Herrera Garrido, Francisca
1869 - 1950
Cargando...
1
Artigos
Archivo filolóxico e etnográfico de Galizia
Ano II Número 6 (1921); p 7-8
Os homes, os feitos, as verbas
Ano II Número 6 (1921); p 17-20
Páxinas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano II Número 6 - 20 agosto 1921
Ano II Número 6
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano II Número 6 - 20 agosto 1921 |
| Lingua | Gallego |
| Notas |
Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descobre máis en:
Quen participou?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
Que outros autores foron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
En que outras publicacións participaron estes autores?
Que materias trata?
Exemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano II Número 6 - 20 agosto 1921 Formato ePub Versión PDF |
Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715319.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NOS
hirmans, polo aspeuto esterior: + hastra pol-a fidalga presentación. á seus distingos, n-o coor do cabelo;
xosgaredes pol-o trax A raza luci
n-a brancura da pel; n-o grandor da man ou do pé: pro como se fosen hirmans, peltearán, vestirán e calzarán d'igual maneira. E inda se
antr'abrimol-a porta do maxín: do cido das nosas n-aqués enxidos, anovados con terras dive. atallecerán as mesmas frores e rescenderán iguales arumes, Os libros de ma ame
vidas,
3remen, orixinariamente escritos en Sueia, son cintilizaciós do sol que quenta, xelreando, tod'á terra. E posto que levamos longa xelra de seriedade ea muller galega ba sorrir n-o pranto, e ha ¢ ar n-as ledicias, como s'a sua vida rezás n-un rosario de risas e bagu llas alternantes, aconguemos un istantiño o noso viaxe pol-a alma da muller galega, e reviremol-a ollada por riba da verdadeira natureza mullereira, tocando as canchas eo pan festa d' ise antroido qu' ofresce a o mundo, un fato d'atoladas revolteiras, que xogan a 08 homes, entoñando a própea diñidade, on tro cindoa por un vofo, de mals, ou de menos. Riamos das sufraxistas ingresas, alumiñando un curazón d' home, no seu endebre peito de muller, Riamos 4’ ise espanta paxaros, qu’ er gue os brazos n- óvese, e se descadrila... e s'o palpades de preto, non é mais qa’ unha máscara armada sobre un menicrequé de tab erie por inal prendidas roupas de mul día... o sopro do bon sentido, espallar armazón, e os paxariños, tranquíos, alimentaranse co' a semente d' amor que Deus permitiu sembrar n-os sucos da vida, e que trataban d'arrebatarlles aqueles fantas mas carnavaleiros. Botemos: botemos a ollada n-ise fogar sen lume: n- ño valdeiro: n-o vivideiro d'unha «sufraxista». S'é solteira... ¡miña almiña de Deus! Xúntanse pecado e penitencia! A teteira ferverá ó morno; pro non busquedes cousa que de preto, ou n-o aleixo, poida albendar os ollos nin o curazón, Dádelle aquí a bi qu'os demanda a vella nal, abandoadiña e tristoira: ás frores que se muschan n-o quinteiro; ás prendas de roupa sen betós: a O polvo, qu'aponsa sobr' os trevellos, con are direitos de vello señorío. Falo da crase media; pois s'a muller dispón de medios pr adiquirir unha hoa e xusta insiñanza, d'esperar é que se libere da praga sufraxista: s' é probe, percisa tempo e ímpetas pra traballar, fora do alcance d'isas bravecidas tolemias. Poñamos a sulra-
iro n-a
a befada
xista ingresa antr' o número de vitimas que fai a neurastenia: según á trato no meu conto «O mal d' hoxe
Coneruyo das anteditas razós, engaduxadas lixeiramente;. que pra estudiala muller de calesqyeira país, n-o respeutive a o seu ser rellxloso, moral, imaxinativo e social, menester ó tomala alí d'onde non-a infruyan as riquezas, limando e abatendo males xermes ou asprosida des de caranutor; Nina aqueloutren traballos e coltas da misérea. Abesullemos, pois, a muller erase median, n-as vilas: + dempois, á derra deira, pra tomar todo acongo etranquileza n-o 'Abogoso estudio que lle compete, deteñámonos n-a analizazón da «nuller mpo, Natureza enxebre qu' amostra sinxelamente todol-os potentes tesouros da sua urdime. Ende chegando a isa albendadora premisa... avalarei un istante dubitadora da potencia do m da miña pruma, ¡Velai deiro estudio da maller
doe
a sprito
o
penetrada c'ós seus doores hirman
que lon ndes, sinto qu'a
d'unha vivindo aden a inxerto o fado aldeán, e que podo decirvos, na miña doutrina da verdá: «Eu as conozo bén, e pédoas ritratar d'alma enteira! Podo espellar a sua, cal 8' este branco papel, gardase, pra elo, as marmuxan tes augas do reguelro. Podo n-o loitar de calqueira dúbida morriñeira, amostrarvos a miña,
s dores sua y miña y-alma l
santa
qu'é «alma aldeana de muller galegas. Pro... tereí eu atrevición pra dispir unha y-alma? Escadasí... ¿Saberel faguelo? As xentes adimi-
rat aun cádro, ou n-unha estauta, a desnudez d'un corpo, so wlforxe o arte n-as suas fl diviñas: pro jay d'aq tronce, corpo e arte! E se tals reparos nos opón a materia: ¿Qué pruma non ccará, medoñenta dinantes de tirarlle a unha má a touce na que envolve o segredo de doces sonroxos, r bidos pola muller, da mesma man dos anxos! Soyo istonces, sentireime cobizosa, Quix qu'a proma d'un Valle-Inclán gulase a miña; ou deseara dibuxal-a muller dos noses campos, con liñas @ iste meu curazón galego.
ores
que deshonesta d'un
A muller galega, n-a vila
aller en Galiza, a cimental d’ iste pazo feiticeiro, que nomamos «milloramento de erases»: é dicir; progre A muller que s'adica a traballos bastos, non pirmitirá xamais, quí os seus fillos medren mesma condición de servo mártire, O caletre astrúciase, pra supril-o diñeiro, S'ela axuda ó seu home n-os oficios máis ruíns, as fillas, deprenderán n-un taller de costura: 08 fillos, farán recadiños n-unba tenda: e mais tarde, s'a sorte n-ds alumiña, emigra rán, n-a rebusca de medios qu'os arreden da fame,
Ay
6a ped
na
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571531.xml
NÓS.
NUM. 6
20 Agosto do 1921
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571532.xml
NÓS
BOLETÍN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ÓRGAO
DA SOCIEDADE GALEGA DE PUBLICACIÓS «NÓS»
DIRECTOR:
Vicente Risco
XERENTE:
Arturo Noguerol
REDACTOR-XEFE:
Xavier Prado (Lameiro)
SEGREDARIO DA REDAUCIÓN:
Xulio Gallego
REDAUTORES:
Ramón Cabanillas, Alfonso R. Castelao, Antón Losada Diéguez, Ramón Otero Pedrayo, Florentino L. Cuevillas, Leuter González Salgado
COLABORADORES:
Telxeira de Pascoaes, Johan Viqueira, Philéas Lebesgue, Leonardo Rodríguez, Antón Villar Ponte, Wenceslao Fernández Flórez, Xaime Quintanilla, Antón Noriega Varela, Gonzalo Abente, Manoel Banet Fontela, Lois Peña Novo, Eladio Rodríguez González, Ernesto Rivera, Marqués de Figueroa, Antón Palacios, Leonardo Coimbra, Amador Villar, Alvaro Cebreiro, Alexandre de Córdova, J. Cervaens Rodríguez, Xulio A. Cuevillas, Victoriano Taibo, Xulio Prieto, Xosé Fernández Martínez, Farruco Lamas, etc., etc.
REDAUCIÓN Y-ADEMINISTRACIÓN
Padre Feixóo, 12
ABONAMENTO
Doce números, na Península.... 6 ptas.
Fóra............................ 15 »
Número sóito, 60 cts. na Península, 1'50 ptas. fóra
Iste boletín non publica mais orixinás que os que foran directamente solicitados pola Dirección. — Tampouco se fai solidario das ideas n-elas emitidas, non sendo des que por non iren firmados, enténdense que son da Redaución.
SUMARIO
Os meus versos. — Ansiedade, por ALEXANDRE DE CÓRDOVA.
Lembranza, por RAMÓN VILLAR PONTE.
Do Padre Feixóo, por PRIMITIVO R. SANJURJO.
Seición Pedagóxica, por VICENTE RISCO.
Archivo filolóxico e etnográfico de Galizia.
A muller galega, por FRANCISCA HERRERA E GARRIDO.
Do néso tempo, por FLORENTINO L. CUEVILLAS.
Os homes, os feitos, as verbas, pola REDAUCIÓN.
Libros.
Revistas e xornaes.
Fóra de testo: Dibujo, por CASTELAO.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715322.xml
DO NOSO TEMPO
O SILENZO DAS MUSAS
AI xa algús anos qu'en periódicos e revistas atópase de vez en vez artigos doídos lamentando a decadencia d'as artes n-istes nósos revoltos días.
Por outro lado as critecas teatrais, as reseñas d'as exposiciós, y-os comentarios que sobre novelas e literatura xeneral aparecen diariamente n-a gran prensa dan casi sempre as mesmas notas esconsoladas. Dramas sin nervio, comedias sin lóxica, pinturas sin vigor, novelas pesadas com-a lousas, versos sin xenio. Y-en total-as manifestacións artísticas y-a pesar do vasto da produción, igual falta de vida e de fortaleza o mesmo decaer morredizo, a mesma sensación a valiero y-a mol.
E non digamos qu'as condiciós dos tempos non son axeitadas pr'o desenvolvemento das artes. Vilas grandes e poboadas com'a nación, o dinhero espallado d'abondo por mais sempre abertas pra gastalo, gusto pol-o luxo e pol-o bóo vivir, mercados san extensos qu'abarcan o mundo inteiro e por riba d'isto todol-os principios e total-as ideas en crisis co-as fumaradas y-o estrondo d'unha guerra chea d'horror atrás y-a sanguiñenta aurora d'unha revolución por diante. Con bastante menos e por bastante menos, escribiu Milton, pintou Leonardo y-esculpiu Miguel Anxel. Porque sempre n-os momentos critecos da humanidade cando tivo lugar unha gran transformación n-o seu esprito e n-as suas creencias as musas cantaron máis alto e sopraron n-as mentes dos filósofos, fixeron sair rimas dos corazós dos poetas, guiaron a man que leva o buril ou que manexa o pincel.
Cand'o budhismo exaltou a calma fonda da India, cando entr' os mirtos da Atica e sobre das augas do Exeo os gregos loitaron pra salvar o Occidente, cando trunfou Roma, ó predicar Lutero, ó falar Mirabeau as artes axudaron a-os rebeldes, defenderon a-os caídos, foron a veces unha bandeira pra loita e sempre un arma que golpeaba e feria ou un escudo que amparaba e protexia. Y-agora n-iste argullar d'un mundo que fai auga entr as emociós do pasado y-as inquietudes do porvir as musas calan ou cantan tan baixo que casi non ouvimos as suas voces.
Y-en non creo qu'iste silencio das musas seja provocado por unha casi total ausencia de x-
nios ou por un rebaixamento xeneral dos talentos artísticos. Non. A causa hay que buscala n-o público, n-a indiferenza, n-o tope da atención que a sociedade dos nósos tempos presta ás cousas do arte. A xente compra as obras dos líricos, acode a o teatro, val ás exposiciós, pro fai todo isto sin fe e sin antusiasmo n-o mesmo estado d'esprito con qu'os paganos do tempo de Sim iban a-os tempos dos dioses e o ideal perdido y-o corazón valeiro.
Comparade a nósa época con outras que xa pasaron; c'os lumiosos días da Provenza en que ser poeta era solo todo y-en qu'os bos cavaleiros que voltaban de pelexar c'os mouros deixaban c'a sua mau farta de fender testas de infiés cantar a o sol y-o ar da sua terra y-os belos ollos y-os brancos dentes da sua amada, y-os anos do reinado de Lais XIV n-os que Scarron soilo por ser poeta rubiu tan alto que deixou a sua viuda en condiciós de poder ascender da mau do Rei ás gradas do trono da Francia. E n-a Inglaterra d'Ana Stuard en qu'os graves ministros da máis mirada das naciós honrabanse aparecendo n-íntima amistad c'os poetas do seu tempo. E n-o 1830 cando crásicos e románticos audaban a paus e batíanse en duelo en todal-as grandes villas d'a Europa por causa d'un verso ou d'una comedia. E ainda n-os tempos d'onte cando escribían Zola e Echegaray e pintaba Degas ¿quén non recorda aquelas discusiós interminables sobre o realismo y-o impresionismo?
Acordome ben de que sendo neno iba algunhas veces levado por un vello parente a unha tertulia que se reunía n-o casino da vila en que nacin y-acórdome ben do qu'aqueles persoados señores poseídos todos iles dos demos asoballantes d'a caciqueria local facían casi sempre un paréntesis n-as suas pláticas políticas pra falar apaisoadamente d'un coadro ou d'un libro.
E ¿quén fala agora fora dos profesionás, d'istas cousas que de día en día perden a importancia y-o intrés?
¿Quén vería de se quital-a vida ou de se meter a ladrón como fixeron moitos mozos do tempo de Goethe e de Schiller soilo por ler o Werter ou por haber asistido a unha representación dos Bandidos? ¿Quén sería levado hastra o heroísmo pol-as estrofas d'un canto com'os gregos de Tirteo?
Naide, seguramente naide. Por qu'as artes qu'unhas veces recollen e dan forma ás aspira 63 da humanidade y-outras descubren e pofen á vista horizontes nóvos e provocan n-os espritos nóvas inquietudes e deseios, precisan 1 inquietude: nten en xerme n-os corazós ou tefian esistenza n-a concencia d'os homes.
Y-agora n-istes días en qu'as relixiós perdéron a sua fecunda agresividade caídas pra se
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571538.xml
non, e de pronto, rompendo a monotonía da escea, berrou o máis vello:
—Vimos eiquí pol-a tua crebada inspiración. Somos no Ceo, os únecos representantes d’unha raza remota e xa perdida, d’unha raza mista d’homes e de cabalos que fixo valentes fazañas moito tempo atrás do que siñalan as estorias; fumos unha raza criada así pol-a lei da evolución humana coma foron os homes-paxaros que retratou Aristófanes, coma foron os homes asdos de Platón, coma foron os homes-peixes, fillos d’Oannes que deron leis n-a Mesopotamia prearcaica, coma foron os homes-tortugas, o Matsyávatara dos Indios, coma foron os homes-monos do Ramayana, coma foron...
O P. Feixóo ó escoitar o troupel de frases d’aquela presentación estraña, il, que nada tiña de misteco, ocurríuselle tomar unha autitude suprema, e fixo o siñal da cruz, coa que levaba n-os hábitos. Mais o Centauro saxitario ergueu máis a vos com’ un estremecemento das edades, e dixo:
—Non pode ise siñal conóseco, porque é da nósa mesma natureza; esa cruz é universal e coñecida de todol-os pobos da Antiguidade máis vella; esa cruz vai con todos, está con todos e non se pode empregar contra ningún, porque a levamos n-a y-alma os homes, as bestas y-os dioses, y-en nós é doble, porque pertence ó humano que temos y-ó cuadrúpedo que se nos xunta. Todol-os seres de que falei y-outros de que non falo por medo de penetrar n-o claustro materno da humanidade, existiron por miles de séculos. Vós, e toda a estoria coñecida sodes apenas nados e non sabedes nada de nada. Que sabes ti, home sabio, dos segredos desinidos da Intelixencia Úneca? Non ademites que Nabucodonosor foi transformado en besta? Pois, por qué as máis vellas razas non poideron ser trocadas en monstros pol-os seus pecados? Quén che dí qu’esto non poda ser n-a orde da diviña sabencia? Quen-o pode negar tamén n-a orde da evolución humana, cando o feto, denantes de ser neno, pasa por todol-os estados d’animais terrestres n-as suas ordes respectivas? Quen poderá dudar de qu’esto non sexa un atavismo do antigo, coma foron os homes chamados monstros e prodigium pol-o vello Direito Romano? Quen che dí cales foron as diferentes e variadas combinacións que Dios inspirou á Natureza, pra poder formar perfeuta esta máquina do home nobre? E podendo ser esto así, coma t’estrevi ches a decir, o mesmo qu’un Voltaire de máis ou menos, que non tiñamos nen tiveramos nunca existencia real, qu’os homes da Tesalia, a primeira vez que viron xente da nósa raza, pensa-
ron qu’eran xinetes d’acabalo, e porque nunca tal viran, maxinaron, según ti, que foran Centauros? Qu’idea pensas ti que tiveran os tesaliaus da perspectiva plástica e da xeometría, pr’ademetiren pol-os seus ollos somellante ausurdo, iles que levaban en sí coma todol-os pobos ditosos e diviños da Hélada, a xestación d’unha arte armoniosa e non superada? Coma t’estreviches a estampar no teu Teatro crítico taes enormidades, e non deches á reflexión o qu’entregaches a un resabio de catolicismo pétrico? Como...
Mais o P. Feixóo afogábase, esmagado por aquela realidade de xustas retesías, e non sabendo coma responder d’un pulo, e coa serenidade de xuizo que tiña por costume, a soberbia satánica da súa cogulla, veu sairlle ó paso, abrindo máis ant’ill y-aquiles seres pantástecos a distancia qu’os arredaba, dixo:
—Os meus escritos non se poden discutir, en virtud do Real decreto do meu Señor El-Rei Don Fernando VI.
Y-entón, o Centauro austral, que por razón de linaxe non tiña a nobre fala de Quiron, o pai de Meiciña, replicou:
—Si loubas ós Borbóns, non és dino da tua sabencia. Ti non comprendiches a ironía que sai das suas narices estórecas, e com’elas adiantan en progresión xeométrica das dinastías, o mesmo qu’os costumes licenciosos, según é sona...
Mais o saxitario Quiron atallouno, e dixo:
—Mira pr’ésa pluma que tés cravada n-o sayal, e mira ben que non é da estirpe das que ti empregas. Doucha pra qu’escribas d’eiquí adiante co-ela. Arrinqueilla ó Cisne xupit uma de grandes poetas e de sabios coma ti. Non está ben qu’escribas con pluma d’ave coma as do galo, que cantou n-a negación de Pedro; esa é pluma de critecos de pouca outara, e máis alnda pra xente de curia, que leva sempre a mentira n-os beizos. E que se non t’esque que n-o Ceo hai máis homes d’acabalo qu’os que ves eiquí n-iste instante, e que non está elí soilo o Santo Apóstol que vinde de cantar n-as Vísperas d’iste serán.
A escuridade do templo era xa tanta qu’a brancura dos diviños Centauros facía un raro visaxe de calixeiro de vran, somellante ó brilo zodiacal das pirmeiras horas nouturnas n-a quentura da canícula. E un ruído com’un trono y-un troutar armonioso perdeuse bruando, pirmeiro n-as táboas e logo n-as pedras. Y-o Padre Feixóo vía n-os seus desvañecementos, a brancura do miragre compostelán, n-unha atmósfera.
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157153&posicion=18
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715324.xml
18
micilio social estuveron póstas n-os balcós colgaduras de loito.
Además, o xornal *El Diario de Orense* puxo á disposición dos nósos irmáns as súas páxinas e fíxose un número extraordinario co-as máis autorizadas firmas do nazonalismo ourensán.
O homenaxe, homilde d'abondo, coidamos que será o primeiro paso que dan os grupos nazonalistas pra instituír n-iste día a festa intema das Irmandades, xa que foi Rosalía a eisaltadora da Terra, a que fixo latexar as primeiras arelas de redenzón n-o peito dos «bós e xenerosos».
**O DÍA DE GALIZA**
Tamén o 25 d'ise mesmo mes, festividade do nósos patrón San Xago, celebrouse'en toda a nós Terra o día da Patrea Galega. N-ista capital, n-o domicilio da *Mocedá Galeguista*, izouse a bandeira galega e a petición d'isa entidade puxéronse bandeiras n-algunhas sociedades.
N-o concerto que deu a banda municipal n-a Lameda tocouse programa somentes galego.
Poron moital-as tarxetas postais e telegramas que se puxeron n-ista cidade saudando a entidade e particulares n-o Día da Terra.
A igual que n-Ourense o Día de Galiza celebrouse n-as catro capitais galegas e pobos importantes, ficando xa consagrado d'un xeito definitivo com' o Día da nós Raza.
**«NÓS» N-O CARBALLIÑO**
O día 24 tivo lugar a inauguranza do Asilo que fundaron no seu pobo do Carballiño os irmáns Prieto, e púxose a primeira pedra do moimento qu'en dita vila s erguerá en honor dos fundadores. O capital donado pra soster o Asilo, produce unha renta anual de 65.000 pesetas, qu'ascenderá a 80.000 así que acabe o usufruto instituído por D. Severino Prieto Pereira n-o seu testamento. O patronato do Asilo está constituído pol-o Bispo d'Ourense, pol-o Alcalde do Carballiño, pol-o Arcipreste do distrito e pol-os irmáns D. Leandro e Frai Xan María Prieto Pereira.
Con motivo de dita inauguranza, oficiou de Pontifical o Bispo de Lugo Ilmo. Frai Prácido Anxel Rei Lemos, o que n-a plática que pronunció, alusiva ó auto, manifestou que «n-a son solidarias as partes qu'a compoñen» revelando d' iste xeito ter unha visión «modernísima do direito de propiedade».
**GALICIA Y EL REINO DE LOS SUEVOS**
por o Dr. D. Marcelo Macías
*Ourense, 1921*
Co' iste home eminente y-eixemprar, Galiza inteira ten contraída un débeda de gratidude, débeda qu'o pobo d'Ourense precarou pol-a sua parte ir principiando a faguer paga.
D. Marcelo Macías quer recabar pra si com' unha honra o ser galego, quer qu'o teñamos por nósos, y-homildosamentes aduce pra elo razós estóricas, d' esas que sontentes poden con vencer ós erudi tos, cando non precisaba nada d' eso. Quen coma il consagron a Galiza todo o seu esforzo y-o sen xenio, quen coma il esaltou as glorias d'esta Terra e n-ela realizou un labore d'investigador, d'escritor e de mestre que deixa atrás de sí fonda siñal n-os espíritos dos estudosos, pensamos nós que pra ser tido e querido coma galego nos nósos corazóns, e mais tamén n-o corazón segredo da Nai Terra, non precisa ter nacido n-a capital d'un dos tres conventos xurídecos da Galiza Romana. Non, D. Marcelo Macías conquistou a galega por merecementos que moi poucos galegos de nacemento poden contar no seu haber. Té hoxe unha das máis lexítimas e das máis asentadas glorias da nós Terra.
Non imos encarecer agora nin tan xiquera a contribución do Dr. Macías á Estoria de Galiza. Ela é tan considerable que ben merece un estudo especial. Non é o sen lugar tampouco, unha sinxela nota bibliográfica.
Este libriño, que non chega a cen páxinas, contén, admirablemente esposto y-escarecido por unha crítica sabia e rigorosa, todo o que se sabe tocantes á época dos Suevos n-a Galiza; todo o que se pode sacar das dúas fontes únicas que fican d' entón: o *Cronicón* d'Idacio, y-a *Estoria dos Suevos* de San Isidoro de Sevilla, fontes qu'o Dr. Macías ilustra cos seus fondos coñecementos epigráficos e numismáticos e coa sua grande erudición clásica.
Con que tivéramos sobor de cada unha das fontes antigas da nós Estoria un libriño coma iste, teríamos feito o principal pr' ó coñecemento do pasado da nós Terra.
Insiste o Dr. Macías n-un punto moi discutido: o do divorcio y-a enemistade qu'existiu sempre antre os invasores Suevos y-a poboación galega. Tocantes a isto, habría que ter en conta as razós relixiosas que é escribir movían igual a Idacio que a San Isidoro, y-además, compre fixarse en qu' isto non s' opón á influencia étnica, lingüística e folk-lórica dos Suevos na nós Terra, aparte das intencións patrióticas que disculpan a denominación de *Suevia* empregada por algúns defensores de nazonalidade galega.
Un punto de grande intrés é somentes aludido n-o estudo do Dr. Macías, pois está fora do seu oxeto: a estoria do Priscilianismo, qu'agarda outro estudo pol-o xeito do dos Suevos. Os escritos de Prisciliano atopados y-estudados fai pouco n-Alemaña, aínda se non popularizaron antre nós. Si o Dr. Macías se decidira a emprender iste estudo, a Estoria de Galiza teria dado outro paso considerable.
**ILDARIBAL.—SOTA EL CEL DE PARIS.—L' ADOLESCENT. —CONTES FATIDICS. —A LA DERIVA, por Alfons Maseras.**
Coñeciamos xa fai tempo a iste brillante escritor catalán. Foi aló, n-os tempos derradeiros do modernismo, que non deixou de tel-a sua fase catalana, e logo despois n-o magazine hispanoamericano *Mundial* que publicaron en París os irmáns Guido, baixo da dirección de Rubén Darío, y-os *Contes fatidics*, un dos libros qu'agora tén a xentileza de nos ofercer Alfons Maseras, lémbrannos bén as cousas d'il qu'eli tiñamos.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715323.xml
NOS nunca erguer as ideias de liberdade e de xusticia universal qu'encheron o século derradeiro, imperante e praticada a filosofia d'aución forte, dura e brava pra conquistar somente o ouro y-o poder, tendo por ideal coletivo un ideal de melhoramento material, enast morta a esperança da prefeição moral, os homes non poden ouvir o canto das musas que falam con parolas que n-o entenden, ou que si se poñen ó ser da vida son como ela grises e chaizas.
Un meu amigo, home de vasto talento e vasta cultura con quen eu falaba d'estas cousas, declame fundado n-a importancia que van collendo entre nós a danza y-as artes decorativas d'unha evolución retrospectiva do gosto artístico que cecais voltaria así as primitivas manifestações do ritmo e da cor.
Ogallá sea así pero eu creo qu'os públicos qu'enchen os teatros onde os bailarís d'hoxe danzan as suas pantomimas van ali soilo polo pracer dos ollos e dos oídos. Van buscar un instante d'esquecemento, a deixar qu'o espírito folgue, non u facelo entrar n-a alma do espectáculo pra que con ela vibre e chore e ría e trema.
Non, non busquemos nos nósos días qu'os homes queden encadeudos cos cantos das musas; crebou o fío qu' as levaba hastra o seu curazón e xa non poden chegar a il.
Pra encher o sentimento de patria, tineco que misturado con baixos intereses e baixas paixões vive entre nós como soilo ideal basta un pedestre ou un equipo de base-ball.
E verdadeiramente pra os nósos tempos hay d'abondo.
Florentino L. Cuevillas
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
O NAZONALISMO N-AMERECA
Ônha xuntanza da «Mocedá Galeguista» d'Onrense assistiu o ilustre pedagogo, enxebre galego e querido amigo nóso, D. Inacio Ares de Parga, o que coma embaixador espiritual de todol-os galegos residentes n-a República Arxentina, que pensan e sinten en galego e se interessan polo desenrolo das forzas imanentes da Raza, manifestaron o agarimo con que son acollidas as novas do labor dos que arelamos que Galiza sexa outra sen deixar de ser galega, ofrecéndonos, desde logo, a sua completa axuda.
Moito nos prace o ver qu'alén do mar hai homes que pensan do mesmo xeito dos que teñen xurado ser dos «bós e xenerosos», e non se deixan engaiolar polos farsantes regionalistas sanos y bien entendidos autores da crasificação: caciques buenos y caciques malos, que esprotan o falso hispanismo das aves de rapina y-o «mal du pays» dos analfabetos con letras.
A SAGA DO CABALEIRO DO SAN GRAAL
É o derradeiro poema do nóso compañeiro e irman Ramón Cabanillas, qu'o leen n-a inauguración da Sección de Literatura y-Historia do Ateneo de Vigo, da que é o Presidente. O que co-este sinxelo e manitico poema, verdadeira saga galega, ven facer o Poeta da Raza, foi recabar pra nós a gloria do Graal, erguido ó ceo n-o cume do Monte Cebreiro, verdadeiro Monsalvato da lenda, e remachal-o nóso entronque, perdido dend'o tempo dos Canzonciros e dos Romances vellos, co-as tradições céltigas da Táboa Redonda que nos pertencen de direito. Nin guén con máis títulos que quen levou máis outo o clamor da Terra Asoballada, podería entrar com'oficiante n-o Templo augusto qu' erguera Xosé d'Arimatheia, o Templo onde San Graal agarda a chegada d'un prometido Perceval que siga o camiño que n-a saga do Cabanillas leva Sir Galahad.
O tranfo do nóso irman foi imenso. A sorpresa y-o encanto d' aquela evocación feria fondamente os espíritos dos qu' escoitaron a saga que viu a comover n-iles o sentimento de galeguismo ascestral que todos levan n-a alma.
PRIMITIVO R. SANJURJO
Achase antre nós por pouco tempo, o máis discutido dos escritores galegos. Primitivo R. Sanjurjo, que é un caso flagrante d'arredismo individual, chegou pol-os seus merecimentos a desempeñar unha cadeira de Literatura hespañola do século xix n-a Universidade d'Ithaca (New-York, E. U. d' A.). O autor soado de Las Mesetas Ideales, que soupo levar xeniulmentes á esten, na sua traxedia inédita La Princesa Legudía, un celtismo d'ensono da Ar mórica irmá, que latexaba nos Queixumes das Pinas do bardo Pondal, y agora volve rexurdir n-as novas producións do Cabanillas, non podía por menos senon contribuir á nósa obra galezuizante, cedendo a NOS as primicias d'un libro único e cheo de sorpresas que tén composto.
Sanjurjo é ademais pra todos nós un eixemplo vivo de persistencia, de fe n-as propias forzas, e n-as propias concepcións estéticas, sin a máis pequena concesión á estética da época nin do ambiente. Sanjurjo non é somente un gran caraute intelectual, senon un gran caraute moral. Reciba o nóso homaxe fraterno.
XXXVI ANIVERSARIO DA MORTE DE ROSALÍA DE CASTRO
O día 15 do mes de Xullo celebrouse o XXXVI aniversario da morte da nósa Rosalía.
N-Ourense a «Mocedá Galeguista» tivo-lhe unha misa e responso pol-a sun y-alma. N-o do-
https://biblioteca.galiciana.gal/gl/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157153&posicion=17
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571535.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ÓRGÃO DA SOCIEDADE GALEGA DE PUBLICACIÓS “NÓS,”
Ano II Ourense 20 de Agosto 1921 Núm. 6
OS MEUS VERSOS
Curvado sobre o peito como flor,
Que á sombra estiolasse... eu fico a vér
Se encontro um grande verso, pra dizer
A graça espiritual do nôso amór.
Assim curvado, em íntimo fervór,
Eu régo ás Coisas soubos e desejos,
E memóro os teus lábios e os meus beijos,
E os seios teus arfando de Temór...
Entáo tu vens de manso e póes-te a lér
Os versos — onde ha a ansia de morrer
Beijando a tua bóca de paixáo!
Fitas-me triste... e numa voz suave,
— Que é aroma de flór ou canto d' ave—
Ainda perguntas, linda, pra quem sáo!
ANSIEDADE
Esta enorme ansiedade de te vér,
Que tão longo me faz o tempo bréve...
Esta séde indizivel de querér
Nos meus braços febris teu Corpo léve...
Esta séde que sinto de dizer
Quanto amór o teu grande amór me déve...
E em teus redondos seios de mulher
Cantar, um beijo, o sonho que se teve...
Leva-me a errar pelas estradas fóra.
Absorto na grandesa d' essa Hora
Em que, mais uma vez, nos abracémos!
E na altura febril do meu Desejo
Recordo a nóssa vida, beijo a beijo...
— A Vida ardente, que já nós vivémos!
ALEXANDRE DE CÓRDOVA
Porto.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715314.xml
adormixada, oisense as layadas d'isas miserentas almiñas desceibadas: chega ás nosas o bico con qu'os anxos mercan nosa pregaria, depoñéndoa n-o tormentoso sofrir das afrixidas! Non é medo, non: non é espanecemento, o que erava n-o chan a o correntoso rapaz, e o fai tirala monteira, louando ó Diviño Nostr' Amo. Hay n-a rizosa prata dos nosos ríos, cand'o sol a argila e remexe, o vidro d'unha fiestra da Groria! E se nosa Iñoranza soupera liir n-o universal concerto, nos perdecataríamos das testas variablidás con que n-ista nosa terra benedecida, entéanse louanzas a Deus, por ars, paxaros e frores!
Pois de que culpamos á muller galega, s'a sua superstición, a que lega ós seus fillos non é d'ela! É o tempero da natureza mesma: é o balbordo do mar, bravecido: o layo dolioso da campán: o berro da pega: o bruar das ovellas fuxidas: o chasquido da pintiga sobr'as caídas follas marelas e muschas, é o rechoncheo do merlo, agachado n-o suco da restreval
Non é falta d'enseño, non: tampouco se pode definir por aquelontramento do cerebro n-a concencia das imaxes. É que sopra sobr'as nosas testas a vafada, fondamente sentida, do sobrenatural. Y-eu, c'o fundo da miña cumprida devoción, e o pequecho, mais razonado enseño, que debo a pais e maestros, sinto, ó cruzar un pinar envolto en sombras... o falacio d'isas sombras mesmas, agarimándome, ou a xeiras, poñéndome medo, como s'o curazón batese c'o bater dos seus arbores: como s'as longas charamelas tecérano e lle deran o sangue das suas veas, e o sentir dos seus sentires!
¡Probe xente montañesa, que vé sobr'os brancos e retortos camiños, o cortexo do seu enterro, sen que nel falten calxa, cregos nin luces! ...Non falta de fé, non! Antes, afervoar de fé, sen rumbo; e riqueza, imita riqueza imaxinativa! S'a pasar por diante do muro que guarda os despoxos sagrados dos seus mortos, cea e avala, non acerta c'o sentimento que l'imprime aquel bimbión: coida qu'as almas sofrentes a chaman, en demanda de restitucións: pro non atina qu'o fervor da sua: o seu degaro de Groria, que quixera vínculo própeo, pra espallalo, repartindoo con increíbel xenerosidade, firme n-a sua chola, pantasmas de nevada brancura, que poidéramos chamar: «Grandezas espirituais d'unha y-alma, atraíndose penas e dolores alleos, c'o azo de darlles consolo e remedio». ¡Sempre a fé en abogosa loita c'os apagos fosforescentes do desvarío místico, e a sede, alteirosa, de verdades mal concebidas.
Soyo eu Galiza, mixtura a muller, proba e
sacrifice; e a demandar a Deus pol-o que mais percisa, dí: «¡Dádeme, Siñor, qu'en corresponderei, n-a medida das miñas forzas!» Y-esa muller, toparédela mañán, lonxe, moi lonxe do seu fogar: vestindo un santo hábeto: luscindo as cunchas, e o vistoso pau da peregriña: correndo montes, e salvando regatos, con sangue n-os pés descalzos, e risas doces n-os beizos, que cantan. A sua nai: o sen fillo, aleáronse do mal que sofrían; y-ela vai cumprir con Nostr' Amo: vai levarlle os crechos bucres, que facían da sua testa, unha testa de reina! Ou ben, unha cacholiña: un brazo: unha mau, de cera. A pan e auga... oito, dez, vinte légoas!
¡Os acoitados, que non creedes! Védea chegar, cabo á Virxen! Védea bicar, debruzada, os anegrecidos peíños do Cristo millagroso! Mirad'os seus ollos asolagados en luz! ¡Vosa vida trocaríades pol-o santo dozor da sua sonrisa! Famenta e cansa... ¡Pro ditosa! Erga o dedo aquel de vosoutros que poda berrar outro tanto!
Seus fillos levan, pendurados n-as mauciñas, toda crás de contra agoiros; pro seu curazón lles chama «cruces». Por riba das trasnadas do demo, vé a Deus tremando dos fillos d'ela que tamén o son seus! Cicáis con mais muxicas de esprendosa fé, qu'as mulleres de outras rexións, busca; inquire; e furando c'os seus ollos por antr'as estrelas lumiosas, é a través dos nosos Árbores, maxestosos e xiguntes, rumialle o seu curazón qu'as envexas e os mal-quereres do mundo, percisan contra tósego; e son, n-a nosa vida, a fegura ou filiación do turdio trasno. Todo adiqulre n-ela: n-os seus sentimentos, un altor, rexo: as suas risas, son música feiticeira: os seus layos de dór, berran, cal se quixesen chegar haste’ as entranas da nai-natureza. As suas supersticións, son, soyo, un desbordamento, que tornaria ó seu leito s'houbese de ser sábeamente estudiado e dirixido por aqueles a quen estes facedillos competen. Tempos houbo en que pra cimentar unha creenza, fundábase unha nova superstición. A cultura do xardifeiro spritual que tén ó seu cargo istas frores santas, ha leval-o anovo a modiño: porque n-o terreo da sua concencia relixiosa, danse a man as mais outas creación poéticas, c'os pequenos desvaríos da avaladiza razón: non s' arrinquen, a un tempo, grau e cizañas, fitando os curazós ispidos de quentor e d' arames. N-os seus vellos decires, quedan sempre os argueiros ou sementos d' unha santa creenza. En sintin brincar as bágoas dend' a cerma do curazón a os ollos, ouvindo istas falas de consolación, dirixidas a unha nai, poucos días dimpois de lle morrer un pequechiño:
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715327.xml
AGUAS MINERO-MEDICINALES
BICARBONATADO-SÓDICAS
MONDARIZ
NOS
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571533.xml
NOS
MANUEL SEOANE
AXENCIA DE FERROCARRILES
Madeiras labradas de todas clases -: -: -: Mércanse APEAS pra minas
Ponte Mayor - OURENSE
SAMANIEGO ♦ FOTÓGRAFO DE MODA
Luis Espada, núm. 13 - OURENSE
SERANTES E COMPAÑÍA
FARINAS E COLONIAS
Ponte Mayor y-Ourense
Gran Café “ROYALTY,” ♦ BÓ SERVIZO : CAFÉ E LICORES DAS MILLORÉS CLASES
Depósito da excelente Sidra “REINA DE ASTURIAS,”
PRECIOS BAIXOS POR PARTIDAS DENDE CINCO CAIXAS ADIANTE
NEUMATICOS “MICHELÍN,” SEMPRE ACABADOS DE FABRICARE
GASOLINA • LUBRIFICANTES
Depósito oficial: ALFONSO ABEIJON - Ponte Mayor (Ourense)
LOS CHICOS ♦ Tecidos-Novedás PRECIO FIXO
Paz Novoa, núm. 1 - Ourense
LUIS GALLEGO - Procurador
DASE PRESA NO DESPACHO DE TODA CRAS D'ASUNTOS
LUIS ESPADA, NÚMERO 9 - OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571539.xml
NOS
de leenda e d'estoria qu'o tentaba a folleal-os primeiros pergaminos das linguas romances.
E cando pasou un instante, o frade ergueuse, e marchando aprésa ó refeitorio, onde xa o agardaban sentados n-a opulenta mesa os seus compañeiros. Entrou co seu sorriso de sempre; ocupou seu sitio, e despois da oración de ritual antes da cea, ergueu ben outa unha copa de benedictino, e dixo:
—Gaudeamus tibi Domine.
PRIMITIVO R. SANJURJO
Fila prohibida a reproduzón.
SEICION PEDAGÓXICA
NÓS proponse d' hoxe adiante conceder unha atención sostida e constante ó problema pedagóxico na nosa Terra. Conforme ós propósitos que fixeron nacer ista publicación, faremos unha costante propaganda pr' á meirande eficacia educativa e galeguizante das nosas escolas, e precuraremos informar ós nosos lectores das mais saintes-novedades pedagóxicas do mundo. Pra elo agardamos a colaboración y-axuda de todol-os escolantes e profesores de todas clases que verdadeiramente amen e comprendan a Galiza.
Plan pedagóxico pr' a galeguización d' as escolas (1)
Pró merecente pedagogo y-antuslasta patriota galego Iñacio Árdez de Parga.
I O Edificio escolar.
II A Escola por adentro.
III A vida n-a Escola.
IV O Escolante.
V Os métodos d'enseño.
VI O galego n-a Escola.
VII O enseño das cousas da Terra.
I EDIFICIO ESCOLAR
Ten que xuntar: Condiciós hixiénicas (que sexa sán). Condiciós pedagóxicas (que sexa apropiado pr'o seu ouxeto). Condiciós estéticas e Condiciós educativas (condicións que dependen as unhas das outras, as condiciós estéticas sendo de seu educativas).
A) Condiciós hixiénicas.—Han ser: as xenerás requeridas n-esta clase de edificios, e mais as qu' impón o clima especial da nosa Terra.
Por eixemplo: as nosas escolas precisan, pra teren boa luz, fiestras mais abertas que nos paises do Sul, por mor dos nublados. Non deben ter terrazas, por mor da humedade e das chuvias qu'obrigan a qu'os tellados deban ser saledizos, os balcóns cubertos, etc.
B) Condiciós pedagóxicas.—N-esto teñen qu' estar ás regras xeneraes dos edificios escolares.
C) Condiciós estéticas.—A beleza do edificio escolar ten unha fonda importancia educativa. Compre atender mais ben á beleza do que á ostentación. A escola non precisa ser grandiosa, e si o é, por elo pode perder en beleza.
Efectivamente: a beleza d'un edificio provén de dúas cousas: da apropiación pr'o fin qu'ha cumprir, e mais da sua adecuación ó sitio onde está.
A escola non precisa un pazo; despois de todo, coa natureza diante, abonda co escolante, a tiza y-o encerado. A casa-escola non debe desentonar da paisaxe, senon que se debe incorporar a il com' un elemento mais de beleza, de xeito que pareza que naceu eli, e non que é unha cousa postiza.
Debe, pois, com' en Suiza y-en Alemaña, ser feito no estilo do país. Debe ainda tel-a cor do país. A escola galega debe ser unha casa galega, a mais enxebre de todas.
D) Condiciós educativas.—Compre atender d'un xeito moi especial ó efecto qu'a contemplación da casa-escola ha causar no espírito dos nenos. A escola non debe endexamais sacar os nenos do seu medio natural.
O neno pol-o tanto non se deb' atopar diante d'un edificio ostentoso, onde somella que ll' han dar d'esmola o ensino y-a educación. A escola debe ser cousa familiar ós rapaces, que non choque c' os seus costumes, c'o que están afeitos a ollar na aldeia ou na vila: unha casa que imitándose ás casas ond'iles viven, sexa ó tempo mais crara, mais sana, mais leda, mais garimosa, que lles poda servir d'eixemplo de curiosidade e de bó goberno, eixemplo fácil d'imitaren, xa que lles ha mostrar coma se
(1) Sábado d'un traballo inédito, encomendado ó autor pol-a III Asambreía Nazonalista Galega tida fai pouco en Vigo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715326.xml
L'IRRADIADOR DEL PORT
I LES CAVINES,
poemes d'avant-guarda,
por SALVAT PAPASSEIT.
Salvat Papasseit, pioneer do avangardismo catalán, autor do primeiro Manifesto futurista en Cataluña, pubricador de Proa, rexa folla «de poesia e guerra», da que xa temos dado conta, rapaz dos ponces que saben ter os ponces anos qu'il tén, coscente e seguro de todas-as suas múltipres audacias, co-a sabencia de que se debe estrever a todo, e xa coñecido nós. En NOS, en A Nosa Terra nos temos ocupado d'il.
Hai agora u-a Cataluña, a irmá eixemprar, barada e progresiva, fundamentalmente amada por nós, embora sexa d'outra civilización, unha mocidade d'iste xeito, con almas apuntadas coma balonetas que s'erizan contra da estupidez que Madrid quere valerirar riva de nós todos...
Poderiamos agora, pra poñer ó alcance do melirande número os poemas d'avangarda do Salvat Papasseit, entrarnos en longas esplicacións n-as que falaríamos do esprit nouveau, das imaxes criadas, do nazonalismo literario, e de moitos puntos de filosofía boxe en debate (a velocidade—sobre da qu'habería que deixar falar ó nóso Losada Diéguez—o ultracontino, a relatividade, a entropía etc., etc.) Máis é millor qu'istes poemas cheguen ós espíritos sen preparación, en toda a sua forza espresiva.
Abonda con dicir que Salvat Papasseit, qu' endaxamais despreció o que se chama beleza, tén chegado a unha depuración que somentes atinxen os mestres coma probán as suas Vibracións:
Quin vent que fa,
quina pluja mes fina!
—El tram Uampega.
Qué són fets el estels oronells
despenjats cada día?
En els ulls de les verges, estels.
y-a estupenda Marxa nupcial. Outro día hemos reproducir algus d'istes poemas.
O SOLDADO-SAUDADE,
por PINA DE MORAIS,
Porto, 1921.
O libro emocionado y-entenrecido dos portugueses n-a guerra grande, libro de bondade, d'homildade, de serenidade; verbas que veñen ós beizos dend' un corazón relixoso e saudoso... Un pobo qu'escribe libros así é máis dino da vitoria total, do que os qu'escriben cántigas de trunfo e de combate, en desesperos e conde nacións enrabechadas... Vexase: un soldado chega arrecido de frío ond' hai lume; pónse a quentar e di:
—Quem sabe se eles terío carvão! Eles era o inimigo.
No olhar do soldado transparecen a piedade que lhe nadava no coração. Sem querer tinha pregado como un Nazareno. A sua humildade gigantesca tinha gemido uma legenda de Cal-
vario. Quem perdoará a generosidade eristá com que tu morres, meu rapaz?
Olheio-o a direito e vi a sua alma nua como a baioneta con que atacaría amanhã. Este homem vivia tão perto da morte que via o outro mundo.*
Eisí, caxeque todas-as estórias que conta n-iste libro Pina de Morais son estórias de piedade: O Soldado-Saudade, A melhor esmola. Um remorso, Cauchemar, A morte de Pierrot... E esa eterna espresión «meu rapaz» para falar dos soldados... Eisí a guerra trasfigurase e cristianizase n-iste libro.
Pina de Morais qu' é un dos máis punxentes escritores de Portugal, tén ademais d'un estilo nervoso, sintético e penetrante que chega á y-alma, unha sensibilidade, é unha intuición fonda da relación antr' a y-alma y as cousas, e hasra da espresión espiritual d'estas, que fan a verdadeira modernidade.
O Soldado-Saudade é un libro que contén máis que ningún outro libro de guerra, porque é a guerra vivida en piedade saudosa e n-il adeprende moitas cousas d'una imensa utilidade pra mañán, polo mesmo qu'o sen autor non se propuxo sementar ideas, senón amostrarse na sua homildade xigantesca.
LA RAFALE
(poesías d'ANDRÉ BRUN,
préface de Ph. LEBESGUE,
illustrations de A-L MANCEAUX,
Paris, Editions d'Aujourd'hui hui, 1921.
Un nóvo libro de poemas de guerra, dos máis sentidos que temos lido. Istes poemas conteñen a emoción pura, sen considerações trascendentes alleas a ela. A dor y-a tristeza da guerra y-o heroísmo silencioso e recatado: na sua sinxeleza, cecais o verdadeiro sentido ético e relixoso da cousa. Poemas que se titulan: Le Glas des Morts, Che le Réquisition, A l'Un d'Eux, Les Oiseaux de Mort, Les Spectres du Bonheur, Ballade du Prisonnier.
A emoción sinxela qu'hai n-istes versos:
La fiancée et la «maman»
Se lamentent dans la demeure.
Puis vient un peu d'espoir calmant.
(*Le Glas des Morts*)
E no fogar tranquilo, n-a casa qu'a guerra derramou:
Le vois le maître, un jour, revenir sur ses pas
Et pleurer tous les riens qu'on ne remplace pas,
Ces menus souvenirs, lambeaux de notre vie...
(*Les Spectres du Bonheur*)
E unha leda espranza n-a segunda parte do libro de que voltaron aquiles dias n-os que
La paix riait; c'était le calme d'un beau soir.
(*Vers l'Aurore*)
Días qu'agardan todol-os verdadeiros obreiros da civilización, coma Mr. Brun, qu'ademais de poeta é escolante.
Ourense: Imprenta e Papelería de LA REGION
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715315.xml
NOS
—Cala, Maripepa, cala! Pensa qu'as tuas bágoas non-o deixan entrar n-o Ceo! Eles primeiro que nós, muller! Eles primeiro que nós! Y-en outra emposta:
—¡Ergue ises mantés, Piluchíña! ¿Non sabes qu’ están as ánimas de xionllos, hastra qu’ así o fagas?
Sempre a pledade, remexendo n-as suas almas sollosas! Así: e pra especificar o mal xeito d' un enfermiño, caxque morrente, topan istas tres parolas lumiosas:
—Está n-a Pasión!
Isas poucas falas, abondarían pra responder ós que negan qu'a léngoa de cada rexión, é filla lexítima e única, das almas dos seus habitantes. «¡Está n-a Pasión!» Isas verbas, curtas e sentidas, nascen soyo en Galiza: non s'acrimatarían d'alén: a prenuncialas d'outro xeito, deixarían de ser un amor, envolto n-un asubío de misericórdias: unha istrana xuntanza de lembrares diviños, con delores humans.
Dixen qu'a nosa muller apartenía por enteiro ó seu home é os seus fillos? ¿Qué lles daba o corazón posto en dous anacos? Istón a muller da nosa terra, leva dous corazóns drento do peito; porqu' esa mesma esposa-nai, corre, cás d'un seu veciño, c'un feixe d'herbas odorentas, (qu'a coronizan con gallas vizosas), pra lle alear un meniño, esmorecido: e cando no auto de xantar, peta un vello á porta, dille ós seus: «Dalle este cantizo: ¡corre! Lévalle esta cunquiña de caldo quente. Non teñas mayola, cando Deus nos visita. ¡Alabado sea Aquel Santísimo Señor!»
Nas nosas «aldeas» non hay horfos. pódese afirmar netamente. Ó derradeiro laído d'unha nai morrente, responde sempre o xeneroso batemento d'outro corazón de muller: e a nai é reemprazada por unha sua irmá; sua sobriña; sua veciña: unha istrana, calqueira. Sempre abrocha unha nal, pé d'aquel rapaz, falto de consola: d'unha bicada d'amor. N-istes casos, abonda qu'a muller galega, maimá... solermelramente... digalle ó seu home:
E... ¡bueno!... ¿Qué ll' habemos faguer: N-é verdade, ti? ¡O probiño non ten a naide n-o mundo! Deus arrede ós nosos, de cair n-o abaixamente d'isas desventuranzas. ¿Non pensas como eu, qu' onde xantan tres, xantan catro? ¡Miña vidiña! ¡Quén terá callo pra o deixar ós corvos!
E o fillo istrano, entra pol-o quinteiro, antr' o choutar algueireiro dos mais rapaces. Co iles parte pan, leito e amor. N-un dos meus vraneos en Oleiros, (un dos mais bizosos curros galegos) puiden atestar este feito, ó meu vagar.
Rosiña, unha rapaceta de cinco ou seis anos, despertou sen nai, un día: escadasí: non podía fuxir do seu vividoiro: quedábanlle deberes que cumprir: bolito, velliño, percisaba quen gardase a xubenca: quen alcendese o lume: quen pelara n-as patacas. Rosiña quedouse n-a casa: mais non houbo alma de muller cristiana que lle non botase mau cando os facedillos iñan mais lonxe qu' as suas probes forzas. ¿Queredes outra proba da suprema grandeza da alma-nai, galega? ¿Quén recolle n-a arquiña, ós fillos «de naide»? ¿Quén alforxa n-o seu própeo pano a zarabea que alguén deixou cair n-a lameira? ¿Quén enxolta co' il, bágoas estranas, e brinda o seu sangue ó sedento? Aqués que percisades antiolleiras pr' alucar o bén e a verdade, adiantareivos a responder que tales feitos teñen seu fundo e seu vínculo, n-un mesto intrés. Contra da vosa idea, afírovos, qu' houbo tempos, en qu' ise intrés chegaba tarde e mal ás maus das novas nais; (¡benedecidas elas!) e os crianzos non se resentían d' elo: antes escarapolábannos, e arren dos seus, se criaban, durazos e témoros. «Peladiños a uña» (como din, montaña arriba). ¿Cantos d'ises rapaces tornaron á arquiña, cando unha mala adeministración, furtoulles o seu? ¿Haberá quen diga que se buscaba n-iles unha axuda pra o tempo por vír? Marraríalle a pacencia a quen tuntos días contare por diante, dando pan, vestemento e leros, pra recoller, caxque n-a vellez, a volta da esmola! ¿Non será mais sin, e mais xusto, coidar qu'aquelas almas santas poñan un pé no camiño da Groria, a retornar c' un fillo mais n-o colo: a devolvel-a liberación a un opreso: as festas: o pan da y-alma, a un desagarimado! Cantas veces ó morrel-o patrón, quedou a casiña choida, e balxaron a vivir n-a sobeíra, mantidos co' as barredallas do pazo! ¡Preguntallle a esa muller, se, soyumente, emerxiu n-a sua testa, o pensamento de trizur un grilón da cadea! O alleeiro, sigue sendo fillo: comerán pan de sémia, amasudo co'a segunda penelrada do trigo, tan mouro como a sua fada; mais ela tremará da vida, cando teña que converterlo seu corpo en aceirada ferramenta, co'a que afuraque a terra, día e noite, en demanda da códea que ha sostelo! Non coidedes por iso, que n-os campos galegos a morte aseñórase dos famentos. Isa é, repito, unha das grandes condiciós da alma galega: a curidade. E sendo ese don, un herdo grorioso; y-estando inda mais vinculado n-os dous seisos: ¿Cómo alcanzades, os bós galegos: os galegos de raza, qu'haxa n-a nosa terra quen aldraxe á muller da Rexión; qu'é algo, así, como aldraxar a Galiza inteira (¿Fora ela
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715312.xml
cados, ciscou todo pol-o chao, y-enton foi ond'o home e díxolle:
—A tua filla quitoume o vivir de medio ano, pro mañá heille matar o home.
Y-a filla estivoa ouvindo, y-erguense moi cedo e foise confesar, e dixolle o cura:
—Mañá mátall' o home na arada, ás once, en figura d' unha mosca. Ustede cando a vexa vir, fai un risco con iste ramo bendito, e logo métese no medio, e tumba.
Así foi, e logo tocaron a morto, e din os viciños:
—Quen morreu, quen non morreu?
E dixo a filla:
—Foi a meiga da miña nai. (1)
Cento
Era unha nai e tiña unha filla, quíxoa casar e non tiña con quen; y-a nai íbas' á misa, y-así qu' acababa, sempre quedaba sóla na Eirexa rezando, y-on día o sacristán vendo que tardaba tanto en salir d'ela, meteuse n-un confesonario por ver o que rezaba, y-enton decía ela:
—Ay, San Sebastián; dem' un xenro!
Y-enton berra o sacristán dend'o confesonario:
—O fillo do sacristán!
Foise a nai á casa e díxoll' á filla:
—Vou ter un xenro, venche ahí o fillo do sacristán.
E logo casáronse, e dáballe moi mala vida e foise a nai á Eirexa outra vez e díxolle ó San Sebastián:
—Ay, San Sebastián, cara d' inferno, Dios che dé o pago conforme me dech'o xenro!
(1) Nova versión do «Conto de bruxas» publicado no nóso núm. 2 e recollido en Sarria. Contén variantes moi importantes, apesar do esquemátecamentes qu' está contado. Na versión xa publicada non se refería o episodio das cuncas y-os xerros, qu' elquí son a causa do incomodo da nai meiga, que na outra incomodábase porque sospeitaba que a filla a descubría. Na versión de Sarria a filla escoltaba do propio bico da nai meiga o remedio contra o meigallo qu' amuazaba ó seu home; elquí é o crego quen lle dá o remedio. No Conto sarriau a filla mataba a mosca fatideca cunha vara d' sedra—istrumento en Galiza de caxeque todas as operación de máxica pre-
A MULLER GALEGA
A Natureza, naisempre agarimosa pr' os seus fillos; mais xusta, porque fixose berce da xusticia d' un Deus, siña con ferro a testa do home, e tórnase ouro sobr' a da muller: afirindo así, qu' él debe loitar, defendendo honras, bens, e aloumiños; e qu'ela ha ter (forxadas n-o ouro que lle dona, como fado de nacencia) unha das suas chaves miste- reosas, qu' a fan creadora, por segredas leises divinas; e por elas responsábel do xeito e pulimento das suas erenciós.
O ferro, pr' armarse: o ouro, pra se coronizare nai. Cando intentedes faguer un sóyo directo, c' os direitos dos dous, vede promeiro s' o home pode ser moralmente, nai: ¡Inda dos nádos fillos horfos! Buscade muxicas d' amor mater- nal, n-a y-alma, anque bondosa, áspra, do varón! Se tal non podedes topar... Deixádell' o ferro, e acougade, tranquilos, véndoo faguer co' il espadas, barcos, arados. Deixai qu' incrine os frós, en sostenemento da cruz que lle queipa, e faguede da muller, aquela muller santa qu' enxoltou o retablo do Diviño Mártire; a qu' o seguiu, chorando, e bicon, avalando c' o door, as chagas dos aterecidos pés, tremos.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571537.xml
NOS
DO PADRE FEIXÓO
(CAPÍTULO XIII DAS «ESCENAS DE GIGANTOMAQUIA»)
CABARAN as Vísperas de Santiago Apóstol no coro do Mosteiro dos Frades Benedectinos, y-o sabio Frai Benito Xerónimo Feixó, que tiña grande privilexo pra usar da súa liberdade en pago ó fondo dos seus coñecementos y-a sua sona ben ganada d'ilustre polígrafo, honra e gloria da sua Orde e das Hispañas, ficou na súa silla do coro, metido a pensar n-un fato de cuestións das qu' andan y-andiveron pol-o mundo faguendo cisar os nobres entendimentos e qu'il traducía logo en fartas inquisidões de problemas presentados c'aquil seu razonar tan xusto e tan xeito da cencia do día, da que il era moi gustante, pondo n-os seus ditos toda a sobriedade y-a grazia, y-as vezes un escepticismo e ironía qu'os maliciosos y-os iñorantes decían alcontrarse, ás vezes, ó pé mesmo da Encyclopedia. E nas suas sabias meditacións, e contemplando fixamente a derradeira luz dourada do serán que se filtraba pol-o rosetón do ábsido da eirexa, iba pouquini-a pouco sumindose n-un lixeirisimo sono, y-os últimos resprandores da luz faguian destacal-o seu perfil case epicúreo y-o seu sorriso algo somellante ó d’Erasmo, y-as rosas das suas meixelas brilaban alumeadas por unha suave espansión do delicioso licor benedictino.
O templo achábase completamente soilo, y-ó querer sen querer pechal-os ollos pra s' entregar ó doce repouso, viu apenas no cabeceo da sua fatiga coma c-o derradeiro raio do sol que morría lucente no rosetón, viña enfilada cara il unha flecha moi longa, branca com'a neve, e que rauda, lixeira e graciosa, foise cravar diretamente no seu sayal. Mirou pra todol-os lados, decatándose de que s' atopaba soilo e que somentes por unha das rotas vidreiras do rosetón poidera haber entrado. Colleuna con moita curiosidade e viu que servía pr' escribir, mais non era de galo, nin de ningunha ave de curral, nin paxaro coñecido.
Atopibase n-esta perplexidade, cando na eirexa ouviuse troupelear no enlousado algo somellante a un trote de cabalos, os qu'en efento apareceron, en número de dous, faguendo tremar as madeiras ó entraren no coro pol-o lugar das Divindades, e indo dirixidos por dous fermosos xinetes que se plantaron fixos e imóviles ós dous lados da silla do Prior.
Mais o sabio xa non ría, porque no sen asombro comprendera que s'alcontraban diante d'il dous fermosos Centauros somellantes a dúas estautas arrincadas d'un museo, e que, elí no meio da eirexa e do coro, ond'as carautas dos sitiis deixaban esparexido no ar o seu esprito, aquelas estautas axeitábanse d'una maneira tan artística, que pra sí as quixeran os Panteós do Renacemento italiano.
O home creen primeiro que soñaba: pro a realidade faguialle abrir-os ollos diante da flecha cravada, o barullo sentido y-aquela plástica imobilidade; pasou logo a ma pol-a sua tersa frente, e coldou na sua turbación, si ecais o licor benedictino podería faguer aquiles efectos tan extraordinarios, ou s'algunha especia vida das Indias teríase misturado trabucadamente na sua confeición. Mais a flecha eli estaba presente denunciándolle un acontecemento insólito na sua vida. E logo, coa sereidade do home d'estudios e de reflexión, pensou n-as visiós de San Antonio Abade n-a Tebaida misteriosa; pro arredou esta idea, porq'apesares de ser un home de tempranza, era tamén un home do gran mundo das Letras. E xa mirando cara a cara ó feito, puxo n-il todol-os seus ollos y-o seu esprito, regalándose moi gostoso n-o espetáculo que ll era dado presenciar. E lembrandose episodios da Estoría da Eirexa, véuselle á imaxinación o privilexo de Costantino de poder entrar a cabalo n-a Sagrada Basílica, y-aquil outro de Carlomagno, cando tamén trouxera ecuestremente en San Xoan de Letrán ta noite de Natal, cousas que pol-o demáis fixo Almanzor, sen privilexo en Santiago de Compostela.
Un dos Centauros levaba flechas, y-o outro
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715311.xml
NOS
A confención do material d'enseño.
Todo, naturalmentes, baixo da vixilancia do escolante, pro compre faguerlles collel-o costume de se valeren por si mesmos e de s'axudaren os uns dos outros.
O sentimento da Terra. Enxebrismo y-amor á patria Galega... Esto pertence á educación moral e social, á educación estética, á educación intelectual. O sentimento da Terra ten que sel-a base da nosa educación e do noso enseño.
Hai que faguer qu'as primeiras impresións qu'o neno reciba sexan enxebres, qu'a escola sexa un prolongamento do seu ambiente natural galego, qu'estean os nenos o mais tempo posíbel en contacto coa Terra, coa meiga paisaxe, faguendo amudo escursións pola campía, de tan fondo efecto educativo e istrutivo, pois n-elas todo se pode ensiñar: xeografía, botánica, zooloxía e zootecnia, agricultura, meteoroloxía, astronomía, contas, traballos de mau, hastra se poden pintar co dedo na Terra as primeiras letras...
O escolante descubriralles a beleza incomparábel da nós Terra e diralles com'ela a todos nos cría e nos mantén; xogará coiles os xogos ancestraes, cantará coiles as cántigas da Terra, e cando'estean cansos, contaralles contos, leendas e tradicións do pasado de Galiza.
Hai logo outros métodos indirectos pr'o espetamento d'amor á nosa Terra, ós que nos referiremos ó falarmos dos Métodos d'enseño e do Enseño das cousas da Terra.
A educación física y-os xogos. En primeiro lugar compre qu'a vida escolar sexa o mais móvil que sexa posíbel. Non convén ter ós nenos as horas mortas sentados ás mesas, non sendo cando teñan qu'escribir.
O millor sería que nos días que se poidera, a maor parte das clases se dera ó aire, no xardín ou no campo.
A xinasia rítmica e respiratoria, os exercicios hixiénicos graduados non se deben descoidar, mais débense misturar cos xogos xinástecos naturaes dos nenos, os xogos tradicionais y-enxebres, e logo, os deportes formás, an'r'os qu'está especialmente recomendado o fútbol. Unhos y-outros xogos deben ser oxeto d'enseño na escola.
Os xogos non sirven somentes pra educación física. Hai xogos xinástecos y-hainos d'outras moitas clases. O xogo, istint vo nos rapaces, é un exercicio preparatorio de todas as actividades do home. En aproveital-os xogos pr'a educación y-o enseño, vese o mérito do bó escolante. Ora, o folk-lore galego ofércenos un verdadeiro tesouro de xogos educativos, qu'os escolantes deben estudar e coñecer pra aproveitalos y-apricalos na escola.
Os cantos escolares. Eiquí, as cántigas da Terra áchanse especialmente recomendadas, e xa se cantan en moitas escolas de Galiza... A pedagogía moderna recomenda os cantos do país.
Cada escola pode formar cos seus alumnos un coro enxebre, hastra co seu pequeno cadro de declamación—coma pode ter un ou mais equipos de fútbol—. Logo podíánse organizar concursos de coros e campeonatos escolares, d'un gran efecto pr'a educación artística e pr'o milloramento físico da Raça galega.
Vicente RISCO
(Seguirá no próximo que edu)
ARCHIVO FILOLÓXICO E ETNOGRÁFICO DE GALIZIA
(RECOLLIDAS DA TRADICIÓN ORAL EN ALLARIZ, POR PAULINO MARTÍNEZ, DA IRMANDADE DA PALA DA CRUÑA.)
A meiga da miña nai
8. Era unha filla, y-estaba casada n-unha aldea, e cando pasaba, todos lle dicían: —Ehi vai a filla da meiga. Y-ela dixo: —Hei saber si a miña nai é meiga.
Foise á casa da nai, e quixo faguer noite alí, y-a nai díxolle: —Non, non; vaite, que ch'ha rifar o home. Enton ela foise esconder á corte das ovellas, porque a nai non quixo que se quedara na casa; y-alá pol-a noite arriba, sintiu un arruído, y-ela subiu y-alcontron as cuncas y-os xerros coa boca pra riba, y-ela púxoos coa boca pra baixo; e logo ven a nai co aceite, viño e mais cousas, quíxoas botar nos xerros, pro, com'estaban vol-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715325.xml
NOS
lido n-aqueles tempos pouco posteriores á nósa iniciaçom literaria.
Idarbal e L'Adolescent son duas novelas d'evocaçom estórica, a primeira da Tarragona ibero-romana da veira do mar clássico das trirremas douradas que viñan difundindo helenismo pol-o litoral adiante; a segunda da Babilonia do rei Balthasar, a Babilonia bíblica das profecias, enrequentada por todol-os descobrimentos da asiriologia. Mais son duas evocaçoms estóricas paras, mais do esterno que do interno, sen conllito ideolóxico nin ético, sen esoterismo coma pod' haber u-a Salammbo ou n-as Tentació de San Antonio de Flaubert, ou n-os Julianos d'Ibsen ou de Merejkowski. E unha maxinació com' a que fixo a Villiers de l'Isle Adam escribir Adekiseril.
Sota e cel de Paris e A la deriva son libros da experiencia respetivamente esterior e interior do autor, sendo n-iste caso o segundo o que mais ensenho tén, coma libro d'aventura espiritual coma se fora a síntese d'un diario interno n-o que s' houbera eliminado tod' aquelo que non é puramente a transformaçom evolutiva da sua vida espiritual. Sen dúbida é o livro ó que mais s'aficiona un dos que conhecemos do autor, o que, pol-o demais danos a impressom de que sempre cala moito mais do que solta, e que moito do que cala té ainda intrés pr' os outros.
Alfons Maseras té sen dúbida unha personalidade bén feita n-a moderna literatura catalana, qu' il vai assentando c' unha obra sólida e xa copiosa.
TALABRIGA.
d' Aveiro (Portugal).
Cando tiñamos rematado o nóso número 5, chegounos esta pubricaçom estreitamente irmá da nósa, que ven recollel-o esprito nazonal português n-o localismo d' unha comarca, c-o seu so d' Augusto Casimiro, baixo do lema grorioso: Pro Terra mea, pro sanguine meo. Un nazonalismo que quixera vitalizar a Portugal em cada um dos seus ganglios, millor que n-a centralidade conxestiva das grandes vilas. N-a presentaçom, Antonio de Cértima, proclama a volta d' Terra, coma nós a proclamamos, sentimento que gostamos também d'irmos recolhendo por toda esta Europa que d' ela andaba tan esquecida, n-as voces d' Jean Revel, de Philéas Lebesgue, de Hrand Nazariantz, de Teixeira de Pascoaes, de Yeats, de tantos outros.
Talabriga vén falando também do movimento luso galaico, ó que oferece o seu valioso apolo, e n-as suas páxinas inserta um soneto d' Euxenio Carré, adicado ó nóso amigo Alexandre de Córdova.
Son notables traballos n-o pirmeiro número de Talabriga, ant'r outros: Agueda Velha d' Adolfo Portela e Estética dos nósos barcos d' Alberto Souto.
LA TEMPORADA
EN MONDARIZ
Recibimol-os catro pirmeiros números d' iste ano. N-iles signese a intresante obra galeguista dos Peinador, á que nos temos referido xa n-iste boletín. Hai n-istes números traballos de nota sobre da Pardo Bazán, a saga do Sm Graal do Cabanillas, os Lenzos Galegos, as Reales Fábricas de Sargadelos, as Augas medicinals de Mondariz, os Azabacheiros de Santiago y-outros temas de verdadeiro intrés prá nósa Terra, de cuios produtos, artes o industria faise ade máis unha gran propaganda n-esta pubricaçom.
REVISTA DE GUIMARAES
A xa venerabel Revista de Guimaraes que pubrica a Sociedade Martins Sarmento, perpetuadora da lembrança e da tradiçom dos trabalhos do insigne esprorador das citanias de Briteiros e Sabroso, o comentador eminente do Ora Marítima y-autor de Os Argonautas, visitou também a nósa redacçom, onde foi recebida c-o respeito de qu' é merecente unha pubricaçom que tanto leva feito pol-a revelaçom da Estoria da Nazón irmá. A Revista de Guimaraes, que conhecíamos xa fai tempo tiña suspendida a sua pubricaçom desde 1918. Volve á vida animada do mesmo esprito patriótico e local que levara á Sociedade Martins Sarmento a pubrical-a ó princípio.
Trai reseña de documentos do Arquivo da Colegiada, os Estatutos da Irmandade dos Alfaiates de N. S. da Oliveira, e intresantes traballos, coma o de Alfredo Guimaraes sobre Partículas, tendilhas e carelas, o de Maximiano Lemos sobre As doengas e a morte de Herculano, qu' amostra bén coma os portugueses pladosamente estudam as mais pequenas cousas da vida dos seus grandes homes, e mol intresante pra nós a Resposta lexicológica d' Eduardo d' Almeida, n-a que s' atopan moitas verbas nósas da fala popular portuguesa, n-o que se ve que si o português s' arredou algo do galego foi n-a fala literaria pol-a inxerencia de cultismos que van faguendo do português literario unha lingua artificial.
REVISTA DA
FACULTADE DE LETRAS
DA UNIVERSIDADE DO PORTO,
números 3 e 4.
Ó frente da Comissão de Redacçom d' esta revista, áchase o nóso amigo o eminente pensador Leonardo Coimbra, que xa honrou co-a sua firma as páxinas de NOS. D' il ven n-iste volume um excerto do livro O pensamento filosófico de Antero de Quental, n-o que o Leonardo determina a contradiçom fundamental ant' a doutrina da persoa, y-a doutrina da cousa, ant' a doutrina da duraçom y-a da imobilidade, ant' a imaxe vital y-a imaxe mecánica do universo, ponto que té unha cheia de ramificaçom do meirand' intrés, abertas á sagacidade estrema do insine professor do Porto. —O Sr. Mendes Correia estuda As bases geográficas e étnicas da nóva carta política da Europa, da que fal unha verdadeira crítica científica, n-a que resulta que a Conferência da Paz nin sempre respeitou as consideraçom xeográficas, étnicas e lingüísticas, nin a vontade dos pobos, nin fixo o mais comumente pr' á evitacom de guerras futuras, nin pr' á restauraçom económica da Europa desfalcada pola guerra, concruindo qu' o nóvo estado das cousas pode pór em perigo a hexmonia da Europa n-o mundo. — Também dino de nota: Estudos de Glotologia indo-europeia; Uma etimologia dum verbo do sabio José Teixeira Rego, home d' um agudo esprito de síntese e d' unha fonda y-aproveitada erudicom.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571534.xml
NÓS
GRAN “HOTEL MIÑO,”
OURENSE
O ÚNECO DA CAPITAL CON CALEFAUCIÓN CENTRAL
AMPLIAS HABITACIÓNS - COARTOS DE BAÑO
PENSIÓN COMPRETA DENDE 12 A 60 PESETAS
Propietario: ANDRÉS PERILLE :: Telefono 21
Merquen: PLUMEIROS DE RAFIA “PERILLE,”
OS DE MAIS DURA, OS QUE MILLOR LIMPAM, OS MAIS ECONÓMICOS
BOAS UTILIDAS OS REVENDEDORES
FABRICANTE REPRESENTANTE N - A ARXENTINA
ANDRÉS PERILLE JOSÉ MARTÍN
OURENSE (España) Calle Veneznala. 936
Clave A. B.C., 5ª edición BUENOS AIRES
Casa “PERILLE,”
FERRETERIA :: LOUZA :: CRISTAL
MOEBLES ECONOMECOS E DE LUXO
FRABICACION DE COLCHOS PATENTADOS
Vostede pode montar-a sua casa con solo visitar isto estabelecemento, obtendo o maximum d’ economía.
Paz Nóvoa, 9 - OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715321.xml
NOS
Tralas promeiras sevas galegas, amóstranse algunhas rapazas: en xustillo: saya roxa, e sabelo: grandes ollos: longas trenzas: ollar manso. Os "pícaros", con rizosa caveleira, loura, e ollos tan... sinistros... como o Ceu, qu' espellan! Soyasmente, habedes d'ouservar, qu' asegún corren os anos, ollos e cabelo apardúxanse: ás veces hastra trocarse en cabelo e ollos negros. Fantesias de raza, que n-un soyo tipo, quér luscir todal-as variablidás da sua nunca desmentida lindeza.
Buscade unha muller todo ó redor da terra que, pol-as linduras honestas, e o seráfico recollemento, tome a filiación d'unha Virxen, s'a poñedes sobr' un altar, co as mans cruzadas sobr' o peito. Se non-atopades, vide ás montañas galegas. Ollade, preto, istas feguras graves e sereas, que somellan pintadas n-o maxestoso vidro d' unha Catedral. Non é solermeiría; qu'a muller solermeira, fixa decote, os ollos n-a terra, pra enfoscar ás xentes ó sen pensamento segredo: e a muller galega brindavos sempre o seu n-a limpa ollada: é, bén o contrario, un certo aquel, inespricábel: un xeito que non apartenece a naide: é seu, própeo. Tarda, ou presoreira, hay n-a sua marcha unha gravedade, que ll'imprime caráuter: e a muller d' antiguidá: repousada: tranquia: segura de si mesma. Y-esto non-o adiquire c'ós anos: moi rapaza: bén noviña, ten a mesma soberba dereitura.
Conmigo pensaredes todol-os que conoscedes Galiza. S'a sorprendedes n-a fonte, erguendo sella ou cántara... Rebeca pillará seu lugar n-o voso espiritu. S'a cuides espricar ós pequeniños o "por qués das frores, dos arbres, dos alustres... maxinades, e maxinades bén, qu'un tal altor d' entendemento, sen enseño qu' o desengaduxe, topou n-o camiño un escolante feiticeiro e grande, qu'a leva pola man, y-en xamais s' arredará d'ela! A natureza en Deus.
Duas liñas tecen a y-alma da muller galega: pasión e sacrificie. A probeza: á misérea mesma, non-a espavece por ela. ¡Pro que non-a coneszan os seus! Casa c'un home probe: ás veces... mais probes qu'os paxaros, non contan c'un berce ond'arrolar o seu promer gromo! Ricos son, c'o lote d'aloumiños con que lles brinda seu amor! Pro cando aquel amor abrocha n-un fillo... tórcese drento do peito, e chámase "sumisión qu' o fado!" El, emigra, deixando da banda d' acó, canto bó ll' aparara o Ceu! Ela... ela vai ser "nai, galega". Ela garda todal-as meluzas da muller, pr'o fillo, e suprindol-o pai que lle marra, sacha, carreta, poda, inxerta! Trema da vida, e baraxa c'o gando! E a chegar, acorada, d'unha vindima, d'unha esfolla, d'unha amurrada, pilla n-o sobrelume da porta ó seu encan tiño: érgueo, hastra por riba da testa, e apértao e bícao, e deixa sair tod' a mulleriña que ten n-a ima, en falacios de docisma e santa amoro. Un extranxeiro qu'a ouvi sen vela, diría: Ise canto é un repique de Groría: ise istrano reiseñor... ¡É unha nai! "Meu queridiño! Encantiño dos meus-ollos! ¡zaranduxo! ¡meigo! Amore da miña vida! ¿Chorache, meu bén?... ¡Xa está eiquí tua nanaiciña! ¿Qué lle fixeron a o meu neno? ¿qué? ¡Espello da miña y-alma! ¿Dónde está o paí do meu nenifiol?"
Muller-nal, galega! mil veces benedecidos teu amor, tuas tenrezas: a tua fala cuasqne diviña!
Ela vai mal mantida, e pior vestida! Ela sofre! Pro seu fillo ten "mantenza, e o frío non fará aterecel-as suas carnifias, namentras ela alente! Pra él: pra eles os seus cantares, as melgueces do seu sorrimento!
Cand' a vida decrina; cand'a man non trema da peneira, nin da roca, leva n-ela a d'un neto, mentres outro lle tira do mantelo, £ o maia novo agavia hastra s'alberxar n-o seu colo! E sempre a fé guiando seus dedos sobr'a frente: sobr a boca: sobrio pelto dos seu anxos queridos!
Din qu'o menos sabido dos nosos labregos, poide loitar en caletre, e" un abogado.......Quén ll' asopra n-o ouvido as astrucias? ¿As sentenclas? Cuasique sempre, a dona: a nai: a filla! Ela, tan doce: ela, que n-as longas noites da invernia, cabe o berce do rapaz, que durme, cose, fía, ou debulla. ¡A lembranza d' alen, avalando, cando sopra o Setentrión, sinando, sem pre qu' a lucencia d'un lóstrego alumiña o anaco de Ceu, antre visto polo vieyo! Pillando por baixo do pano e o xustillo, e apreixando n-a man, lembrosa, unha venera que lle mercou "o seu", antes d'embarcar, pra qu'arredare da envexa: mentres sorrí o sol n-os seus ollos, e atallecen todal-as roseiras do mundo, sobr' os beizos, que marmuxan, axordando o própeo espavecemento:
—¡Cala e durme, meu anxo!... ¡Estou eiquí!
Francisca HERRERA E GARRIDO
Oleiros, Marzo 95-416.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715330.xml
F. Román e Saco
DROGUERÍA
E FARMACIA
Pereira, 19
Teléfono, 28
OURENSE
UN ANUNCIO PERMANENTE EN “NÓS”
É un imposto sobre a venda que beneficia a quen-o paga
“Teoria d’o Nacionalismo Galego”
Por VICENTE RISCO
Léaa que lle dará luces pr’ enxergal-os problemas da nosa Terra
Precio: CINCO REAS
Os VINOS do Ribeiro
ARNOYA FINO
Siñifican o máisimun da “delicadeza”
BODEGAS da Viuda e Fillos de Xoán Fuentes.-OURENSE
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715320.xml
N-a crase median, á muller, n-o anterior sentido, pódese e se debe considerar o ímpetu qu' alenta e move a man do home n-o sostenemento dos andros onde s' asenta a deusa «familia». Contareivos un exempro, d'antre a milleira de casos, n-os que fundo esta miña expricación:
N-aquela parexa feliz qu' albendaba dous nenos como soles, ela rexía e dirixía unha escola: él, astruciábase pra ganar un bó salario, nunha oficina do Estado. Satisfeitos do lote que Deus (lles aparara, nada mais cobizaban, e vivían satisfeitos e tranquios: pro, asegún medraban os fillos, a nai dicíase qu’ aqueles rapaces, aguixados e alentos, percisaban un mundo, ben outro d'aquel en que nasceran. A natureza colmáraos de dons, fésicos e morals, y-ela non sería madratona da sua própea nata reza. E... partiron os fillos, pra seguir carreira militar n-a gran Escola de Toledo.
Todo marchou bén, ó comenzo: mais as contas d'enseño ¢ outros gastos dos picaros, medraban como 80 demo, a tergo sempre, pr atrapar as boas almas, n-o camiño do sacrificie, collera e tirara do cabo d' aquel enredixo. Enfermou o pai: (cicais canso de maxinar n-a sua santa tolemía; que inda ben a toleiría d'unha probe nai!) traballaba pouco, e por tanto, pior pagado. E aquela ¡Galega pra non ser subrime! non, min vivía, nin aler por achegar aquel diñeiro ben ganado, que había convirtir medraban: medraban como s' o demo, a tergo sempre, pr' atrapar as boas almas, n-o camiño do sacrificie, collera e tirara do cabo d'aquel enredixo. Enfermou o pai: (eicais canso de maxinar n-a sua santa tolemía; que era inda ben a toleiría d'unha probe nai!) traballaba pouco, e por tanto, pior pagado. E aquela muller... ¡Galega pra non ser subrime! non dormía, nin vivía, nin alentaba, por achegar aquel diñeiro ben ganado, que había convertir os seus fillos, en hirmans d'armas d'os mais principais rapaces do país. Atorada, aguixarradal-os ollos pol-o traballo nouturno, e o espiritu canso pol-a loita esgazadora, rendiu espiritu e corpo, deixando sen nai. ¡Pro con carreira militar (¡!) os seus fillos!
No-na alpueruedes! Sucambiu; mais foi amor que dobrou n-a coitada, a balanza do rento e bo doutrinar!
A nai, n-a miña terra, parte o sen curazón en dous anacos, e dá un a os fillos, e outro ó seu home (o dono de vida e alma); e como naide alenta, sen curazón, albérxase ela n-o que con tal supremidá distribuiu, dend' o irto señoriaxe do seu souril amor!
Dista enbrimidade, nasce a potencia vale deira do espiritu e do curazón, galegos. No-na busquedes n-o suxeto, senon n-as veas, que conteñen, c’o sangue, golfaraus de lume inmortel: no degaro dozoso que n-el imprimiu este eterno sentir d'unha nai galega: ¡adiantel!
Mais ou menos rica, mais ou menos probe, a nai galiciana, dimpois de soñar un porvir pr' os fillos, técello con realidás; posibres, a xeiras: a xeiras, imposibres: que «imposibre» siñifica «impotencia de medios pra lograr un fin»: e a muller galega leva n-o peito un medio, ant'o que cean medoñentas todal-as negacliós: o amor. Pra ela inventouse o falácio do mundo: «Querer é poder». Ela pode sempre, porque sempre quere! E se Galiza ve n-as mais altas cumes os seus poetas, os seus artistas, os seus políticos..., é porque—execución feita d'os menos, qu’ herdan talentos e aloumiños da sorte—os mais son fillos... ¿das suas obras?... ¡non! Do impeitizo d'unha nai, mil veces amorosa: forte; ¡santa! Mél e frores da y-alma, misturadas ó aceiro e ó incenso da voluntá.
E antes de poñer punto ó meu humildoso traballo, tirémol-a touca derradeira qu’ encobre ainda a y-alma da muller galega; e a semella do que tira a cubrición d'un cadro, corramol-o lenzo, e deprendamos a estudiala n-o vivo: n-o enxebre: mostremos a muller do campo, tan sinxela com’ as frores ¢’ os arumes que coronizan a Galiza por reina das galanuras da natureza!
A verdadeira muller galega
...Asubia o vapore n-o silbato do tren. Corre este, persureiro, por s'aleigar das aerniadas soedades casteláns, e, lonxe, resurxe miña Galiza, e o seu traxe de fleitos e frores, semado de fuia, pedrería, sospensa n-os terreos; n-os árbres; n-as roseiras! Sedentol-os ollos do seu reoerdexemento, que fravescea n-os gromos dos toxos, asoláganse n-as searas: van seguindo o erccemento dos árbres (porque non é un impe tizo fantasteco; senon que todos adivertiriades que soyo os nosos árbres logran o seu altor natural). ¡Albendáivos, olliños c'ós mil sonrils coores con qu'a luz vos festexa e aloumiña!..¡Sinistro, noso Ceu!... ¡Azaro a o maldizoso saloyo! Iste azul, é o do manto da Virxen E o espello en que se refrexan as pulidas e xeitosas «Non m'esquenzas». Tanto valdría dicir que son sinistros, ou zalógobres, istes feixes da venturosidá dos ollos, que nomamos: pinos, castiños, olmos, abeneiros! ¡Sinistra nosa vida! Os qu' así falades, enfermos do espiritu, nin víchedel-o arco da vella, asentado en Conduz e Inás, (Oleiros), nin vos contaron nada os merlos, brincando n-o mes d' Abril, tras da agarimosa compaña; nin sondes diños de lir o sagredo mistéreo dos campos galegos!
Arródome do meu ouxeto e quédanse, no aleio, as miñas ánseas por vos dar a conoscer a nosa mullerifi
Deciavos qu' ende chegando a Galiza, brinca a ledicia n-a miña y-alma: e quixera repartila con todo aquel que chora, morriñeiro e saudoso.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715316.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
12
tan sentida e tan doce, se non tivera alma de muller?) n-a persoa da sua própea nal. Esquirto este meu pequeno travallo, en Marzo de 1916, cómpreme angadirlle alguhas liñas, n-o punto en que s'engaduxa co'a “caridade cristiana, n-as almas galegas», pra deixar ben fundada a sentencia de que a nosa muller non é, nin nunca foi; nin será xamáis, á que retratan alguns libros qu' houbera de queimar o seu autor, dinantes de qu'eles traspuxeran as lindes do terruiro própeo. Non abonda ós homes de anovado spritu, con decir cousas lindas, nin con sabelas dicir a xeito, pra qu'a sona qu'apañan seia honrada: a honorabilidade d'un escritor estriba en arringarlle a verdade á natureza: se pinta do natural as suas ereaciós han ser ritratos; 08 seus contos, hestorias; agás que deixe correl-a sua proma pol-os campos da fantesia, e fágao atestar en sí; pra non faguer rexurdir a redor da bendita terra que pínta, o delor dos seus, e as malicias dos estranxeiros. O perigro é maior, canto maior é o renome do escritor, qn’ asi s' asaña n-o própeo lar, finxindo fantásticos xeitos de mulleres noxentas, que, sendo galegas, é inda mais. seus namorouzos, han poñel:o pé mun celeiro, diviñizado por unha nai; por unha hirmán; por unha amada muller santa. Alí, ond’ elas alentaron, empezoñará o ara zoada do vicie, mal chamado de orixen, En Galiza non conoscemos isa pecumia, e se eses señores escritores tiveron a mala fada de tropezar unha píntiga, n-o sea camiño, (culpa d iles será, porqu' o manzainilo non mata senón A aquiles atordoados que trasbayan á sua sombra) teñan a boa concencia; a caridosa xenerosidá de non lle tecel-o berce antrias verdes follas da rosa da silva. Fora, e lonxe da miña terra, demandáronme un día: ¿Ista muller tola, que canta un dos millores escritores galegos, (non-o nomo, santiño, porque lle faguería maior recramo, e o mal caería sobre das suas paisaniñas...) é, ou non é a muller galega? Dixen a verdade: faleilles das santas honesturas do benedecido agro, e creironno: porqu'a verdade tén unha sóya verba, e un sóyo son. Queredes conoscer a muller galega? Lide Pérez Lugin: asolagade os ollos n-os cadros dos nosos pintores (Sotomayor n-a dianteira) bén chamados «Pintores d'almas» por quen soupo furar e frorescer n-elas, Lide destiadas en liñas a’ curo, as canciós de Noriega Varela; as venteladas salobres do gran Cabanillas; é tantas, é tantas prodacids, fillas das bagoas de Rosalía Castro, e das risadas, mordentes (con sabor de salouco) do noso Curros. E non sigo nomando, porque sendo a nosa, terra d' artistas e poetas, a roga
NOS
de nomes lumiosos enchería moitas páxinas: a ben de que, sen darme d' elo conta, podería cair n-a mais siñalada olvidazón,
e
A cultura é á muller, o qu'os invernadeiros pr’ as prantas: ár e quentor: é decir: vida. N-iles acrimátanse todas. Esto, sempre que non falemos d'unha basta prantiña, montañosa; que morre, axiña qu'a pechan, porque vive de #libertás, E, ainda... ainda... s'a pillades moi a modiño, e vádel-a atemporando con gran xeito e mimo... poidera dar que s'afaguese, 6 cabo. As prantiñas que morren, porque tampouco adimiten escallo, corresponden, n-a vida, a ises velliños, abandoados, que morren co'a fame, dinantes de s'acollere a un encerro: pra eles cárcele, mortaxa. Os nenos, afeitos a correl-os campos... ¡miñas xoiñas! Dádelles bon precuro: esen fame nin [ric múschanse, e non viven mals qu' a anduriña, estrozada contra os ferros da gayola, por coidar qu'os vai crevar co’ as 4as! N- iste caso derradeiro, hay que servirlles o enseño en pequenas bieadas: hay que curar do corpo, dinantes d' atender ó spirtu,
Pro... tornemos 6 noso falacio. Non fagamos como o camiñante, que n-o comenzo do seu viaxe, arreda, e perde tempo e camiño, por pillar xas gavias unha presa d' humildosas e rescendentes roseiras.
Decíamos qu' a cultura: o enseño: en todal-as suas aprociaciós de variablidades tantas, afire unha espellante somellanza, antr' as mulleres de todal-as naciós do mundo. Axuntade en Europa, unha española, unha ingresa, unha almana de alta e fidalga crase; e toparedel-o mals sán acordo de sentimento 3 de gustos. Drento da sua relixión, isas mulleres degararán por topar unha perfeacién, da que levan en sí mesmas un mais grande ou mais pequeno xerme. N-a escada da sua intelixenza natural, serán a sorrisa do fogar: a millor escolanta dos seus fillos: o lidorno do mundo qu' as acaroa. Terán (¡cal non!) as suas faltas: os seus pequeneiros ou grandes lixos; pro se nos abaixamos á buscal-o orixe, toparámolo n-o ár que respiran: n-o defeuto on vicie qu’ é vicie da sua nazón, E a muller será un tantiño farota, en Almañia; cobizosa pr’ ós seus, en Ingraterra; en España endebre n-as suas ideyas; en Francia... un avión que canta ou chia tod'o dia, brincando de ponla en pon porqu'o seu fado l'ordena non asental-o pé, nin tel-o bico pechado mentres haxa n-o seu redor arbre @ onde bulir, ou sol ó que Ie botar copras... Axordade os ouvidos 4s difrentes falas; e as
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715329.xml
¿QUEREDES VESTIR BARATO E CON ELEGANCIA?
Pois, encargado a feitura dos traxes na xastrería de José María Rodríguez Pereira, 2 - OURENSE
Manuel L. Enriquez Médico-Oculista assistente, pago polo Goberno español, das clínicas das Universidades de Zurich (Suíza) e Würzburg (Alemaña) Consulta diaria no Hotel Miño - OURENSE
DISPONIBLE
LIBROS DE TEIXEIRA DE PASCOAES
Terra Prohibida + Arte de ser Portuguez + Sempre + As Sombras Marános + Cantos Indecisos
"A NOSA TERRA"
BOLETIN DECENAL
Idearium das Irmandades da Fala en Galicia e nus colonias galegas d’América e Portugal
PRECIOS DE SUSCRIPCIÓN
Na Coruña 6 mes. 40 céntemos
Coste d’un número 15
Fora, trimestre 1’50 pesetas
América, id. 2’60
Redacción y Administración: Plaza de María Pita, 17, Baixo - A Coruña
MERQUE VOSTEDE "NEVEDA"
Novela Gallega por Francisca Herrera e Garrido
Coste, DAZASEIS REAS
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715328.xml
FRÁBICA MECÁNICA DE CALZADO
DE
ANXEL SENRA
RÚA XUAN FLÓREZ
Depósito: Cantón Grande, 15 - A CRUNA
Gran Café "LA UNIÓN"
O MILLOR SITUADO E DEMAIS CONFORT
BILLARES - VARIETÉS - SEXTETO
Nóvos propietarios: MANUEL VAZQUEZ :-: EULOGIO ALBERTE
PEREIRA, 13 TELÉFONO NÚM. 61
"GRAN HOTEL ROMA"
MONTADO CON TODO CONFORT E HIXENE MODERNOS :-: COCINA VARIADA E SANA
PENSIÓN COMPRETA DE 10 A 50 PESETAS
SITUADA NO MAIS CÉNTRICO DA CAPITAL
Progreso, 71 OURENSE Teléfono, 73
SANATORIO QUIRURXICO D'OURENSE
DIRIXIDO POR
D. Manuel Pol Piñeiro D. Manuel Peña Rey
Clínica xeneral y especialidades Xinecoloxía e partos
Istalado en sitio sano e pintoresco (carretera da Loña).
Conta con elementos necesarios pr' a boa asistencia dos operados.
Moi logo istalará RAYOS X.
PRA DETALLES DIRIXIRSE A UN DOS DIREITORES
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715313.xml
NOS
Ela é amor! ¡Destrabucádevos, ceguiños! Ela é moxena desprindida de lumiosos altores. Non-a torzades, que retrasaredes o seu voo. Non nos aqueloutredes tampouco, refaguendo vellos códeques pra prantar n-eles a fror d’unha liberación que non percisa, dendes que Cristo, Nostr’ Amo deprendeuna a lér o santo libro das dinidades.
E non coidedes que alberxo n-o meu espiritu, a torta doutrina das negras iñoranzas. Sabencia, é luz: e luz e vida mistúranse n-un sóyo feito! D’aquí qu’a muller iñorante, abroche en fillos cegos: e non poda curalos en xamáis, por si sóya. Supersticiosos: ingano, malquerencias: velai as nonzas inxertas n-ise arbre muscho!
Adeprenda a muller, se pode, todo aquelo qu’a convertirá mañán en escolante dos seus fillos; aquelo qu’árrede de cair n-o lamazal, onde coida atopar un codelo, misturado con deshonesturas e bágoas. Adeprenda... ¡Porqu’o necio non pode ser bó: no sabe selo: pro non pra fuxir ás suas santas obrigacións, tecidas con escumas e arumes de rosa: con curazós de home, e cabeliños louros de anxo!
Sabencia de muller! non degares por abater ó home do seu altor natural: él s’abaixará, trala larada do seu fogar, e o mimiño tenro da muller amorosía: nai: esposa: filla! ¿Quén lle dará fillos?... ¡se ti non sintes! ¿Quén l’ enxoitará as bágoas? ¡se ti non choras!
Ouh muller galega!... Desbota o dengue de tarazona, e mostra ó mundo, ese mundo d’amores, que falche o peito! Fuxe, filliña, da mala praga, porque aprega. Tende as tuas ásas por riba d’esa abellariza onde non s’astrucian as avellas a faguer mel, interquinadas e iradas pol-o canto qu’a cada un lle cumpre. Tal semella ise formigueiro de mulleres, adicadas a converterlo mundo n-un niño de pintigas! Ben saben os nosos homes, qu’ó tornar do seu traballo, (calesqueira qu’el sea) non lles meterán o fillo n-o colo, porqu’a sua nai percura a elección do seu distrito!... A muller en Galiza; rica ou probe; serva ou siñora; leva o sentimento n-a y-alma: n-a fala: n-os ollos!
E aquí penso: «Pola promeira vez da miña vida... quixera eu esquecer que foi Galiza o meu berce: y-esto, soyasmente, e namentres roubo á muller da miña terra o segredo do seu ser! Que torno do meu... cicais diredes! Que m’ espello en amores do chán própeo! Non, certamente! ¡Verdade hei de dicir por dúas razós valedeiras: «Inda por riba do meu amor a o chan, está o meu amor pola verdá: velai a promeira. A segunda é ainda mais sinxela: «Porque non sei dicir mintiras.
Algo vin, e lein moito. Algo estudiei, n-o que toca á muller, e moito maxinei, furando a carón de própeos é alleos. E... quedelme sempre con esta mulleriña galega: inda pechand’ os beizos á parola «hirman». ¡Ay!... S’as leises arrincan do terruiro a os repartidores de xusticia... porque non se creve a sentencia sagrada, antr’as non menos sagradas liñas qu’amarran país e fillos... Eu pódovos dar xusticia n-o qu’aquí s’ engaduxa. Nada me garda Galiza... ¡nadas! E non m’estalou o peito: non me estalou... (n-o faledes a naide!...) porqu’en vez de curazón... leva un recordo! Un recordo que vive, latexante; e a igual do mística, trala sua imaxe, leva a miña vida pol-a mau, acougándos, soyo, cand’a repousa. Cruña, n-o teu cimeterio, branco e verde: a igual das escumas que n-el brincan, e as esperas que chaman as suas cruces!
Non torzades o bico, que galega é a muller qu’os fala; e n-a miña terra, soyo descobre a muller a y-alma, cando n-ela non entran os sonrojos... ¿O meu recordo?... ¡Chamouse «nai», cand’o meu curazón vivía! Á par morreron Ela, y-él; amortaxáronos xuntos, e inda síntoo que laya, cando escoito, debruzada n-a terra, os meus bicos derradeiros: os qu’ ela xa non me pediu, e quedaron suspensos antre terra e Ceu: suben, cando rezo: baixan, cando sofro; e cobren o seu corpiño morto... ¡Frores d’amor, benedecidas frores!
...Falabamos da muller galega? Filla, xa a concscedes. Soyo a arrincan dos brazos da naiciña, amor ou morte. ¡Nai!... nai debe ser millor ritratada: pro dinantes: e xa que soyo Deus pode pasar por diante da nai, estadiémol-a muller galega, n-os seus sentimentos relixiosos.
Devoción e superstición
Non esquenzamos que non se trata n-iste pequeno traballo, de cantal-a muller galega, senon de dala a conoscer, n-as suas barils condiciós, como n-os seus defeitos. Negarllos sería admitir-a perfew. ¿Cándo foi esta froi terreña?
Hay n-o medoñento deixo con qu’ as rulas se doen en Galiza: hay n-as grumidas arboredas galegas, segundo as azouta un trebón de zarabia, ou as bica o aloumiño guieiro do serán, un átimo perdido da eternidá, n-o qu’ ela aperta e garda, de sagredas misteriosidás. N-o mais alongado ámpitu do mundo, dan as almas cristians un rezo pr’as ánemas congoxosas: ¡ay! pro n-o campo galiciano; cando a campán chama n-o noso curazón, pra que desperte a caridade.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/115715310.xml
6
pode viver con limpeza e comodidade sen ser rico nin ter un pazo fantasioso.
Iste punto é do meirande intrés, n-unha educación galeguista: mal pode esta principiar coa suxestión esótica d'un edificio d'estilo estranxeiro—as mais das veces d'unha arquitectura ausurda e d'un gusto detestabel—que leva a maxinación dos nenos lonxe da nosa Terra e da sua tradición, tradición qu’ha sel-a raiz y-a semente do progreso nazonal... Ises edificios esóticos y-ostentosos, son antigalegos y-antipedagóxicos. Hai ademais qu'evitar ise contraste brusco antr'a casa y-a escola. Todo iso ten unha aución destratora nos espíritos.
Sexa a escola unha casa d'aspeto modesto, pro artista, e com'en Suíza y-Alemaña, do estilo do país.
II A ESCOLA POR ADENTRO
Os mesmos principios pódens aplicar ó aspeto das salas de clase. Deixamos a un lado, pol-a sua ben coñecida xeneralidade, as condicións hixiénicas e pedagóxicas, pr'atendermos xustamentes ós aspectos estético y-educativo.
Primeiramente, diremos que compre prescindir de todo o aparato académico que lle dá á aula tradicional unha esterioridade de tristura e de friaxe qu'arripia: as horrendas mesas-bancos y-a odiosa tarima do profesor... Fóra todo aspeto oficiñesco e d'inquisición pedagóxica.
Unha sala ámpia, clara, limpa e leda. O material d'enseño aparecendo cand'un vaia faguer usanza d'il. O escolante sentado á veira dos rapaces, n-unha cadeira com'a d'illes.
A friaxe das paredes lisas pódese temperar con cadros, ou millor ainda con pinturas muraes. Estas pinturas deben ser a un tempo decorativas, instrutivas y-educativas. Deben representar cousas da nosa Terra, suxestivas e ledas, propias pr'erguel-o espírito dos pequenos. Os nenos irán d'iste xeito arreparando en como as cousas qu'o arrodean, son fontes d'inspiración artística e d'ornamento. A Arte amostrarlles a beleza das cousas familiares, n-as qu'un pol-o común non arrepara. Poden tamén esas pinturas representar cousas—sempre nosas—qu'o escolante irá pouco a pouco espricando e revelando á contemplación dos rapaces.
As plantas y-as froles adornando as salas de clase, son un pouco de natureza qu'entra na casa, e non é boa educación a que non fai amar á Natureza... No noso caso, amar á nosa Terra, que é pra nós o resume e compendio da natureza inteira. Sirven tamén pra estimulal-o instinto artístico dos rapaces.
NOS
III A VIDA NA ESCOLA
Mais qu'os procedementos direitos d'educación, é a organización da vida escolar a qu'aduca, por iso, eiquí, imonos ocupar de toda a misión educativa da escola.
Principio xeral: Respeito á personalidade dos nenos.—O contacto mais intenso, mais fondo coa natureza—coa santa Terra galega—fonte inesgotável de saúde física y-espiritual.
Ora, poñamos primeiro a
Educación moral e social: O desenvolvemento do carácter individual.
O desenvolvemento do carácter galego (étnico).
Compre partir dos caracteres hereditarios pra formarmol-os adquiridos.
Caracteres hereditarios: cultival-as virtudes propias da nosa Raça:
Sereidade de xuízo.
Dureza pr'ó traballo.
Cachaza pra sofril-as penas.
Boa crianza natural.
Prudencia.
Irmos correrindo os nosos vicios. D'istes, o que mais nos daña, é sen dúbida a homildeza, o encollimento, iste terse en pouco que nos desarma pr'a loita pol-a vida. Hai que suxerirlles ós nenos a altivez moral, que debe sel-a característica de todo galego, a concencia da nosa dignidade coma persoas e coma galegos.
Caracteres adquiridos: Compre cultival-as virtudes sociais qu'os galegos temos esquecidas:
Independencia moral.
Desintrés.
Soberbia (conceito do propio valor, altivez moral).
Instinto de so'idaridade.
Eu penso que se pode culti.ar e faguer xurdir estas virtudes na vida escolar, d-ixando ós nenos unha grande autonomía, unha ámpia liberdade; deixando á sua iniciativa, e pol-o tanto á sua responsabilidade, unha chea de cousas que se deben deixar.
Elas poden ser: A organización, plan e coidado das escursións e paseios.
A organización de festas e merendas escolares.
A organización dos xogos e deportes.
A intervención no mantimento da disciplina.
O xuzgal-a conduta dos compañeiros. (Tribunás escolares).
A dirección de certas clases, como:
Os cantos.
Os traballos manuais.
A xinasia.
Os traballos no xardín.
As experiencias de física.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/d5/d5e0/d5e0ce3a-6dc0-4cad-b901-37be69c02f88/11571536.xml
LEMBRANZA
ELEXÍA DO BON IRLANDÉS
A tempestade brúa encol da illa verde. As árvores mais outivas, as mais lanzaes andan a caeren apouvigadas polo furacán. Da terra veciña, da illa soberba e borreante—estaño e carbón—saien, cal d’un Olimpo nela afin-cado, labaradas súpetas qu’en sí levan a morte. E un tras outro, os escolleitos, os esgrevios, son deitados por un sopro que, enxoitando, mata.
Chan doado pró medrare xúrdio das prantas escolleitas. Unha soma malfadada impide aquil medrare. E da soma veñen os ventos traizoeiros qu’enxoitan, trocando o xurdio en serodio, faguendo do chan doado, chan de morte e de ruiñas.
E a illa verde—nova nao d’ilusións buscadora d’outro vellocino superiore ó da ténda dourada—sinte que nos seus cimentos xermola algo que tende a sere quilla, e que nas suas veiradas xurden como longos remos. ¡A illa necesita navegar, seguir a ruta dourada qu’os bardos lle trazaron! ¡Sinte que, pra vivire a sua vida, percisa arredárese da soma, esolagándose n’un oceano de brétemas peneiradoras da firente luz solar! ¡Oh a ruta que leva en dereitura ó tempo, á vida!
Erín enteira anda a chorare o aburamento murchador das suas prantas mais vizosas. Maileo murmurio non é de tristura e pena. E d’agradescimento. Erín, reconocida, ergue os ollos merescedores da gabanza homérica e salaia oracións de gratitude.
O murmurio salaiante da terra verde rube até o mais outo. O bon Deus acólleo, paternal, como incenso d’oferenda. Os escolleitos, os lanzaes acougan á destra do Eterno. Eran froles macias, delicadas, prantas merescedoras do xardín paradisiaco, e Deus, omniscente, recolleunos pra gala e adobío dos seus agros d’eternal primaveira.
E por iso Erín—a terra escolleita dos santos e dos heróis—sen tristuras, con serenidá, dí ateigada de gratitude: «Eles eran prantas escolleitas e pra que se non murcharan, podendo vivire n’eternidade de séculos, Vós, Siñore, puxéchelos ó acochamento da tempestade...»
Ramón VILLAR PONTE