Artigos

Xoán Antonio Saco Arce : algunhas notas biográficas por Pedret Casado, Paulino Ano XVII Número 135 (1935); p 41-43

Alciprés por Velo Mosquera, Xosé Ano XVII Número 135 (1935); p 44-45

Galliza, patria da cançáo por Almeida, Guilherme de Ano XVII Número 135 (1935); p 46-50

Presencia de Galicia nos vieiros da arte nova por Fernández del Riego, Francisco Ano XVII Número 135 (1935); p 51-58

Mitteleuropa : (proseguimento de Da Alemaña). II Viena por Risco, Vicente Ano XVII Número 135 (1935); p 58-60

Páxinas

Año XVII Número 135 - 15 marzo 1935 - Copia dixital

Páxinas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XVII Número 135 - 15 marzo 1935

Descargas

Vai a descargar os ficheiros do grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XVII Número 135 - 15 marzo 1935 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

O documento enteiro (24 páxinas)

Unha selección Dende a páxina ata

Descargar

O esquema METS é un estándar para a codificación descritiva, administrativa, estructura e de metadatos relativos a obxectos dentro dunha biblioteca dixital, expresados mediante a linguaxe de esquema XML do World Wide Web Consortium. O estándar mantense na Rede de Desenvolvemento e Oficina de Estándares MARC da Biblioteca do Congreso, e estase a desenvolver como unha iniciativa da Biblioteca Dixital da Federación.

Exportar

Ano XVII Número 135

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XVII Número 135 - 15 marzo 1935
Lingua	Gallego
Notas	Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descarga en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

Quen participou?

Pedret Casado, Paulino

1899 - 1969

Risco, Vicente

1884 - 1963

Fernández del Riego, Francisco

1913 - 2010

Almeida, Guilherme de

1890 - 1969

Velo Mosquera, Xosé

1916 - 1972

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

Que outros autores foron coetáneos?

De quen se fala nesta publicación?

Casal, Ánxel

1895 - 1936

Delacroix, Eugène

Moreno Astray, Félix

Castelao

1886 - 1950

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

En que outras publicacións participaron estes autores?

Que materias trata?

Arte-Filosofía

Cubismo

Barroco

Renacimiento

Impresionismo

Literatura gallega

Prensa

Surrealismo

Que lugares se mencionan?

Galicia

Exemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XVII Número 135 - 15 marzo 1935 Versión PDF Formato ePub

Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723419.xml NÓS Diante dos cadros que compoñen ista Exposición óllase todo eso e muito máis. Óllase, por exemplo, que a súa pintura non necesita ollos humanos pra mirar ao espectador. Porque é a pintura a que contempla aos visitantes e non os visitantes á pintura, como nas rúas, os que están nos balcóns ou nas terrazas dos cafés, son os contempladores dos que pasan. E nin siquera fai falta un ollo de animal nin un ollo de máquina. Os cadros que máis miran son cegos os que representan paisaxes. Tedes comprendido que chamo ollada da pintura —como certo escritor cuio nome non me é fácil lembrar— a luz da mesma pintura. E ista de Virxilio Blanco, certa e indubidabelmente, que a tén. Con ela non recolle modas caídas nin simulacións depravadas, sinón as francas suposicións da vida, e sin que fiquen soltos os cooríns da pintura en artificio de papel de seda. A súa é, carne e sangue, claro balcón do mundo, sempre a pintura dignificando o siño, compadecendo os aramios. O malo é que ante a actitud do novo Arte e dos seus postuladores e defensores en Galicia; ergueuse un revoo de impúdicos ataques, e a desorganizada organización dos reitores oficiais e dos pequenos mecenas, abandona lixeiramente aos auténticos e verdadeiros artistas da nosa Terra, namentras que ampara por todol-os meios ao primeiro comerciante do Arte, que tan a miudo xurde pol-os camiños da Patria Galega, vendendo a idea da pintura e postergando os motivos de Galicia. Diante déso non cabe máis que unha campaña saudável por banda dos espíritos escolleitos, a prol da salvación do noso Arte peculiar e novo. Lémbrome arestora dunha pasaxe histórica que é un exemplo vivo da realidade actual: Fai uns dez séculos, namentras Europa se atopaba sumida nas negruras da espeitación do ano mil, frolecía en Persia o poeta Firdusi. Frolecía baixo o poder dun Sultán, que era ao mesmo tempo, o señor dos seus serviços e o discípulo das suas cancións. A máis belida distas, encárrego diste Sultán, foi. Mamud, que asín se chamaba, ofrecéu en premio a Firdusi sesenta mil moedas de ouro. Rematado que estivo o poema, o poeta envioullo ao Sultán. Mais iste, por avaricia ou por envexa, en vez de sesenta mil moedas de ouro, envioulle sesenta mil moedas de prata, en ocasión en que Firdusi estaba no baño. E o poeta sentindo o pensamento do seu señor, colleu o premio, distribuíno en tres partes iguais e entregou, unha ao bañista, outra ao mensaxeiro, e outra a un escravo que o servía. Logo fuxiu, alonxándose da persecución do Sultán. Cando era xa vello e dera fin á sua vida vagabunda, Mamud arrependido, enviou ao poeta o ouro do premio ofrecido. Mais cando o mensaxeiro entraba por unha porta da cidade, saía pol-a outra o cadáver de Firdusi pra deitar a sua glória nos confins derradeiros da eternidade. Tamén, dun xeito semellante, cando queira reivindicarse o arte logrado có esforzo valente dos artistas dista hora, xa os artistas terán desaparecido sacrificados en aras da indiferença pública, anque coa satisfacción de terse entregado en corpo e alma á grande empresa de salvar a Galicia e ao seu arte, que tén de ficar, coma pulo señeiro de innovación no panorama vital do noso porvir. E nada máis, señoras e señores, có istas catro ideas que vos levo exposto, penso que vos apuntei unha actitud diante do arte que non pode ser máis que a actitud exixida polo progreso da humanidade, por unha forza superior do mundo enteiro, da que non podemos desvencilhar a Galicia. A primeira finalidade do noso movemento nacional é refacer na historia a siñificación ecuménica da nación galega. Refacer de novo a nosa Patria, equivale a tanto, coma proxeitar sobor dun porvir—dende o presente saturado de verdades novas— o segredo dun pasado xenial. E si Galicia ha de ter ista valorización cultural de persoa diferenciada na Asembleia da humanidade, precisa de contornos que a avalen. Por eso nós colocamos pol-as esquinas do Ar da nosa Terra, as inquedanzas máis grandes dun futuro nacional. Por eso, ollando bén aos ollos normativos, trascendentaes da Europa nova, tecemos con materia galega, un arte universal. Por eso, ante un programa que se afunde, ante unha táctica anacrónica que fracasa, a mocedade galega, que é nosa i é do mundo, anda a burilar cos seus máis grandes entu

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723418.xml Arte novo en Paris, si casi todas ellas están alonxadas da natureza? Si me desen a escoler eu prefiro ser home da miña Terra e máis me ensina un albre que unha escola. Compre facer Arte e non filosofía. Os pintores temos que ir ao pobo como van os músicos. Velahí a nosa canteira*. Indiscutiblemente que é inxusta esta postura daquela época en Castelao. Soio perdonable nel porque é a alma da pintura toda que se produxo despois en Galicia no senso novo e pra o que gardou posteriormente a máisima comprensión. Castelao é coma sustancia super humana que se anuncia cando se fala. É coma un humor de vidro desangrado. É o espírito románico e popular da Terra, as candas das restrevas montesías e a roda dentada das costas, onde as escumas erguen os seus alaridos de auto sacramental. O Drama de Galicia ergueito en perfiles plásticos. Colmeiro, como xa apuntei noutra ocasión, é un pintor barroco, pero un barroco que correspondera a un senso que o medieval tiña do clásico, por volumes a formas e non por formas a volumes. Pode considerarse no plano máis outo da pintura galega de hoxe e cunha riqueza artística, a máis ateigada de posibilidás. Enroitánse os seus cadros por un camiño que puidera estar afillado orixinariamente a unha conceición eslava e definense nun inusitado poder de luz —por eso ollan estes cadros— e nun claro alento de motivos novos e inmorredoiros—por eso tamén falan os seus cadros. Souto que ensaiou todas as formas da moderna pintura, tinxido con ares fortes de universalidade, pensou a maioría dos seus cadros con un senso decorativo cuio perfecto desenrolo ha de ter lugar, necesariamente, en plena arquitectura, sobor dun lenzo de parede, coma decoración mural. E Maside, o pintor de máisima honradez e de moitedume de recursos, facendo estampas, non se deixa vencer pol-as máis audaces e sabrosas solucións do volume no Arte exipcio. É un pintor mural coma Colmeiro e coma Souto e coma Juan Luís, todos os que, teñen asimilado con grande capacitación inspirativa, a verdade do plano e fálannos en puro lenguaje de dimensións. Torres, Seoane, Laxeiro, Virxilio Blanco... NOS entróncanse, tamén, con unha personalidade recia niste afán da Galicia nova de facer o Arte pol-o Arte, en razón de que a pintura se feche en si mesma e faga o que lle día a gana no seu propio mundo, o mundo do plástico, independizado de capacidade pra se trocar en natureza. E si asín non fose, a pintura non existiría, xa que o afeizoado aos oxetos belos, adquiriríaos, mellor que encargar as suas imperfeitas imaxes. E si asi non fora, tamén, si se quixese buscar a maior e máis esaita somellanza antre o ser real e o lenzo artístico, non tería razón de existir o Arte pictórico, o naturalmente cisplicabel era recurrir ao cine e á fotografía. Pero afortunadamente a pintura é o que quere ser, e o que está na propia pintura, na órbita do seu universo. Así o quixeron ollar os nosos pintores dista hora dibuxando os seus contornos internacionais con un matiz nacional de Galicia improntado co-as alocucións máis rexas do noso vivir diferenciado, da nosa realidade dramática e do noso pulo galego. Eu hoxe, ao vir invitado a explicar esta conferencia nunha Bisposición de Arte, tiña os meus receios por non saber sobor de que Arte, diante de que Arte iba a falar. Logo, despois de ademirados detidamente estes cadros, xa non me cabe a máis lixeira dúbida. Atopámonos diante dun pintor de corpo enteiro cuia obra se define por si mesma, sin necesidade de eloxios nin de comentarios ao marxe. Virxilio Blanco é un artista rexo de senso novísimo e de fonda raizame galega. Coma outro pintor xa citado —Carlos Maside— non pinta con pincel, pinta con espátula. O seu galeguismo contrasta a súa obra có noso ambiente, có noso gusto. O seu galeguismo é tan firme e acusado que, aínda traballando lonxe da Terra, eisixelle pra súa obra, o eco familiar distas montanas, e o balbordo salgado do noso mar. A súa modernidade obrigao, por virtude de ter o seu pensamento na cultura autóctona, a traballar pra éla, o que siñifica tanto coma colaborar no seu avance. A súa modernidade, en fin, sométeo á improba tarefa de contribuir a que a nosa pintura día hoxe o paso que definitivamente debe de dar.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723411.xml NÓS «Ay estorninho do avelanal! Quando cantades vós moir'eu; E peno, e d'amores ei mal». «Que coita tamanha ei a soffrer Por amar amigo e non o veers... «Digades filha, mnha filha velida, Porque tardastes na fontana fria? Os amores ei». Em torno de mim, dos versos da minha antiga língua, que eu dizia, estava a Galliza, a sempre a mesma Galliza, a humilde, a encolhida, a religiosa, a resignada Galliza dos ternos diminutivos de Rosalía de Castro: «Airiños, airiños, aires, Airiños da miña terra; Airiños, airiños, aires, Airiños, leváime a ela! Lugar máis hermoso Non houbo n a terra, Q'aquél que eu miraba, Qu'aquél que me dera. Lugar máis hermoso N o mundo n'hachara, Q'aquél de Galicia, Galicia encantada! Galicia frolida! Cal ela ningunha, De froles cuberta, Cuberta de espumas...» Como se misturavam e se completavam e se confundiam totalmente estes versos gallegos e aquelles versos portuguezes: a sua língua e o seu ritmo e o seu pensamento! Porque?... Porque eu as levava commigo —as trovas do Cancioneiro— de volta ao seu país de origem. Era um «reconhecimento». Era um repatriamento. Era uma reintegração. Por alli parece que não passára o Tempo. Os vossos versos de hoje eram os nossos versos de hontem... Galliza... Patria da canção de amor! Ahi nasceu o ritmo do nosso sangue — o sangue gallaico-portuguez — que sabe bater, só elle, com essa enternecedora cadencia. Por ahi reinou, metrificando a vida, a corte poética de el-rei Dom Denis. A poesia era a lei. A canção era a fala do chrono. O Cancioneiro era o thesouro nacional. E o Rei Trovador —que tinha a canção galleciana toda «guayada», as suas serranilhas todas saluçadas de «alalás», porque «O cantar do galleguiño É cantar que nunca acaba, Que começa com l'ailalila Y acaba com l'ailalá...»; que tinha as «leilas», o «eterno lelo», como o chama um provérbio vasconço, que tinha a «morriña gallega», como se dizia em Hespanha—; o Rei Trovador, muito orgulhoso de tudo isso, não invejava o provençal, porque muito bem sentia que «os proençaes sabem muito bem trovar..., mas nam an tal coyta qual eu ei sen par». A «coyta»: o cuitado, a magua, o mal de amor... que é grande bem! Dom Denis descobria assim; e assim definia e fundava a poesia mais poética, o lirismo mais lírico de todas as línguas, de todas as raças e de todos os tempos. Só mesmo a tristeza doce do gallego e a docura triste do português seriam capazes de dar o que faltava —sentimento, alma, coração— à bravura, gentileza e brilho da canção de Provença. E deram. E o endecasyllabo limosino, fundido no «tono» e no «son» da «arte que maior se chama», e cantado ahi onde o logar era amoravel e a gente amorosa, ora encolheu se todo da timidez das que sabem viver de amor, ora todo se alargou da grandeza dos que sabem morrer de amor... Ahi está, minhas senhoras e meus senhores, apenas enunciado um thema: Galliza, Patria da Canção. Por mim, si de mim dependessem as minhas vontades e a minha capacidade, eu o teria exposto e desenvolvido como elle reclama e merece. Mas... a gente depende sempre de todos, de tudo, menos de si mesma. Com os meus agradecimentos pela distinc

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723417.xml NOS res, sin recurrir ao artificio dunha púdica penumbra, sinón asomandose na súa claridade máis sustancial. Pero si a pintura tén por todo o dito unha categoría de prisma universalista e por outra banda debe de resolverse baixo duquél prisma co-a materia do vivir de cada país, con que a compón o artista a él pertscente e por él sentido, que xeito teñen de armoñi zarse entrambos conceitos? Indubidabelmente que é a idea de cultura, dentro da cal o senso do arte atópase com prendido, a que nos ha de dar a solución do problema. E a iden de cultura derivase, coma resultante, da conceición que se teña en col da Patria. E a conveición da Patria resólvese pra mín nunha diferenciación de espritos, cada un dos caes c-ixc a sua autonomía, A súa independencia. A súa vida En relación de correspondencia cós demáis. Ou sexa, a outa e consagrada verdade universal dos nacionalismos. Nacionalismo é a afirmación de toda cousa nada no cerne dun pobo: dos seus costumes, das suas artes, do seu idioma; máis aínda, é progre dir pra ista afirmación cada veguda máis ergueita, máis grande, máis apaixoada. As nacións —como dí Viqueira— son os puntaes verdadeiros da cultura. A humeni dade desfaise en nacións, porque precisa órgaos. As nacións, póis, son órgaos da humanidade con misións que cumprir. A de Galicia chega e por eso rexurde. Veleiquí por qué se armoñizan perfeitisimamente os dous conceitos que citaba denanteriormente e que poden parecer tan disimiles, tanto na pintura coma en calqueira outra manifesta ción do esprito, nacionalismo e universe mo. Nacionalismo e universalismo que se funden nunha mesma impresión de progreso e de aitualidade. En canto á idea do arte, pode afirmarse que en Galicia hai un Arte propio, un Arte galego que tén de perdurar indefeitibelmente ao traveso dos tempos e das innovacións, porque se está sedimentando nun efcitivo progr do mundo, porque os artistas que o compoñen non viven de recetas concedén dolle todo aos gustos do público, sinón que manteñen, pol-a contra, unha trateitoria nova e valente, aínda eispóndose, como na realidade pasa, a que os espritos záfios e aldeáns con unha desconfianza e unha- pri guiza mental verdadeiramente exemprar, a tachen de camelo, cando non con insultos e vergohentos xuicios adversos. Carecemos, nós, dunha auténtica tradición pictórica. O século dazaseis apenas deu pintores A nosa Terra, e os que deu adolecian de falla de releve, sin que patentizasen valor algún. O mesmo ocurríu có seguinte século dazasete. O dazavito comeza a tér certo releve naquel aspeito con Figueroa e Ferro, ántre outros. Despóis, dibuxouse un lixeiro atisbo de soerguemento na época romántica que contouu con Villaamil, ateigado de alentos innovadores e definido nun esprito coo. Logo Avendaño. Mais tarde Carrero, da, Justel, Xoaquín Vaamonde... Pero todos pasaron e non fica déles ningunha lembranza, precisamente, porque na súa obra non latexa a vida do verdadeiro Arte; o mesmo que pasóu con outros pintores que Mes sucederon; o que está ocurrindo con moitos pintores da aitualidade que, por enriba da misión esencial da piatura, buscan ante todo, o efecto moral das suas obras sobor do contemplador. Pero, en troques, contamos hoxe con un núcleo arriscado de valores que persiguen no seu Arte o Arte mesmo, tanto coma un desiño de categorizar o senso e a luz da Terra galega. Tomaremos de exemplo varios nomes. Todos conquiren co-a sua pin tura o desiño que se propoñen. Si os medimos antre sí trabucarémonos fatalmente. «Non hai xeito, dín as matemáticas, de comparar cantidades heteroxéneas». Por outra banda, dinos Goethe, na súa poesía «Modernese»: Cómo se pode comparar Hans van Eyck con Fidias? Eu vos insino que debe esquecerse o un pol-o outro. Si considerdseis sempre un déles ¿poderiase ainda estimalo? Asi é o Arte, así o mundo: cada cousa agrada en virtude das outras cousas. Castelao é o artista de Galicia, consagrado en todol os sensos. Mantén na sua obra unha liña renlista que Me fai plantarse frente a Europa contra o futurismo, nistas conclu sións, do seu Diario: «Eu ben quero ser un artista do meu tempo eisí coma o son da mi ña terra. Mais como aceptar as cousas do

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/11572348.xml GALLIZA, PATRIA DA CANÇÃO Pelas mãos amicíssimas, hispano brasileiras, de Vidal Reis, mando aos intelectuais de Galliza —Patria da nossa língua—a saudação fraternal e a saudade constante dos instantes de emoção que aí vivi, há dois anos. S. Paulo, 16 de Abril, 1935. A muito nobre e benemérita «Sociedad Española de Socorros Mutuos e Instrución», de Santos, quiz que eu viesse redizer aqui as palavras que tive a honra e a ventura de dizer —não faz ainda dois meses— por ocasião do Primeiro Congresso das Sociedades Hispânicas do Estado de São Paulo. E eu quero vêr, nessa ordem quo ora delicadamente cumpro, menos do que uma homenagem a um simples escritor desta mi ha terra, o vosso desejo constante de união mental entre vós mesmos e, simultaneamente, de mais estreita convivência espiritual com a gente minha patria, com quem tão bem colaborais e que tanto vos admira e vos deve. Permitti que eu vos felicite por essa vossa alta intenção que se vae, dia a dia, affirmando em nitida, magnifica realização. Realização que não me surprehende. Realizadores nascestes e o ides sendo constante e superiormente. Eu sei, galegos do Estado de São Paulo, o vosso trabalho abnegado, tenaz e fecundo. Não esmoreceis jamais. Não paraes nunca em ócios mollinhosos. Trazeis no instinto, na memoria do sangue, o gosto ácido da luta e o impeto solto da aventura. Por isso, tão bem vos daes e dissolveis com a gente «bandeirante». Eu sei onde está, eu sei o que faz, eu sei o que vale o meio milhão de almas e musculos galegos espalhados, como sementes optimas, no fertil chão pau lista. Eu sei que, quando a nossa ancia congénita de construção nos leva ao mais longe possivel da nossa gléba, o forte braço galego é sempre o primeiro que se trança e torce ao nosso para formar a corda vigorosa que arrastra para o sertão selvagem o carro triumphal do Progresso. Eu sei que, com o vosso espiritu peninsular de independencia, não sabeis ser apenas colonos, mas vos fazeis logo donos: mas donos que tão legitimamente e amorosamente vos identificaes com a vossa propriedade, que vós é que ficaes sendo propriedade della— e não deixes São Paulo, nunca mais... Tudo isso eu sei. Mas vós não sabeis que eu sei. Porque eu sou apenas um poeta. E os poetas —dizem— não devem «saber»: devem sómente «imaginar»... Mas, meus amigos, antes de ser poeta, eu sou paulista. Paulista, em primeiro logar, antes de tudo Isto é: eu não sou um «poeta paulista»: eu sou um «paulista poeta»... E qualquer paulista que sabe a sua historia, que sabe a sua raça e que sabe a sua terra, ha de, por forca, saber o muito que fizestes pela nossa historia, pela nossa terra; ha-de, por forca, saber que, varando luminosamente toda a nossa historia, enobrecendo a nossa raça, arraigando-se, florindo e frutificando em nossa terra, ha, por exemplo, dentro outros muitos intimamente ligados á grande familia paulista, um nobre nome hispanhól que por

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723412.xml NÓS tissima gentileza desta vossa recepção tão honrosa e tão amiga, pela magnanimidade da vossa tão usada e abusada atenção, ahi vos deixo, entregue, o meu fraco enunciado. Elle é apenas uma idéa: um golpe secco no tubo acústico de crystal da vossa intelligencia e da vossa sensibilidade. Dentro de vós mesmos, o pequeno ruido da minha palavra e do meu pensamento ha de desenvolver-se á vontade, solto, livremente: e ha de ir-se desenrolando, desdobrando, multiplicando, ennovelando, esvoaçando em ondas de reso- nancias longas, lentas, ascencionaes, innumeraveis, multifórmes... Que esse esvoaçar do meu pensamento e da minha palavra tenha, neste instante, para vós, apenas o valor sentimental de recordar, de trazer vos aos olhos e ao espirito uma sombra e um éco da vossa terra distante —vossa terra que tambem é nossa, como esta nossa terra é vossa tambem; que seja uma repercussão, um soluço de longe, como si estivesses ouvindo agora a vossa grande e dolorida Rosa- lía de Castro dizer-vos versos de saudade; como si de lá, daquella terrinha mansinha de airinhos purinhos e camininhos sósinhos nas manhanzinhas rosudinhas; de lá, da vossa singela e torturada Galliza dos *paisanos probes* e das *mozas* de chale debuxa- dos por Castelao, cheios da sua inconsciente e digna *galleguidade*; de lá, onde cantam as *gaitas* e as *pandeiras*,— a vossa gran de e dolorida Rosalia de Castro vos estivesse dizendo, debruçada sobre as aguas bravas e verdes do Cantábrico que vem se espreguiçar e morrer, misturadas ao vosso nobre suór, nas pedras rectas desse cais de Santos que vós ajudastes a fazer: *Si a mar tivera barandas Forate ver o Brasil; Mais a mar non ten barandas, Amor meu, por onde hei d'ir!...* GUILHERME DE ALMEIDA Santos, 13 de abril de 1935. Insertamos hoxe a sentida e mañifica conferencia que en col de *Galliza Pátria da Canção* postulou na cidade de Santos o insigne poeta brasileiro Dr. Guilherme de Almeida. Guilherme de Almeida pertence à gran familia de fala galaico-portuguesa, impu- la en verbas de fonda fraternidade a lembranza lírica dunha época e dun senso de beleza e continuidade de tradición e compaña. Sabe do albre ben plantado na terra nativa pol-o que rube nun maio de ledicia e de vida, todo o sangue poético dunha lingua e dun sentir comuns, e diceo en sinxela conversa de artista. Guilherme de Almeida fillo da civilidade e da rebeldía. Poeta de escumoso estro, tatuou na carne vexetal da sua Terra, runxidos de loita i epitafios de revolución, cantáron- lle nos ouvidos todol-os anceios de sentir a comarca como victima. I en canto insinúa o cerne do martirio faise música patriótica i ergueita a sua sensibilidade terruñeira. Ao saúdo cordial e garimoso do poeta irmán, correspondemos nós coa arela saudosa dun intertroque firme e seréo nos destiños comuns, a que nos conduz a identidade de lingua que é comunión final dun mesmo esprito nos dous pobos.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723413.xml PRESENCIA DE GALICIA NOS VIEIROS DA ARTE NOVA Por Francisco F. del Riego Señoras e señores: Eu non din aínda ningunha conferencia encol dun tema que se ceñise estrictamente a un motivo de Arte, e non tremades, non vou a debutar agora. Teimarei decir cousas que porten o desexo de ser fecundas. Dende logo que non serán cousas novas, sinón mais ben apuntes de lembranzas, e propósitos de aventura cós que infiltrar na vosa concencia, unha confianza serea nos destiños do Arte, e unha viva paixón pol-o porvir de Galicia debatindose nos seus vieiros. Mais que conferencia, dictareivos unha conversa encol de conceitos xa sabidos. E por outra banda ista ergueita Exposición de pinturas atópase de acordo comigo en non ser propicia pra as conferencias. Despois de ter ollado as obras ciquí cispostas nada se pode decir de élas que non o digan elas mesmas. De ista pintura coma de toda pintura auténtica, a min soméllame que soio se pode falar dun xeito que a min se non me alcanza, e pra o que nin me atopo preparado nin disposto: dunha maneira metafísica e con un fondo esprito de sensibilidade e de comprensión, que son mui difíciles de inventariar nistes intres de desacougo e de desvío. Pódese, en efecto, buscar e perseguir o senso plausíbel e posíbel de tal clase ou de toda clase de pintura. Xa sei —direi glosando unhas verbas de Corpus Barga— que quenes falan ben de pintura son os cegos, como son os xordos os que falan ben de música; os cegos ou os xordos, é decir: os críticos. Ti-do do que eu non podo facerme unha auto- OLLADA DESCRIPTIVA É tema fundamental da historia do Arte: estudar o fenómeno da sucesión dos estilos. O demáis, biografías de artistas, identificación de obras, estudo da evolución artística individual, é mero andamiaxe previo. Os conceitos asín teñen de ser eispresión das tendencias que deron forma aos produtos artísticos dunha época; velahi coma non foron outros os que asíñaron axeitadamente, o cerne da tendencia clásica no século dazaseis, coma tamén os da tendencia barroca no dazasete. Nélo radica, cabalmente, o esforzo dos historiadores do Arte que, comprendendo o alcance das tendencias, traballan no descubrimento da motivación, derivada nos produtos que refrexaron. Por eso coinciden a sua maioría, en que diante dunha obra de Arte non abonda nin o hábito cego do coñecedor, nin o sobrechouto dos espritos sensibels. É decir, a obra de Arte, representa algo máis que maestría técnica, como tende a considerala o coñecedor, e algo máis que suxestións emocionais, como se complace en ollala o sensitivo. A obra de Arte, ao decir de Wölfflin, é a concreción dun estilo. Mais, houbo outros

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/11572344.xml 42 NÓS observazóns, e o segundo coas suas eruditas e ben escritas novelas. Da enorme importancia de López Ferreiro na nosa historia literaria, penso escribir longamente noutra ocasión; hoxe vou reducirme a dar unhas notas en col da vida do virtuoso sacerdote, asisado pensador e documentado gramático ourensán. Conozo de estudos sobre él o breve artigo que no intre da sua morte adicoulle Balbin de Unquera no número 18 de Outono de 1881 da «Ilustración Gallega y Asturiana», e o estudo fisiognómico que asegún un retrato, que se garda no Instituto de Ourense, escribeu o meu amigo o intelixente e infatigabel Vicente Risco, no número 15 de Nadal de 1927 da revista galega NÓS. Para este traballo valinme dos datos que fornece o expedente académico que de Saco Arce existe na Universidade de Santiago. Asegún copia da partida de bateo nascéu na freguesía de San Martiño de Alongos, concello de Toén, a unha légoa de Ourense o 8 de Marzal de 1835, e non de 1836 como adoitan dicir moitos que escriberon en col da vida do insigne humanista galego. Nos anos 1846-48 cursou segundo e terceiro de Filosofía no Instituto de Ourense, e nos 1848-50 carto e quinto da devandita Faculdade na Universidade de Santiago. En Outono de 1849 vivía na Carreira do Conde núm. 16 desta cidade. O 5 de Xullo de 1850 recebéu o grado de Bacharel en Filosofía, e no curso seguinte, (1850-51) encetou estudar Teoloxía na nosa Universidade. Os cursos 1851-54 pasounos no Seminario de Ourense, onde aprobóu os tres primeiros anos de Teoloxía e fíxose acreedor ao agarimo do Bispo Lastra Cuesta, mais tarde Cardeal Arcebispo de Valladolid; pero a comienzos do Outono de 1854 voltamos atopalo en Santiago onde prosegue os estudos de Teoloxía ata finar o sétimo curso dela en 1858. O 2 de Outono de 1856 recebéu o grado de Bacharel nesta Faculdade sendo presidente do Tribunal o sabido sacerdote Domingo Cortés, i-en 1858 outiña a Licenciatura con premio extraordinario, lendo no exercicio unha concisa e mui ben pensada disertazón en col da falsedade do Protestantismo, que se conserva engadida ao expediente. Varias das poesías coleccionadas en 1878 e publicadas entón, entre elas unha dedicada ao saudoso Vesteiro Torres, (morto en 1876), foron compostas daquela. No 9 de Nadal de 1858 foi nomeado catedrático interino de Grego do Instituto de Pontevedra, cargo que ocupaba aínda en Nadal de 1862. Por este tempo habíase ordeado de presbítero en Nadal tamén de 1861 i-estudiado o Doctorado de Teoloxía na Universidade de Madrid en 1862. O 29 de Xullo de 1863 foi nomeado Catedrático de Latín e Grego do Instituto de Castellón, e trasladado moi axiña ao de Ourense, substituíndo ao humanista e poeta galego Xosé García Mosquera, dende o 16 de Marzal ata o 13 de

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/11572349.xml NOS si mesmo se qualifica e define: «Bueno»; isto é, «Bom». * * * Ha dois annos, eu estava, extasiadamente, en terras de Galicia. Não foi um puro acaso, não foi um cego destino que para alli me levou. Foi um impulso, talvez inconsciente, instinctivo no momento; mas, depois, consciente, reflectido, proposital. Um desses subitos retornos sobre si mesmo, em que a gente se encontra bruscamente comsigo mesma, estremece e estranha um instante, para logo depois se reconhecer e calmamente se admirar. Corriam os ultimos dias lindos de março de 1933. Era a «Semana Portuguesa de Vigo». Como as aguas doces do Minho, que deslizam entre terras lusas e terras galegas, toda a doce gente portuguesa —e eu com ela— correu para a doce gente galega. Ao transpôr, entre Valença e Tuy, sobre o rio a ponte longa, que não tem apenas um geito material de ponte, «senón de brazos d'hirmans, que d'unha á outra ribeira estreiten as suas mans». enquanto eu me perguntava: «Ter-se-á mesmo acabado Portugal?», já ia ouvindo as commovidas aguas, que são vossas e que são nossas, responderem-me cantando o cantar de um vosso e nosso grande poeta: «Non, non pode ser qu'o Miño, nado en terra galicián, sopare do noso chan o chan d'un povo veciño e, máis que veciño, hirmán». E, guiado por esse ritmo que marcava o andar dos meus pés e dos meus pensamentos, foi que pisei as primeiras pedras de Vigo. E ahi, então, eu vi e comprehendi a irmanação, a identificação total e immediata dos dois povos. E eu tambem entrei logo, e logo me dissolvi no cadinho onde os dois sangues affins se fundiam. Tudo era de um e de outro ao mesmo tempo. O typo physico, os costumes, a lingua —cruzavam se sub- terraneamente, como as raizes, para virem á superficie do só, como os troncos, e separarem-se apparentemente, no céo, como os galhos, as folhas, as flores, os frutos... Uma palavra, então, appareceu, luminossissima, em todos os periódicos, em todos os cartazes, em todos os labios, que me aclarou tudo: «troncalidade». Sim, era a «troncalidade» —o tronco, o que está entre a terra e o céo, o que é união, o que é feixe, o que não é dispersão multipla em innumeraveis raizes, nem esfarellamento aéreo em galharia, folhagem, floração e frutificação. «Troncalidade»... Que magica palavra! Aquillo, alli, a Galliza, era a «troncalidade»: a patria primeira da minha raça; e ainda mais, da minha lingua; e, mais ainda, da minha canção... Lembro-me bem... Quando, num hotel de Vigo —e um hotel que, providencialmente para mim, ficava perto da rua de Curros Henriques—, sobre um primeiro cartão postal, eu escrevi, com a data, o nome «Vigo», a minha penna, toda perdida do vicio bem feio e bem inutil de rimar, quiz, por forca, escrever por baixo a palavra «amigo». «Vigo»— rima que ficou para todo «cantar-de-amigo». Pois si existe até, num nosso cancioneiro, um trovador que se chama Martin de Vigo... E existe até uma «delgada» que se chama «Dona Vigo»: «O anél do meu amigo perdi-o solo verde pino; Porén chor'eu Dona Vigo: E chor'eu bella! Vigo... Perto dalli e naquella lingua se fez o primeiro cantar-de amigo: o primeiro amor que precisou do berço de um verso para, nelle e da sua cadencia de embalo, sorrir sonhando... Perto dalli e naquella lingua compôs Don Sancho I, para que a sua «Ribeirinha» o cantasse, o cantar primeiro que ia trazer ao heróico verso provençal o que a poesia limosina não tinha: amor. «Ay eu coitada como vivo. En gran cuidado por meu amigo Que hei alongado...»

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723416.xml nos. Hai un concepto na sua obra que a define e a enaltece. Iste concepto refréxase nunha alocución verbal sintética: atopar. Velahí unha verba que reasume maravelosamente toda a pintura, en cuia base tén que haber indefeitibelmente a inspiración que atopa, a intuición que adiviña, endexamáis o cerebralismo que busea. «Intento representar o que atopei, non o que busco», decía Picasso. «En Arte as intencións non teñen ningún valor». Belida defensa do automatismo que é, precisamente, adonde hai que ir a buscar a clave da súa pintura. Non ás matemáticas, nin ao psico análise, nin á xeometría. Automatismo, inspiración, intuición; atopar, atopar e atopar constantemente con inusitado estremecimento inspirado.... Eis o segredo de Pablo Picasso que crea co seu pincel animado ininterrumpidamente do imponderábel tremer vital, todo o aspeito dunha época. Aspeito que lle valeu no pensamento de moitos a categoría de farsante, sin que eso fose óbice pra que o Arte por él iniciado chegase a universalizarse, sobre todo nas súas primeiras consecuencias, a crítica da pintura impresionista e da pintura concreta. Ainda máis, a súa propagación chegou até as aplicacións máis práticas da pintura, orixinando éso a súa desvirtuación. Durante muito tempo as xentes non entendían os cadros eispostos nas Eisposicións cubistas, e sin embargo levaban déles a ollada dos cadros cubistas pra incrustala en todol-os xeitos de manifestación luxosa e de arquitectura caseira. Pro nisa victoria tan ben lograda do cubismo contra do impresionismo pictórico, houbo ademais artistas que proclamaron a morte da pintura visual, postulando unha pintura táctil que puidese ser gozada co as puntas dos dedos. Restañouse asín do cadro toda tenrura de coor pra esculpir na tela coma os bós imaxineiros tiñan pintado na escultura. Un día pensouse en suprimir a luz pra que caese o arte tradicional da visión pura, facéndoa moura. Tal teimou facer Rafael Barradas, trocado en verdugo da pintura, en frenético antipapa do Arte. Era cando o poeta buscaba de café en café a imaxe triple, e o pintor remexía en precura da representación táctil.... O suprarealismo, alimenta coma movemento artístico unha tónica que en derradeira instancia sigue o procedemento de outras escolas do ambiente novo: destacar de antre todol-os elementos que xuntos constituen a obra de Arte, un soio —a forma liñeal, ou o volume, ou a coor, ou a metáfora— e soerguelo ao rango de elemento esencial e único. O surrealismo afasta a unha beira os feitos conscientes da elaboración artística, deixando obrar exclusivamente ao inconsciente. Agora que, por unha ironía inexplicábel, é frecuente que se gaben as obras cubistas por certas armufias de coor e unha pintura impresionista por algún acerto de expresión voluminosa. Atal foi a fluencia evolutiva do arte, en razón da súa sinificación vitalizadora. Do cubismo, pode afirmarse que logrou conquistas e expansión porque veu a ser a solución duns cantos problemas esencialmente plásticos e porque se definiu nunha necesidade viva da pintura que se estaba desvirtuando. O cubismo pra Corpus Barga, foi o imperio dos persas na pintura. Picasso, cal Ciro o Grande, fixo imposíbeis as novas emigracións asiáticas, o movemento periódico do Arte en París. Acabouse o carrusel, si continúa o feirado arte pictórico. Inútei ollar xa aos pintores coma naturalistas, impresionistas, feristas, cubistas, expresionistas, avangardistas: non hai máis remedio que volver a ollalos coma pintores. Agora a pintura que estamos vivindo é a que xa sin temor cada artista pode pintar como queira. Estamos en Arte, igual que en todal as cousas vivindo a pulmón pleno a verdade do progreso, sincronizada coa situación dos tempos. Nista hora da música pura, do rascaccos, do avión, da radio, do cine sonoro, das revoluções eistremas, non se podía ficar rezagado labourando en contra da vida do progredir humán i espóndonos a que ise progredir nos arrolase. Precisábase isa aititude do Arte pra que o desprecio das xeneracións vindoiras non criticase o retraso na evolución, e pra que o Arte reflexase esaitamente o sentir da cultura actual revelándose nas suas intimidades máis ocultas, na representación de si mesma pol os propios valo-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723415.xml NOS mo pode ser o primeiro pintor moderno que o derradeiró pintor bizantino. A traieitoria ondulante e viva da pintura nova, estréitase i ensánchase nunha paisaxe heroica, pol-a que, coma rodas en rieles, decorren nomes e feitos, obras e lembranzas. Do Renacimento ficóu resolto o problema de armonizar todol-os elementos da figura. Despois Leonardo veu a conquerir o clarescuro que tiña de lograr seguidamente a súa madurez coa Escola veneciana. Inicianse, logo, as grandes vacilacións do século dazaoito, antre o realismo e o elasicismo. Dubidase antre imitar a Natureza ou imitar ao Arte mesmo. E nises intres de dúbidas e de inquedanzas, de meandros e sinuosidades, xurde un nome, o nome de David. David que aparece revolucionario, dentro do senso evolutivo histórico do Arte, tirando a sua pedra contra o conceito da cultura antiga. Vngres, aspira máis tarde ao clasicismo, pensa en Rafael, pero xa hai nél unha pura inxenuidade. Delacroix ven detrás, colmado dun fervor rebelde, e co-a sua pintura divisionista é un auténtico precursor do impresionismo. Pero o que influie xa dunha maneira defipitiva na falanxe impresionista, é o pintor Monet. Aos poucos instantes, no ano 1874, todol os que compoñían aquela falanxe, orgaizan unha Exposición co as obras de todos. Claude Monet eispón tamén, antre outros, o seu cadro tidoado «Impresión: Sol salinte», e diste cadro xurde o epiteto de «impresionistas» con que os calificóun mediocre crítico de aquela hora, pero que tiña de perdurar, marcando unha época na historia da pintura nova. Do Arte impresionista decia Picasso, contemplando un cadro da súa escola: «Niste cadro hai chuvia, hai albres, hai casas, hai todo menos pintura». I en efecto, que non se pode dar unha definición nin máis cabal nin máis esaita do que aquel Arte significou. Pero aínda houbo alguén que buscando unha correspondencia no filosófico, ao que no artístico o Impresionismo representaba, deliñouno, noutro exemplo de retraso; na chamada Fenomenoloxia. O impresionismo pra os pintores —continúa Euxenio d'Ors— veu a ser o que poderíamos chamar «Declara» ción dos Dereitos do home e do cibdadán» a beneficio disa plebe espíritual constituída polas sensacións fuxitivas, elementos aos que non tiña dado valor o Arte tradicional, namorado non soio do aspeito das cousas sinón do que Poussin chama o seu prospeito, é decir, a sua racioal, legal, tectónica entidade. Pois igual que o Impresionismo fixo co-as sensacións fuxitivas, a Fenomenoloxia teimóu facer, antre os filósofos, co-as puras presentacións de conciencia, cos desvencellados fenómenos, ergueitos por ela, a categoría de oxelos. Por iste xeito de correspondencia antre unha corrente filosófica e outra pictórica, califica o citado autor, a Bonnard de fenomenólogo, dentro da pintura contemporánea, a Cézanne de platónico, e coma vengador sarcástico da Impresión, a Giorgio de Chirico que rexurde contra do Impresionismo, máis que os valores inmarcesibels da eternidade, a morta anéidota do clasicismo. Houbo quince anos máis tarde outro Arte que se denominóu Expresionista e que iba precisamente a erguer un senso contrario ao do que o Arte Impresionista delifiara. Gauguin, van Gogh e algún máis, tremolaron un famoso manifesto en que decían a esencia artística da corrente que postulaban: unha transfiguración da natureza por meio dunha vigorosa simplificación plástica e lineal. Soio ten xustificación artística —declaran— a idea que o artista se fragua das formas e coores das cousas. E néla, cabalmente, radica a entrana do movimento que comportaba o tídoo de oposición, na verba: Expresionismo. Despois, ise movimento esceicional que veu a ser como a táboa de salvación na que se salvaron en ergueita aventura, as esencias incorruptibles da verdadeira pintura: O cubismo. O cubismo que tivo coma pai e coma mentor a Pablo Picasso. Indubidabelmente que non toda a obra pictórica de Picasso é cubista. Hai que mostrarse un pouco reacio en atribuir propósitos a un pintor coma o ilustre malagueño, que é pintor estrictamente e non sabe ser outra cousa, o pintor cecáis por eso máis llotante, máis boiante do seu tempo. Sobor das pinturas de Picasso erguéronse moitedume de teorias; pero él é un dos pintores que teorizaron me

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723422.xml hora habería misa, dixéronme que ás doce. Faltaba pouco mais d'unha hora. Entón fun a Minoriten Platz, pol-o Graben e Kohlmarkt, ruas cheas de gente e autos, con moito comercio, e logo por Herrengasse, desemboquei por un canellón na eirexa dos Minoritas qu'está no meio da praza, outa, esbelta, ojival e toda negra. Precurei o Ministerio, antr'os varios que hai n-aquela praza. Un edificio antigo, grande e neoclásico. Perguntei a unha vella que había no portal —úneca persoa que había en toda a praza— e a vella amostroume unha escaleira. Pol-a escaleira cheguei ao segundo andar, onde m'indicara a vella, a un gran descanso escaro, do que saían moitos corredores coma boca de lobo. Por baixo d'algunhas portas saía luz eléitrica. Todo era vello, escanastrado, cheo de poeira. Pasaron dous empregados con papeis. Sentada n-un sofá curvado de rejilla, había, agardando unha sorte de metrola. Ao lado había unha porta que tiña dous letreiros aos lados; un d'iles dicía: «Ministerialrat Viktor Fadrus». Abordei á metrola. A metrola dixome que tiña que falar co Sr. Fadrus nada mais que vinte minutos (nós contamos por horas, meias horas, quartos de hora e istantiños; os alemás contan por minutos e meios minutos), e que non sabía o tempo qu'alí estaria o Sr. Fadrus. No demais, a metrola era coma todal-as metrolas de todos lados, das que eu coñezo, das que todos coñecemos tantas. Non é somente o sacerdocio; a pedagogía tamén imprime caraute, e a burocracia tamén, coma imos ver així. A metrola e mais eu pasamos a unha ante-saliña pequena, escura e vella, alumeada con luz eléitrica, unha lámpara ruín, das que cand'eu era rapaz chamábamos lucecú, o mais, de cinco bugias nominás. Había dous d'ises almarios oficiñescos que na Hespaña chaman «taquillas», vellos, lisos, negros e feos. Na miña vida vin cousa mais tristeira qu'iste Ministerio onde tod'o é vello e ruín, coma já non se vé nas oficiñas hespañolas. Que horror debe ser vir eiquí á oficina! No despacho do Ministerialrat ouviuse falar alto. Agardamos un pedazo. Por fin, ouviuse que un dos dous que falaban repetía apresa: —Ja, ja, ja... Com'aquil que di que si pra que non lle falen mais, cando ten gana de rematar unha d'estas visitas pelmas da oficiña, dicindo a todo que si pra que se vaian així. Asi foi. Abriuse a porta, surtiu un señor, e quedou tendo man da porta outro outo, moreno, de bigote recortado e vestido gris escuro, que no tipo me lembrou un pouco ao Prof. Gamillscheg. Sen ceibar a port, fixo pasar á metrola, pechou e falaron, coido que menos dos vinte minutos. Eu agardei ali de pé, lembrandome d'unha chen de chefes de negocindo qu'eu coñezo. O Sr. Fadrus imitábase a todos iles, emparentado com'estuba co-iles pol o cárrego, mais que pol-a raza, educación, etc., etc. Tamén a burocracia imprime caraute, coma o magisterio, coma o sacerdocio. Por fin surtiu a metrola, e o Señor dixome qu'entrara. Entreguei á carta que me dera o Dr. Bramm. Eu era d'aquela un galego ao que non faltaba mais qu'o parixguas. O Sr. Fadrus fixome sentar na forma que o fan os alemás nos despachos e oficiñas, e que vou tratar d'espricar. O señor que recibe séntase na sua cadeira de sempre, atrás da mesa. Ao visitante ponlle outra cadeira achegada a un dos lados menores ou cabos da mesa, mais non en posición de se sentar á mesa, senon cara a parede que cadra detrás du Señor que recibe. Quero decir que a cadeira du visitante está de frente á do Señor que recibe, somentes que en lugar d'estar do outro lado da mesa, face a face, está desviada no cabo. D'esta sorte, o visitante áchase sempre n-unha posición inferior, nun dos lados menos honorabeles da mesa, e ainda así, nen xiquera de cara a il, e pol-o tanto sempre un pouco encolhido e domiñado. O Señor que recibe fica atrás da mesa perfeitamente parapetado e defendido, en posición forte. Isto indica unha fina ouservación psicolóxica, que, naturalmente, non lles ven aos alemás da psicología esprimental, cencia barata á qu'iles deron tanto pulo; non, isto é da psicología superior de home de mundo ou de sabio auténtico, d'i-es sa- (continuarase) Imp. NÓS. Rúa do Vilar, 15. Santiago

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723414.xml que, coma Taine, buscaron o Arte na célebre teoria do meio, trocado numa resultante de influencias que determinan os caracteres do seu estilo. En primeiro termo, sitúase a influencia do meio físico, que pode ser a paisaxe ou o carácter do clima, por exemplo. E en defeito, de él, a do meio social, manifestado nos costumes, no estado histórico, na tradición... Wölfflin, superando esta teoría do meio e desexando anovar o pensamento que a orixina, busca a estroita que fai posible o estado emocional nado da contemplación do Arte. Establece un resultado de diferenciación entre, o arte rigoroso que impresiona pol o que é, pol-a súa realidade corpórea; e o Arte pintoresco que influie pol-o que parece, pol a impresión do movimento. Spengler, tamén de acordo co-a sua concepción do mundo, afirma que o estilo trócase nunha especie de sustancia metafísica que se expresa con carácter equivalente nas distintas formas de cada cultura. Pro nós —lonxe de intentos pra sentar doutrina, ou perfilar camiños— sin despreciar suxerencias tan autorizadas coma determinantes de tendencias ou de estilos, pensamos no Arte auténtico prescindindo de remexer nos seus motivos. No Arte de todal-as épocas e de todol-os matices que non é precisamente o que é fermoso nin o que agrada. O gran Arte para min —d'acordo con algúns autores— é o que eleva. As obras mestras de todal-as Artes, agraden ou desagraden, fánnos sentir a forza da elevación. Ó escoitar a Sinfonía Pastoral ou Bach, o ler a Shakespeare ou a Sófocles, o contemplar os cadros de Miguel Angel, ou a pintura de Picasso e de Cézanne conmóvenos e soérgue-nos sempre. Claro que isto pode ser un tema de burla pra os graciosos que surrín do Arie, con ar de superioridade, dende o outo da súa pequenez. Pra os que un cadro do natural vale pol-a «Gioconda»; pra os que un pasodoble algareiro vale por iste vello xordo de Beethoven ou ise compositor sublime de Mozart. Pra os que Delacroix, o único gran talento da pintura romántica francesa, é un pelmazo. Pero eu xa non pensei nunca en dictar unha conferencia encol dun tema coma o que hoxe me ocupa, pra persoas que por adiantado sei teñen de renegar de todo. canto recenda a coorido novo e a tinte de cultura. O arte, e máis concretamente o arte posterior ao mil oitocentos, que se deslizou deica os nosos días sobor dunha paisaxe crúa, iluminada, conmovedora, tén que ser reivindicado e salvado das tropelias con que o analfabetismo o aldraxou, e das contumacias ateigadas de incomprensión con que o deliñaron os seus vexaminadores. Pero quen son ises vexaminadores do arte actual? «Xé realmente uns pobres espíritos que non pertencen a unha fronteira nin a outra. Os que sin se submeter ao espiral das avanzadas, nin aos retorcimentos do progreso, porque teñen diante de si o mármol dun velador, coidan ter a campa do arte novo. E o que teñen tras do propio mármol son os seus propios pés fediondos a colinas e o século da zanove». Non se pode abandonar nin despreciar o sentir dunha corrente anovadora, cando esta corrente vibra ao compaso da época que a despertou. O Renacimento do século quince e o Novecentismo do século vinte teñen ise manifesto valimento, que significa sincronizar o estado de paixón e de azo, da etapa que os fixo xurdir. Así o arte renacentista queimouse de ledicia na renovación de dous vieiros: «A via Careggi de Florencia, encol da que se sentaron as bases da volta a Platón e ao mundo antigo, e a Vía das escavacións, sobor da que desenterraron os amadores de esculturas e moedas, torsos e textos do helenismo, pol-o meio da rica terra romana». Así o Arte de hoxe, dibuxouse en corpo avance no cerne dun soio camiño: a súa propia impotencia pra se trocar en Natureza. Velahi a súa siñificación, a de ser un Arte i-pido. Como a música de hoxe é música ispida. I, en fin, a pintura de hoxe é a pintura máis verídica de toda a historia do Arte, porque nos di a maior verdade que ela pode decirnos, ou sexa, a verdade de si mesma. Brión e outros moitos autores quixeron ver, e de tal xeito o proclamaron, ao primeiro pintor moderno na persoalidade de Giotto. Pero Giotto, situado na mitade dunha encrucillada histórica tan batida por intensas correntes de Arte —bizantinismo, pre-renacentismo, primitivismo xermánico— o mis

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723420.xml NÓS 58 sasmos, o pregón de valores imponderáveis que determine a persistencia no tempo e ao través do espacio, de Galicia. De Galicia, nación na sua política que ten de ser diña, ceibe, idealista e nova. De Galicia, nación na sua cultura que ten de ser fecunda e acuñada coa alma racial pra se fundir, logo, con personalidade propia, baixo do novo crisma: universal. De Galicia, nación na sua poesía, na sua prosa, no seu arte, en fin, que significa tanto coma conquistar o seu avance que, precisamente, por ser auténtico, é vital. Esto non é toleria, nin snobismo. É señoras e señores, o senso verdadeiro da revolución que é preciso operar definitivamente en Galicia, pra constituíla, en consecuencia, no noso propio benestar espiritual e na sua finidade resurrecta e xenial. Eu, sin sairme dos lindeiros do arte, atopo nél, no que trazaron os imaxineiros do noso meieovo, coma niste que se desliza pol os novos camiños e do que é un espoñente real Virxilio Blanco, unha invitación pra volver ao xenio íntimo de Galicia. Unha orde que encerra todo un plan de marcha pra alzar isa imaxe de Patria que arelamos, por enriba de toda a xuventude do mundo. MITTEL EUROPA (Proseguimento de Da Alemaña) por Vicente Risco II VIENA O postre foi melón, uvas e un préxego moi bó. As señoras falaron o que quixeron, e eu calado. Había unha mais nova, fea e repunante qu'a todo lle puña chatas, sobre todo ás persoas de quen falaban. Tiña unha fala fingida que lle saía por un bico estreito qu'ela puña de cú de polo. Era atacante. Fumamos, din as boas noites, e funme deitar. UN DIA D'ENCERRO Durmin moito. Cando m'erguin, precurei a hora e eran as dez. Bulin a presa pra ir a misa na Elisabeth Kirche. Ouvín a de once. A xente cantaba, pero non houbo sermón. Despois da misa pecheime na casa, porque tiña qu'escribir, arranjar os papeis, clasificar as notas, preparar traballo, e isto todo levaba tempo. Estiven sentado á mesa, por fronte ao pátio feo. Ademais, chovía. Chamaron a jantar. As señoras xa eran sete. Á miña beira puxeron unha rapaza nova, nen feia nen bonita, pasadeira, c'un nariz raro, cortado en bisel. Toda queimada do sol, moi acesas as meixelas, o encarnado faguíalle brillar mais os ollos azúes craros. Estaba calada, coma min. As outras falaban. Falaron d'unha coñecida d'elas, qu'acababa de casar. Casara c'un rapaz escritor, de relixión evangélica. A dos anteollos coñecía; a repunante tamén. A repunante falou d'il con acenos de desprecio no bico de cú de polo: si, era escritor, pero moi bohemio, non tiña ningunha sociedade. Eu matinaba pra contra min: quen cho dera a ti, pouco chiste! A vella comentaba póndose no plato compota, en compaña da carne con salsa e croquetas de pataca que nos deron despois da sopa: —Schrifteller! Seméllaba ironizar á conta do escritor. Despois do plato aquil, serviron arroz en dulce. Se non estivera un pouco compauto de máis, estar estaba ben. Por riba tiña unha salsa de chiculate. Velehi está onde fun atopar unha das nosas millores lambiscadas. Veredes que a cociña préstase a un fondo estudo xeográfico e etnográfico; por iso e polo demais, non perdo ocasión de falar d'ela. Despois de jantar, coma non tiña tabaco, fun tomar café n'un café d'eiquí do barric.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/39/392e/392e71a3-a67a-488f-b080-b1d7016dc348/115723410.xml 48 Sim, eu senti e comprehendi ahi a «troncalidá». Nao só da raga, nem só da lingua, mas tambem —e, para mim, principalmente— da poesia. A «troncalidá» da arvore genealogica da nossa puesia. Arvore' nobilissima! Fitha de Reis, ella brotára na Provenca de ha dez seculos, entre oliveiras e laranj 5 e amorciras, e toda abracada das vinhas pejadas do sul do Loire. Das suas raizes aristocraticas, sensiveis e vibráteis, cortaram se laminas seccas e acústicas que se vergaram, finas para o bójo gemente da «mandore», ou se enrola ram, ásperas, para a roda rangente da «vielle». E, da «vielle» e da «mandor poctus-reis, poetas bardes, poctas-senhores, poetas cavalleiros tiraram o «ai» langoroso das «aubades», ou o riso fino das «sirventes». Era o natal da cancio. Era Guillaume de Poitiers dizendo á sua terra, caminho da Palestina, o seu cortado e rouco «Chant d'Adieu»; Ricardo Coracio de Leño, pedindo, com Blondel, do torrefio onde estño captivos, O seu resgate, na Jamentacho cavalheiresca de uma «retrouenge»; Guy, cas-tellfo de Coucy, poeta-cruzado, chorando a sua «dame, compagne et amye» que ficava em Franca; Jean de Brienne, Rei de Jerusalém, e Imperador de Constantinopla, conquistando, numa «pastourelle», uma «pastoure»; era Bertram de Borne, Senhor de Hautefort, no Périgord; Rambaud II] d’Orange, Bernard de Ventadour, Conon de Béthune, Arnaut de Marcuil... Eram todos aquelles grandes gentilhomens de almas bruscas e nomes sombrios que, entre as pedras sombrias e bruscas dos «manoirss da linda Franca, sabiam «la gaye science», e ahi ficavam, pelas primavéras inteiras até ao pri meiro cahir das folhas, a «tourner gentiment des vers» na «langue d’oce de tambor dos «troubadours»... Desceu dahi, dessa Provenca capitosa, do cheiro de amor das suas flóres de laranjeira, do sabor apperitivo das suas olivas, o beijo de bocca pintada das suas amóras quentes, do mósto fresco das suas uvas ácidas pisadas 1 tinas..; desceu dahi uma fina e perfurante raiz da arvore sonóra e alastrou se, estirou se, silenciosa, subterranea, longa, verrumante, furando a rocha fina NOS dos Pyrineus, varando as terras ericadas de Hespanha, para rebentar o solo simples e laborioso da Galliza e ahi respirar, tomar folego, subir no ar em tronco novo e forte. A gléba cra búa. Adubada generosamente de sangues invasores derramados em lutas escuras, ahi vicejava uma lingua abundante, compósita, variegada e versátil. A’ pulychromia, á Mexibilidade, á inquietude. no bulicio, á vivacidade imitativa do latim juntára se a aspereza de tropel das linguas ger mánicas despejadas do Norte brumoso, cm hordas de vándalos, suévos e alunos; e juntára se tambem a languidez cantante da modulada «Igaravia mourisca. Ora, um lyrismo proprio, independente, original, puramente peninsular, nascido das sombras do S:culo XII e fora do influxo provencal, já abi cantava, pelo rhythmo mais velho dessa I ngua, do nosso gullaico portuguez, pela monotonia plangente e repetida do verso «pa: rallelistico», ou, en hespanhól, «cussante». Cantava... «.,,Solo ramo verde frolido Vodas fazen ao meu amigo E choran olhos d'amor. Solo verde frolido ramo Vodas fazen a meu amado E choran olhos d'amor... Canta Era a Galliza, era a Arcadia Catholica, terra de pastoreios, romarias e lavras, com avelanciras, estorninhos, pastoras loucunas, verdes pinos, ribeiros, hermanas, madres e amigos... Ora, era essa mesma Galliza que, ha duis annos, eu pisava religiosamente. Eu ia, de Vigo a Santiago de Composte e de Suntiago á Cruña, por aquella grande horta ejardím plantados de «cruzeiros», de cere jeiras, de salgueiros grossos de elephantiasis, de casues rústicos com os «canastos» ao lado, como «Capellinhas do Santo Pao», onde se guarda o trigo bom abencoado pelo signal da Santa Cruz... la... E do compasso do meu passo por aquella terra santinha de que brotára a cancho de amor, fam desper tando e elevando-se, como herva nova, rhythmos velhos: