Suárez, Arturo
-
Cargando...
1
Artigos
Prehistoria e folklore da Barbanza
por López Cuevillas, Florentino, Bouza-Brey, Fermín
Ano IX Número 47 (1927); p 3-7
Catálogo dos Castros Galegos
por López Cuevillas, Florentino, Risco, Vicente, González García-Paz, Sebastián, Noguerol Buján, Arturo, Suárez, Arturo
Ano IX Número 47 (1927); p 10-13
Os homes, os feitos, as verbas
Ano IX Número 47 (1927); p 15-20
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 47 - 15 novembro 1927
Ano IX Número 47
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 47 - 15 novembro 1927 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
| Outros autores | Asociación Iniciadora y Protectora de la Real Academia Gallega (La Habana) |
| Outros autores | Sociedad Gallega de Publicaciones |
| Outros autores | Universidade de Coimbra |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
De quen se fala nesta publicación?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe
Que institucións aparecen?
Asociación Iniciadora y Protectora de la Real Academia Gallega (La Habana)
Sociedad Gallega de Publicaciones
Universidade de Coimbra
Que outras publicacións falan destes organismos?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano IX Número 47 - 15 novembro 1927 Versión PDF Formato ePub |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157190&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571908.xml
mia, unha segura representazón do chamado ídolo neolítico, un sino cruciforme e liñas reitas e onduladas, todo elo, insculturado; no dólmen da «Capilla de Santa Cruz», liñas onduladas pintadas en roxo no esteio da cabeceira e outras semellantes insculturadas en compaña de sinos pediformes e forquiñas n-unha das chantas da direita, e os circos que presenta unha pedra do dólmen de Pola de Allande.
En Cataluña. Na galeiría coberta do Barranc (Espolla). Estilizazóns humáns moi abondosas insculturadas n-unha das tampas.
No Reino de León, Cruces e coviñas no dólmen de Navalito de Lumbrales (Salamanca).
Na Estremadura. Na anta de falsa cúpula da «Granja de Toñiñuelo», pinturas en roxo de catro soles, un sino esteliforme, unha re-
presentazón antropomorfa e unha figura indescifrabel.
Na Andalucia. Na galeiria coberta de Soto (Huelva), apareceron mais de doce insculturas, ollándose entre elas; unha do ídolo neolítico, varias antropomorfas, outras que imitan puñais dos tempos do cobre, circos e covifas; na tamén galeiria coberta chamada «Cueva de Menga» (Antequera), descobrironse gravurados catro sinos cruciformes, un soliforme e un esteliforme; no dólmen B do «Tajo de las Figuras» (Cádiz), apareceu un esteio con coviñas, n-unha das pedras do calexón de un dólmen de Montefrío (Granada), varios sinos. (1)
Fora da Península son moi dinos de nota os riscados de algúns megalitos bretóns, entre os que citaremos, as espiraes, sinos xuguiformes e hasciformes da galeiria coberta de Gavr'inis (Morbihan); os escutiformes e hasciformes de Manéer - Hroeck (Morbihan); os pediformes, escutiformes, xuguiformes, e pectiniformes dos dólmens de Pierres Plates, Table des Marchands, Mané Lud e Lufang (Morbihan); os sinos escutiformes de un esteio e da coberta do dólmen de cúpula de L'Ille Longue (comune de Baden) e os hasciformes que se atoparon n-unha chanta do dólmen de Pen - Hape e n-un esteio e na tampa do de Mané - Rutual (Morbihan).
Na Francia do Norte temos nas galeirías cobertas de Aveny, Epone, Bellée e Dampont (Seine et Oise) representazóns mais ou menos esquemáticas do ídolo feminino neolítico e na Francia do Meiodia as figuras do mesmo tipo das sepulturas dolménicas de Collorgues, Castelnau Valence, Foissac e Bragassargues (Gard) e a de unha anta de Maz d’Azais (Aveyron).
Notabilisimos son tamén os triángulos e rombos arringleirados e as espiraes dos dólmens de falsa cúpula de New - Grange e de Long - Grew (Irlanda), e as pedras por compreto inzadas de coviñas do megalito de Menaidra (Illa de Malta).
A variedade de tipos na arte dolménica é grande como se ve, i-é grande asimesmo a diferenza nas interpretazóns que de cada un
(1) Notiza do ilustre profesor James Morena, que espresou estes dólmens.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571905.xml
Prehistoria e Folklore da Barbanza
(Proseguimento)
A ANTA E AS INSCULTURAS DE AXEITOS
(véxase n.º 3 no mapa)
A ANTA.—Chámanle no país a Pedra do Mouro i-érguese na freguesía de Oleiros á menos de 1 quilómetro do lugar de Axeitos i-en un terreno de propriedade particular, destinado en parte a millareira. O lugar onde está emprazado o megalito andaba a poula cando nós o visitamos.
É sen dúbida iste dólmen un dos citados por Sarmiento como existentes perto do lugar de Bretal, e de il fixo Murguía a descrip-
senta fortes indícios de haber tido un comen-
zo de corredor, e que conserva in situ a sua
correspondente tampa (fig. 3) (1). A cámara,
de planta poligonal (fig. 4) e cuio diámetro
máximo chega perto dos tres metros e
meio, áchase cingida por sete esteios ou
chantas que teñen o ancho seguinte: a, 2'10
metros; b, 1'77; c, 1'42; d, 2'15; e, 1'60; f, 1'98;
e g, 1'20.
A colocazón dos esteios é unha das mais
correntes nos megalitos de feitura sinxela.
A pedra que fai a cabeceira, que n-iste caso
como ordinariamente, é a meirande, alcón-
trase imbrincada pol-as dúas colateráles e
istas pol-as seguintes que a sua vez o son
pol-as duas que flanquean a entrada ou por-
ta que ten 1 metro de ancho. Dólmens de
feitio semellante-non fallan na Galiza (Dom-
bate, dólmen con inicio de corredor da serra
do Laboreiro, dólmen n.º 2 das Maus de Sa-
las), nin no norte de Portugal (sepulturas
números, 1 e 2 de Carrazeda de Alvão, Tras
os Montes) alcontrándose tamén na Cata-
luña (Font del Roure, Espolla), e ainda o mes-
mo tipo costrutivo óllase escepzonalmente
en sepulturas megalíticas portuguesas de
formas evoluzoadas como acontez na de co-
redor longo da Mamaltar do Vale de Fachas
(Vizeu).
A tampa feita de unha soia laxa de traza
tendente a circular, ten 5 metros de diámetro
máximo e apóiase únicamente nos dous
esteios da entrada e no da cabeceira, cuia
outura é de 2'10 metros dende o chan do in-
terior da cámara, medindo as outras catro
chantas, que non chegan a tocar a coberta
de 1'65 a 1'40 metros. Ista forma de sustenta-
ción da tampa e corrente nas construzóns
A anta de Axeitos, a millor conservada de
toda a Barbanza, é un dólmen de forma sin-
xela, construído con pedra de grá, e que pre-
Fig. 3
(1) Debemos esta fotografía asi mesmo a da poneda inscul-
turada, a amabilidade do noso vello amigo Ramón Sobrino
Bohigas.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719015.xml
NÓS
algo mais, e levaban encolagados cada unha a sua carabeliña, de modo e maneira que os mozos e velas tan xeitosas andaban tolos por elas e os mais arriscados atrevianse a acompañalas, mais ó chegar ó sitio chamado o Salgueiriño, que está perto do castro, as mozas desparecían sen se saber como e os acompañantes quedaban ca boca aberta.
«Un día chegou a feira do día 6 en Orban un señor, e mercoulle unha xugada de bois a un home de Carballedo encargándolle moito que lle termara de ela namentras il gobernaba na feira outros asuntos que tiña que gobernar.
O de Carballedo estivo tendo tino dos bois e o señor diu moitas voltas pol-a feira enriba e abaixo, mais como se fixera tarde ó home pediulle ó señor que o despachara aixiña porque xa emprincipiaba a empardecer. Pagou o señor a xugada e ó saber que o vendedor era de Carballedo dixolle que xa que levaban o mesmo camiño podía axudarlle a traguer os bois.
Foron xuntos un anaco e ó chegar ó Salgueiriño o señor petou co pé no chao que se abreu de supeto. Entraron todos pol-o burato e diron en andar por debaixo da terra ata que de pronto o señor díulle o rempuxón ó home e dixolle.
Quédate ahí n-isa esquina.
Dende ela e ben agachado viu como saían aquelas dúas mozas (sen dubida as do relato anterior) cos brazos recachados e cada unha co seu coitelo na man. Coidou o home que a sua fin era chegada mais as mozas saltaron n-un dos bois e deseguida o mataron. E despois unha de elas deu en cheirar e dixolle ó pai,
Chéirame a carne de cristianillo vivo.
O que o pai respondeu.
Non miña filla que é a pan cocido.
E pra o outro día, a saída do sol seica soltaron o de Carballedo sen lle facer nada de novo».
Asegún outra versión o conto ten iste outro remate.
Unha vez baixo da terra o señor dícelle ó home que se estea quedo e meteo n-unha
habitación moi ben posta e moi luxosa. Os que cheiran a carne de cristianillo son os outros mouros e o que foi a feira dilles que quen cheira e il por ter andado entre cristiáns todo o día.
O castro de Marcelle é obra de mouros que tiñan n-il unha aira.
BIBLIOGRAFÍA. —Inédito.
(Catalogado por Arturo Suárez, Arturo Noguerol, Vicente Risco e Florentino L. Cuevillas.)
Número VII
CASTRO DAS FONTELAS
EMPRAZAMENTO. — Na provincia de Ourense, Concello da Peroxa, Freguesía de Armental. Ocupa un outeiro arboreado de piñeiros a 350 metros do lugar das Fontelas.
Albiscase dende ila mesma paisaxe que dende o castro de Mugariza, dexergándose soio de mais perto o val do Miño e as terras do concello de Coles.
DEFENSAS—A prataforma que remata o outeiro está toda ela aplainada de intento e arrodeada por un valado, ó parecer de terra, de 2 a 3 metros de outo. Por baixo de il seguen as abas terraprenadas do outei-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571902.xml
BOLETÍN MENSUAL da CULTURA GALEGA
Direitor Literario
Vicente Risco
Direitor Artístico
Alfonso R. Castelao
Adeministrador
ANXEL CASAL
DIREICIÓN E REDAUCIÓN:
Sto. Domingo, 47—OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Real, 36 1.°—A CRUÑA
ABONAMENTO
Doce números, na Península 8'00 pesetas.
Fora da Península 8'00
Número solto 0'70
Os pagos son adiantados e os gastos de xiro de conta dos suscritores
NOTA
Este boletín non publicará máis orixinais que os que foran directamente solicitados pola Dirección. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidas, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redacción.
SUMARIO
O Chasco e o Pimpín, por Antón Zapata García.
Prehistoria e Folklore da Barbanza, por Florentino L. Cuevillas e F. Bouza Brey.
Poemas, por Euxenio Montes.
Catálogo dos Castros Galegos, da Seizón de Prehistoria do S. E. G.
A meu tío, quixéron-o roubar, por Magariños Negreira.
Os homes, os feitos, as verbas, pola Redacción.
Reloxería ZENITH
MÁQUINAS PARLANTES DISCOS
AGULLAS e ACCESORIOS
M. CALVIÑO - Ourense
Vicente Risco
Abogado
Santo Domingo, 47-2.º
Ourense
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719020.xml
Coimbra pol-o Prof. Petersen de Berlin en col de Schiller e B. Shaw e a sua técnica teatral.
Vol. III, ns. 6 e 7, Junho e Julho, 1927.
Sumario: Dr. Conte Bégouen, *L'art préhistorique est d'origine magique*. Dr. Mendes dos Remedios, *A «Consolação às tribulações de Usque»*. Joaquin de Silveira, *Sobre o nome «Camões»*.—Dr. M. Gonçalves Cerejeira, *A noite de 10 séculos*.—Dr. J. da Providencia Costa, *O trocadilho em Camões e a sua interpretação por G. Storck*.—Varia.
O problema da ascendência galega de Camões é tratado por Joaquim da Silveira, o qual senta as seguintes conclusões: 1.ª Os apelidos *Camanho* e *Camanes* são histórica e foneticamente diversos de *Camões*. *Camões* não deriva pois de *Caamaño*, como pretendera D. Uxío Carré Aldao n-un erudito trabalho.—2.ª Não houve em Fisterra nenhum castelo de Camões, donde viñera o apelido. Tal castelo foi inventado pelo P. Román de la Higuera, no seu falso *Cronicón de Flavio Dextro*, e Faria e Sousa supuseram que tal castelo fora fundado pelos gregos, que lhe puseram o nome de *Cadmon*.—3.ª O apelido *Camões* é d'orixe galega, e 4.ª foi levado a Portugal por Vasco Peres de Camoens, fidalgo galego que tinha solar no Val Miñor, e que sendo partidário de D. Pedro o Cruel, quando este foi morto, foi com Sueiro Yanes de Parada e Paio Rodriguez Mariño e outros, prestar homenagem a D. Fernando I de Portugal, que lhe deu terras.—5.ª O apelido *Camões* veio da freguesia de Sta. Olaia de Camos, no Val Miñor.—6.ª O topónimo *Camos* veio do plural do nome da ave chamada *Camón* (xénero *porphyrio*).—7.ª O troque da sílaba tónica do antigo *camós* o moderno *camos* pode vir do uso proclítico em *Camos de Miñor*.
A ÁGUIA, órgão da Renascença Portuguesa, Porto, vol. X, 3.ª série, Abril a Junho 1927.
Sumário: *O romance da Núbia que amou a Neve*, por Luis Veiga.—*O Nativismo Romano*, por Agostinho da Silva.—*O princípio da relatividade restrita*, por Leonardo Coimbra.—*O lirismo de Camões*, por Hernani Cidade.—*Uma tese de Bergson sobre o Riso*, por José Sant'Anna Dionísio.—*Nota filológica sobre a palavra «Nojo»*, por Agostinho da Silva.—*As línguas germânicas e o ensino superior*, por Luis Cardim.—*Outonal* (verso), por Alcinda de Carvalho.—*Fogo morto* (verso), por Antonio de Oliveira.—*Estudo para o quadro «A Feira de Visen»* (deseño), por Joaquim Lopes.—*Notas e Comentários*.—*Bibliografia*.
O Sr. Agostinho da Silva deriva *noxo* de *noxento*, e este de *nauseentus*, n-esta forma: *náusea* deu *nauseentus*. Ora, foneticamente, *s mais iod = j* (a *noxo*), pelo que *nauseentus* deu *noxento*, mais *noxento* supón *noxo*, como *sebenfo* supón *sebo*; *noxo*, pois, formou-se por analogia, e de *noxo* derivou *enojo*.
Notizas dos libros: *S. Francisco de Assis e Notas sobre a abstração científica e o silogismo*, de Leonardo Coimbra; *As ilhas desconhecidas*, de Raul Brandão; *Verbo humilde*, de Alipio Rama; *Jornal dum expectador de Guedes de Oliveira*, e outros de fora de Portugal.
O INSTITUTO, Coimbra, vol. 74, 4.ª série, volume 1.º 1927.
Este número veu dedicado inteiro em homenagem ao insigne Professor Dr. Luciano Pereira da Silva, que honrou a gloriosa escola conimbricense profesando cálculo diferencial e integral e Mecânica celeste, e à ciência portuguesa com seus maxistrais estudos históricos em col das conhecimentos matemáticos, astronómicos e náuticos em Portugal no tempo das Descobertas, especialmente na sua *Astronomia dos Lusíadas*. NÓS ocupou-se há tempo da colaboração do Dr. Pereira da Silva na *História da colonização portuguesa do Brasil*. N-iste número da ilustre revista de Coimbra, colaboram F. M. da Costa Lobo, H. Teixeira Bastos, Joaquim Bensaúde, Alberto d'Oliveira, Frederico Dom, João Grave, Pedro de Novo y F. Chicarro, Agostinho de Campos, Joaquim Costas, Pedro de Azevedo, Manoel Ramos, L. de Figueiredo da Guerra, Eugenio de Castro, José Maria Rodríguez, Franz Hümmench, Antonio Barbosa, Carlos Pereyra, Manuel da Silva Gais e J. de Carvalho.
L'AMIC DE LES ARTS, Sitges, 31 Juliol, 1927.
Sumário: *Butlletí. Segon centenari de l'actual església de Santa Maria del Vinyet*.—*La literatura. Vindré més tard demà*, por J. V. Foix.—*Sant Sebastià*, por Salvador Dalí.—*La complanta dels gossos*, do Conde de Leanticmont, tradución de J. V. Fair.—*El pescador d'images*, poema de Sebastià Sánchez Juan.—*Panorama. Jardins de Sant Pol, d'en Pere Coromines i Canciones de F. García Lorca, Informacions literàries*, por Lluís Montanya.—*Les Arts. Una exposició i un decorat*, por Sebastià Gasch.—*La Vile*, por Emerencia Roig.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719021.xml
NÓS
A estética de Salvador Dalí presentada por il mesmo (Sant Sebastià). Cántigas populares rusas (Informacións literaries). Novas do Felibrismo (Id.). Gravuras representando a fachada de Sta. Maria del Vinyet según o proxecto de J. F. Ràfols; a imaxe de Sta. Maria de Queralt; retrato de López Picó por Rafael Benet; barcos de Sitges e Apoteosi, gravura en buxo de Francesc Canyelles.
Coma de cote, unha audacia contida e un fondo senso clásico, n-esta revista de ton ergueito e sempre ó día.
Sitges, 31 Agost, 1927.
Número adicado á festa do Patron de Sitges, contendo vinte páxinas de mesta leitura e gravuras. Comenza co prólogo que o Dr. J. Mösinger puxo ó seu libro Vita et martyríum sancti Bartholomae apostoli, Salzburg 1876. Sigue: Krtu, por J. V. Foix. —Notes per a la biografía de Joaquín Folguera, por J. M. López-Picó.—El sermó del foc, traducción de T. S. Eliot.—El «Diari de Raskolnikov» de Dostoievski.—El centenari de la mort de William Blake.—Panorama, por Lluís Montanya.—En memoria de Cristòfor de Domènech, por Ramón Planes.—Les arts. Reflexions por Salvador Dalí.—Comentaris por Sebastià Gasch.—Cop d’ull sobre l’evolució de l’art modern, por M. A. Cassenyes.—La Vila. Adolf Fargnoli a Sitges por Domenec Forment.—Documents per a la historia de Sitges por Pau Farret i Raventós.—La pintura medieval a Sitges por Josep Carbonell.—L’antic retaule de Santa Maria por Carolina Benaprès.
EUSK-IKASKUNTZA’REN DEIA (Bol. da Sociedade d’Estudos Vascos) IX Urtea, 33 Zenbakia. Ano 1927.
SUMARIO: Sesión de la Junta Permanente del día 22 de Diciembre de 1926. Comisión de la Exposición de las Guerras civiles.—Eusko-Ikaskuntza’ren Uda Ikasturua. Eginkizun Gurena.—K. O.—36.ª lista de socios.—Acción de la Sociedad.—Un retrato de D. Carmelo de Echegaray para la Sociedad.—Naskaldia.—Idazti Berriak.
34 Zenbakia, ano 1927.
Sumario: Sesión de la Junta Permanente del día 28 de Febrero de 1927.—Comité de la Exposición de las Guerras civiles.—Uda Ikasturua. Mami Goxoena.—Jeme.—Crónica de los cursos de Verano.—37.ª lista de socios.—Nota de Tesorería. Estado de Ingresos y Gastos. Acción de la Sociedad. 2.ª lista de suscriptores para regalar el retrato de D. Carmelo de Echegaray a la Sociedad.—Tomos sueltos de la Revista. Naskaldia.—Idazti Berriak.
Temos que salientar: a propaganda da lingua basca, pr’a que hai criadas varias cadeiras, unha que ven funcionando no Ateneo de Madrid, outra na sociedade Euskalerría de Montevideo, outra criada pola Sociedad Euskeraren-Adiskideak, de Pamplona, etc. Os Cursos de Vran, que no ano pasado, foron: un de lingua basca, a cargo do Sr. Escalera Maidagán; outro de antropoloxía, polo Sr. Aranzadi; outro de historia basca, polo Sr. Estayo; outro d’arte basca, polo Sr. Apaiz; outro de folk-lore, polo Sr. Barandiarán; outro de dereito tradicional, polo Sr. Echegaray; e outro de bibliografía, polo Sr. Allende-Salazar. Conferencias dos señores Bosch Gimpera, Herrero-García, Mugica, Irigoyen, etc.
Na sección derradeira dase noticia de todos los libros, brochuras, artigos de revista ou xornal que teñan relación coa cultura basca e que chegan á coñecencia da Sociedade.
EUSKO-FOLK-LORE Materiales y cuestionarios, Julio 1926. Enero 1927.
Publica estas follas a Sección de Etnografía da Sociedade d’Estudos Bascos Eusko-Ikaskuntza da que está encarregado o sabio folk-lorista D. José Miguel de Barandiarán, e serveu tamén de propaganda, de recolecta de materiais e de cuestionario.
As que reseñamos conteñen leendas referentes ás eirexas rurais e ás imaxens que n-elas se veneran. D’elas sacamos coma material de comparanza o seguinte:
Eirexas que din foron feitas pol-os xentís (Oyarteun, a Virxe da Visitación de Zumárraga, Elgeta, Xemein, San Miguel e Aitrirber Andria en Urdiain, Ataun, Ondárroa, Elantxobe, Muxika, Opakoa, Zurbano, Oñate).
Emprego de carracas Kalaka e trécolas en Semana Santa.
Torre que medra, en Dordoniz.
Rapaz que cai d’unha torre salvado pola Virxe (Valpuestas).
Tocal-os sinos ou campás contr’os tronos (Oyarem, Plazentzia, Catedral de Vitoria), contr’os males da cabeza (Ondárroa, Gaztelugatx, Vitoriano), ou contr’as mordedelas dos lagartos, que non se soltan de un cando morden, mais que cando sonan os sinos de varias eirexas (3, 7, 14).
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571909.xml
NÓS de iles se ten feito, habendo à veira de algumas pouco admisíveis como a que puxo en comparação os semicírculos superpostos da galeria coberta de Gavr'inis cas improntas dactilares, outras que a pesar da sua novidade não podem deixar de ser tomadas em conta, como é por exemplo a que fai M. Le Rouzic (1) dos sinos hasciformes e pediformes da Table des Marchands e do dólmen de Mané - er - Hroeck, que il coida figurazões de arados e de campos de trigo alumeados pol-o sol, relazando iste conxunto co desenrolo da vida agrícola.
No que se fixou asi e todo con mais teima a atenzón dos especialistas foi nas pinturas e insculturas de tipo antropomorfo. Algunhas de elas como as de Corao - Abamia e Soto, paralelizáronse moi xustamente co ídolo neolítico feminino dos dólmens do Meiodía da Francia e das covas funerarias da cultura do silex, divinidade que aparece no dito circo cultural, colocada a entrada de aquelas sepulturas coletivas e que se alcontra o mesmo tempo esculturada en laxas soltas en Portugal (Crato, Moncorvo, Serra da Boulhosa etc), na Andaluzia (Asquerosa, Granada) i-en Castela (Villar del Ala, Soria) e moi abondosa en certos departamentos do Meiodía francés (Tarn, Aveyron, Gard).
Outras esquematizações atopadas nos dólmens teñen sido comparadas com exemplares idênticos ou moi imitantes da arte rupestre como aconteceu com certas insculturas da «Pedra dos Mouros» (Belas), que foron paralelizadas cas pictografías do Cachao da Rapa e cas insculturas da Eira dos Mouros (San Xurxo de Sacos, Pontevedra), mais no que andam disconformes os entendidos é na significanza do seu senso místico coincidindo
soio en aporlle unha intenção necrolátrica. Sen referirse somente à arte alcontrada nas antas se non tamén as estazóns que perto de elas se descobren por vezes, ten esposto Cabré a sua teoría das danzas funerárias, presididas pol-o Sol, en que varias mulleres beilan o redor de un home itifálico co coal debían axuntarse denantes carnalmente pra facer mais doada a reencarnação do espírito do difunto en cuio honor celebrábase a danza. Wernert e Obermaier, falando en xeral das figuras antropomorfas din que son representazóns de devanceiros e Frankowski coida que as que se ollan nos dólmens o mesmo que os ídolos - pracas debian desempeñar un papel semellante o dos dobres exiucios.
Pol-o que toca ó valor cronolóxico das insculturas de Axeitos convén advertir que o processo de estilizazón non é de unha absoluta regularidade pra sucesión dos estilos e que tipos naturalistas sobrepóñense en moitos casos a outros completamente esquemáticos. Ista circunstancia impidenos intentar ningunha determiñanza en col da idade da
FLORENTINO L. CUEVILLAS E FERMÍN BOUZA BREY
(Continua-se)
Fig. 7.—1 e 2.—Porto de Estrada (Colezón de D. Casto Sampedro); 3 e 4.—Pracés do Dólmen de Alvao (Brenha); 5.—Monte Alto (Martins Sormenta).
Fig. 8.—1 a 6.—Dólmen de Codesás (Venancio Moreno); 7 e 8.—N-un esteio do Dólmen de Espiñaredo (Murguía); 9 e 10.—En dous esteios do mesmo Dólmen; 11.—Dólmen de Dombate (E. Bustamante y Parga Ponal).
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719016.xml
A MEU TÍO, QUIXERON-0 ROUBAR
Meu tío, o vello mariño, antes de escomenzar a falar, arrombou a manta arredor das suas pernas tolleitas pol-o reuma.
—A mañán estaba fria—dixo—e determínei esculcar un estabrecimento onde catar unha taza de café ben quente que me aloumiñase o bandullo. Na volta d'unha rua, ollei un letreiro en que se lía: «Un litro de bo café, por dez céntimos».
—¡Que baratura!—dixen pra min. E sin agardar mais, entrei no local. Acouguei pé d'unha mesiña, e dei unha palmada que resoóu na estancia, deserta a aquela hora da mañán. Aparesceu un camareiro, sin afeitar e sin cuello.
—Un litro de café—dixen fregando unha man contra a outra, pra entrar en calor.
—¡Frio, ou quente?—preguntou él.
—¡Fervendo, se pode ser!
—Entón, costarálle corenta céntimos mais. A «Empresa» da o café frio. O quental-o é á conta do que o toma.
Aquelo desconcertoume un pouco. Pero como a mañán estaba fria e un tiña antoxo de café quente, non reparei n'aqueles céntimos.
—Boeno, pagarci o que sexa.
O camareiro non se moveu. Ficou ollando pra min, arrombando un pouco nervioso o pano branco que se lle ataba á cintura.
—¿E vostede—dixo ó fin—trai en que tomar o café?
—¿Como?
—Digo si vostede trai cunca en que tomar o café, porque a «Empresa» non fai mais que proporcionar o liquido.
—É a primeira vez na miña vida—contestei asombrado—que me pasa cousa semellante.
—Non se preocupe. Se non trai perfia, pódeselle alquilar aqui unha. Non custa mais que dous réis.
Anque aquelo me parescía unha bulra, non me quixen privar do café.
—¡Tráiame logo, unha cunca!
Cando maxinei que iba a fuxir en busca d'ela disp aroume outra preguntiña.
—¿Quere o café con azucre, ou sin él?
—¡Home, eso non se pregunta! Farei o que me pareza—contestei, noxento xa por tanta parola.
—Advírtoilo, porque a «Empresa», non dá azucre co café. Se o quere, ten-o que mercar á parte.
—¿Canto custa o azucre?
—Non se vende menos d'un kilo...
—¡Pero esto é un roubo!
O camareiro rascou a barba e encolleuse de hombros como decindo: ¡E verdá, si señor!
Estaba tan enfadado que quixen saber hastra onde chegaba o cinismo d'aquela «Empresa».
—¡Veña, entón, un kilo de azucre!
—É obrigado tomar unha copiña de calquera cousa.
—¡Trai-a do que lle dea a gana!
En vez de marchar, meteu a man na alxibeira, e sacou un talonario.
—Pra poder servirlle, é preciso que vostede merque cinco rifas d'un carneiro, a beneficio do «Montepio de camareiros diabéticos». É unha obra de civismo e de bó corazón. Non custa mais que unha peseta cada una.
Boteime a rir, con risa sarcástica. Poida que estivese amoratado coa carraxe.
—¡Boeno, supoña vostede que lle merco as rifas! ¿E dimpois? ¿Servirame o café?
—Teráse que limpar as botas... É obrigado.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719022.xml
Voltas arredor das cirexas, que ás vegadas curan as doenzas e outras, a que as dá convírtese en bruxa (Berastegui) ou vai ó inferno (Oñate) ou aparécenselle os difuntos (Zarane).
Nenos non bautizados enterrados no eixido da casa, adentro do que colle o saledizo do tellado (Kortezubi, Errigoiti, Oyarzum, Beniatua, Motriko, Mendaro, etc.)
Procesión das ánimas o día de difuntos (Sáseta, Bujanda).
Imaxes que surten de noite da eirexa (Virxen d'Aranzazu, de Andárroa, etc.)
Imaxes da Virxen que son irmás (a d'Ondárroa ten 4, a de Otxagabía 2 etc.)
Imaxes metidas na y-auga ou salpicadas contra a seca (Alsasna, Astigarraga, Ataun, Aya, etc.)
Imaxes que volven ó sitio onde apareceron ó principio (San Vitores de Couro que volve a Cerezo.)
BULLETÍN DU MUSÉE BASQUE, Bayonne, ns. 1-2 Quatriéme année, 1927.
INTRÉSANTÍSSIMO boletín, onde acada princípio pal espazo o estudo etnográfico e folk-lórico do país basco francés.
Sumario: Urbero, Un manuscrit de P. J. Toulet.—Louis Colas, En 14... ou 19... (À propos d'un dessin de Jacques le Tanneur).—Violet Alford, The Padotow Hobby Horse.—Dr. Constantin, Les Dances speciales an Pays de Soule.—Louis Dassance, Les vicilles Danses Labourdines. Joseph Nogaret, Napoléon 1 á Chérante. W. Boissel, La vie du Musée Basque. Décembre 1926-Juin 1927.—A. B.—La sedditión de Bayonne.—Les Fêtes pour le Musée Basque, Avril 1927. Programme.—Le Livre d'Or.
Na Biblioteca do Museu Basco, cita un libro: Les chemins de St. Jacques de Compostelle en Porton, d'Émile Ginot.
OUTRAS REVISTAS CHEGADAS:
Boletín Oficial de la Sociedad Fomento de Porriño y su distrito, año VI núm. 22, Julio 1927.
Revista del Centro Gallego, Montivideo, Junio, 1927.
El Defensor Gallego, Buenos Aires.
Correo de Galicia, Buenos Aires.
Gutiérrez, Madrid.
Vida Escolar, Lugo.
Boletín del Laboratorio Farmacéutico Nacional, Madrid.
Heraldo de Galicia, Habana.
Imprenta NÓS. Real, 36-1.º, A CRUÑA
FOTOGRABADO
Si ten intrés en que os seus fotograbados sexan os mais perfeitos posíbeis, convénlle envialos aos
Talleres de fotograbado ESPASA-CALPE S. A.
Rios Rosas, 24-Apartado, 547 MADRID
Este nome xa é por si unha garantía, pois son os talleres mais modernos e organizados para realizar na sua maisima perfeición toda crás de fotograbados en cinc, cobre; tricomias, cuatromias, etc...
O seu servizo e extra-rápido.
As suas obras son perfeitisimas.
Apareceron editados por “NÓS”
“Dibuxos en Linoleum” por Xaime Prada
2'50 pesetas.
e
“Historia Sintética de Galicia” por Ramón Villar Ponte
5 pesetas.
Pedidos a NÓS, Pubricacións Galegas e Imprenta, Real, 36-1.º A CRUÑA
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719023.xml
SANATORIO QUIRÚRGICO
DIREITORES
Manuel Peña Rey
Ginecologia e Partos
José Mosquera Blanco
Cirugia geral
Especialista na gorxa, nariz e ouvidos
Situado frente á Alameda do Cruceiro, ten toda-las condiciós precisas.—Prautícase toda crás d’operaciés.—Dotado de todol-os adiantos que pide a autual Cirugía.—Modernas instalaciós de RAYOS X pra diagnóstico e RADIOTERAPIA superficial e fonda con voltaxe de 250.000 voltios.—Aparello de Diatermia pra tratamento de Auexites, procesos inflamatórios, reumatismo, etcétera. Lámpara de cuarzo pra sol d’altitude e ultra-violeta pra tratamento d’escrofulosis, raquitismo, alopecias, eczemas, etcétera. Admitense embarazadas, e cóntase con material esterelizado pra fora da cibdade en casos d’urxencia.—Poden colaboraren todol-os compañeiros, previo consentemento dos direitores.
BODEGAS GAL EGAS, PEARES E OURENSE
Vinos finos de mesa: Tinto TRES RIOS. Blanco BRILLANTE
LOS GALLEGOS blanco e tinto
Macía e Valeiras, Apartado 18 - Ourense
Droguería e Farmacia
LUIS FÁBREGA
Progreso, esquina a Luís Espada
OURENSE
MERQUE VOSTEDE
Plumeiros RAFIUM
De mais dura qu’os de pruma e limpan millor. Véndese en todol-os estabrecimentos do ramo
Andrés Perille-OURENSE
F. ROMAN e SACO
DROGUERIA
e FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono 28
OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719012.xml
NÓS
CATÁLOGO DOS CASTROS GALEGOS
PUBRICADO POL-A SEIZÓN DE PREHISTORIA
DO «SEMINARIO D'ESTUDOS GALEGOS» DE SANT-
YAGO
(Proseguimento)
Número V
CASTRO MORGADAN OU DE MORGADE
EMPRAZAMENTO. — Na Provincia de Lugo, Concello de Carballedo, Freguesia de Morgade. Erguese n-unha montana grandeira, de xeito alongado e de abas dondas, situada na divisoira do Barbantiño e mais do Bubal. Domiñanse dende ela estesos terreos do concello de Carballedo e as chans de Vilamarín e de Amoeiro.
O pequeno lugar de Cas ro, pertencente á dita freguesía de Morgade que da na banda do leste e dentro xa da área fortificada.
DEFENSAS.—O castro de Morgade ten dous recintos, que en vez de ser concentricos como sucede en xeneral, afectan unha espezal disposizón, que se dexerga mesmo ó ollalos dende lonxe. (fig 1)
O recinto esterior, que abrangue un perimetro considerabel, está constituido por unha muralla, que asegún poidemos observar en algúns lugares onde se alcontra meio esborrallada, foi construída con cachote de pedra de gra posto en seco. Ó pé de ista muralla, que en certos sitios atingue ainda 20 metros de outura, corre un foso con parapeto, escavado en ocasións na penedía do monte. Ista primeira fortificazón presenta estas soluzóns de continuidade, especialmente na banda do leste que é onde se ergue o lugar de Castro.
O recinto interior, está colocado dentro e na estremidade norte do esterior. Achase defendido por unha muralla de construzón idéntica á denantes descrita, outa de 13'50 metros pol-a parte de dentro e de 15 a 22 pol-a de fora, e arrodeada asimesmo de un foso co seu correspondente parapeto, e que falla soio n-un anaco da banda do leste.
Ista defensa dupricase pol-o sul e tripricase polo norte, noroeste e norleste, onde a muralla e o foso mais esternos, dividese e revirase ata deixar un pasadelo, entre dous o xeito de bastions, que vai bater no parapeto do segundo foso, podendose observar tamén unha miga mais ó leste dous fortes erguementos da mesma muralla. Coidamos que todos istes accidentes costrutivos debian formar parte da entrada do recinto fortificado, anque non sexa posibel sen unha escabazón coidadosa determinar con crareza o verdadeiro papel que desempeñaban. Os outros portelos que se ollan na pranta adxunta estimamolos como cousa posterior á construzón do castro e feitos pol-os labregos para dar paso ós seus carros. Un de iles, o que aparez no sul do recinto interior, foi praiticado hai pouco pra facer doado o carreto de pedras labradas, que como logo imos ver abondan alí de maneira estraordinaria.
(fig. 1)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571907.xml
quema da cabeza e das mans. A indicazón de istas derradeiras semella ter sido de un gran valor místico, pois óllase determiñnda con craridade en figuras estilizadísimas como son por eixempro as descobertas en Orrea (Cuenca) i-en Aldeaquemada (Jaén), debendose de facer notar asimesmo que moi(os dos sinos de iste tipo de Pena do Polvorin, de Viladesuso e de outras moitas localidaes peninsuares (Barranc, Cataluña; Cabezón de la Sal, Santander; Miedes, Guadalajara e Espinho, Beira) están potenzados de maneira imitante ó de Axeitos, (fig. 6, números, 6, 7, 9 e 10).
Outra inscultura aparez moi perto, e soio unha miga mais baixa que a precedente, no esteio marcado na pranta ca letra e. fig. 4)
Escala
to tombos
ig 2 Fic.5. —INSCULTURAS DA ÁNTA DE ÁXEITOS. gravurada tamén na cara interior. Redúcese (fig. 5, n.° 2) a un risco vertical do que saen por unha soia banda outros dous; un superior, curto e hourizontal e outro inferior lon go e incrinado cara abaixo,
Non ten ista figura tan abondosos paralelos como a anterior nin ten tampouco unha interpretazón tan doada. Sinos imitantes a ela óllanse así e todo nas famosas pracas do dólmen Alvão, en penedas riscadas de un monte de perto da Estrada (Pontevedra), cuias reproduzóns, debidas o lápiz de Campos Sobrino, e de pertenza da Sociedade Arqueolóxica de Pontevedra, tivo a xentileza de amostrarnos o ilustrado arqueólogo Sr. Sampedro e no cume do Mont'Alto (Guimarass). fig. 7, núms. 1 a 5) Podería considerarse ista inscultura da
5
anta de Axeitos e alguuha das que co cla mais craramente se paralelizan com mas humans de tipo itifalico, mais n-ista custión das interpretazóns coc:pre estremar a prudenza e con dobre motivo n-istes moómenJos en que as recentes descobertas de Glozel, admitidas xa por tan outas autoridaes como o Abate Breuil e S. Reinach, volven por 6 dia os discutidos caraiteres alfabetiformes de Alvão e ameazan trastornar moitas crenzas consagradas.
Non é a anta de Axeitos, a única da Barbanza, como logo imos ver, nin a única da Galiza que ofrece mostras da arte dolménica. O primeiro megalito da nosa terra onde se ollaron semellantes manifestazóns, foi no do monte de Codesás (Melón, Ribadavia) que tiña seis das suas chantas cobertas de trazos pintados en mouro i-en roxo, de sifificanza moi dudosa. Mais tarde pubricou Murguía as insculturas de tres laxas do dólmen de Espiñaredo (Monte Corzán, Terra de Xallas) e derradeiramente P. Bustamanta e Parga Pondal diron a conecer a do dólmen de Dombate (Laxe) que interpretaron xuntamente cas de Espiñaredo como probabels sinos hasciformes, (fig. 8, núms, 1 a 11).
No resto da Peninsua as pinturas e gravuras nas tampas e esteios dos megalitos son correntes, e as figuras representadas varia disimas, podendose citar pra o caso as se: guintes;
En Portugal. Na anta de Salles (Terras de Barrozo), liñas onduladas pintadas; no dólmen chamado «Pedra dos Mouros» (Belas), insculturas de posibels representazóns antropomorías e coviñas; en antas da Serra da Cota (Beira), pinturas de liñas onduladas e ramiformes e outras figuras de interpretazón pouco doada; n-unha laxa da anta de Paredes e noutra da Candieira (Alemtejo) atopáronsecoviñas; n-outra da Orca dos Juncois (Beira), dúas figuras antropomorfas e unha zoomorfa pintadas; n-un dólmen de Ferreira (Tras-os-Montes), coviñas soltas e xunguidas por riscos e derradeiramente n-unha das antas de Carrazeda de Alvão as pracas de que xa falamos e algunhas esculturas zoomorfas e antropomorías.
Nas Asturias, No dólmen de Corño - Aba-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719014.xml
12
«O tesouro do Castro de Morgade é unha trabe de ouro, mais non se poderá atopar se non se desencanta primeiro a unha cobra que vive n-il.
Pra desencantala hai que levar un crego que bote os esorcismos e despois cavar deica atopar a cobra, i-en canto apareza compre bicala na testa co coal o encanto quedará rematado».
«Un home chamado o Calote de Casares, era o encargado de andar pedindo pra Irmandade da Virxe de Carballedo e nas suas xeiras, que facía sempre de a cabalo chegaba ata Portugal. De unha vez, estando a botar unha pousa n-unha taberna de aquil país entrou en conversa con dous señores que lle perguntaron de onde era il. Respodeulle que do concello de Carballedo, na provincia de Lugo i-entón os señores dixeronlle se sabia do Castro de Morgade e como il respondera que sí, escramaron. Val mais ise castro que toda a Europa e soio na entrada hai dous xigantes de ouro de nove pés de outo».
«Un soldado do país que estivo recentemente prisoeiro dos rifeños e voltou contando que un de iles o saber que era de perto do Castro de Morgade habíalle dito:
De lo mucho que hay allí me contentaba yo con la silla del Rey Moro.
Debemos ista colleita folklórica en parte ó noso ilustrado amigo Arturo Suárez i-en parte ó Gaiteiro, escavador desfertunado do castro.
BIBLIOGRAFÍA. — Citado por Vázquez Núñez e Castillo en locs., cits., no Castro da Martiñá e Baínte.
(Catalogado por Sebastián González García-Paz e por F. L. Cuevillas.)
Número VI
CASTRO DE MARCELLE OU CASTRIÑO DE ORBÁN
EMPRAZAMENTO. — Na provincia de Ourense, Concello de Vilamarín, Freguesía de Santa Mariña de Orbán.
NÓS
Ocupa un outeiro de cota cativa, coberto por un piñeiral e afastado uns 300 metros do lugar de Marcelle.
DEFENSAS. — O único recinto de iste castro, alcóntrase arrodeado por un valado probabelmente de pedra, mais que hoxe está por compreto coberto de terra, outo de 2 a 3 metros e ancho de 4, do que sai cara abaixo un terraprén, formado pola propia aba do monte e que ten 7 metros de outo en toda a volta, agás na banda que mira o leste, onde chega a atinguir 30 metros.
Ó pé de il vai un foso de 1°50 metros de ancho e c-unha fondura de 2 e despois outro novo foso de 2 metros con 3 de fondura, fornecidos ambos dos seus parapetos que sobresain do chan uns 3 metros.
Istas dúas defensas fallan na banda do leste, xa por no ter existido outrora n-aquil lugar, que pol-o ergueito das ábas e forte de seu, xa por terse aplainado alí o terreo.
O recinto cinguido pol-o valado, está como case de cote achairado de intento e presenta una pranta case reitangular cos recantos arredondados.
Non se ollan por ningures indicazóns de portas, notándose soio alguns pequenos portelos que non chegan a fender totalmente o valado.
MENSURAS. — Mede aquil recinto no Lado maor do norte ó sul . . . 75 metros. Lado pequeno do leste ó oeste . . . 58 id.
OBSERVAZÓNS. — Iste castro como o de Frameán presenta a particularidade de ocupar non soío o cume se non todo o outeiro, cuias abas é moi posibel que foran terraprenadas pra facelas mais pinas e cicais revestidas en parte de un muro pra conter as terras.
Non ollamos, nin cachotes, nin tégulas, nin restos cerámicos, mais compre advertir a iste respeito que toda a área castrexa alcóntrase coberta por un mesto piñeiral e por unha vizosa vexetazón de toxos e carpazas.
FOLKLORE. — Fálanos unha vella da freguesía de Orbán cuio nome non recollimos:
«Había n-iste castro dúas mozas que iban a todal-as feiras que o día 6 de cada mes houbo en tempos en Orbán. Eran moi bunitas e iban sempre moi ben vestidas, soio que o coiro dos brazos, viaselle todo e aínda
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719013.xml
NÓS
Na chá que queda entre os dous recintos e pol-a banda do oeste corre unha outa muralla cuio destino non podemos precisar.
MENSURAS.—O recinto interior que é de forma oval mede:
No eixe maor do leste o oeste . . .73 metros
No eixe pequeno do norte o sul. . .57 metros
A distancia entre o recinto exterior e a muralla do interior é:
Do sul o norte. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719011.xml
BIOGRAFÍA DO LIÑO
(CÁNTIGA DE ESPADELADA)
Vinte nascer miudiño,
vinte, mozo, namorar.
Vinte morrer de velliño
e por serche fidel, liño,
ainda te vin enterrar.
Bautizo
Bautizo do liño.
Don Sol é padriño.
¿Quen é a madriña?
E Doña Anduriña.
Brinca a primavera
e a lúa lueira
baila unha muiñeira.
Namoro
O liño ten unha moza.
A moza é unha branca frol.
A branca frol non-o quere,
porque quere o vento mol.
Viva o liño, viva a noiva,
viva o vento, viva o sol.
Morte
Ehi ven o tempo de mazar o liño.
Ehi ven o tempo do liño mazar.
Ehi ven o tempo en que as follas do millo
todas ispidas se queiran bañar.
Ehi ven o tempo en que as noites pe-
bicos e apertas na sua peneira.
Ehi ven o tempo en que leve o río Miño.
luas o peito, como unha santeira.
Bailan os fusos
bailan as rocas
e os pés do vento
e as mazarocas.
Bailan as rocas
e as espadelas
e as maus da iauga
e as maus das vellas.
Enterro
O señor liño é morto
—que delor, que delor, que pena—,
o señor liño é morto
levárono a enterrar.
As follas dos amieiros
—que delor, que delor, que pena—,
as follas dos amieiros
por il chorando están.
Responsan como cregos
—que delor, que delor, que pena—,
responsan como cregos
as fontes do lugar.
París, no Sant-Iago do 1927
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719019.xml
NÓS
describir. As Almas mortas do Villar Ponte, é outra cousa, é unha obra tése, e unha teoría persoal, anque seña compartida por moi tos, é un xuizo ético, e ademais refírese mais especialmente ós que volven, ós importadores do d'alá.
Estebo ten tamén a sua tése, mais intema e menos social qu'a d' Almas mortas, e é a novela inteira mais impersoal, mais ouxetiva que o drama de Vilar Ponte, residindo o seu principal intrés n-iste punto da emigración, no que nos dí dos qu'están alá.
LA PROVINCIA DE ORENSE, por ALVARO MARÍA DE LAS CASAS, Madrid, 1927.
Conferencia pol-o noso distinto colaborador na Real Sociedade Xeográfica de Madrí, editada pol-a mesma douta corporación, coma separata do seu Boletín, e ilustrada con moi boas fotografías en coor sepia. É unha breve e sustanciosa síntese, feita no xeito d'itinerario de viaxeiro preconizado polo ilustre Sr. Beltrán e Rózpide, alma d'aquela Sociedade, e de quen podemos considerar discípulo n-estas cousas ó Sr. Las Casas. Os mais importantes accidentes xeográficos, os mais belos moimentos, os lugares históricos, son mencionados e descritos con arte pol-o autor e adubados con numerosas notas literarias e folk-lóricas e alusións a diversos traballos nos que o leutor pode documentarse. É unha proba mais da laboriosidade incansábel do noso querido compañeiro.
REVISTAS
SEARA NOVA, número 104 Agosto, 1927.
Sumario: Eu son um homem de bem, por Raul Brandão.—A propósito da reforma do ensino secundário, por José de Magalhães.—Portugal e o dominio aéreo do Atlântico, por Sarmento de Beires.—A questão do turismo. Uma capa a cobrir interesses e vaidades, por Emilio Costa.—Páginas para serem meditadas. Sobre a educação das mulheres, por L. A. Verney.
Número 105, Setembro 1927.
Sumario: Ainda o inquérito ao ensino secundário, por José de Magalhães.—União internacional de socorros, por Raul de Miranda.—Livros: Valery Larbaud, «Caderno» por Cámara Reys.—A questão do turismo. A propaganda é indispensável, por
Emilio Costa. Mavio de franté, por Manoel Mendes.—Notas e comentarios, por C. R. e M. M.—Pró-política, por Oliveira Martins. Ilustrações de Nobre e Migueis.
BOLETÍN DE LA REAL ACADEMIA GALLEGA, 1.º Agosto, 1927.
Sumario: Una ara pagana cristianizada (conclusión) por Celestino García Romero. Puentedeume y su comarca (continuación) por A. Couceiro Freixomil.—Prehistoria gallega. Hachas de bronce de talón, (continuación) por Angel del Castillo. — Sección Oficial: Junta Ordinaria de 29 de Agosto 1927: Junta extraordinaria privada de 30 de Agosto de 1927 (recepción del electo don Julio Davila): Asociación Iniciadora y Protectora de la Real Academia Gallega en la Habana: Nueva Junta Directiva: Monumento a Curros Enríquez (con dos láminas): Celebración del concurso de proyectos.—Noticias: Los descubrimientos de Santa Eulalia de Bóveda (con dos grabados): Una inscripción del siglo IX (con un grabado), por Angel del Castillo.
Ó faguermos a reseña do número anterior d'iste boletín, sin tempo pra unha leitura detida de todol-os traballos que n-il viñan, dixemos que o traballo do noso colaborador Sr. Couceiro Freixomil, Puentedeume y su comarca, fora publicado outrora en El Diario de Orense. A noticia é inexacta. O señor Couceiro publicou efectivamente n-aquil xornal un traballo en col do mesmo asunto, mais que somentes contiña a iniciación do estudo qu'agora pubrica por inteiro e polo tanto completamente inédito, xa que o publicado alí, traballo de vulgarización, era outra cousa por completo diferente.
BIBLOS (rev. da Faculdade de letras da Universidade de Coimbra), 1927, vol. III, ns. 4 e 5, Abril e Maio.
Sumario: Dr. Antonio de Vasconcelos, Origem histórica da palavra «Enduengas». Dr. Mendes dos Remedios, Os judeus portugueses através dalguns documentos literários.—Dr. J. de Providencia Costa, O trocadilho en Cambes e a sua interpretação por G. Storck—Dr. João Porto, A tuberculose em Coimbra no último quarto do século.—Mario Brandão, Contribuições para a história da Universidade de Coimbra.—Manuel Lopes de Almeida, Trabalhos de alunos.—Ernesto Donato, «Os Reservados» da Biblioteca da Universidade.—Varia.
Pr'os orientadores do teatro galego, merez consulta a recensión da conferencia feita en
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571904.xml
Un déles, o mais bébedo,
—infrado de chechesa
e, de triganza, lévedo—
ó chasco perguntónlle nesta moda:
—Non viches, paxariño,
unha muller e un home, cun meniño,
ir fuxindo sin coido da beleza
—coma outra n-habera na terra toda—
que ten a nasón túa.
Dende o lireo lanzal á branca lúa?
E díxolle o paxaro
ó fachendoso inaro,
revirando os olliños car-atrás:
—Chas... chas...
por ehi ben vas!...
III
Desque o chasco dixéralle ó rifeiro
qué camiño pillaran
os santos fuxetivos,
non ficaba congostra nin vieiro
que, os lobicáns cativos,
—cál se lles dera a onda—
sin cachear deixaran
por todal-a redonda.
Xa cansos de buscal-os
e deducindo a espranza de atopal-os,
viróuselles a sorte:
Ó enfiar unha estrada
que morría ó nacer d-unha encruzada,
—xa da vida e da morte,
prós cónxogues e o neno!—
sentiron un restalo
como de garabullos que se pisan
ou, c-ó vento, se trisan,
e viron a pasada
d-un pé sangueniloso, moi pequeno,
carón d-outras, de burro ou de cabalo.
A serán xa morría
o mesmo que un amor de un morto idilo,
ó son vagaridoce dos piñeiros
cando os aspros guerreiros
—maldecindo da sorte de María,
do neno, de Xosé
e da terra que ampare ós tres no esilo—
déron co-a crus da T
na que a estrada finía
—tal un Réquen en Pace!—
mais, cheos de vinganza,
infatounos a espranza
d'alcontral-os, denantes que escurase...
Rabeosos, dubidando
coller car-á sinistra
ou pillar car-á destra,
ollaron un pimpín que, revoando,
ía e viña piando
pol-a banda dereita do camiño
e pousábase, logo, encol d-un fento.
E díxolle o inaro
ó rebuldón paxaro:
—Non viches, paxariño,
fuxir, car-á algún vento,
unha muller e un home, cun neniño,
e, con eles, un faco ou un xumento?
O pimpín, dando un voio,
foi pousarse n-un croio,
respostando ó rifante golopín:
—Pin... pin...
¿por eiquí non vin!...
IV
Cando as vougas noitébregas baixaban
en ringlas medoñentas do infinito,
xa os soldados de Herodes acougaban
da xornada asesiña;
e, camiño de Exito,
—con angurioso apurro—
a triada diviña,
vai camiña... camiña...
¿san e salva có burro!...
A. ZAPATA GARCÍA
Bós Aires, 1927.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719010.xml
POEMAS DE EUXENIO MONTES
A MADAME SARITA ZELMANOWICH, RIBEIRA DE ISTES MEUS VERSOS
A lúa e o San Andrés
A lúa viña de volta do San Andrés de Teixido. Os arbres eran pandeiros, rugaban a noite os grilos.
A lúa viña de volta do San Andrés de Teixido. Por atrapala un luceiro foi, sin folgos, de camiño.
Baixo ponlas de cerdeira frolereceron os seus bicos. As cereixas eran novas e abermelláronse ó oubilos.
Xa chegou o vran. Xa cantan os mozos de Vilariño. «Lúa chea, lúa chea, tí, lúa, vas ter un fillo».
Ay, que a lúa está preñada, ay, que está grosa e sin brilo.
Barqueiro de Ribadavia
A noite vai por a ponte, a estrela dorme no río. Barqueiro de Ribadavia, soilo a pena vai contigo.
A noite vai por a ponte, a estrela dorme no río. Nas torres de Ribadavia, pendura o vento o seu niño.
A noite vai por a ponte, a estrela dorme no río. Ven a levarme, barqueiro, deica Castrelo de Miño.
Ven a levarme, barqueiro, deica Castrelo de Miño. Levo coroas pra morte, que morre de choiva e frío.
A noite vai por a ponte, a estrela dorme no río. Barqueiro de Rivadavia, soilo a pena vai contigo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571903.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano IX ★ Ourense 15 Santos 1927 ★ Núm. 47
O CHASCO E O PIMPÍN
(LÉNDA INXÉNOA)
Por decita verdade, —já, probes chascus!— os gandulos derrocam os niños, namentres que os pimpins, os barallacos, son suetos paxariños pra quen, en vez de zocas, deberan levar cascos!...
Ó pé d'unha regueira que sulcaba á campía e, leda e cantareira, facía brandear ás espadanas e os bimbios que tiña pol-a beira, os lobos sin entranas, botáronse a folgar da valentía que fixeran tan cedo, e a rírse dos pucheiros que faría o Neno - Deus, có medo, se as pontas calquer d'eles lle pória!
Ó crarexar o día pol-os agros e montes de Xudea, unha hoste de románs xuramentaba e, sin dó, degolaba ós nenos d'unha aldea á cal prendera lume por mor do bó rabin que non dicía —coma era seu costume— qué congostra ou camiño pillara, o trasantonte, unha parella, nin moi moza nin vella, que levaba un neniño, fuxindolle ó decreto do rei Herodes contra ó rei do Gueto!
Aquel fato de lobos, onbeante, collío campo adiante, sin importarile as mágoas das anguriadas nais que, salaiando, debruzábanse sóbor dos despollos dos filliños —jlegria dos seus ollos!— mentras s'lan queimando casas e alpendres, como acesas frágoas!
Enriba d'un valado, inquedo, aluburado, —ó vér pol-a bisbarra tanta fera coma n-ollara dende que nacera— ceibaba os seus dousilabos un chasco e mesmo s-alritaba que unha choca, pois alcontrou un fiasco prá costume decote n-as mencidas: jEncol do arró, o que ía por miñoca, fixeran unha tenda os enfancidas!...
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719018.xml
lo
ULYSSES
Na Gaceta Literaria de Madrid, de 1.º de Novembro d'iste ano de 1927, pubricase, baixodarúbrica de La nueva literatura inglesa, un artigo d'Ivan Goll en col de James Joyce, e seguidamente unha tradución castelán d'uns anacos pequenos do Ulysses, feita por E. G. C. (Giménez Caballero, supomos). Esta tradución leva unha nota previa que di asina:
«Damos a continuación unos fragmentos del Ulises, traducción primera en España, según creemos, de este espléndido libro».
Os leitores de NÓS saben, e os homes do meridiano ignoran pol-o visto, que n-iste noso boletín, e no seu número 32, de 15 d'Agosto do pasado ano 1926, pubricáronse traducidos direitamente do inglés ó galego por Ramón Otero Pedrayo, uns anacos dos mais característicos da novela de Joyce, qu'ocupaban nove páxinas. Un traballo informativo biográfico e bibliográfico detallado en col de Joyce, formando parte dos estudos sobre A moderna literatura irlandesa, de Vicente Risco, no número 25 de NÓS, de 15 de Maio de 1926, tamén descoñecido, crar'está, no meridiano.
A non ser qu'iles pensen qu'estas traducións e estudos de Joyce, feitos en Galiza e en léngo galega, non foron feitos na Hespaña.
E crar'está que non-o foron na Hespaña estreita, unilateral e pequena que se rixe pol-o meridiano consabido...
EL CASTELLANO EN GALICIA, NOTAS Y OBSERVACIONES, COTARELO Y VALLEDOR ARMANDO, Madrid, 1927.
Mal andamos ó presente de estudos filolóxicos e lingüísticos do noso idioma galego. E anque é de confiar no xurdimento de especialistas, como n-outros sectores científicos socede, non por eso deixaremos de laiarnos de que ainda non se anuncie tal aparición.
Moito antes de que a Academia da lingua española elexise pra representar a Galiza no seu seo ó Sr. Cotarelo xa tiña él levado a sua inquietude pol-as cousas galegas á dita corporazón, pois o traballo que comentamos — se parata do Boletín de aquél centro — foi escrito vai pra doce anos nada menos.
D. Armando, como lle chaman todos os que foron seus alumnos, que apesares de ser mozo de corpo e de espírito ten unha laboura furturenta, emprincipia por estudar n-esta nova aportazón un aspeito do mapa lingüístico de Galiza ben interesante pra deslindar campos e facilitar os estudos sucesivos: o dialecto do castelán que se fala eiquí por certa parte do pobo cas suas construzóns, os seus modismos e o seu vocabulario, infruido ou, mais ben, tomado todo elo do idioma galego con quen convive. O que Alvarez Jiménez consideraba como defectos de linguaxe, aparez eiquí no seu propio valor, como unha forma dialectal característica. Todo o que non sexa o que se espón n-este traballo, produto de unha longa convivenza no país, é, dentro de Galiza, galego enxebre.
Así queda libre xa o camiño pra o futuro investigador. Así D. Armando contribuie á formazón ou fixazón da nosa propia conciencia e así se fai acreedor ó noso reconhecimento.
M. T.
ESTEBO, novela, por Xosé Lesta Meis, Cruña, Lar, 1927.
Xosé Lesta Meis, xornalista aitivo, facundo, d'acento rebelde e ideas xenerosas, colaborador de moitos xornaes de Galiza e América, tiña publicado na colección pequena de «Lar», unha noveliña, Manecho o da Rua, da que demos conta ó seu tempo, e que fora moi ben acollida pol-a crítica e pol-o público. Recolleu o autor de Manecho o da Rua, moitas loubanzas. D'aquela alguén laiouse de qu'estas publicacións de pequenas novelas, afogaban o xérmolo d'asuntos que desenrolados sen limitación d'espazo, poderían dar novelas grandes das qu'a literatura galega tanto precisa pr'o seu espallamento. Púñase coma caso tipo o de Manecho o da Rua. Pois ben: eiquí témol-a cousa compensada e remediada. O xérmolo de Manecho o da Rua, desenrolado en forma, en prena liberdade, sen limitación de páxinas, veleiquí está no Estevo, co-a mesma idea inicial, anque c'un desenvolvemento moito mais ricaz e cheo d'incidencias que lle dan nova vida.
Novela da vida diaria, vivida en gran parte, con observacións atinadas co-a vida da aldea pintada ata nos seus detalles miudos — hai quen pensa que a minuciosidade é a calidade principal do novelista — co-a vida interna dos emigrantes galegos en Cuba referida tamén de viso, o que lle dá un valor documental á novela, pois si esa vida nos é ben coñecida, é o por tradición oral, e non porque d'ela se teña escrito d'abondo con verdá. É o que acontez: a emigración ten unha visión lírica (en Rosalía, en Curros) e unha visión oficial que poidéramos dicir, nas publicacións galegas d'América. Non foi abordada ainda de cheo na realidade interna mais que n-esta novela, onde o que se fai é
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719024.xml
Augas bicarbonatado-sódicas de
MONDARIZ
FONTES DE GÁNDARA e TRONCOSO
Propiedade dos FILLOS de PEINADOR
MONDARIZ—BALNEARIO está situado a 35 quilómetros de Vigo e a 20 das estacións de Porriño e Salvatierra de Miño
O Hotel do Estabrecimento está aberto do 1." de Mayo a 31 de Outubro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/115719017.xml
NÓS
—¡Nada mais?
—Os Estatutos da «Empresa» sinalan como forzosa a propina ó camareiro, ó mozo da cocina, e ó sereno.
—¿Rematou xa?
—E por último, é tamén a conta do parroquiano o Timbre do Estado.
Como non era cousa de se deixar timar d'unha maneira tan descarada, renunciei á quentura do café. Xa atoparía outro estabelecimento que non estivese rexido por unha «Empresa» tan sin entranas.
Vaia, meu amigo—dixen sorrindo ó tempo que me erguía pra sair—hastra outra. Non quero café.
—Agarde un istantiño.
E descolgando un marco que pendía da parede, púxomo diante dos ollos. Decía: Aviso. A «Empresa» eisixirá a indemnización estabrecida nos Regramentos a todo o que acougue n-este salón e pretenda sair sin facer ningún gasto.
Fiquei aparvado, sin saber que dicir. Iba a ser roubado, sin poder chamar na miña axuda a un policía, nin me defender eu, pola miña mau. O sangue bulía dentro de mín. Xa decidido a todo, ordeciille ó camareiro:
—Tráiame cen litros de café, a trinta e seis grados de temperatura.
—Perdone vostede. A «Empresa» non permite servir mais d'un litro por consumación. En canto a temperatura, pódeselle comprar, abonando os gastos.
—¡Boeno, pois traia entón o que queira a «Empresa»!
—¡Ai, eso, non señor! A «Empresa» non está mais que a servir e compracer ó parroquiano.
—Si, si, xa vexo.
Deixarse roubar d'aquela maneira tan ridícula, era vergoñento. Pol-o meu maxín cruzano asobiando coma lóstregos algunhas ideas terroríficas. A ollada do camareiro chea de humildade e sumisión, fíxome sentir por él, certa lástima. Tamén estaba baixo as poutas mouras d'aquela «Empresa»... Maxinei en sobornalo.
—Escoute unha cousa—díxenlle con voz chea de agarimo—Que lle parece a vostede, si en vez de tomar café, lle metese na man unha propinina?
—Non me parece mal—contestou sorrindo.
Respirei satisfeito de que a cousa se solucionase tan axiña. Esculquei no peto unha peza de dúas pesetas, e delta. Aquel bo home, desfaciase en manifestacións de agradecimento. Botou man do meu sombreiro, limpoulle o polvo e hastra mo puxo na cabeza. Abreume a porta pra que saíse.
—O caso—díxenlle chiscando un ollo, con un pe xa fora—é que a «Empresa» se lle non entere...
—Non entera, non, señor. Porque a «Empresa» son eu.
MAGARIÑOS NEGREIRA.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
ANTÓN ZAPATA GARCÍA
Fai vinte e tres anos que deixou as Costas de Laxe, cara as terras de América. Foi aló ao que van todos: A traballar, a facer fortuna, a coñecer novas terras pra satisfacer o seu espírito aventureiro de mariñán galego. En América, ao contacto coas inquedanzas de todal-as razas que alí chegan sinteuse internacionalista. Os postulados sociolóxicos mais destemidos, tuvéron-o por amigo. E téñeno aínda oxe. Ao conxuro da lembranza, sintiuse poeta. Ainda mais; poe-
ta galego. E cantou forte e outamente, na lingua vernácula da sua terra. A sua cántiga percorreu xornaes e revistas nosas. Na hucha dos tesouros garda moitas e moi belidas. Os leitores de NÓS poden saborear oxe unha d'elas, que nos facilita un dilecto amigo.
Zapata García e, ademais, un galeguista afervoado. Canta e fala galego aos 23 anos d'ausencia da Terra, e nas horas de fonda lembranza, de lene saudade, le un libro que el chama Biblia galega: «Os Queixumes dos pinos» do bardo inmorrente.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/86/86ca/86cad423-ca72-4cd3-b85f-28123cb28bd5/11571906.xml
4
dólmenicas mais e verdadeiramente escepzonal en troques, a grande diferenza que se observa na outura dos esteios.
Recurrfu Murguía pra espricar iste feito, a un pasaxe de Jehan en que se espón a tan conecida teoría, apricada principalmente 6s esteios furados, da necesidade de deixar saída ás almas dos mortos enterrados nos dólmens, mais coidamos que no caso que nos ocupa, tal espricazón é pouco satisfaitoria e que aquela desigualdade debe apórse escrusivamente a unha certadespreocupazón arquiteitónica dos costrutores que os levou a aproveitar laxas xa desprendidas, ou que se
%
Escala E 2 $ 4 £
S Merfos
Fig. 4.—ANTA DE AXEITOS
alcontraban perto do lugar onde se ergueu o monumento, sen fixarse no seu difrente grandor.
Na banda esquerda da entrada, óllase fondamente espetada no chan unha pedra de 72 centímetros de longo, e unha miga mais lonxe e na banda da direita alcóntrase outra de noventa e dous centímetros. A posizón que ocupan as duas, que son as sinaladas cas letras h e i (véx., pranta da fig. 4), paralela © eixe da cámara e perpendicular 4 entrada indican 6 noso sentir a esistenza de un co» rredor de cativa larganza, que debía estar constituido por catro pedras espetadas de can-
NÓS
to e coberto por unha ou duas laxas das que non poidemos atopar vestixios.
Pol-a parte esterior da anta óllanse ainda os restos esborrallados da mámoa e pol-o interior pode apreciarse a incrinazón cara dentro das chantas que non é tan pronunzada como di Murguía, e observarse así mesmo que a cámara está fondamente cavada, por cuia razón e por non contar con autorizazón do dono do terreo, non realizamos alí ningún traballo esproratorio.
AS ISNCULTURAS DA ANTA.—No esteio sinalado ca letra f, da figura 4, e no lugar marcado por un circo, aparez insculturado un sino cruciforme (fig. 5, n.º 1) ensanchado no cabo superior e potenzado nos brazos. A cabeza do sino alcóntrase gravurada na cara da cima da laxa, e o resto na vertical do interior da cámara. Ista estrana disposizón, como así mesmo o ancho (2 centímetros), a fondura, patinado e polimento dos riscos, obrigannos a desbotar toda a idea relativa a unha falla de contemporaneidade entre a anta e a inscultura e con mais razón a non ver n-ela algo posterior e feito co propósito de cristianizar o dólmen, pois n-istes casos as cruces colócanse sempre en sitios ben visibels como a tampa ou o esterior de algunha das chantas da porta.
Os sinos cruciformes, tidos por unha das derradeiras estilizazóns da figura humán, non son pol-o demais ningunha novedade na arte dolménica. Catro apareceron na terceira chanta da ezquerda da galeiría coberta, conecida co nome de «Cueva de Menga» (Antequera), outra posta por riba de un circo alcóntrase n-unha lousa do dólmen de Corao-Abamia (Asturias), algunhas vense no dólmen de Navalito de Lumbrales (Salamanca) e fartura de elas hainas n-unha das tampas da galeiría coberta do Barranc (Espolla, Cataluña). (fig. números, 1 a 4).
Iste xeito de figurazón antropomorfa e tamén corrente nas insculturas rupestres galegas, estando abondosamente representado na Pena Vicos e na Pena do Polvorín, perto da Torre de Hércoles (A Cruña) i-en Viladesuso (Oia. A Guarda fig. 6 núms, 5 a 8.
O ensanchamento do cabo superior do noso cruciforme e o potenzado dos brazos coidamos que deban interpretarse como es-