Artigos

O derradeiro galán por Villar Amor, Amador Ano VI Número 22 (1925); p 1

San Ero d'Armenteira (proseguimento) por Filgueira Valverde, Xosé Ano VI Número 22 (1925); p 2-3

Unhas moedas castelás atopadas no Valadouro por Tobío, Loís Ano VI Número 22 (1925); p 4-6

A Edade de Ferro na Galiza(proseguimento) por López Cuevillas, Florentino Ano VI Número 22 (1925); p 7-11

Quod nihil scitur (proseguimento) por Sanchez, Francisco, Aznar, Xan Ano VI Número 22 (1925); p 12-13

Os homes, os feitos, as verbas por López Cuevillas, Florentino, Risco, Vicente, Casas, Augusto, Blanco Torres, Roberto Ano VI Número 22 (1925); p 14-16

Páxinas

Año VI Número 22 - 15 octubre 1925 - Copia dixital

Páxinas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VI Número 22 - 15 outubro 1925

Descargas

Vai a descargar os ficheiros do grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VI Número 22 - 15 outubro 1925 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

O documento enteiro (24 páxinas)

Unha selección Dende a páxina ata

Descargar

O esquema METS é un estándar para a codificación descritiva, administrativa, estructura e de metadatos relativos a obxectos dentro dunha biblioteca dixital, expresados mediante a linguaxe de esquema XML do World Wide Web Consortium. O estándar mantense na Rede de Desenvolvemento e Oficina de Estándares MARC da Biblioteca do Congreso, e estase a desenvolver como unha iniciativa da Biblioteca Dixital da Federación.

Exportar

Ano VI Número 22

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VI Número 22 - 15 outubro 1925
Lingua	Gallego
Notas	Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descarga en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

Quen participou?

Filgueira Valverde, Xosé

1906 - 1996

López Cuevillas, Florentino

1886 - 1958

Risco, Vicente

1884 - 1963

Aznar, Xan

Tobío, Loís

1906 - 2003

Villar Amor, Amador

1866 - 1944

Blanco Torres, Roberto

1891 - 1936

Casas, Augusto

1906 - 1973

Sanchez, Francisco

1550 - 1623

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

Que outros autores foron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

En que outras publicacións participaron estes autores?

Que materias trata?

Prensa

Exemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano VI Número 22 - 15 outubro 1925 Formato ePub Versión PDF

Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716910.xml 6 É un +diñeiro prieto de vellón. Alfonso X mandou desfacer os pepiños que fixera seu pai, substituíndoos pol-os diñeiros prietos burgaleses de vellón, dos que cada un valía dous pepiños. Con 15 d'istes diñeiros prietos líñase un maravedi branco burgalés de prata de gran dor igual ao vello maravedi d'ouro e valor seis veces mais pequeno. Noventa diñeiros prietos facían pois o maravedi d'ouro. Moedas de Alfonso XI: o seu marco é cadrado e composto de dobre liña: unha de puntos e outra interior. 9. - Anv. - † A . REX . CAS . TELL . E Castelo de tres torres, mais oula a do meio. No elsergo B. Rev. † E . TLE . GIO . NIS . B León rampante e no ángulo inferior dereito tén, por drento, unha floriña. 10. - Egual á anterior. Corresponde á n.º 13 de Heiss. O B do elsergo indica que foron batidas en Burgos. Só se diferencian d'ela na floriña e en que no siño da ceca repétese no reverso. 11. - Anv. † A . REX . CAS . TEL . E Castelo de tres torres, mais oula a central; na porta d'il T. Rev. † E . TLE . GIO . NIS . T León rampante. 12. - Egual á anterior. Son, segundo mostra a T, á ceca de Toledo. Veñen a sere o n.º 14 do autor citado, da que difiren en repetir-a marca de ceca no reverso e en ter dous puntiños nas esquinas do cadrado qu'arrodea os lipos mentras que n'aquela ten un só. Sen dúbida algunha istas moedas son de Alfonso XI como proba Heiss. Alfonso XI acuñou no ano 21 do seu reinado (1333), segundo di a sua Crónica, moeda de novenes e de cornados da lei e da talla que mandou labrar el - Rei don Fernando seu pai. A moeda que labrou Fernando IV foron os maravedises brancos de 10 diñeiros de vellón cada un, e si a moeda de Alfonso XI é da mesma talla e lei que a de seu pai resulta que as moedas que eisaminamos son os diñeiros novenes de vellón que son a décima parte do maravedí novén de prata, como dixemos; vintecinco d'istes maravedises forman a dobla d'ouro que como valía doce reás de prata resultaba un valor de dous maravedises por real, aproximadamente. LOIS TOBIO FERNÁNDEZ Axiña aparecerá a segunda edición de NO DESTERRO e DA TERRA ASOBALLADA Libros de poesías do poeta da raza RAMON CABANILLAS EDICIÓN LAR Estas novas ediciós conterán algunhas poesías recentes do grande poeta

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716919.xml NÓS Roma. Nós só lle desexamos que consiga tudo iso, seguros, de que sempre saberá faguer cousas boas. Quixéramos falar algo mals, da obra e do autor, os dous o merescen; mais a falta de espazo e... Os artistas novos teñenlle fobia ós literatos. Non imos disculil-o. Con razón ou sin ela, non queremos ocuparnos disto senon pol-o íntemo debere de rexistrare o trunfod'un noso irmau. Quede pra eles a soluceón dos problemas do arte — no óleo «Ventana al Campo» notamos ausencia de perspectiva. Dixo-nos F. Mazas: «O problema do arte novo descansa nas relacións en qu'han estar a color e a liña dentro da única superficie de que dispoñ a tea. Desprezo pols, non por ruin, senón por demasiado ben feito, finiquitado o concepto fisiolóxico do arte renacentista»; nosoutros, os literatos, contentámonos con aplaudir as obras que, como «Ventana al campo», o merecen. E Nós, ó felicitare ó xoven artista, presen» ta-o ós seus létores com'unha espranza na nosa renascenza. A. M.ª C. LIBROS AS NOVELAS LAR Xá van publicadas outras cinco, dende que falamos d'elas a outra vez. D. Uxío Carré Aldao, o erudito historiador das nosas letras, das que é lamén alinado prauticante, deunos unha noveliña d'amores: *A terra chama*, dina da sua sona, na qu'o amor da terra nal e o amor da muller, mistúranse e vencen. D. Uxío sabe mantel-os pres» tixos da memorabre Cova Céltiga. O lobo da xente, seguido de *A trabe d'ouro* e *a trabe d'alquitrán*, relación literaria a primeira d'unha leenda popular, interpretación a segunda d'outra leenda mais estesa e costante na nosa terra, compoñen o n.º 10 de *Lar*, no que Vicente Risco toma pol-o camiño da literatura folklórica, que tanta gloria precurou á Irlanda con Yeats e á Noruega con Selma Lagerlöf. Co-a linda novela *Buserana*, do gran poeta Gonzalo López Abente, voltamos á vida real e ó costumbrismo, n-un sinxelo e original paso d'amores, referido con ledo encanio e fresca fermosura. Ven despois *A dona das Torres*, d'Anxel del Castillo, outra leenda do tempo antigo, escrita n-unha prosa fidalga, poética con ton de romance, prosa que é case verso, que é verso inteiro moitas veces, e fala ben do gusto de quen como seu autor sabe a un tempo estudar coma sabio e gorentar com'artista os nosos vellos moimentos. E por fin, *Ana María*, do periodista compostelán Xan Xesús González, que éa primeira que 15 pubrica. É d'un género moi de mocedade; case poidéramos dicir primeirizo, que é o que lle dá mais engado. F. L. C. A ÁGUIA, 31 - 32 - 33, Janeiro a Junho de 1925. Porto. Ven en gran parte adicada a Camilo, con tra» ballos e poemas de Álvaro de Morair, Vila Moura, Augusto C. Pires de Lima, A. A. Pires de Lima, Mario Beirão, e Angelo César. Antros demais notabres traballos, chama a atención a *Proposta de lei de organización neval* de Ezequiel de Campos, con erudito e curioso preámbulo. Na bibliografía fala do libro do Dr. Claudio Basto do que demos nota no noso número 19, e das novelas do Visconde de Vila-Moura. V. R. REVISTA DE GUIMARAES, Abril - Junho 1925. Trai *Cartas de Martins Sarmento ao Professor Pereira Caldas; Arquivo da Colegiada de guimaráes* por J. López de Feria. *Un pintor do século XVIII*, por A. Guimarães; *Cancioneiro de S. Gimão de Novais*, por F. de C. Pires de Lima; *Cortes de Evora, Terecelrias de Moura, A cabeza do Duque de Braganza* por M. Rodríguez Lapa; *Seara histórica de Carlos de Passos: Os Cónegos da Oliveira*, por E. d'Almeida; *Boletín* por M. Cardoso; *Conferencia*. CÉLTIGA, Buenos Aires, Ano II. Debemol-o parabén a esta publicación, que aló no alenmar fai canto pode por sostel-o esprito galego, pol-a divulgación das nosas riquezas naturais e moimentos, e pol-o espallamento da nosa produción literaria e artística. Ela amóstranos coma na República Arxentina emprincipia a s'apreixar un fato d'homes de pensamento e de pruma capaces d'oriental-o labor das colectividades galegas d'aquela terra. Mais adiante hemos ir reseñando por miudo os números que vayamos recebindo. V. R. OUTROS ACONTECIMENTOS Na Toxa e mais Mondariz, livemol-as sesións do *Congreso Anfitubereuloso*. O mais dino de nola d'ise Congreso atópase en to» dol-os boletis galegos, que falaron d'il con fartura. En Lugo houbo dúas cousas: o Pirmeiro *Congreso d'Economía Galega*, do que non falaron tanto os papeis, edo que falaremos nós no número que ven, por ser merecente de glosa, e a *Festa da Poesía*, onde levaron premios os nosos colaboradores Otero Pedrayo e Couceiro Freixomil, e onde foi mantenedor outro colaborador noso, Antón Villar Ponte que fixo un xúrdio discurso na nosa léngoa.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/11571696.xml SAN ERO D'ARMENTEIRA (Proseguimento) A eisistencia de San Ero tópase fora de dúvida. O nome que él levaba abonda nos documentos do século XII feitos en Galiza. Eisi son conocidos o Erus Peláiz (1), Ero de Sant-lago de Laco (2), Erus Erici, Ovecus Eriz... (3) A par de eles háchase un Ero Armentariz que pode ser o fundador da Armentelra. No 1120 concede Doña Urraca, a él seu fiel vasállo, e á sua mullér Columba, a eirexa de Santa María de Lama no val da Armenia (4); no 16 de Xaneiro do 1108 confirma co tídoo de ma/ordomus super mensam, a doazón de coto feita pol-os Condes ó mosteiro de Podio (5), no 16 de Nadál do mesmo ano aparés, cal ma/orinus, na confirmaceón dos foros de Santiago feita por Don Ramón (6); no 1197, sen eispresión de cargo lópese nas doazóns de Pineiro (7) e Trove á elrexa compostelán; (8) porderradeira ves confirma cal maiordomus regis, na doazón do Mosteiro de Moraime (9) feita por Alfonso VII no 1119. tempo debeu xurdir tamén a vocaceón de don Ero. Di o xa citado Duarte que foi Abáde do 1180 o 1176, mais o dato positivo, tido da vida de ele é a inscripción da cirexa da Armenieira que adía sua construcción no ano 1169 (1) E Don Ero Armentariz, Don Ero de Armenteira? Poden ter certa xustificaceén os datos dados pol-os seus biógrafos? Compre ó meu ver que agardemos pra res» ponder a podére revisare o riquisimo arquivio da Armenteira, que o malfado centralista tennos engayolado en Madride. € namentras, podémos estudiare o outro Don Ero lexendario, en quen o noso pobo encarnou unha das mals belidas estórias medioevales. A eisistencia do seu protagonista non e fixo un caso de taumatosia, nin de megalosia, senón que deu a ocasión pra aculturar a lénda na nosa lerra (2). E falamos de lénda pois, localizada, individualizada, adiada, non póde fer nome de mito (3). Narrativa, espricativa (4), de orixen índico, adaitada pol-o seu caraiter místico ó cristianismo, e repetida pol-a sua suxestión en moltos pobos, quizaives sexa, a lénda do monxe i-o paxariño, unha des que, pol-os probremas que o seu estudo xermóla e pola sua difusión literaria, pregue de nós--antre as quenas Cánligas del Rel Sablo tenen na Galiza sua fonte ou seu eco — unha mais atenceón. No 5 de Nadal de 1135 dous cabalelros galegos, da corte de Alfonso VII, Don Fruela Alfonso e Don Pedro Muñiz Carnota, fundaron o mosteiro de Toxos Outos, e outros dous don Pedro Osorio e Don Alonso Bermudes, seguldos de mais próceres o de Monfero. Por aquel (1) Na doazón de Alfonso VI á elrexa de Santiago de mitade do mosteiro de Pilonio (Piloño) e do de Brandariz. Ano 1100. Nas confirmacioss Erus Pelalz cléricus! (vd. Lopez Ferreiro. H. C. TI. A. a.” XIV) Na ratificecedn da precedende fella por Dona Elvira no tránce do ses pasamento. Amo 1100. Nas comfirmaccons Erus Pelaicl, notarius (vd. id). A. XV. (1) DI etal «Fundata ea! ecclesla era 1207 — XVI K: Julll»

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716911.xml NÓS A EDADE DO FERRO NA GALIZA (Proseguimento) O confusionismo que reinaba en col da etnografia protohistórica peninsular autorizaba estas elucubrações filológicas, que foron ás veces avaladas por tan outros prestíxios coma Costa, (1) o P. Fita e Fernández Guerra (2); pero rechazadas hoxe todas-as ideas relativas á colonización grega, reducindo-os tan traídos e levados establecementos fenicios a sinxelos viajes de comercio, bolada a esquecemento a división en Kimros e Galos, que Thyerry fixo dos Celtas, o campo da investigación lingüística queda reducido a rastexar na onomástica galega contemporánea e sobre todo no que nos queda da antiga, sempre máis segura e menos esposta a trabucamentos, os siñás do paso de dous povos: o precelta y-o celta. Respeito do primeiro, todo o que se diga ten que ser necesariamente conjetura. Ligur pra Schulten, Capsiense pra Bosch (3), vasco-ibero pra Humboldt, tal povo será cecais pra sempre un problema sin solución. Certo que na nosa terra hai algúns nomes de sufixo ó parecer liguriano, qu'o deus Bormanicus é ligur, asegún d'Arbois de Jubainville (4); certo que outras toponimias teñen aparencia vasca, pero certo tamén que si vascos e iberos son unha mesma cousa pra Humboldt, tal afirmación non goza no día de mucho creto e que si Ligures e Vascos son pra Schulten o mesmo povo, Schuchardt (5) e Bosch negan tal aserto, apolados en moitas razós filológicas e culturais, resultando de todo elo que nas teorías de tan sabios investigadores nada hai comprobado d'un gelto ausoluto. Pol-o que toca ós Celtas, as cousas cambean fundamentalmente. O vello falar d'esta nación, pai d'idiomas que com'o galés, o bretón y-o irlandés, están en uso ainda na actualidade e que deixou moito rastro nos autores antigos, ten sido reconstruído en gran parte por unha pléyade d'ilustres filólogos antria que sobresaen Zeuss (6), Holder (7), d'Arbois de Jubainville (8) e Dottin (9), y-énos coñecido d'abondo pra que se poidan identificar cramente as verbas que lle pertencen por todos ou por parte dos seus elementos. Foron pol-o demais os Celtas un povo inquedo, guerreiro e conqueridor, cuxa presenza compróbase históricamente na Francia, na Inglaterra, no N. da Italia, nos vals do Rhin e do Danubio, na Hispania e na Asia Menor, aparecendo en todos isles países non só as raíces e sufixos en -briga, en -dunum, en -camb, en -acus, en -cath, y-en -ritus, senón tamén repetidos os mesmos nomes de tribus e de deuses. Créstase que n-estas condicións non é difícil filiar algunhas denominacións céltigas de persoas e lugares da Galiza, y-apreciar pol-a sua distribución e densidade a extensión que n-ela tiveron as xentes d'aquelaraza. Mais coma queira qu'os estudos celtistas fixéronse case sempre tendo á vista preferentemente as toponimias referentes ás Gallas e ás Illas Británicas, e cand'istes países emprincipiaron a seren coñecidos pol-os autores clásicos, os Celtas galegos levaban moitos séculos afastados e isolados do berce da sua estirpe, o seu falar, por causa do longo arredamento e dos diferentes infruxos a que estivo sometido, tiña que ser algo desemellante do dos seus irmáns do Centro y-Oeste d'Europa, e por esta razón, moitos nomes da antiga Galecia non poden ser identificados coma tales por falta de termo de comprobación e comparanza, sendo sempre mellor limitarse a mencionar unhas cantas verbas de segura filiación, qu'escribir longas lis- (1) Estudios Ibéricos. (2) Recuerdos de un viaje a Santiago. (3) Ensayo. (4) Carta a Leite de Vasconcellos cit. en Religiões da Lusitania. (5) Vex. Bosch. Ensayo, pag. 103. (6) Polo verdadeiro creador dos estudos de filoloxía céltica, a sua obra principal é a Gramática céltica. (7) Bibliotecario en Carlsruhe, publicou o Alt-Celtischer Spracsoharz. (8) Citaremos solamente da enorme produción d'iste autor: Grammaire Céltique e Cours de Littérature Céltique. (9) Discípulo de D'Arbois de Jubainville, profesor de linguas célticas na Universidade da Rennes, a sua obra máis coñecida é Manual pour servir à l'Etude de l'Antiquité Céltique.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716913.xml NÓS todol-os paises. Aquiles que s'alcontraban mais perto dos pontos d'orige e difusión da nova industria, alcenderon logo as suas forxas; mail-os qu'estaban ale tados de de comercio ou das rutas d'invasión, non reclbiron o pulo trasformador deica mals tarde, e lá por lentas e traballosas infiltraciós, já por serem conqueridos por algún povo en disfrute da nova cultura. Do exame dos feitos arqueológicos, dedúcese craramente qu'iste derradeiro caso foi o qu'aconteceu na Galiza. A industria do ferro non s'inicia n-ela paseniñamente, penetrando e transformando pouco a pouco os antigos tipos d'utilage; aparece pol-a contra, de súpeto, e c-os caracteres d'una industria já evoluciona-da y-en posesión de todol-os seus medios. O nexo que na Europa central une has tra confun-dilos o momento final do bronze y-o inicial do ferro, non existe na nosa terra. Pásas'elquí d'un golpe dos machados tubulares e das espadas longas ós puñás d'antenas y-ás fibulas características do segundo periodo hallstatti-no, e tal fenómeno non pode espricarse mais qu'ademitindo a irrupción d'un povo que tra co-il istes novos elementos culturais. Asistimos pol-o tanto á substitución súpeta d'una civilización indígena por outra forasteira que nada ten que ver co-ela, e qu'está en troques fonda-mente avencellada co-a civilización qu'os Celtas crearon e desenvolveron á veira do Doubs, do Rhin e do Danubio. e tan fondamente avencellada, que ningún oujelo a ela pertencente deixa de tel-o seu prototipo ou seu análogo no material arqueológico recollido n-aqueles lonxanos paises. E send'esto así, y-aparecendo despois en Galiza tribus qu'os escritores gregos e romanos califican de celtas, pódese asegurar que foron gentes d'esta raza as que penetrando n-ela, introduyeron e propagaron a nova civilización do ferro. Mais en que época tivo lugar tal acontecemento? En que data se produxo esta invasão? Quen era e coma se chamaban os habitantes pre-celtas de Galiza? Qué denominación especial tiñan as tribus invasoras? O Sr. Bosch (1) alopa resposta a todas es- (1) Los Celtas pags. 5 e segs. e Ensayo pags. 78 e segs. A costa occidental da Península conhecese n-is-le poema co nome d'Ophitoussa, e pra descre-bila, colocou o autor na foz do Tajo, e dend'ali, e seguindo sempre caró N, vai nomean-do as tribus qu'a povoaban. Fala primeiro dos Cempsi e dos Saefes, que vivian n-unha terra chea de bravas montanas, e menciona despois os Draganes, qu'habitaban baixo as neves do Septemtrion. Pr'interpretar iste pasage, o señor Bosch fai notar que non amostrando a fonte vella d'Avieno saber nada acerca do interior da Península, as suas noticias téñense que referir necessariamente ós países da beira-mar. Y-unha vez isto sentado, localiza os Cempsi no centro de Portugal, os Saefes, dend'a foz do Douro hastras Astúrias, y-os Draganes na costa cantábrica, justificando estas localizaçóes pol-a natureza montanosa da Galiza. Os ardil colles do poema, e pol-os nevados cumes dos Picos d'Europa, visíveis dend'o mar, que faci-litan a identificação do sub nivoso maximo septemtrione, ond'os Draganes tiñan os seus lares. Respeito á filiação étnica de taes tribus, na Ora Marítima sollo os Draganes son ó parecer calificados de ligures, sendo preciso deducir-o celtismo dos Cempsi e dos Saefes, das fontes literarias dos séculos -V e -IV, nas que, as regiós por eles ocupadas, aparecem designadas as constantemente co nome de Keltike. Pol-o que toca ós Saefes, o poema d'Avieno ainda engade xiquera sexa d'un gelto escuro, novas referencias. Fálase n-il de qu'a Ophiussa fora habitada outrora pol-os Oestrimnios, que se viram obrigados a abandonala por causa d'una invasão de serpentes, e pr'es-plicar iste relato mitico, adevirve Bosch qu'a verba Saefes deixase reducir ó grego sepes, serpente, e tendo en conta qu'iste animal tiña caraute sagrado entre mollas tribus celtas, e que ben vezes, os povos primitivos tomaban o nome do seu emblema totémico, crece que lá no original, já n-alguna das refundelóes do periplo base d'Avieno, debu tomar s'o nome da tribu posto en grego, pol-a sua sinificación literal, en cujo caso, a invasão de serpentes que bota ós Oestrimnios da Ophiussa, non é outra cousa qu'a entrada dos Saefes na Galiza, qu'arroxa dela ós seus primitivos habitantes.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716915.xml NÓS utillage dos Celtas galegos acusa unha evolución paralela á dos seus irmaos da Meseta, nado no mesmo berce, e de comezos sincrónicos. Deixando a un lado os torques y-os brazaletes, cuio exame tipolóxico levarianos a concrusións idénticas, e fixándonos só nas espadas, vemos que, namentras quen Castela (figura 1.*%) perden axiña as anlenas qu'as coroan a súa forma semicircular, perdura equí tal forma, coma perduran aínda en tipos evolucionados, os puños de bronce, que lles dan un tal forte earaute hallstaltiano (fig. 2.*). Dos tres tipos desta clase d'armas que teñen sido atopados en Galiza, o máis antigo é seguramente o descoberto en Ortigueira (1) moi imitante pola súa feltura e materias de que está construído (puño de bronce e folla de ferro) a outros alcontrados no S. de Alemaña e no E de Francia; os outros dous eixemplares qu'apareceron, o primeiro perto de Mondoñedo (2) y-o segundo no Castro de Lás (3), son xa formas evolucionadas e propias de Galiza, ben caracterizados, un pol-as escoladuras da base da folla, y-outra que representa cecais a fase final da evolución, é feito d'una peza, e presenta as antenas estendidas horizontalmente en forma de cruz. Vese, pol-o tanto, que na evolución d'una e d'outra cultura, acúsase a existencia en Galiza d'una facies especialísima do posthallstático peninsular, sincrónica e paralela á fase castelá, mais de ningunha maneira posterior nin derivada d'ela. Temos pol-o tanto qu'asegún as concrusións da arqueoloxía comparada, o principio da civilización do ferro na Meseta e no NW de Hispania debeu ser coetánea ou case coetánea, e qu'ambas teñen o seu orixe no Hallstatt francés, nos comezos do seu grado final, é dicir, arredor do ano -600, quedando así confirmadas as suposicións do señor Bosch encol do celtismo dos Saefes e da data do seu estabelecemento en Galiza. En vista de todo elo, e sin que nos arrisquemos a dar un valor absoluto ó seu conxunto, podemos formular as seguintes proposicións: 1.ª A Edade do Ferro comeza en Galiza nos primeiros anos da VI centuria denantes de Xesucristo. 2.ª Esta nova civilización é traída a ela por tribos célticas, as que, ou pol-o menos unha delas, a máis importante ou a máis coñecida dos navegantes Tariesios ou Fenicios, tiña por embrema totémico unha serpe (sepes, en negro) e tomaba d'ela o seu nome. 3.ª Os habitantes precélticos de Galiza chamábanse Oestrimnios, levaban igual nome qu'os ligures (?) de Bretaña. A EXTENSIÓN DOS CELTAS EN GALIZA Unha vez sentadas estas proposicións, os primeiros problemas que se nos presentan son os relativos á localización do pobo invasor dentro de Galiza, y-á ponderación do seu intruso na nosa etnografía protohistórica. Nas fontes literarias, sobre todo en Strabon e Plinio, os Celtas non aparecen habitando a totalidade do chan Galego. O calificativo Celtici olérgase soilo ós Arlabros ou Arrotrebas, Nerios e Presamarcos (1), qu'ocupaban a estreita zona comprendida entre o Tambre y-o mar Cantábrico; as restantes tribos, quitando os Grovios, Helenos e Tydenses, culo orixe grego temos que rechazar en absoluto, son designadas sinxelamente pol-o seu nome propio, e sómente Strabon parece atribuírlles unha filiación racial, ó confundilas cos Iberos lusitanos (2) (Continuaráse) (1) Macibriro, Una emputadera de Hallstatt. Boletín de la Real Academia Gallega, 1909, n. 25. (2) Villaamil y Castro. Productos de la metalurgia gallega en épocas remotas. Boletín de la Comisión de Monumentos d'Ourense n. 16 e segs. (3) Revista NOS n. 13. Non deixe de ler OS NENOS contos por Xosé Filgueira Valverde publicados no primeiro volume da Biblioteca do Seminario de Estudos Galegos

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/11571697.xml NÓS ESTADO AITUAL DA LENDA DE DON ERO A lenda do monxe i-o paxariño non é na nossa terra tan popular como poidera coidarse, pois aínda non é das mais repetidas antre as xentes do couto de Salnés. Na Armenteira aparés conservada pol-a existencia do relieve barroco da espréndida portada do mosteiro, repetido no órgano e nas reixas de madeira das capelas laterais de embaixo do coro. Iste relieve amostra ó San Ero axionllado diante da Virxen co neno nos brazos - o neno ten na man unha periña somellante á que amostra en outras imaxes galegas, tales que a da capela de Xesús Nazarén de Pontevedra - perto de un arbre no que canta o paxariño. Castelao fixo unha acertada copia de esta representación, que nas gradicelas aparés engadida cunhas casoupiñas representando ó convento. É de notar que non é esta a soia manifestación escultórica da lenda pois, como no seu día será, dito Leyre e Vilar de Frades deberon tamen telas. Ista lenda, seu mesmo carácter o eisixe, tivo na Galicia, sempre, mais difusión erudita que popular como agora veremos. COLLEITORES DA LENDA DA ARMENTEIRA Non fallan antre os autores de exemplarios e libros de meditación dos séculos barrocos piadosos cregos que recollen ó falar das ledicias da gloria a belida lenda de que falamos, localizándoa na Armenteira, anque son mais os que non lle dan lugar de alción. Os primeiros, dos que pode ser tipo Colmenero nas suas Reflexiones Católicas (1), siguen a lenda tal que a conta Menrique ó que citan as mais das veces. Os outros a recollen sen citar a procedencia, que moitas veces topase no B. Xohan Maior (2), que dá mil e douscentos anos de tempo terreal convertidos na representación de unha hora, e que como fontes ollou moitos exemplarios xermánicos medioevas. Antre estes esquirtores compre citar a fidoo de curiosidade ó P. Caravantes (1), que refire 300 anos a tres horas, o P. Nieves Avendaño (2) que o segue, e da o mesmo tempo, como Niremberg (3), Barón y Arin (4); Vázquez del Valle (5), Scaramelli (6) e outros. Dun xeito científico recolleu a lenda Gil González Dávila (7) que cita ao P. Henrique, a Jacobo Aurifabro e tamén a Xohan Maior falando da igrexa, do mosteiro fundado por San Ero e resolvendo en unha hora douscentos anos. Con este mesmo carácter figura a lenda nas guías de Galicia. Xa temos falado dos que fálan de Don Ero (8); Fernandes Sanches e Barreiro, que reducen cen anos a unha hora e Murguía; en troques non a recolle Cesáreo Rivera, e Víctor M. Vázquez (9) chaman a don Ero nobre campión, citan “al verídico cronista”, que non sabemos quen será e dan por tempo 200 anos. López Otero (10) di-ela recollida de unha muller - a Sra. Rosa - e refírese nunha nota á versión de Martínez Padín que pol-o seu carácter incruiremos nas derivacións literarias. Pra rematar este apartado lembraremos un artigo de Balsa de la Vega na Ilustración falando da lenda da Armenteira, que se estende a Rivas de Sil e que da por tempo de sono sete siglos. Trae certa erudición comparativa l-é do mais discreto que sobor d'ela tense falado. XOSÉ FILGUEIRA VALVERDE (1) “Práctica de misiones... En León -en la Imprenta de la Viuda de Agustín Ruiz de Valdelvieso- Año de MDCLXXIV”, Libro III -S. XII pag. 549. Pláticas dominicales... -II... -Madrid á cosia de Francisco Lazo - Mercader de libros... Año de 1704, Pag. 192. (2) “Prácticas doctrinales y discursos Morales... del... -Religioso de S. Francisco...- En Valencia -En la imprenta de Antonio Valle... -Año 1729. S. IV- pp. 503 y sig. del tomo único -O moaxe estaba en mañás e morreu ó volver do bosque. (3) “Diferencia - entre o temporal - e eterno”... Lisboa -Na oficina dos herd. de Antonio Pedrozo Gabeon.- É é sua custa Impresso, M. D. CCLXI Lib. IV- Cap. V. S. II- pag. 311. (4) “Luz de le Pe -y de la ley... escrito por... de la orden de predicadores. Madrid MDCCLXXXIV”. Pag. 335. capítulo LXV. IV. (5) Año Christiano -1783- Pg. 475. (6) Directorio ascético -en que se enseña- el modo de conducir las almas por el camino ordinario -de la gracia...- TIV. Madrid- gregorio del Amo -1831- (pp. 45). (7) Anque chamándolle Pedro. (8) “Guía de Galicia” - Madrid - Fortanet 1884 pags. 291. E curioso notar que castelanizan o Castrove en Castroverde. (9) “Pontevedra” -Granada Sabaler- 1800, pags. 1686y 169. Iste libro e do mais regocixado, tanto ó falar da Armenteira como ó facelo do resto da provincia.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716914.xml NÓS 10 Acerca da cronologia d'iste suceso, o sabio profesor barcelonés razona do gelto seguinte: Os textos da sétima centuria denantes de Jesucristo, Hesiodo y-a fonte d'Eratósihenes non coñecen na ribeira atlántica mais povo qu'o Ligur, mais já no século — V, Herodoto alcontra ós Celtas estabrecidos n-ela. No meio d'istes dous termos temos que por o periplo fonte d'Avieno, ó que s'asigna geralmente o ano — 550 coma data aprousimada, e tendo en conta que n-il lémbrase coma cousa pasada hai pouco a invasión dos Saefes, debemos presumir que tal acontecemento ocorreu arredor Fig. 1. A TIPOLOGÍA NA ESPADA D'ANTENAS EN CASTELA, ASEGÚN BOSCH do ano 600 denantes de Jesucristo. Estas deduci do Sr. Bosch, feitas con toda a lógica e perfel- Cerralbo, qu'a entrada dos Celtas na Peninsua debeu verificarse nos primenros anos da VI centuria denantes de Jesucristo, o probrema, pol-o que respeuta a Galiza, queda reducido a averiguar o tempo qu'aquel povo tardou en se trasladar da Meseta ás nosas campías. Pra isto, e carecendo coma carecemos de fontes literarios que nos alumeen, ningunha cousa pode servirnos millor qu'a comparanza da culinra dos Castros co-a enllura des necrópolis de Castela. Enefelto, si a inva- sión célti- ga en Galiza houbérase verificado nos séculos — VI ou — III, coma pa- rece indicar o Professor Schullen (1), que lle supón no tempo do periplo fonte Fig. 2. A TIPOLOGÍA DA ESPADA D'ANTENAS NA GALIZA la crítica, teñen en contra sua a escuridade do poema d'Avieno, verdadeiro logogrófico histórico-geográfico, que ten sido interpretado por diversos autores dos geitos mais diversos e contradiutorios, pero teñen en troques ó seu favor os feitos arqueológicos que lle veñen prestar un forte apoio y-unha rexa comprobación. Probado já pol-o carácter hallstático do material funerario das necrópolis castelás y-aragonesas, esproradas pol-e Marqués de d'Avleno, unha poboación ainda ligur, a nosa civilización do Ferro tería qu'aparecer coma derivada e dependente da de Castela, y-atopariamos n-ela espadas d'antenas degeneradas, acodadas ás veces en ángulo reuto, e remaladas en botós esféricos ou en dous conos superporios pol-a base mor. Mais nos nosos lacimentos protohistéricos, nada d'eslo ten aparecido; contrario, o desenvolvemento ac (1) Numanilia e Hispania

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/11571699.xml NÓS das atópanse unha multitude de marcas difrenles coma cruciñas, estrelas, anelos, puntos, que postos en lugar difrente do que debía ocupar a marca especial do taller, tiña por ouxelo indicar quen era o ensaiador ou encarregado da fábrica. Mais eiquí atopámonos en presenza d'unha moeda na que lses puntos, que Heiss tén por desifiativos do encarregado ou ensaiador, aparescen xustamente no mesmo lugar que debera ocupar a marca do taller, sendo pois de crér que ise siño que aparesce no eisergo sexa verdadeira marca da ceca. O problema é agora saber cal sexa Ista, pra nós irresoluble. 4. - Anv. † : F : REX CASTELLE Castelo de tres torres, mais outa a central. O eisergo borroso; probablemente un cunco. Rev. † : ET LEGIONIS : León. Pertéscerá ista moeda á ceca de Cuenca si a marca é, segundo parés, un cunco. Será pois unha variazón do n.º 1 de Heiss, consistente en ter o castelo de xeito difrente e nos tres punfiños que separan as verbas denantes e despois do F no anverso e ás dúas bandas da † no reverso. 5. - Anv. - † F REX CASTELLE Castelo de tres torres, mais outa a central. No eisergo T. Rev. - † : ET : LEGIONIS León. O T como marca de ceca dí que foi acuñada en Toledo. Ven a sere a n.º 3 de Heiss, inda que sen algunhas variantes na figura do castelo, elsi como a de levar no reverso un punfiño antes e dous despois do ET. 6. - Anv. † ET LEGIONIS Castelo de tres torres, mais outa a central. No eisergo S. Rev. † ET LEGIONIS León. 7. - Igual á anterior. Istas dúas derradeiras moedas se non hachan indicadas na obra de Heiss; a sua forma é análoga ás demais, mais no eisergo levan un S. Era o S siño da ceca de Segovia deica que, establecida en Sevilla fábrica de moeda pouco despois do seu conquemento, a empregou Sevilla como siño seu, pol-o que Segovia pouco, en adiante, unha ponte. Coidamos que as nosas moedas son da ceca segoviana pois si foron batidas no 1222, como é probabel, mal puideron ter sido batidas en Sevilla xa que esta non foi conquerida até o 1248. A lenda que é igual en todas as moedas de vellón, dinos que foron feitas por algún Fernando rei de Castela e León; Heiss demostra que pertéscen, sen dúbida algunha, a Fernando III. A única acuñación que se fixo no reinado d'iste rei foi a d'unha moeda divisionaria de vellón, a chamada diñeiro de pepiós ou sinxelamente pepión; d'ista clase son as moedas elsaminadas. A data d'ista acuñación non-a siñalan eramentes Fernando III nin o seu fillo, mais por unha compra feita pol-o arceolspo de Toledo D. Rodrigo de cerlas aldeas, enxerga Heiss que debeu ser no 1222. D'istes pepiós, 180 equivalían a un maravedí d'ouro de Alfonso VIII e 12 compuñan o soldo e por iso 15 soldos o maravedí d'ouro. Hal unha moeda ao parescer de Alfonso X. 8. - Anv. † A * REX CAS TELL E Rev. † E TLE L GIO L NIS † Non siñala Heiss ista moeda nin tansique parescida entre as de Alfonso X. Igual a ela ou mol somellante é a reproducida en fotograbado por D. Narciso Sentenach n'un artigo que publicou na «Revista de Archivos, Bibliotecas e Museos» do ano 1906: «El maravedí: su origen y su historia». Leva a nosa, no eisergo, un siño que ben poderá ser un B. Tén lamén, após do A, abreviatura d'Alfonso, unha florina e no reverso us siños ao xelto de cruciñas nos ángulos do marco. No anverso leva castelo de tres torres, mais outa a do meio, con dúas almeas en cada torre e no reverso un león. O marco é cadrado.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716920.xml 16 DIVINA TRISTEZA, por Anrique Paço d'Arcos. Porto, 1928. Anrique Paço d'Arcos, coñecido elquí pol-os seus versos publicados en moitos boletíns galegos, coma A Nosa Terra e Galicia, é un poeta novo que vai seguindo con acerto as pisadas vagarosas do gran poeta do Tâmega pol-o da vaguedade e do misterio. Xá non somos nós os primeiros en aloparlle a imitanza co Teixeira de Pascoaes. *Divina Tristeza* foi un libro ben recibido e agasallado en Galiza, porque é merecente delo; de puro lirismo, encalxa afeito no noso gusto, e pra moitos con seguranza, esta poesía crepuscular que outros ollarian coma do sol-por do romantismo, poderá ser alborexar d'un novo día. E mais quen sabe! De todos geitos, non van elquí perdidaleas loubanzas, pois coma poeta, iste é un poeta de certo. V. R. LATEXOS, por José Rey González, Pontevedra, 1925. A cuberta azul salinada d'iste novo librito de versos, cos seus primeiros tipográficos d'outro tempo, co seu retrato do autor firmado e rubrado, coa sua poesía debaixo. Xá nos ven falando dos anos idos, do tempo da ferrinha e de Dous Amores. Por adentro arrecende tamén a aquela época que chamamos clásica da nosa poesía, sin que delixe de ser, coma ten que ser sendo nosa, fundamentalmente romántica. En efecto, caseque todas-as poesías do libro son de hai dez anos, e algunhas mais antigas. O autor é un poeta ben coñecido, que já outrora recadara as gabanzas d'Aurelio Ribalta e d'outros críticos galegos. É ademais un home que coñece a nosa fala, e que sinte fundamentalmente a nosa Terra. V. R. NAÇÃO PORTUGUESA, Lisboa, 3.ª Serie, números 3 e 4. Morto o ilustre pensador Antonio Sardinha, o chefe espiritual do Integralismo lusitano — de quen ven no número 3 un interessante traballo en col do Nacionalismo galego e Lirismo português, con culas vistas non de todo podemos acaer, — encarregouse da dirección do boletim Manuel Múrias, un outro pensador contrarrevolucionario da valente modernidade. Estuda o Sr. Múrias n'istes us a política africana de D. Sebastián, e son traballos dinos de leitura no número 3 *La guerra de las Naranjas*, do Marqués de Lozoya; *Notas á margem* de Alberto Sampaio, de J. Lúcio d'Azevedo; *Carta á margem da obra de Camilo*, de D. de S. Araújo, e *Camões*, conferencia de M. de Oliveira Lema; e do 4, *As «Cortes» da Fretra*, do Sardinha; *Soanda Mulath* de Hipólito Raposo, e *Sindicalismo* de César A. de Oliveira. V. R. ALCÁNDARA — Imágenes por Francisco L. Bernárdez — Editorial *Proa*, Buenos Aires. Os xoguetes de puericia de Francisco Luis Bernárdez — *Bazar*, *Kindergarten* — trocáronse en vieiro de louzanas froles líricas. Camiño xa seguro e firme, i-en festa de estrelas que xa non se mercan n'os bazares con pouco espírito, sinon que están lonxe, alá enriba, no seu ceo, acenándonos cheos de alusións e de suxerencias. O camiño de arte percorrido por este poeta — por este gran poeta xoven que desflorou elquí a virxinidade da sua inspiración e que bebeu na nosa terra (que tamén é dél no mais fondo e desintresado senso de posesión) as augas lustrales da beleza, está suxeto a lóxica gradación evolutiva entre os primeiros balbuceos e os primeiros craros e rítmicos acordes da Verba e do Espírito. Cantou a poesía da cuna e da infancia, e agora, en prena adolescencia, ten o cantar propio d-este estorio espiritual e sensible, e vai cos azos do sentimento e cos pulos da idea afrorescente cara amada do froito espréndido, sazonado e maduro. E n-esto queda feita a miñor gabanza d'un poeta... e d'un home; gabanza que non valería nada nin sería nada se non nascese, coa verdade, d'unha profunda suxestión, locuplética de promesas e-espranzas. O autor de *Alcándara* ten historia de niñés e de xuventude. Se fose de súpeto nos seus primeiros poemas un d'esos xenios que a crítica d'escolas recibe con compás devoto e que logo, sin saber cómo, desaparece sin deixar rostro, habería pra termar do seu logro. Pero, non. A cultura e a intelixencia foron abrindo a estrada hoxe frolecida. Nin siquera, pra ben do poeta e da sua ópera futura, os ventos do *avangardismo* lle absorveron as savias proliferas d'unha estética mais acendrada e viva e d'unha visión mais espaciosa. Picotean n-él, pero a sua propia forza íntima levouno a outras mais integradas amplitudes. *Alcándara* foi inzada en Galicia, aireouse no mar e froiteceu na outra Terra do poeta, terra pra sementes, sempre encinta. R. B. T. LA TEMPORADA, Mondariz, números 5 a 10 do ano XXXVII. Tan intr santes traballos en col do Castelo de Sobroso. Colegiada de Sar, Estudos vellos de Santiago, Revolución da Ulloa, etcétera; poemas do Cabanillas, Julio Dantas e Herminia Fariña; deseños do Castelao; vistas de moimentos. Imprenta LAR; Real, 36 1.º - A CRUÑA

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716912.xml las de nomes d'espricación arriscada ou dubidosa. Canto á arqueoloxía, anque non temos dado en Galiza mais qu'os primeiros pasos no relativo á esproración sistemática e científica dos nosos xacimentos, é tal a fartura do noso chan en oujetos pertencentes á Edade do Ferro, qu'a pesar d'elo e do moito que teñen derramado a ignorancia y-a barbarie, soilo c'os procedentes d'achádegos casuás tense reunido elqui coleiciós importantisemas algunhas das que, coma da Sr. Blanco Cicerón de Santiago, pode porse en comparanza co-as millores d'Europa. Por outra parte, a identidade da nossa cultura posthallstática co-a do N. de Portugal, á que teñen adicado tan grande amor os nosos veiños d'alén Miño, y-á que consagraron fondos desvelos Martins Sarmento l'elite de Vasconcellos, Alves Pereira, Santos Eocha, Ricardo Severo e José Forles, sirvenos 'no ben pr'enchel-os valeiros que nos nosos coñecementos arqueolóxicos, deixas triste é confesalo, o noso atraso en investigación d'esta indole. Compre así e todo sinalar que n-isles derradeiros anos, a actividade que nos traballos d'esproración d'estacións prerromanas s'ouserva en Hespaña, alcontrou tamén eco en Galiza, realizandos'hoxe escavacións mais ou menos intensas no monte Santa Tecla da Guardia, pol-a Sociedade Pro Monte, nos castelos d'Entrimo por D. Higinio García y-en Domayo por D. Antón Lousada, e na cividade de San Ciprián de Lás pol-a Diputación d'Ourense, amen dos constantes estudos d'homes que coma D. Angel del Castillo e D. Federico Maciñeira teñen já pagado unha forte contribución ó estudo e conservanza das nosas antigüidades. Istes esforzos d'hoxe, xuntados ós qu'outrora fixerón Murguía, Barros Sibelo, Ovledo y Arce, Villaamil, Fernández Alonso, Vázquez Núñez e tantos outros meritisimos galegos, ó desintrés do Sr Blanco Cicerón, que ten salvado do crisol dos prateiros e conservado na terra moitos oujetos preciosos, lan qu'o acervo arqueolóxico da protohistoria galega conte cun material bastante considerable, e que n-alguns respeitos, coma no relativo a joyas áureas, poida rivalizar cos do Rhin, da Irlanda e dos Perineus Franceses, os tres centros mais importantes da produción aurivesaría da época de la Tene. Pero a pesar da sua relativa abundancia e da sua moita riqueza, o material arqueolóxico da Edade do Ferro galega ten unha desventaxa quen parte escurece os seus méritos: o ser procedente todo il d'achádegos casuás ou de castros e citanias, e fallar por completo o procedente de necrópolis. Esta circunstancia fai singularmente difíciles as determinacións cronolóxicas de tanta importancia na apreciación do desenvolvemento dos diferentes tipos d'utillaje. Ant'unha fíbula, ant'un torques, ant'un brazalete ou un testo cerámico alopado na nosa terra, podemos dicir que pertence á nossa cultura, que é galega e tamén investigar a fonte lonxana que lle deu orixe; pero non podemos distinguir a que fase d'aquela nossa cultura pertence, nin darll'asento n'un lugar do seu ciclo evolutivo. Un soilo grupo de sepulturas nas qu'apareceran moedas ou oujetos d'outro ciclo cultural con data fixada, servirían pra dar a totalidade do material acompañante e serían un punto de partida certo en col do cal podría erguerse un labor construtivo. Mais desgraciadamente, nada d'eso temos. Queda, é certo, a tipoloxía, pero esta ciencia, si ben nos serve nos primeiros tempos da nosa protohistoria, y-acusa craramente os días do seu principio, dá coma veremos mais adiante, poucas luces unha vez adentrados no seu estudo, non permitindo mais qu'hipóteses que cecais descoberias posteriores veñan confirmar ou bolor por terra. Tal é o estado das nosas fontes de coñecemento, e unha vez exposto, imos entrar no conjunto dos feitos resultantes do seu exame. IV O COMENZO DA EDADE DO FERRO EN GALIZA Creese qu'a Edade do Ferro comezou na Europa nos principios do derradeiro milenario denantes de Jesucristo: mais esta data, boa cecs pra Italia y-ainda pra Francia, non pod'apricarse por igual a tod'o continente. As circunstancias ainda non ben coñecidas, que determinaron a utilización do ferro, non obraron da mesma maneira e simultaneamente en

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716917.xml NÓS mos proveder libremente, nin principios nos que o esprito se poida deter tranquío e satisfeilo. Si ti coneceras algús principios tales, molto favor me farias si m‘os aprenderas. Agardas se cadra unha proba mais compre-la da nosa iñorancia? Dareicha. Xa vichei-a dificuldade con relación ás especies. Dos individuos confesaches non haber cencia porque son infinitos. Mail-as especies, nada son ou son unha fantasia: soilo existen os individuos, soilo istes se perciben, soilo d'iles pode haber cencia, e d'iles hase obter. Si non-é, asina, amóstrame a natureza dos teus universais. Has dicir qu'están nos mesmos, particulares. Eu nada universal vexo n'iles: todos son particulares. Nos individuos cada variedade se non percibe? Imensa. Iste é un grandismo ladrón; aquil un asesino; iste non naceu mais que prá gramática; outro é completamente inepto prás cencias, iste é cruel e tremendo dende neniño; a aquil non hai nada qu'o poida quitar do viño; a iste dos praceres sexuais; a iste do xogo; un con ter visto ou cheirado un gato, desmáyase; un non probou a froila nin lla pode ver comer a outro; outro nunca probou a carne; outro o queixo; outro o peixe; de todos temos coñecido exemplos. Iste devora do mesmo xeito moedas, cristás, prumas, ladrillos, lá, en fin, todas as cousas; aquil cai c'un pasamento sementes co ulido ou vista d'un carabel; hai quen o aborrecen as mulleres; quen se mantén de cicuta; iste dorme noite e día; e moitas veces en curabechado tirel cos libros e fuxín da pi[?] (Continuarase) ARCHIVO FILOLOXICO E ETNOGRAFICO DE GALIZA Oración Padre nuestro pequeniño, guiame por bon camiño. Aló fun, aló cheguei tres Marías encontrei perguntando por Xesús. Xesús estaba na crús e da crús e do altar tente Madanela tente non te poñas a chorar que estas son as cinco llagas que por vos ei de pasar Pol-a ponte de Belén vai un pondon colorado debaixo de áquel pondon val Xesucristo encravado. O sangue que del cala cala en campo sagrado; el hombre que la bebía

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716916.xml QUOD NIHIL SCITUR (Proseguimento) O mesmo repersentaráche a esfera de vidro costruida con ademirabre artificio pol-o eximlo siracusano Arquímedes. N-ela movianse e ouservábanse todal-as esferas e pranelas do mesmo xelto que n-esta verdadeira máquina do mundo; soprando por uns canles, eran levadas todas esas cousas simétricamenie. Agora ben; s'alguén quixer coñecer de que xeito tal se facia, non lle sería preciso coñecer perfellamente a máquina toda e cada unha das partes, ainda a mais pequena, co-as suas funcións? O mesmo débese pensar con relación a iste mundo. Pois, que é o que n-ill alopas que non mova e que nono movan, cambée e o cambéen, que non aguante unha ou as dúas cousas?; mais mollas mals cousas elsisten e fanse no verdadeiro mundo que non no de vidro do siroccusano, e por iso é tanto mais dificile coñecel-o primeiro que non o segundo, e non é menos preciso pró que queira saber. Olla onde chegamos. Unha soila cencia hai ou habería si poldera habela sobra a natureza das cousas e non moltas; por ela coñeceríanse perfeitamente as cousas todas, porque unha sin as outras non pode ser coñecida perfeitamente. As cencias que lemos son vaidades, rapsodias, anacos recollidos de poucas e ruís ouservacións; e o resto maxinacións, invencións, ficións, opinións. D'eiquí vése, que non sen razón dicia Salomón qu'a sabencia dos homes era loucura diante de Deus. Mais voltemos ó punto de saída, e d'eiqui infire que é unha a cencia de todal-as cousas. Cantas veces empezan no discurso a tratar d'algunha cousa, con ocasión d'esta han tratar d'outra; esta segunda lévanos a outra, e á sua volta esta terceira a outra; así chegariamos ó infinito, a non ser que nos deteñamos no medio da carreira y-esta non sin detrimento da cencia. D'eiquí derivou aquela lei prás cencias non omnia in omnibus; pois coma vian que d'unha cousa seguíanse todal-as outras e qu'a sua cencia non teria fin, vironse obrigados a estabreceren límites, os quales non poden manter: (de que xeito van gardal-os lindeiros qu'a natureza non atura? d'eiquí que na mesma obra y-en diversas sexa preciso repetir mil veces a mesma cousa; o que doadamente amostrariamos en calquer autor, pro sería moi longo. O que dixo Aristóteles das categorías, nono repeten na Física e mais na Metafísica? e o que dixo d'estas, nono replien a cada paso nas outras obras? Pois o noso Galeno, que prolixo non é? apenas atoparás nn capítulo non que non leas: «e ainda que n-outro lugar temos tratado d'esto xa mais ampriamente, non fará mal se repetimos de novo en resume o qu'intresa ó asunto»; ou ben: «abonda esto pol-o que toca ó asunto presente, o demais atoparalo en tal libro, ou por fin outras espresións semellantes. O qual manifesta claramente, que pró coñecemento d'unha cousa compre tamén o coñecemento das demais; posto que prá produción, conservación, ou destrución de unha, compre o concurso de todal-as demais coma hemos amostrar mais ampriamente no libro sobr'o «exame das cousas». O mesmo confirman os qu'emprenden disputa tocantes a algunha cousa, pois van tan lonxe, que si pretenden probar qu'o home é animal, fano de xeito que, discurrindo d'unha cousa pra outra por medio de siloxismos, chegan ó fin ó ceo ou ós infernos, asegún os medios de que usa o que proba ou asegún os negados pol-o outro. Pois o que o autor da definición nos trasmiteu sobre d'elas, dicindo que pol-as proposiciós medias habiase chegar ós primeiros principios e n-iles parar, é unha fiución, o mesmo qu'as demais cousas sobr'o mesmo asunto; pois non hal tales medios cerfos, numerados e ordeados pol-o cales poida-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b0/b0a7/b0a7f110-8b09-4764-b0ae-25a0d5a102b8/115716918.xml 14 era mol aventurado; n-este mundo será un rei ben aventurado, e no outro] rei coroado. O que esta oración dixese todol-os viernes del año saca unha alma de penas e a sua del gran pecado. Recollido por Ramón Martínez López, do Seminario de E. Galegos, en Senra, concello de Oroso, A Coruña. Compreta en moito a versión publicada por Ballesteros (Ob. cit. Tº III, pax. 250 e segts.) Variante dos Contos de Pico, pico, mazarico, e Paxariño pequeniño, e maneira de xogal-o xogo en Allariz Póñense todos arredor co-as maus estas, postas co rivés pra riba, e no melo, o que conta, que pon a mau esquerda na roda das maus, e co-a direita vai picando unha por unha todal-as maus, dando en cada unha un belisco cos dous dedos primeiros, e val dicindo - Pinto, pinto, gorgorito Quen che deu tan grande pico? - Diumo Dios por meus pecados pra picar n-iste carballo, e piquei e repiquei, y-encontrei un grao de millo. e levelino ó muíño, ó muíño a moer, y-os ratiños a comer e cóllin un pol-o rabo e leveino o mercado, e dironme seis réis e un can e unha taza de papas e a cuchara era de pau Válgate Dios a muller que me cairon as papas no chao. Cando o recitado remata n-unha mau, o dono retira a mau da roda y-escóndea. E o xogo segue do mesmo xeito ata non quedar ningunha. Entón o que conta, val un por un pedíndolle. - Dame la manita, e responde o interpelado: - No que me la comió el ratito. - Dame la manón. - No que me la comió el ratón. - Dámela que te doy pan y queso. - Dámela que me manda el Rey. - No te la doy. - Dámela que me manda la Reina. - No te la doy tampoco. - Dámela que me manda Dios. Entón dáa. Si a ten quente, pasa; si a ten fría, péganlle. Recollido por V. R. OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS O pintor Fernández Mazas Este xoven artista ourensán acaba de conquistar un trunfo mais ca sua derradeira obra, un óleo feito en París, namentras estivo pensionado, pola Diputación d'Ourense. Falaremos d'el, non só porque nas nosas páxinas colaborou, senón, ademais, por chamar hoxe a atención da élite galega este orixinal pintor avangardista. Sempre se revelou c'un sutil temperamento futurista: o vello problema da pintura clásica non-o inquietou; foran as xenialidades dos franceses — Picasso, embora sexa de Málaga, Matisse — os que o fixeron, no senso de que son pra il a sua tradición pictórica. "Ventana al Campo" representa unha muller desnuda, qu'olla ó paisaxe diante da fenestra do seu cuarto de baño. Resalta a fermosa figura da mociña, formidable encoiro en elegante i-estrevido escorzo. Chama a atención qu'o encoiro sexa un encoiro perfeitamente anatómico, o que nos fala ben de qu'iste rapaz sabe faguer as cousas á maneira dos clásicos. Mais isto como un xesto académico: nada mais. Il nol-o dixo: «A pintura ante todo é pintura, de sorte ningunha fisioloxía. A obra d'arte qu'hoxe nos ocupa, non é so» mentes, com'alguén pensara, unha cousa á moda. É algo mais. Podemos trazer ó caso algunhas observacións que en col do Suárez Couto, falando do impresionismo, fixo o agudo Correa Calderón. "Ventana al campo" fala d'un postimpresionismo á maneira de Gauguin. Fernández Mazas, inquedo por superarse a cada paso, só arela volver a París, ó París do erfe novo, onde o saben apreciar, é a sua