira dos ingreses atrás da ganancia, e non somentes un singelo
NÓS
odio de raza ou de confesión, foi o qu'os levóu á arruiñaren o comercio irlandés e á despoboaren á Escocia. Hoxe en día estase máis agusto no mangado de terra do disgraciado Gael que non no enlousado de Londres. Á cada un, sún.
Com'os Irlandeses, tampouco nós fumos dos da orgulosa aventura industrial. (Un punto que nos achega ás iles e nos arreda dos Galeses do Sul). Cand'as primeiras locomotoras ciscaron a sua grasa sobrio ouro dos campos bretós, ningunha aclamación popular saudóu o seu paso. Os nosos camiños fixeron amiudo mal ás primeiras bicicletas e aos primeiros automóveis, acollidos con pedras. Despois de non ter querido, por razós morais, seguir o movemento, as industrias bretonas foron decaendo ao longo do século XIX, e por fin desapareceron cáxeque todas. A repulsión dos Bretós cara os principios mesmos da orguización económica moderna —colaboración, asociación, división do truballo— foi a que fixo demorar a industrialización dos nosos oficios.
Endejamáis o sentimento do seu intrés arrempuxóu aos nosos compatrianos á formaren esas ligas que de tempo en tempo se forman pra levar adiante tal reivindicación d'orde púbrica. Iles ademiten de boa gana ainda as prerrogativas abusivas d'un goberno centralizado que non ten pra iles consideración ningunha. Confórmanse con pouco, e aman o que teñen. Están nos antipodas do esprito de negocios que conducíu ó mundo deica ó presente.
O século XIX condanara á Bretaña en nome do progreso. O progreso tivo razón deica 1929. En 1932, o progreso confesa que se trabucóu! Já non hai argumento pra nos enterrar. En 1932, é a Bretaña cáxeque sen parados, onde tres millós e meio d'homes comen da sua fame, a que ten razón. Estrana revancha do homilde peisano d'antano que rillaba o seu pan reseso baixo d'un teito de gestas ond'os lobos viñan meter o seu fuciño gris. O progreso, se nos hubéramos deixado levar d'il, houbera feito d'il o moderno famento que, coa chaqueta apegada ás nádegas, vai agardar vez diante das sopas de caridade. Ao menos ó primeiro vivía do seu traballo!
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722021.xml
NOS
LIBROS
EDUARDO BLANCO AMOR: «Poema en catro tempos». Bos Aires, 1981.
A posición natural e sincera de Blanco Amor é a posición modernista. É, cíclas, o máis típico poeta modernista galego. O modernismo é unha escola ou unha coincidencia de escolas que xurde, como esprézdio froito, no horto da lírica castelo-americana. Mais este horto non é un horto concluso, e as pontas das súas arbres rebordan o muro e deixan caír, nas leiras colindantes, a branca fro, que, soterrada no torrón propio, espalla unha semente alien. O modernismo chega a Galicia desfigurado, como o gótico. Polas mesmas causas, que dirél algun dia. Mais como en Galicia hai un Santo Domingo de Pontevedra, hai un Blanco Amor.
Mais Blanco Amor sabe ben que o modernismo pertece ó pasado. Espírito inquieto, temperamento dúctil, estudoso lector, deita a súa dorna lírica, Odysseus de celbes ouvidos, polo mar da poesía, onde cantan as novas sirenas. E dícase engolir. E cando na arbre da lírica agrosa unha ponla nova, o paxaro da súa arte vai presuroso facer n-el o seu niño. E si se es- prica unha boa parte de «Romances galegos», rapsodia de Amado Carballo. Mais a manelra espontánea de Blanco Amor é outra, anterior á Amado: é aquela que, arrincando en Fran- cela de Baudelaire e florecendo en Verlaine, en Rimbaud, en Mallarmé, en Lecomte de Lisle, en Sally Prudhomme, pasou ó castelán con Rubén Darío, con Herrera Reissig e os máis infla- dores e creou un espírito poético que, sometido á diversos influ- xos, produxo a lírica ibérica de principios de século. nalgúns poetas —como Blanco Amor— xa, certo, de abondo alonxada das fontes primitivas.
Por estas razóns, «Poema en catro tempos», sintonia do mar, de excelente orquestación, é, no intento, un poema de vanguard- ia; mais no ritmo, na idea, no espírito, se trasluz unha esen- cia menos avanzada, a esencia de aquella estirpe poética de que é criadora Blanco Amor.
Ninguén nos tempos modernos, agás Manuel Antonio, cantara en galego tan amorosamente ó mar. Se non se houbera escrito «De catro a catro», «Poema en catro tempos» marcaría un é- to na historia da nosa lírica. —R. C. C.
DESAMOR, por Jules Remember, Montevideo, 1961.
De Montevideo —monte video— d’esa República que leva un noso de cheo amerindiano que a una unha miga a émkaro, e o alcume paradójico de Oriental, veñen de cote cousas raras. Desamor non é mol, senón moi natural e craro. E máis di- «Nosotros, los modernos... Nosotros, gente nueva... A qué ese empeño en clasificarte? Es que no puedes ser tú solo, ser tú mismo? Anque alnda non sabemos ben os poetas deben dicir máis ben nós va ex. por de pronto aplaasamos esas verbas. En Desamor bal un poema tidasdo Galicia (o m. XVIII). E a Gall cia dos pinos e do mar. Convén que se selpo tamén qu’boy a Galicia das gándaras e dos bid. —V. R.
PEREGRINO DA NOITE, por Anríque Paço d’Arcos. Lisboa, 1931.
O saudosismo é unha metafísica dubidosa e trágica que, en Paço d’Arcos com’um Teixeira de Pascoaes, expresa liricamen- te - coma caso particular de cada poeta, qu’a visión punteista, nillais puramente estética, protecta en drama cósmico— a loita desesperada da nosa raza occidental con Deus... Mais veleiqui unha idea perfeitamente cristía, que ven já do Vello Testa- mento, onde Jacob loita unha noite inteira co Anjo d’EI Sen- hor, onde Job polemiza co propio Criador, con sublimemente homi-
de rebeldía. Sabemos qu’El Señor comprícese n-esta loita, e co darse despois coma prêmio da balma trufante, mais achegada ó Il canto máis probea, e mais ainda cando o que se pon a proba é a fe, e está persiste á pesar de todo. Do que se deduz qu’o saudosismo ten unha solución. Paço d’Arcos apreséntanos en tercetos dantescos, n-unha Divina Commedia subjetivada, —lírica— o seu caso particular do que erguer o diagnóstico po- rianos no risco de magoar a beleza do poema. —V. R.
CARBALLO CALERO, Ricardo. —La Soledad Confusa, 1ª prensa NOS. Santiago de Compostela, 1932. 58 páxs, 8.9.
O Carballo Calero, fonte de Inzanzalia cívica e lírica que toda sabemos, aparece no seu horizonte literario con isse libro de poemas en verso de Castela, que teria de ser paradoxa ou sin- vismo no A. de «Vieiros» senón tivese, por íntima, cordial re- velación de Poeta, o estímulo de derradeiro pulo pra erguer ancoras n-un leixado porto cara ó mar aberto da leda mañí lírica da Galicia. É un adeus esquivo, un lastre espiritual celado de en pren vo por un dos máis craos pensamentos contem- porínes da Terra. Escoitamos ó runxir da cadea tomada ó ru- bir á borda limpa e crara, ó bambear do barco súnoro e olle- mos a branca no, en fin, alonxarse da badia mol e queda en percursa dos balbordos temeros do mar escumante da nosa re- cobración.
Lecturas da moderna poesía castelá révese na obra do A. que se abre con feixe de romances octosílabos, gardadores de temas líbricos incados de modernidade, de un erotismo fresco e ínxel. Eu quédome con aquel Romance del pecado frustrado, novo coio unha cereixa de Malo, saudoso e infantil como a lembranza que nos acode ó lélo. A mesma candura da dicción ntraime cara ó Quizás por ser un anaco de vida do Poeta non aparece ali ó artificio de certas arquitecturas do preciosismo neogongorino que en outros se albisca:
«Abel pastava la lana...» (Romance de Caín y Abel); «nieve sonora y amante...» (Romance de la fuente escondida); «Pétala una incandida al sol...» (Id).
Nos sonetos A Maria de los Dolores Vieja Otorel e A Mí me bastaba un refresco de fresa asoma a voz policroma de Xerardo de Diego na sua máis escelsa estrutura Giralda en prís- ma puo de Sevilla...
Templo a los cielos de la eucitmia alzado, arquitectura de ideal firmeza, ritmo sereno, mágica justeza, estandarte de gracia desplegado...
(A Maria...)
Puente y túnel de miel a miel tendido; de fresa a fresa, líquida, coherente, Entre fresas sabor y color, puente. Túnel al ascendente trem fluido.
(A Mimi...)
e, alnda máis gongorino, no Tela de araña, espésase:
Arquitecto y artifice eminente que el hilo tiende, que el bosquejo traza; mina y minero al par de la que enlaza plata, un rosal con otro, sutilmente.
El viento miente, de cautela armado. Puente de plata no; si de alas huesa. El puente huid, que río no es el viento.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722014.xml
104
Estas experiencias foron presentadas á Academie des Inscriptions et Belles Lettres como proba e exemplo consistente nunha serie de orixinais, de fragmentos manuscritos sobre pergameos (raspados ilegibles á simple vista e con lupa) fotografiados cos raios ultra-violeta e descifrados polo mesmo (1).
O resultado foi definitivo sobre todo nunha páxina doble de pergameo que formaba parte dun manuscrito de motetes, rondas e baladas anotadas que pertencera á capela de Felipe el Bueno duque de Begoña e que servira de cuberta a un cuaderno de contas do Pazo dos Tremouille polo ano de 1512.
Polo que se leu na primeira páxina que ocupa o recto da primeira folla era un manuscrito que tiña 49 folliñas das que non se conoce máis que o principio e constaba de 115 pezas que comprendían 79 motetes sagrados e profanos en latín e francés e 36 rondas ou baladas. Moitas destas pezas teñen por autor o celebre músico e poeta do s. XIV Guillermo de Machaut.
Alcanzouse a coñecer a data 1376 na que o escribiu un capelán que aínda non se puido identificar.
A importancia deste achado histórico musical é d'abondo bastante notable pra xustificar a gran importancia que ten o procedemento este de que vou facendo mención.
E pra rematar con esta pequena parte da reavivación da tinta engadiremos respecto das miniaturas que a súa reavivación é difícil porque a composición da cola e das sales que os antigos miniadores ou iluminadores facían pra preparar o pergamino e que este reciba a cor foi sempre un segredo de escola ou de artistas diferente en cada lugar e en cada época.
O mesmo pódese dicir respecto do dibuxo e coloreamento.
Son miniaturas pastosas xa que teñen o aspecto de temple e da acuarela que resisten á acción disolvente da humedade mentres que as escrituras palidecen (2).
O derradeiro método empregado na res-
tauración e reavivamento das ditas escrituras está fundamentado no desenvolvemento e perfeccionamento deste mesmo procedemento e emprego dos raios ultra-violetas dos que se obtienen marabillosos resultados.
Co que vai dito creo haber dado unha lixeira idea da actual situación deste traballo que tan admirable papel de fontes auxiliares prestan á Diplomática e á Paleografía.
Moito se podería falar respecto das causas que contribuen á ruína e depauperación dos documentos como sería o estudo dos vermes e das diferentes crases dos mesmos, circunstancias en que se desenrolan etc. causas que por ser moi estensas merecen traballo aparte e do que me ocuparei dentro de pouco con máis extensión que a que podría levar n-este traballo.
Nas Universidades emprégase a chamada Cámara de desinfección que da excelentes resultados, xa que contén d'una maneira definitiva o progreso dos vermes que ameazan sempre coa ruína total de libros ou manuscritos.
Un dos moitos tipos empregado de cámara de desinfección sería o semellante o da figura n.º 3 que consiste nunha gran caixa. A cuia proporción pra facela laboura máis rápida e eficaz, pode relacionarse coa capacidade do material que se vai a desinfectar.
Esta caixa ten no seu interior dous ou máis taboeiros a) un pouco elevados do chán da caixa no que se pousan os libros abertos pra que os vapores penetren ben pol-as follas e lombo do libro.
Pódense colocar varias ringleiras d-eles comumente separados uns dos outros pra seren ben tratados.
N-este interior vai un vaso ou outro depósito calquera b) que conteña a substancia química que ha de actuar.
Toda esta caixa ten na parte superior unha canaleta de zinc na que encaixa a tapa B.
Esta canaleta c) que rodea toda a caixa o coloca-a tapa enriba enchese d'auga co único fin de producir un cierre perfecto hidráulico.
Na Universidade de Santiago emprégase unha semellante de gran capacidade, cujos
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572203.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano XIV ★ Ourense 15 de Xunio do 1932 ★ Núm. 102
NA MIÑA LISTA DE NOITES...
POR OUTEIRO ESPASANDÍN
Na miña lista de noites
quedóu sempre o teu arrecender de ausenza.
Cando a lúa botaba o calabrote
de liño ós afogados
cruzabas ti a pratela do microscopio da meia noite.
Seguiche a roita dos navíos
esquencidos da sua carga
de emigrantes de carne tolleita,
e no sono da alba
a tua man barreu a fronte de ouro
do neno que comeron os peixes.
Mais, sempre alleas ós ventos
fixos do deserto
e á cana de pescar dos campanarios,
as miñas arelas tunaron de cote
camiños de seixos e de estrelas
buscando o teu ollar gardado pol-os lazos.
Sentiréi os teus bicos de aceiro
cando un praneta
me fira de coitelo n-un costado.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722022.xml
112
Un terceiro grupo de poemas lembra a estrutura externa e os motivos garcialorquianos con enxebre espresión concisa con mesta fondura temática. Non resisto a transcribir este xogo que cáseque acada a brevedade do haikai:
Y te me ofrecía. Y, terca,
te me volviste a ofrecer
Fruto de mi propia cerca
yo no te quise coger.
Yo, con sed, ante la alberca.
¡Oh el exquisito placer
de tener el agua cerca
y no quererla beber!
(Páx. 51)
Ainda dúas prosas encerran o libro como as dúas táboas de un díptico consular. Na derradeira hachamos máis de personal lembranza sutil que de relación co resto do volume no que resplende aquel grato romor de aguas vivas, de unha espiritualidade primitiva e sús que, apricada a nosa futura poesía galega, captará na sua inqueda rede as máis ourilocentes volvaretas do porvir.—F. B. B.
ANTONIO NOBRE E AS GRANDES CORRENTES LITERARIAS DO SÉCULO DESANOVE, por Augusto Ferreira Nobre, Porto, 1981.
Augusto Ferreira Nobre, sobriño do gran poeta Antonio Nobre, naceu en 1896 en Foz do Douro (Porto), estudou medicina, viaxou por Hespana, Francia, Países Baixos, Alemaña, Suíza, Austria, Rusia, Italia, Argelia e Madeira. En 1919 foi nomeado Professor da Faculdade de Letras do Porto. En 1930 morreu, deixando escritos os ensaios que compoñen este libro e outros que non se publicaron. Seu pai Augusto Nobre, Professor da Faculdade das Ciencias do Porto, deu á imprensa estes escritos, precedidos d’unha carta d’Alberto d’Oliveira e unha Introdución d’Adolfo Casais Monteiro. Ademais do que serve de tido de libro, son outros cinco: Os tres mosqueteiros (Maurice Nègre, Londres, Paul Morand) Les Autres, Nietzsche, O sorriso de Buda e Resposta a un cuestionario (da revista Principio). D’un espírito moi semellante ó do seu tío, Augusto Ferreira Nobre foi ademais un orientalista de tipo romántico e sentimental. Sistes o engado sentimental do buddhismo—cobedido, que semella, á través de traduciíns—anque son fol pesimistas, senon pola contra, creente no progreso (que é onde máis alta pode chegar o optimismo), n’unha aucesiva ascensión do home, representada por Buddha, Jesús, Nietzsche... Temperamento principalmente poético, crítico impresionista, tamén, un inadaptado.—V. R.
GUIA DE OSERA, Orense, 1992.
Pubrica esta Guía un membro da Comunidade que hoxe ocupa o sondo Mosteiro, e que tanto leva feito pola restauración do molmento e polo progreso agrícola d’aquela terra. É un librito de 107 páxinas, pra osanza dos turistas, que contén os datos máis importantes sobr’o Mosteiro: unha sinteza histórica, unha descrición e un Abarologio, ilustrado con moitas foto. grañas e deseños do Professor de Dibuxo d’Ourense señor So. ría, qu’ajudan moito pra apreciación de detalles. Resulta unha obriña moi erodita e ben feita, da melrande utilidade espricativa.
REVISTAS
OC, Revista de la Renaissance dels pays d’oc Novembre-Decembre, 1931.
Trai: La Constitución nova d’Espanya, por J. Carbonell; Gerbert i els seus estadis a la Marca Hispánica, por A. Millán i Vallicrosa, Gramática occitana, Pyrita Antología, e moitas noizcas de literatura occitana, felibrisme, etc.
NÓS adica un saúdo fraternal á esta revista, a que a ligas a coincidencia d’ideas e d’intereses, e desexa un triunfo camprido á renacença occitana.
LA NOSTRA TERRA, Mallorca, Gener, Febrer i Marc, 1932.
Pubrica: unha tradución da tan sonda conferencia do alemán E. R. Curtius en col de L’abandó de la cultura, por Lluís A. Morós, e o n.º de Marzal ven adicado á lembranza de Goethe, con traballos de Joan Estelrich, Bernhard Kellermann, Pere Coromines, A. Crespi, e varias tradwclos.
BREIZ-ATAQ, Rennes, Janvier, Feveier, Mars et Avril, 1932.
Pubrica: Declaration du Parti National breton adoptée à Landerneau; L’Irlande d’aujourd’hui; Heure d’une Race, por J. La B.
LA BRETAGNE FEDERALE, Rennes, Fevrier, 1932.
Pubrica: La Pax, por Morvan Marchal, e La Comedie Cors de A. Nivora.
BOLETÍN DE LA SOCIEDAD CASTELLONENSE DE CULTURA, t. XIX, 1931, q. VI e 4, XIII, 1932, qs. I e II.
Pubrica: Carlos-Pueblos de Ribesaltes, Berita, Truchelles y Vall d’Uxó e Refráns i modiames valencianos, por Joan M. Boquers Jarque.
REVISTA DE CULTURA, Rio de Janeiro, Fevereiro 1932.
Trai: O elemento trágico no episodio de Ignés de Castro, por P. Pedro Schmeder, S. J.
SUDETENDEUTSCHE ZEITSCHRIFT FÜR VOLKSKUNDE, Prag, 1 Heft, 1932.
Pubrica: Goethe und die deutsche Volkskunde in Böhmen, por Dr. Gustav Jungbauer.
ESPLAL, Barcelona.
Suplemento tipo magazine do diario católico catalán El Matí, moi fermoso de presentación e curioso e ilustrativo de contido.
BELEN, Habana, n.º 82.
Pubrica: La Prensa de los Estados Unidos y la expulsión de los jesuitas de España y Rincónes de historia de Cuba: Aurelio Mirijana.
EL MATÍ, Barcelona.
Pubrica algúns interesantes suplementos, sendo de remarcar o adicado a Els Ordes religiosos a Catalunya.
Imprenta NÓS, Hortas. 20. Santiago
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572209.xml
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/115722023.xml
A hixiene nos nenos
é a garantía da sua saúde física e moral o día de mañá.
No diario asco dos nenos empree o "Jabón Sales de la Toja",
único que ás suas altas calidades meiciñás xunta toda a finura e pre-
fume d'un xabón de tocador. Contribuie ó perfecto desenrolo das criaturas e evita o perigo da escrófula e o raquitismo.
JABÓN
LA TOJA
ÚNICO EN EL MUNDO
O Xabrón da Toxa
é o mellor.
Honra á Galicia no mundo enteiro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/a0/a0c1/a0c109c2-3780-4cf6-92a6-1d57d9ef8920/11572202.xml
BOLETÍN MENSUAL da CULTURA GALEGA
Direitor Literario Vicente Risco
Direitor Artístico Alfonso R. Castelao
Adeministrador
ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN: Sto. Domingo, 47—OURENSE
ADEMINISTRACIÓN: Hortas, 20 — SANTIAGO
ABONAMENTO
Doce números, na Península 8'00 pesetas.
Fora da Península 8'00
Número solto 0'70
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
NOTA
Este boletín non publicará mais orixinais qu'os que foran directamente solicitados pol-a Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redacción.
SUMARIO
NA MIÑA LISTA DE NOITE, por OUTEIRO ESPASANDÍN.
HORA D'UNHA RAZA, por J. la B. (trad. de VICENTE RISCO).
ENCOL DAS NEVRIRAS DO MOSTEIRO DE ACEBEIRO E DAS MÁMOAS DA SERRA DE CANDÁN, por F. BOUZA BREY.
NOTAS ENCOL DA LABOURA DE RESTAURACIÓN DE DOCUMENTOS (proseguimento), por ALFONSO VÁZQUEZ MARTÍNEZ.
DA ALEMÁNIA, por VICENTE RISCO (proseguimento).
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS, pol-a REDAICIÓN.
IMPRENTA “NÓS”
Facturas - Estados - Libros - Revistas
e toda crás de traballos tipográficos
Trasmitanos os seus encárregos
Hortas, 20 SANTIAGO
Dicente Risco
Abogado
Santo Domingo, 47-2. OURENSE