Artigos

Os europeos en Abrantes : epopeia en prosa por Risco, Vicente Ano IX Número 39 (1927); p 1-7

A volta por Otero Pedrayo, Ramón Ano IX Número 39 (1927); p 7-8

Papeletas pra un inventario das mámoas galegas por López Cuevillas, Florentino Ano IX Número 39 (1927); p 8-13

Notas de arqueoloxía e folk-lore arousáns : monte e pedra de Mean por Bouza-Brey, Fermín Ano IX Número 39 (1927); p 13-14

Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza. por Risco, Vicente, Álvarez Novoa, Alejos Ano IX Número 39 (1927); p 15-17

Glosas hestóricas por Bergueiro López, Manuel Ano IX Número 39 (1927); p 15

Os homes, os feitos, as verbas. por Risco, Vicente, Otero Pedrayo, Ramón Ano IX Número 39 (1927); p 18-20

Páxinas

Año IX Número 39 - 15 marzo 1927 - Copia dixital

Páxinas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 39 - 15 marzo 1927

Descargas

Vai a descargar os ficheiros do grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 39 - 15 marzo 1927 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

O documento enteiro (24 páxinas)

Unha selección Dende a páxina ata

Descargar

O esquema METS é un estándar para a codificación descritiva, administrativa, estructura e de metadatos relativos a obxectos dentro dunha biblioteca dixital, expresados mediante a linguaxe de esquema XML do World Wide Web Consortium. O estándar mantense na Rede de Desenvolvemento e Oficina de Estándares MARC da Biblioteca do Congreso, e estase a desenvolver como unha iniciativa da Biblioteca Dixital da Federación.

Exportar

Ano IX Número 39

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IX Número 39 - 15 marzo 1927
Lingua	Gallego
Notas	Reprodución electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas
Outros autores	Nós, pubricacións galegas e imprenta
Outros autores	Real Academia Española

Formatos de descarga

Exportar

Descarga en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

Quen participou?

Bergueiro López, Manuel

1898 - 1985

Bouza-Brey, Fermín

1901 - 1973

Risco, Vicente

1884 - 1963

Otero Pedrayo, Ramón

1888 - 1976

López Cuevillas, Florentino

1886 - 1958

Álvarez Novoa, Alejos

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

Que outros autores foron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

En que outras publicacións participaron estes autores?

Que materias trata?

Prensa

56114575-4654-41f7-b26e-a6f65f9c6afe

Que institucións aparecen?

Nós, pubricacións galegas e imprenta

Real Academia Española

Que outras publicacións falan destes organismos?

Exemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Sinatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano IX Número 39 - 15 marzo 1927 Versión PDF Formato ePub

Tanto a transcrición dos textos (OCR) como a identificación das entidades mostradas realizáronse mediante intelixencia artificial. O resultado pode conter erros acumulados en ambos os procesos; convén verificalo contra o facsímile orixinal. Máis información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718516.xml NOS por 4 de longo sementada de congos ou coviñas, un novo eixemprar dos que tanto abondan na Galiza e tanto dan que facer aos esculcadores das antiguidades prehistóricas. Ata vinteunha de estas fochas contamos na sua superficie a ras do chan e lixelramenle en decribe cara o W'-, culo grandor anda entre os 5 e os 10 centímetros. Velaiquí o que resta de un cullo morto a un deus esquencido que fal vez sexa a pedra mesma que en lugar emmente foi grabada; recerdo suave acochado na sabidenza popular de unha lembranza litolátrica quizaves. Mea. Med, Means, Mean. Meanos. Meaño, Meavia, son nomes do onomástico xeográfico de Galiza que tenzn un torgo común. Mea, que asegún Verea e Aguiar (2), que o loma de Boulet, tén a sifificonzs céliiza de vea de metal. Nada nos suxire esta interpretaz3a. Entroques pon outra que lén importanza suma. Dinos que Boulet traz Mean significando en célligo pedra. En verdade que agora xa hai pra pensar de si o nome que leva o couto llo dou a pedra que o remata. Pol-a nosa conta só podemos aporlar unha ouservazón curiosa: un grupo de cons dos que forman os baixos de Corrubedo, perto da insua de Sálvora leva o nome de Mzans. Ali están ispidos e senlleiros sin que nada os caracterice como non sexa a sua condizón de irtos vencellos da tenebrosa cadea de baixios que aprisda a gorxa da Ría. Lembremos pra remate o feito de ter aparecido cáseque ao pé do Mean o epígrafe romano de que un autor dá vaga res2ña, hoxe perdido (3). xunlemos todas as liñas celbes e aparecerá ante os nossos ollos o calivo manticelo trocado en lugar sagro e ante noso espirito crecido e mergullado en brétemas misterosas. Con ésta son catro as que levamos topado en pouco tempo: unha de elas ao pé do Casiro de Figueiras que forma parte da Calalogazón que anda a facer o Seminario de E. Galegos de istes moimentos, outra no chamado Puzo do Inferno, en Verín, composta de catro corgos en coadro e a derradelra dada a conoscer en outra xeira e como material de unha estazón prehistórica perfeitamente definida (1). Polo demais vense lamén acompañadas de outros signos grabados nos cons característicos do arte rupestre da nosa terra. Mais no monte de Mean hai unha fonte e esa fonte tén, según o pobo, virtudes medicinaes. Ela cura as doenzas dos ollos sempre e cando sexa usada sete días seguidos, unha vegada ao abrente do día e outra ao deltarse o Sol; según outras referenzas basta só facer uso de elas antes de que sala dito astro (1). F. BOUZA BREY (1) A primeira versión folme feita por Narciso Alvarez Roa de Banos veciño do la de A Torre, perto de Mean, caso pal Bernardo Alvarez Vázque abinero de mar voa y fillo Xosé de 6 esos á dita xx curándolle unha atetzón dos ollos. A segunda dos versioes foime percureda por unhas wecihias qee labraban nos m ss eldos de pe do monte regados pol-a augs tándome elas mamas de como moitas persoas van pol-s suza en gorrafos pro despola eprcala na cosa e asi me recomendadan a min que o fixese. J ase Veres e Aguiar, Historia de Galicia, paxs, 40 e dí. (5 adez Gil e Casal. Apwates Arqueológicos Boletin de ts A. de lo Historia. Y. LXVIIL 1916. (1) Prehistoria galega. O Neixón poe Florentino L. Cuevillas e Fermin Bouza Brey mn) Boletin di R. A. Gallega. Ano XXL N.*151 e seguintes. No Desterro, Da Terra Asoballada, vento Marciro Na Noite Estrelecida e O Bendito San Amaro poesias do poeta da raza RAMÓN CABANILLAS Pedidos a - LAR A CRUÑA

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571856.xml d'es suas virtudes abríronse coma ledas froles de penitencia. Facer, fixo méretos d'abondo pra conquerir un ceo, ou pol-o menos un limbo axcilado á sua y-alma de besta padecente. Era un fakir, era o Pappus da sua especie, que vivía do aúno, tineca mantenza que lle daba a Providencia, qu'o qu'é o médeco non lle daba senon traballo. Era o hipocamaleon, era unha ilusión, era un sono feito ósos... Aquela besta heróica viviu en Abrantes a epopeia da fame, sen protesta, sen unha queixa, sen relincho nin couce... Ninguén soupo apreciar as virtudes escelsas d'aquil ser singular. Il tampouco dixo á ninguén o poema segredo dos seus sonhos, nos que sin dúbida, a memoria da especie lembraba as lameiras, as touzas, as gándaras sen fin por onde brincaban as egoadas ancestrais... porqu'il non cofizzia os piensos racionais, nin os establos modelo, nin nada: non leera o tratado que tiña en prensa o Sr. D. Horacio Baret catedrático d'Agricultura do Instituto xeneral e técnico d'Oria, chamado a sel-a Bibria da Zootecnia futura. É ademais o único persoaxe d'esta narración que tiña un fado tráxico e un épico final, na ocasión memorabre en qu'Abrantes estivo a piques de figurar na Historia... A posteridade faralle xustiza. IV O ATENEO DE ORIA Xa se sabe qu'Europa linda pol-o Norte co Océano Glacial Ártico, pol-o Este co Rio Kara, os Montes Urales, o Rio Ural e o Mar Caspio; pol-o Oeste co Océano Atlántico, e pol-o Sur co Cáucaso, o Mediterráneo e os Pirineos. O apéndice chamado Península Ibérica, arredado d'Europa por cinco séculos de cultura, pertence espiritualmente ó Sahara. Non embargante, n-iste deserto hai algún oasis, e un d'istes oasis é o Ateneo de Oria. No Ateneo de Oria penetrou a corrente central do pensamento europeo. Hai anos, xuntábanse n-un curruncho do fumoir do Casino d'Oria, lonxe do tresillo, das carambolas e do chamelo, media dúcia de catedráticos do Isituto. Eli falábanse de cousas trascendentais, serias y-ergueitas: os Tribunas d'oposición, o escalafón ou os quinquenios, as permutas, as Reales órdes, a teoria de Darwin... A xente deu en chamar a aquil corrunchiño o Ateneo. Falar n-algunhas vilos do Ateneo é coma quen fala á un tempo do Olimpo e do Parnaso. Nin un Congreso Pedagóxico, nin ús Xogos Florais teñen tanto prestixio. O Ateneo é o connubio augusto da Ciencia coa Elocuencia adornado por todol-os síntomas forzosos da seriedade. Aquil alcume respetisoso foi a idea-forza que deu pulo ó verdadeiro Ateneo de Oria. O Rexente da Escola Normal que profesaba o culto da altiloquencia, espuxo a idea en El Porvenir de Oria II propuña que s'orgalzasen sabatinas, ou sexa xuntanzas semanais, os sábados, e n-elas, cada un disertase en col d'un tema determinado. De todol-os xeitos, a idea obrou. Os europeos d'Oria aínaronse toda en consideración. Agora ben, a cousa cumpría meditala. Porque si no elemento antigo atopaba partidarios a idea das sabatinas, o elemento moderno, dirixido pol-o Ispeutor d'Escolas, procedente da Superior do Maxisterio, quería mais ben, un labor de trascendencia social. O millor era unha Universidade Popular, con clases praobreiros e unha Biblioteca Circulante, onde cada un atopase os coñecementos de mais apricación ó seu oficio: o agricultor, o cultivo das vides americanas; o carpinteiro a composición de barnices; o tendeiro, os medios de recoñecel-a trichina na carne de porco; o industrial o emprego dos motores de gas probe etc. Nada de teorias, senón coñecementos prácticos. Logo, nas conferencias semanais, debiase perseguir un fin educativo: esquecel-a Arte e mais a Arqueoloxía, e falar de célula, dos glóbulos roxos, de hidróxeno, do carbono... Por fin chegouse a un acordo, grazas á unha gran vontade qu'interviu, disociou a idea-forza; deixou ó Rexente a idea e quedándose'll coa forza, por ela organizou o Ateneo. Todol-os militares retirados qu'había en Oria, moitos rapaces do Isituto e algúns membros da Cámara de Comercio figuéronse socios. Procedeuse á organización. Principiaron por se aboraren ás catro Ilustracións (Española y Americana, Francesa, Inglesa e Italiana) e mais á revista Ibérica. Logo, entendéronse

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571858.xml da Epístola na elrexa do mosteiro de San Martino das Balugueiras, era a do cabaleiro Pay Feixóo, bealeitor d'aquil mosteiro, que formaba con outros persoaxes o privilexio rodado de Don Alfonso IX de León ao dito mos.» leiro no ano 122%, e si agora resultaba que lodo aquelo non importaba nin valía pra nada?... Don Feliciano tranquilábeo asegurándolle que a perfeución da Cencia resultaba del consorcio armónico de la tradición con las adquisiciones del espíritu moderno. Entroques o Notario D. Xacobe da Fontela, que contribulra co seu modesto óbolo - o apa» rello pra demostral-a caída dos graves presen» tado a unha Esposición Nacional - ó progreso moderno, que era membro da Asociación Española para el Progreso de las Ciencias, tiña ó Ispeutor por un oráculo, ¢ o Direitor de Ef Porvenir de Oria tamén era do partido da Renovación. Ainda estaba tentado a pubricar no seu boletín unha serie d'artigos desenrolando a qu'o Sr. Pérez García chamaba idea direltlva de todo progreso nacional: «vivir centifica- mentes. Mais a fórmula ésta aceutábana tamén os partidarios do consorcio armónico. principalmente o Rexente da Normal e ainda y propio caledrática de Latin Somentes a contr estudante de filosofi. ániro cie de cara un rapaz, a que coas suas distinciós vital e fracaso da nalura © racional, as suas Ieorías do conlinxencia das e outras pol-o xeito, faguia erguer unánimes... Os sabios membros do Ateneo de Oria, non podían transixir co aque. razón, da leis prolestas las doulrinas novas que viñan comprometer gravemente as bases incorrovibres en que des» cansa o Progreso Moderno Mais aló no fonda! segredo da sua y-alma o anticuario Don Felisindo Gómez, acariñaba unha vagarosa espranza na contixencia das leis naturaes VI O PROIEUTO DO MÉDECO D'ABRANTES O mais radical parlidario da renovación era © Médeco d'Abrantes O Dr. Andrade iba dúas Ou tres veces Ó mes á capilal, decote visilaba a tertulia do Ateneo NÓS stamos d'acordo - berraba o Doutor - en awa perfeución consiste en acomodarmol-a nosa vida ós adiantos portentosos da Mecánica, da Eleutricidade, do Magnelismo, da Termoquímica, da Histoloxía, da Aerostálica, da Bactereoloxía, da Psicofiseca, da Bioquímica e da Termodinámica: mais pra iso compre celbar 4 Humanidade de iñorancia e do fanalismo awateigan os miolos das probcs xentes ás que non chegan os portentosas luces da Cencla Moderna - Por iso eu quixen 6 principio — respondeu o Ispeutor d'Escolas - qu'iste Ateneo fose un centro de cultura popular qu’espallara as luces da Cencia en todal-as clases sociars —lse labor — repricou o Dr. Andrade - é no campo ond'hal que faguelo. Eu coñezo a vida rutinaria dos labregos.. - Si — concedeu D. Feliciano —, compre roturar aquil ermo espirtual - xemeu Andrade- alópome ali isolado, arredado da civilización e do progreso... Sitan xiquera livese con quen falar d'estas cousas... Porqué non s'animan Vdes. á vir á Abrantes iste vean? Os melrandes acontecementos, os feitos chamados a trocal-a face dos pobos e torcel-a marcha da Hestoria, penden 6 millor d'unha ocurrencia así. Quen tba pensal-as secuencias lacalculabres d'aquila súpeta ispiración do Doutor Andrade? Deus'il conta da frascendencio daquela idea que ceibou respondendo a unha vaga cobiza, asegún o qu'il pensaba, mais, en realidade, rempuxado pol-as leis eternas que rixen a fatalidade hestórica? O caso foi qu'aquilas verbas tan sinxelas puxeron en todol-os espritos, sen que d'elo se decatasen ben os señores alencisias, u tremor de pr temento e d'agoiro que precede ás grandes resuluciós. Un silenzo solemne fíxose na douta asambrela.. Ó cabo, o Ispeutor d'Escoles, pillou o queixo con dous dedos da man direita, e dixo: - Pois sabe que non estaría mal. O Dr. Andrade espuxo entón como Abrantes xuntaba as mais doadas condiciós pra verapersoas cullas; 6 pé do río pra se bañaren; tres tréns diarios, alimentos sans, estrada con acacias, ele Unhos meses de descanso, de convivencia coa. nalureza, virían ben a lodos: irían lodol-os presentes, e mais

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718520.xml NOS Hos homes, os feitos as verbas CABANILLAS E COTARELO NA REAL ACADEMIA HESPANOLA. NÓS dalle o parabén de todo curazón ós seus dous ilustres e queridos colaboradores, pola distinción que lles fixo a Real Academia Hespañola ó levalos ó seu seo coma representantes da nosa fala e das nosas letras. Nomes hai tempo consagrados dentro e fora de Galiza, nin un nin outro precisaban de consagración oficial ningunha pra levaren a admiración e a benquerencia de todol-os galegos que leen, e de todol-os non galegos que s'interesan pola nosa cultura. Mais así e todo — e sexan coma sexan os pensamentos que se teñan encol da conveniencia e da oportunidade d'unha representación de Galiza na Academia da lingua castelán — o feito de vermol-os nosos valores máis enxebres e máis oultos recoñecidos e esaltados pol-os estranhos, non pode por menos d'aprecer a todol-os bós fillos da Terra. D'iste xeito, NÓS, qu'a mais d'eso ten cos dous ilustres elixidos fortismos vencellos de fraternidade e ten comaseus todol-os seus triunfos, gábase d'iste novo qu'agora obliveron, e súmase ós agasallos e festexos que coiste gallo lles rende Galicia. O HOMENAXE A CURROS EN CELANOVA. Temos elqui falado xa da Sociedade Cultural Curros Enriquez de Celanova, e do seu labor de cultura popular. D'esta Sociedade foi a idea e a organización do sentido homenaxe que pol-as Marzas rendeu aquela vila ó seu máis preclaro fillo, o gran poeta da Virxe do Cristal. Non imos dar noticia do qu'os nosos leitores saben xa pola imprensa toda de Galiza. Hoxe qu'a nosa Terra volve de feito á conciencia de si mesma, Celanova, sumándose ó movemento, ergue com'executoria ilustre o nome do seu Poeta, e vai erguer un monumento que diga a todos qu'elí naceu o mais popular dos vales galegos e un dos mais representativos. LETRAS D'AFORA ALLEN, de VALERY LARBAUD. Teño o mapa de Francia sobra mesa: demasado xeométrico, cristalizado, cartesiado, mais logo baixo o panal dabellas dos departamentos, locen paledamente as grandes rosas do bouquet francés (Céltiga, ciclos cabaleirescos, Gesta Dei, Abelardo, Sorbona) despelteedo como d'Ofelia, no Rhin e na orla escumosa do mar. Nivernais, Charolais, Bourgogne, Normandie, Berry. O Valois pequeniña «coccinelle» heráldica. Pois carunha das rosiñas mais sinxelas t-olentes (as froles dos canzones e das gestas estaban ben lonxe da métrica sabida dos xardis: «Plantagenet», alys, a rosa sen complicacións químicas, símbolo dos benedictinos) lévanos Valery Larbaud, nun feliz viaxe: ó país de Borbón. Chamalle ó país d'Allen. Allen foi a divisa da ordre do escudo d'Ouro, fundado polo duque Loís II no 1366 á volta de sua prisión inglesa. N-un fermoso auto azado com'unha libélula, vai Valery c'un poeta, un editor sotil, un rapaz rico. E gostoso sentir comos istes finos parisenses van mozos, espranzados e lembradores. Queda ben lonxe aquil desprezo pola Provinza! Dixen mal: falan da rexión, e Valery eisalia a sua (tamén foi a de Banville) haste a lembra facela ceibe pra espallar ó lonxe o zume d'aquil torrón «Toujours ce bleu de la montagne bourbonnaise à l'horizon» e «l'unité qu'il y a dans la lumière de chaque journée, le calme». Valery, soña facer do seu ducado un Weimar con grandes concertos, perfeitas edições, esprito ceibe pola sua autonomía, n'un sistema imperial. Carlos III, o derradeiro duque non foi un treidor, di Valery. Treidor o condestable morto en Roma? Era libre pra darse ós amigos que lle conviter coma soberán d'un país de seu. Felicelras estas trinta e oito páxinas de conversa a 85, a 90, a 100 quilómetros por hora. LE TEMPS RETROUVÉ. de MARCEL PROUST. Do «cote de chez Swann» ó «cote des Guer- mantes» foi Proust espallando pra ollalas millor as almas de certas xeneracións e de certos círculos. Espallándoas en finas e grandes louxas com'os seus parrafos tendidos. Epidermis das caús londas do esprito cravadas e postas a secar igoal que fan os cazadores cas peles das bestas. Proust tivo o segredo de gardar o tempo nos resultados enormes dos seus estudos. Incomparábel esforzo d'atención, ouxetividade completa, pois apenas sabemos nada do autor, inda que fale mollo de sí! Agora, no Temps retrouvé estamos lonxe da prolixidade que fixo de Sodoma e Gomorra unha cousa equivalente ó Sígfrido pr'os primeiros wagnerianos. Camiñase mais exiña, entra un balbordo d'afora: a guerra.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718514.xml 12 tensa cinguida pol-os castros de San Facundo, Cobas, Martiñá, Bainte, Morgade e San Adega. Dentro de iste perímetro ollou o Sr. Sanxurxo unhas sesenta mámoas desiribuidas: dez, en Orban; sete en Ardesende; tres en San Facundo, oito, perto do Carballiño; vintetrés, entre Porto Amieiro e Ardesende; dúas en Cobas e sete en Vilar, estando o grupo mais importante situado na chaira zula onde ten o seu nacimiento o río Barbantiño. O Sr. Sanxurxo abriu moitas mámoas de ista bisbarra, mais desgrazadamente, os datos que quedan de tais esprorazóns non son todo o detallados e precisos que fora de desexar. Sabemos así e todo, que tiñan cámara dolménica mais ou menos derramada, catro túmulos situados; un, perto de Vilar; dous en Ardesende e outro a 30 metros do hectómetro 2 do quilómetro 94 da estrada de Ribadavia a Cea, tendo fornecido este derradeiro un axuar composto por un machado de seixo roxo, ben polido, goiva de pedra esquistosa, seis anacos de facas de pederneira, unha punta de saxela de esquisto, o fondo de un pote ou cunca de terra anegrazada e unha pequena anga de unha vasixa de barro, decorada con riscos angulars. Procedentes de mámoas da estación que nos ocupa, anque sen outras indicacións de procedenza, figuran esposios no Museo Arqueolóxico de Ourense os seguintes ouxelos: Un polidor de machados de pedra de grá. Dous machados cinceles de esquisto mouro que cicais sexan ídolos fusiformes. Catro facas de pederneira. Tres puntas de saxeta de esquisto en base triangular. Unha cunca de barro marelo. Un pote esférico de terra escura, co borde revirado. Un vaso de forma cilíndrica. Ningunha de istas pezas cerámicas presenta decorazón. Papeleta n. 11 - Codesás - Melón. Bibliografia: Venancio Moreno López, artigo no Heraldo Gallego, de 7 de Maio de 1874. Barros Sibelo, Antigüedades de Galicia, op. cit., páx. 78. M. Murguía, Historia de Galicia, vol. 1, 2 edic., páxs. 603-610. García de la Riega, Galicia Antigua, Pontevedra 1908. A necrópole, situada a 2 quilómetros de Melón constaba de tres mámoas, das cuais dúas non tiñan cámara, tendo en troques a terceira formada por seis estelos pintados en negro e vermello con figuras que representan círculos, liñas onduladas e outros sinos de interpretación pouco doada. Dentro de iste dólmen apareceron dúas pedernalras lascadas. Papeleta n. 12 - Xirazga - Beariz. Bibliografia: Seizón de Noticias, no B. de la C. de Monumentos de Ourense, vol. V, número 107, 1916, páx., 192. Existe no Museu Arqueolóxico de Ourense, un machadinho de pedra que foi regalado por don Maximino Alvarez, do Carballiño, e que s'atopou dentro de unha mámoa da freguesia de Xirazga. Temos notícias de que en toda a serra de Testeiro e especialmente nos termos ralanos de Beariz e Ponte Caldelas hai moitas mámoas, debendo habelas perto da costa do Paraño, da estrada de Ourense a Pontevedra, onde existe un lugar que leva o sinificativo nome de As Anlas. Papeleta n. 13 - Bisbarra de Avión. Bibliografía: H. Obermaier, Impresiones..., op. cit., páx., 12. O lante vegadas citado, Díaz Sanxurxo, fixo algunas esprorazons nas mámoas que se erguen nas abas das serras do Suído e do Testeiro. Non quedan de istes traballos mais lembranza que un machado curto, gróso, ben polido e feito de seixo mouro que está no Museu Arqueolóxico de Ourense. O noso amigo D. Arturo Noguerol que reside actualmente na freguesía de San Xusto de Avión participounos que as mámoas son moi abondosas nos termos montesíos do concello. Papeleta n. 14 - Montes ao Írixo. Inédita. Perto do camiño vello que do Carballiño vai pra Sant-Yago e denantes de chegar á Hermida do Fondo, óllanse oito mámoas, ó parecer intallas, pois conservan perfeitamente a sua forma semiesférica e non presentan a menor sinial de remeximento.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718522.xml 20 LAS CIUDADES ISLÁMICAS. DANIEL MARTÍNEZ FERRANDO. Editorial Cervantes Barcelona. Este bó amigo noso e da nosa terra, valencianista esgrévio, acaba de publicar un novo volume moi xeitoso baixo o rubro devandito. Daniel Martínez Ferrando, autor das obras tan notabres como «Las ciudades del camino» + Guía sentimental de Mallorca» e «La conversión de Ben Amadí», agora có novo libro «Las ciudades islámicas» (Peregrinaxe sentimental por Turquía, a Siria e o Norte africano) sobe un escalón mais no camiño da sua xusta sona de brillante literato, no que vai acochado un requintado poeta. Daniel Martínez Ferrando é un grande coorista levantino. Ollao todo con retina de pintor valenciano. E pol-o mesmo, axéitase, coma poucos, pra interpretar a alma do Oriente. Entre os contados escritores viaxeiros que eixisten na Hispania, o noso amigo ocupa un dos mais altos postos. Sabe ollar ben as cousas; decátase do seu ser e acerta a pôr a sua grande cultura ó servizo da sua pruma lixeira e brillante. «Las ciudades islámicas», como os seus libros denanteriores, lénse con mucho agrado. Daniel Martínez Ferrando é un triunfador na República das letras. A. V. AS NOVELAS «LAR» A PECADENTA SILENZOSA, novela de MANUEL BERGUEIRO LÓPEZ. É unha historia d'amor con moltas digresións episódicas, ben desenvolvida e ben levada, aínda que desenlazada un pouco a présa de máis. A historia sofre unha crise indicada polo autor, antro capítulo X e o XI, e outro antro XI e o XII. O Sr. Bergueiro revélase com'un costumbrista sinxelo e natural. Tamén lle temos que gabar a escolleita do título, que evoca moito e sona moi ben. O VIGAIRO, de FILGUEIRA VALVERDE. Escrito n'un galego requintado e por veces difícil, é o poema simbólico de Pontevedra e da Moureira, o poema da dignidade, da fidalguía plebea da nosa xente mariñeira, que, coa labrega é o Sal da terra: democracia e tradición, a y-alma da raza. O Vigairo é tamén a persoificación das virtudes ancestrais; os seus pensamentos e as suas verbas son a executoria moral do pobo. En poucas liñas, o pasado lodo de Pontevedra ponse diante dos nosos ollos nunha síntese de xeito romántico. Pol-o demais, na noveliña pouco pasa: non pasa mais que o que len que pasar pra qu'o Vigairo s'erga diante do leutor de corpo inteiro con nobreza e eixempraridade. REVISTA DEL CENTRO GALLEGO Montevideo, Diciembre. 1926. Seque isla revista, ben concordante co rexionalismo sano y bien entendido, que por eiquí padecen algunhas personas e algunhas publicacións, a sua laboura centralista e allea por completo ás verdadeiras arelas de Galiza. Ven adicado iste número principalmente ó segundo curso de conferenzas do Centro Gallego, que rematou c'un auto de confraternidade ibero-americana consistente n'un champagne de honor que tivo unha cabecera, co seu correspondente discurso a cargo do Dr. Sánchez Mosquera, discurso do qual non podemos menos de copiar o seguinte párrafo: «El Centro Gallego es un templo levantado en Montevideo para honor de Galicia española. Sinifica para los gallegos, lo que significaba en Delfos para los helenos el templo de Vesta». Lido o qu'antecede, compre perguntar que Universidade doutorou ó Sr. Sánchez Mosquera e adeverir ó mesmo tempo ó arriscado orador que os helenos tiñan tanto que ver con Vesta coma temos nós cos churingas australianos, e que en Delfos, sede da Pythia, e lugar d'adivinación, endexamais s'imiscuíron o culto de Vesta, numen escrusivamente romano. Pol-o demais, a nós tennos sin coidado que o Goberno hespañol faga ó Sr. Sánchez Mosquera cabaleiro de calquera orde e incrusive que o nomee vestal honorario, mandándolle ó mesmo tempo un abano pra qu'axude alcender os lumes patrioteiros. NAÇÃO PORTUGUESA Serie IV num. I. tomo I. Trai: Vigilia de armas, por M. M. - Un romántico esquecido, por Antonio Sardinha. - O espírito medieval e o espírito humanista, por o Dr. Ferreira Deusdado. - A batalha de Ourique, pol-o General Victoriano José César. A India e o ciclo da Pimenta, por Lúcio de Acevedo. - O feito da Carta, por M. de Oliveira Lima. - Ecos. - A travez das revistas e dos jornais. - Na Feira das Letras. Un soio comentario a iste número: Irmans integralistas portugueses: ata cando van seguir dando fino a certas xentes de Madri? Ou é que non se decataron ainda de que certos agarimos son agarimos de Xudas que certas voces son voces de sirena? Teñan mau e non dean creto ás cantigas roucas de que non quer ver no Mediterráneo outra cousa que un romanismo imperialista e trasnoitado. LA GACETA LITERARIA - 2° núm. Mais informativo qu'o primeiro e pol-o tanto mais valioso, en Postales ibéricas e Postales internacionales Un Nocturnio de Blanco Amor. Moita literatura americana. Algús orixinás. Imprenta LAR. Real, 36 -1°. A Coruña

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718521.xml NÓS HUMANIDADES NOVAS E VELLAS Un catálogo de libraria fai soñar na felicidade seguinte: moitos miles de francos, moitas horas ceibes no silencio dun grande pazo. Pros novos? Sí, un pouco, tudo o posible, mais... coma acostuma a dicir o noso gran Risco. É sempre un marxe prás humanidades vellas e novas, agora presentadas nunha serie las editorial. Os produtos de moitas edicións volveron ás crásicos moito da súa mocedade cronolóxica. Son os mesmos Homeros o de Hermosilla, o de Leconte, i-o de Berad? Pros crásicos novos (por ex. os románticos) non tendo á man as primeiras edicións, é un prazer recorrer ás derradeiras. Hoxe estúdase amorosamente o romantismo. Xurden rondas garimosas de poetas menores. Hai que fuxir das crasificacións e das edicións da fin do XIX: paréceme que houbo entón un desejo lucoscente cicais, mais qu'estaba no tempo, de facelo todo ruín. «ULYSSES» NA YANQUILANDIA Pol-o d'agora nin os libros nin os viños non milloran cruzando o Atlántico. Gracias sexan dadas a Dios por deixarnos na nosa casa preto dos nosos pipotes. Nos E. E. U. U. (non podemos honradamente dicir por ex. «entr'os americanos», xa qu'os americanos son os indios i-os indios non leen; sabían tudo o preciso de memoria e d'istinto) as Universidades aquelas de tanto luxo aséptico que non consinte o gaudeamos escolástico, tampouco gostan da risada do arcipreste, de Cervantes ou de Rabelais. Ali os graves corpos docentes pecan decentemente contra o espírito. Agora unha revista de New-York publica un Ulises que no 10 coñece o Joyce que o criou. Paréceme que moitos intelectuais da Europa preparan unha campaña sobrístas cousas. Qu'anden con ollo, non sea o demo que manden o ministro pra cobrar os carlos... R. O. P. LIBROS ÉTICA Y METAFÍSICA, por J. V. VIQUEIRA, Madrid, 1926. A Sra. Viuda do que foi noso ilustre e querido colaborador Johan V. Viqueira, publicou esta obriña póstuma do inesquecente mestre e compañeiro. Son apuntes de clase, collidos por un discípulo, asegún as espricacións de Viqueira, revisadas por iste, e enrequentados con notas qu'il deixou. Houberan sido o xermolo d'unha obra grande. Componse en realidade de tres partes, que non son sementes o que reza o título: «Lecciones de Ética», con dous apéndices: El libre albedrío e El principio supremo de la moral, Metafísica e Introducción elemental a la teoría del conocimiento. A Ética ten 17 leccións, a Metafísica 5, adicadas ás problemas fundamentais (problema da y-alma, problema da realidade derradeira, problema da relación da y-alma co corpo e problema da evolución) e a teoría da coñecencia, catro capítulos. Neokantiano, ou por millor dicir pos-kantiano —po senso de ter sempre en conta a crítica Kantiana, anque se faga ben cargo das súas dificultades e veña a estimala en certo modo superala— Viqueira semella achegarse por unha veira ó realismo crítico (August Messer, a quen segue principalmente na Ética) e por outra á fenomenoloxía de Husserl, o cal non esta rifado. Viqueira que percorreu moitas Universidades d'Alemáña, estaba ó corrente de todo movemento filosófico contemporáneo, e como ademais era un gran pedagogo, non tiña como outros solen ter, unha ciencia pra si e outra pra cátedra, por mais qu'ésta fose elemental e propedéutica, senón que levaba es csp 163, en xeito craro, sinxelo e exaltado á intelixencia dos rapaces todo o novo que iba deprendendo todas as novas perspectivas que se l'abrían diante do espírito. Puna os problemas ó dia. Cando fala do principio supremo da moral semella tamén notarse nel a influencia de Francisco Brentano, a quen hoxe dan moilo tino, e que foi mestre de Husserl. Brentano xustificou tamén co testemuño da concencia o dereito natural, contra Ihering, e a moral. Viqueira fal tamén xuez, como Kant, á concencia, modificando a fórmula do imperativo categórico asegún o pensamento romántico poskantiano, e dando a razón n-esto tamén ás irracionalistas. Cezais vacila un poucona apreciación da vida coma valor supremo, o cal ven a por, non sei si con moila firmeza na personalidade moral. A influencia do temperamento galego no pensamento do Viqueira non é moi doado vela n-un libro d'ise xeito, que sendo libro pedagóxico, ten que ser sistemático por forza e non deixa tanta liberdade coma si fora de exposición pura. Cita algunha vez a Leonardo Coimbra, filósofo parente pol-o seu pensar da vaguedade panteística do poeta tamagano Telxeira de Pascoaes, galego no seu idealismo a un tempo brelemoso e plástico. Ben é certo qu'o noso pensamento filosófico, espresado na poesía, no folk-lore, na mesma conduta, esta ainda por estudar. A filosofía é discípina que len antre nós moitos aleizoados. Todos facemos filosofía sempre que nos cadra. O que nos falla precisamente é discípina, método, rigor, coutar un pouco o falar por falas. Pra elo veñen ben libros como do Viqueira. V. R.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718512.xml has mámoas dolménicas esistentes no monte das Fachas e no segundo fálase de «un bastante bien conservado dolmen» que se alcontra perto de Entrimo, dándose a conecer tamén o lugar chamado Oleiro de Antas de nome ben sinificativo. Papeleta n. 5 - Monte San Cibrao Rairiz de Veiga. Bibliografía: A. Vázquez Núñez. Las Mámoas, art. cit. F. L. Cuevillas, As mámoas do Concello Rairiz, B. de la R. Academia Gallega, 1925, páxs., 235 259. Alcóntranse as mámoas de ista estazón en toda a larganza do monte, chegando ata Guillamil e Lampaza por unha banda e por riba de Corbillón pol-a outra. As tres mámoas esporradas áchanse no mesmo cume e moi perto da ermida do San Cibrao. As tres contiñan dólmen sinxelo de planta poligonal e dentro de un de lles apareceron lestos cerámicos lisos e un anaco de un disco de barro ordinario grandeiro e con fura central. Papeleta n. 6 - Monte Albán - Rairiz de Veiga. Bibliografía: F. L. Cuevillas, As mámoas do Concello de Rairiz, art. cit. Constítuen ista necrópole dúas mámoas moi rebaixadas, e das que parece se tiñan tirado os esteios das cámaras, que non queda oxe ninún vestixio. Rendeu unha de elas un abondoso moblário consistente en dous machados de pedra ben polidos, unha goiva tamén de pedra, unha cunca de barro marelo e unha punta de soxeta, fella de seixo cristaino, de forma alongada e de base triangular, e a outra catro puntas de soxeta imitantes á anterior e un grande machada de pedra polido soio na parte do gume. Papeleta n. 7 - Outo val do Salas Muiños. Bibliografía: F. L. Cuevillas, As mámoas do Concello de Lobeira, art. cit. Temos notizas de que ista estazón abrangue moito terreo no penichán que hai por baixo das abas occidentais da Serra de Larouco. NOS Ó noso amigo Xoquín Lourenzo, debemos a fotografía de dous dolmens, ben conservados que se alcontran perto do lugar das Maus e que son do tipo sinxelo corrente na Galiza. Papeleta n. 8 - Serra de Penas Libres Vilardevós. Bibliografía: F. L. Cuevillas, Papeletas arqueolóxicas e folklóricas da bisbarra de Verín, revista NOS, 1926, n. 36. Colle ista necrópole dende o lugar de Fontefría, ata a raia portuguesa. As cinco mámoas esporradas, alcóntranse entre os quilómetros 17 e 21 da estrada de Verín a Braganza. Todas elas tiveron dólmen, cujas pedras lles foron tiradas hai pouco. No fondo de unha das mámoas atopouse aberto na peneda do chan natural, un burato cónico, tapado por unha laxa. Papeleta n. 9 - Serra da Moá - Castro de Caldelas. Inédita. Esténdese ista estazón dende moi perto da costa do Valdrigou ata albiscar o río Sil. Ollamos doce mámoas, poslas en grupos de dúas, tres ou catro nos outeiros dominantes e abrimos olto, dentro das coales non atopamos outra cousa que dous esteios de 1'90 milímetros feitos de esquisto cámbrico que apareceron deitados no interior de dous túmulos que se erguen perto de un castro coñecido no país co nome de Castrifio da Cerca. Papeleta n. 10 - Outo val do Barbantiño. Bibliografía: A. Vázquez Núñez, Las Mámoas, art. cit. Díaz Sanxurxo, Los caminos antiguos... art., cit. B. Fernández Alonso, Galicia Prehistórica art., cit. Noticias, B. de la C. de Monumentos de Orense, vol. III, 1906, páxina 64, H. Obermaier, Impresiones de un viaje prehistórico por Galicia, ext., do B. de la C. de Monumentos de Orense, 1923, Ciríaco Pérez Bustamante, Los dólmenes de Dombaie y de la Gándara art., cit. F. L. Cuevillas, Nota en col do mobiliario d'algunhas mámoas galegas depositado no Museu de Ourense, B. de la R. Academia Gallega, 1926. Comprenden istas estazóns unha área es-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718515.xml NÓS Papeleta n. 15 – Gandara de Maceda. Bibliografía: Díaz Sanjurjo, *Los caminos... art., cit.* Fálase n-iste traballo de unha mámoa existente perto de Baños de Molgas e polo nosso amigo Vicente Risco tivemos noticias de que hai outras varias por baixo de Maceda e non lonxe do camiño que dende esta vila vai pra Xunqueira de Espadanedo. Papeleta n. 16 – Gándaras de Budiño. Bibliografía: *Seizón de Noticias*, do B. de la C. de Monumentos de Orense, vol. II, 1903, n., páx. 124. Dase conta do regalo feito ó Museu Arqueolóxico de Ourense por D. Xesús Palacios, de un anaco de vasixa de barro e de un machado de pedra atopados polo dito Sr. Palacios, ó esprorar unha mámoa das Gándaras de Budiño. Coidamos que a tal mámoa, achábase situada perto de Porriño. Papeleta n. 17 – Serra de Barbanza. Bibliografía: P. Sarmiento, *Manuscrito da A. de la Historia*, códice II, 9, 4, vol. IX, fols. 337 r. 339 r. Vicetto, *H. de Galicia*, vol. I, páxs. 76 e 78. Barros Sibelo, *Antigüedades de Galicia*, páx. 18. P. Fidel Fita, *La Mambla celta-romana y epigrafía de Bretal*, B. de la R. A. de la Historia, vol. LIX, 1911, páx. 412. J. Cabré, *El Arte Rupestre en Es-* (Seguirá no próximo número) F. L. CUEVILLAS Notas de arqueoloxía e folk-lore arousans MONTE E PEDRA DE MEAN No lugar de Trabanca da Torre, concello de Vilagarcia, a poucos metros do castro da Bouza i-entre as leiras e tomadas que compoñen os primeiros pregamentos do Xiabre, érguese un pequeno couto, coroado de penedos e de piñeiros mansos que lle prestan o prestixio virxiliano dunha paisaxe da insua de Capri portado ás terras húmidas do Septentrión. É o monte de Mean. Mederá o montículo cousa de 100 m. de diámetro na súa base e de 12 ou 14 na sua altura e nada presenta ao ollar do inquisidor que ofreza intrés. Non embargante, a búsqueda de exemplares de arte rupestre nas laxes desta bisbarra, que coidamos mais rica en insculturas do que se desprende polo que val conocido dela, mostrounos unha pedra situada no mesmo curuto do Mean de 3 metros.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571853.xml BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA Ano IX Ourense 15 Marzal 1927 ★ Núm. 39 OS EUROPEOS EN ABRANTES EPOPEIA EN PROSA ABRANTES, ANTES DA IMIGRACIÓN EUROPEIA A hestoria esla non é a da colonización d'Abrantes, anque pareza que leva ise camiño. Dend'a sua fundación, Abrantes liña estación do camiño de ferro, Casa-coartel da Guardia Civil e mais estanco. Non é o Poble Gris de Santiago Rusinol, porque é moito mais pequeno. Nin é aldea, nin é vila, nin é cibdade. Non ten hestoria nin falla que lle fal; millor dito, a verdadeira hestoria d'Abrantes é a quíimos contar. Procedamos con orde: Abrantes áchase so» parada do rio Miño pol-os seguintes valados: un gran coiñal queimado pol-o Sol; unhas velgas de millo resequido e poelrento; o camiño de ferro co seu leito de coyo partido, e mais a estación. O lugar componse de caxequ'unha dúcia de casas, ó longo d'unha estra» da pogirenta, chantada d'acacias de bola. Por frente ó rio, érgues'un monte pelado e neyro, pol-o que rubiran as cabras, s'as houbera. A frora é pouco variado, agás as acacias de bola y-o millo, medran na aba do monte, fentos e carpozas, e arredor da estación e das casas danse os ortigas. A fauna componse dalgunhas pitas, unha vaca, un porco e unha borrica; ademais, en cada casa hal uns cantos cás; en cada cama, unha chea de chinches, y-en todas partes unha infinidá de mosces. Tocentes á poboación humana, anqu'aixifia coñece un a lodos, non se pode calcular ben o nime ro d'almas. Socialmentes, a poboación dividese en tres clases: a alta é o médeco; a médea o xele d'estación e o cabo da Guardia civil, e a baixa todol-os demais. Esta división tripartida fundase na consideración social, mais pódes: fa» guer outra antr'o elemento militar e o civil, outra antra clas industrial e a clas agraria etcétera, porqu'Abrantes é un mundo en pequeno. En Abrantes non hai costumes... Os homes xúntanse na lenda onde venden viño e graslosas. O viño, cand'hai colleita no país, é agrio; cando nona hal, é composto. As grasiosas teñen a temperatura do tempo: quentes no vrau e frias no inverno. As mulleres xúntanse nas portas. Os nenos e os cás xúntanse en todas partes. Comas grasiosas, asi é o clima d'Abrantes: no inverno é un laziar, no vrau é un inferno. O vrau d'Abrantes é bíblico: é unha praga, é as dez praga: d'Exipto... Entón o rio descobre oulro lanto coiñal que fumego ó sol: aquela é a concha d'Abrantes. As moscas veñen en nu. bes negras com'a langosta, a pegárense na porta da fenda, nas caras dos abranieses, no pescozo da vaca e da burra, nas paredes, nas mesas, nas grasiosas, no caldo e no viNo.. Cade un que pasa —cáxeque solo nenos e cás- vai envollo n-unha polvoriña quo fai

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718510.xml NOS que leendo o mesmo libro na páxina deixada na víspera, á mesma hora, fixen o posible pra non esquecer o balbordo da rúa e sólo pensaba ó marxe da leitura en sair pro café dime pois de cear pra seguir cos amigos a latricada d'onte. Ó correr das horas, na noite, as vellas amizades da lembranza, viñeron a min mais non lles fixen caso. Cheguei a ter a figuraceón de non estar n-aldeia. Gardei o meu heroísmo á maña seguinte, indiferente ó océano de lus que galgo i na habilidade ó tempo de franquear as fiestras, indiferente ó latexar do xardín. l-ó poderoso medrar da primavera. Seguin o camiño do cabrinfollo coma si fora pol-a rúa da cidade. Por gracia d'iste método, atopei unha gran felicidade e foi da seguinte maneira. Reparando n-unha pedra do muro gostei da fina vexetaceón da qu'estaba orcelada. contei os grans de cuarzo, as folliñas da mica, os tronchos dos coucelos, a impronta do pico que labrou aquil anaquiño de mundo. Figureime ser un elfo diminuto, unha almiña non mór do que o tempo gaslado por unha pingota do orballo en decorrer pol-a folla d'un arbre. Senlin coma centeiros os grans de cuarzo, coma neveiras os espelliños da mica. Perdin o fino na frouma xigante dos orcelos e das herbiñas. Soilo ansi suprimindo a visión sintética, os circos do mundo adollados ó ollar normal, cheguei a gozare d'unha Interpretación nova e ditosa. Funa apricando a moitas cousas e pouco a pouco fuxiron moitas das lembranzas que me magoaban pol-a sua sólida e fatal presenza I-enchín aquila tempada aldeán de ditosas esperencias ollando as couses, os homes, o tempo, a lembranza, a esperanza, sempre en pequeno. 8 cando non se conosce a terra onde se vai. Cheguei no meu desespero a dicir: »Pra que vou á aldeia? Xa a levo en min. Teño a esencia dos horizontes i-a coor d'aquilas cumes violetas, azúes, pé d'alifante, ou nubens de ladas asegún a hora l-a estaceón. Xa sei qu'ó har do camiño fundo cinguindo por fora o grande muro das senras” ha de me sorprender o olido do cabrinfollo e s'inda non está frorescido, a sua lembranza que ven a sere o mesmo. Xa sei o tema beethoveniano pronto a xurdir en min cando me decato de que vai correndo sobrios lameiros pra encobarse nas carballeiras, un d'ises voos de anduriñas invisibres. Mais pena me daba a vixilante memoria do corpo, ou millor dito as mil memorias loca-les do corpo n-aquil istante despertas con firme actualidade. Presentes o sentarse no banco de granito, o descanso no leito de liños, o renxer da arela baixo os pés. Un sofrimento propio da primeira mocedade, edade dotada d'unha infinda capacidade de sofrimento e de ben poucas alegrias, apesares do tópico contrario. Ista opinión xeneral e contraria á miña está en grande parte xustificada pol-o sentimento de medro que supón toda nova experiencia inda que sexa doorosa, l-a edade do enriquecemento diario é a da primeira mocedade. Entón a novedé encobre o disgosto interno, entón cicals pouco definido mais non por iso menos presente. Pois o disgosto que m'atromentaba fixome adoitar unha aititude en grande maneira salvadora e foi d'iste xeito. Fixen o viaxe, entrei na casa, acampei nas salas e na alcoba ca mór indifrenza pra mudanza de horizontes-Seguín pensando coma na vila, acendin o pitillo vilego en logar do grave cigarro aldeán; non baixei ó xardín cantareiro d'augas e paxaros na noite sinón RAMON OTERO PEDRAYO Papeletas pra un inventario das mámoas galegas Nós é a laboura que agora emprendemos, un traballo completo de sistematización senón un sinxelo ordenamento de notizas. O que no día se sabe das mámoas galegas anda tan esparexido en libros, revistas e xornaes, que coidamos de algún intrés o axuntalo

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571859.xml NOS o caledrático de Lalín, que non estaba, coas suas familias, e coa liberdade qu'o campo premite, vivirían n-un culto e tolerabre comunismo. Conformes. - dixo o Ispeutor d'Escolas - faremos unha sorte de Colonia Escolar d'Adultos. Todos asintiron antuslasmados. Don Feliciano Folgoso non falara aínda. Obrigárono. - El estado de mi salud, me hace ambicionar un cambio de ambiente - manifestou o Presidente - A consecuencia de la infección grippal que padeci el pasado otoño, me quedó una afección gastro-intestinal, con un dolor que, localizándose en el intestino delgado, ejerce presión sobre la vejiga y estimula la secreción urinaria. Es posible que la permanencia en Abrantes me proporcione alivio. Iré, pues, con Vdes. Ficou acordado: 1.º Romaladol-os ensames d'enseño libre, ou sexa, na segunda quincena do mes de San Xoán, estabreceriase en Abrantes a Colonia de Vacacións do Ateneo de Oria. 2.º Seria Director da Colonia. Don Xuan Pérez e García Ispeutor d'Escolas da provincia, quen redautaría o regramento polo que a Colonia tería que rexirse. 3.º O Dr. Andrade encargaríase de aposentar os veraneantes e mais do abastecemento da Colonia. E sendo a hora de cenar, ergueuse a sesión. (Continuarése) VICENTE RISCO VOLTA Xa moito dinantes de pórme ó camiño sentía ben craramente en min o aer ceibe, montesío, un pouco indixesto o primeiro día como unha mantenza forte, o arrecender das pedras orceladas da solaina, o ale 110 da adega semellante ó dun vello crausto románico santificado pola a lembranza dubidosa mais presente d'un bispo d'aquiles que firmaban os previlexios dos reises, inda qu'a adega soilo gardaba un pouco da priguiza dormiñenta dos viños d'outro tempo l-o olido a probe de pedir dos montós de patacas inzados ó ventarse de lonxe a primavera pol-os cherelos finos e longos coma lirios na escuridade. Sentia.o frio tocar dos pergameos dos libros, a chegada sempre sorprendente das bateladas das doce. l-aquila priguiza do corpo cando é preciso erguerse pr'a misa lan cediño, unha priguiza de febre acrescida pol-o medo de pasar frente das casas aldeás que n-aquila hora botan pr'o esperiar cristaiño da mañá ludo o bafo quente dos sonos e da porcallada humán. Medo de sentir a paisaxe lixada pra tudo o día. Medo da pulga que rubz pol-a perna (a perna qu'inda non s'afixo a ser perna e non téa forma nin enerxía de tal, sinó1 que segue desfeita e mol, asegúa estaba na progaiza do leito e do soa) e non deixa seguire coma se debe o desesrolo dos ritos da misa. Tiña materialmente presente a hora derradeira da serán: andar d'eiqui prali arranxando os quinqués: soilo brilan ús ouxe103 de metal nos que non parábamos a atención pol-o día, l-o desfelio rosiro pálido do pozntie apégase sllandelro ós vidros querendo entrare baixo o treito fuxindo da aza gadeñcira da noite. Dende a vispora xa estaba no pazo aldeán con grande door da miña vonlade. Sentiíndome cair n-un fracaso total, pols telmaba ire á aldeia c'unha branca virxinidade d'esprito pra escribir o ceibe misteiro da nalureza ou ó que fora con tal de que chegara impensadamente, e sospeltaba que sollo me sería doado vivire asegún vaha pauta xa vella e noxento.. trazado pra sempre en min por outras tempadas aldeans ó meu parescer esquencidas, mais qu'agora na vispora do viaxe remocicaban' com'a escriptura dos palimpsesDe fixo non me quedaba mais quunha rexón marxinal en troques do vivir ceibe ma» xinado com'a espranza salvadora. É unha das cousas que non fan amar como se debía os viaxes ista anticipaceón traballada pol-a impacabre lembranza. findada apenas n-un pre-xadiceo, n-unha páxina, n-unha semellanza.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718518.xml us penedos, é lado d'arriba da carretera que vai de Ourense pra Castrelo. Iste mananteale, que era a «taberna» dos labregos que iban pra Ourense, é coñecido co nome de a fonte de «Ana Manana», nome que tomou d'unha popular e vella lenda. Alá en tempos moi remotos, un dos moltos galegos que iban á sega a Castela ó vir de volta topou no caminho c'un señor mol luxoso, o cal preguntoulle ó galego de onde era: iste contestoulle que era de Ourense. O señor preguntoulle, entón, si tiña algún coñecemento do Meimón. — Todas as veces que lle vou a Ourense co rianxo ou pagar a renta ou a contribución pásolle por alí — dixolle o galego. Entónces o señor quitando un queixo de catro esquinas, dixolle: — ¿Ti queres ser rico? quero, quero; si, señor; pero... — Pois mira — dixolle o señor — non tes máis que ir ó Meimón, i-o chegar onda unha fontela que hai nús penedos, ó pé do caminho berras: «Ana Manana»! l-a terceira vez hache d'aparecer unha muller moi bonita e elegante. En-tonces li daslle iste queixo, i-ela hache de entregar parte dos tesouros que ali tén gardados. — Si non é mais que iso... — Tés, lamén, que gardar o sacrelo e ter conta qu'o queixo lle chegue inteiro, porque senón pódeche traer moi malas consecuencias. — ¿Iso bo é de facer!... — Pois tome, e fai como che dixen — entregoulle o queixo e desapareceu. O noso galego seguiu o caminho pra sua casa, bailando nan pé solo de contento... e tremando co medo de si os ladróns lle saían ó caminho e lle roubaban o queixo. Antes de chegar ó Meimón meteuse por un atallo de car'á casa porque o desexo de abraçar á muller e bicar ós fillos sobrepuxaba ás ansias da riqueza. Mais como as mulleres son tan sabichosas, e d'il que ó tempo andaba d'aquela maneira, antoxóuselle saber o que liña c'óvolio nun paquetiño. Il buscou mil vol- tas por llo non ensinarle, dicíndolle que era un encargo que se non podía ollar que siquera o mesmo sabía o que era; i-hastra lle prohibiu que lle tocara; mais ela, sin sabel-o home, desenvolveu o paquete, i-ó vel-o queixo antoxóuselle e arrabanoulle unha esquiña. O home colleu o queixo, sin deprocatarse do que a muller fixera, e dirixiuse con il de car'ó Meimón. Ó chegar á fontela chamou: «Ana Manana»! l-a terceira vez apareceulle unha muller maxestuosa, que mesmo asemellaba unha reina con cara de anxel; pero viña furiosa e preguntoulle porqué a chamaba. Contestoulle il que lle quería dar un encargo que lle mandaba un home que il non coñecia (e entregoulle o queixo). — ¡Sí, home, si; fixéstela boa!... Iste é o ca-balo que m'había de levar a min d'aquí: mais li fuche pormeiro á casa i-a larpeira da tua muller coméulleme unha pata. E dicindo isto pousou o queixo no chan i-ó istante se volveu un percioso cabalo branco... pero faltaballe unha pata enteirina. — ¡Olla praiqui!... — dixolle ela — agora teño que quedare eiquí pra sempre, xunto cos tesouros que tamén a li che habían de tocar... Toma ista falxa de picote e ponlla á tua muller cando sexa pra dar a luz: non che podo facer outro regalo e coa mesma desapareceu ela i-ó cabalo. Dispúñose il a marchar pra casa; mais ocurriuselle, pormeiro, envolverlle a faixa on sobreiriño qu'ali había, pra ollar que ben lle estaba. ¡A bó santo se encomendou! Aiña ben non acabou de lle dar a última volta cando xa ardeu a faixa i-ó sobreiro. Dend'entón o sobreiro non volveu a medrar mais; pois din os vellos, que sempre o acordaron tan feloso co nainda se pode ver oxe. Iste fol o orixe do nome cabalístico que dend'o tempo leva a fonte do Meimón (5). Recollida por ALEJOS ALVAREZ NOVOA Mestre Nacional (3) Identica lendas estopase n-Asturias (A Ricro-Cang-s de Onís, Mestas), asegún C. Cabal. La Mitología Asturiana, Los dioses de la vida, Madrid, 1920, páxs 80 e 82. Tén tres elementos especiais: a) o peisso que en terra estrene o le falar d'un tesouro e o seu lugar; b) o queixo (n-Asturias, pan) que se convirte en cabalo; c) a fea o cinto encantado. O primeiro pase en moitas das nosas lendas de tesouros, sen lr mais loxe na do Castro Mogordán, no sal da provincia de Lugo, onde a un de Morgade que foi cautivo d'Abd-el-Krim, dixéronlie os mouros que abandonara a cos sillo d'owra do rei mouro do Castro Morgedán, pra ser inmediatamente rica. O segundo pono Cabal en relación co-as ofrendas ás fontes de que tanto fala San Martiño de Braga en De correctione rusticorum. O terceiro lembra o cinto que Medea regalou a Creuse amante de Xosón, e qu'a qu imou no seu pozo, e a túnica do centauro Nese na que s'abrasou Ercoles, sen questo queira dicer que lebs n-cstes lendas a sua orixe, senón que todas responden á mesma orixe común. Hai efiquí tamén o tema da curiosidade dos mulleres (Psique, Elsa, de Beavanle o muller de Barba Azul. € ropoze que leva o Guro dos mouros ¢ que é ollalo Irdase en car. eic.) O tema de venganza de dona encantada. € é da oczión Únecs pra ser desencantada. (Nata de V. R.)

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571854.xml 2 nvisibre. Os abranteses, non podendo faguer outra cousa, sudan. Si outro exercicio fan, morren. Auga n'hai mais qu'a do río. Alá van apañala as mulleres, dand'un arrodeo de dous quilómetros pra non pisaren os coyos ardendo; cando chegan á casa a mitade da y-auga secou, e a outra ferve, de xeito que cáxeque non compre acendel-o lume pró caldo. Madia leven, porque coma non hai leña, os abranteses non quelman mais que caixós de fideus e de tabaco, pródicos vellos e canas de basoira. O problema da mantenza en Abrantes résolvese d'un xeito ben sinxelo: verduras, nonas hai, logo, fora o réxime vexetariano. Tampouco hai leite, y-os óvos véndense pra fóra. En troques, un día á semán, pódese mercar carne a légoa e media d'Abrantes, si un chega a tempo. O pan ven cada tres ou catro días á tenda, onde tamén hai pastas ranciosas pra sopa, e latas de sardiñas pre-históricas. En parte, iste sistema d'abastecemento tan sinxelo e tan doado, débese ó celo d'Autoridade municipal, quen tendo coma tén unha tenda no lugar cabeza do Auntamento, nada mais de caixón: os d'Abrantes áchanse moralmente, e inda materialmente obrigados a se surtiren n-ela, inda que non fora mais que por respecto ó principio d'autoridade. Mais non valades pensar quás condiciós económicas, sociais e políticas d'Abrantes cambearon en nada polo-o feito trascendental qu'imos referir. Abrantes, despois da imigración europea seguiu sendo así. Non por elo deixou aquil feito de ter fondísimas secuencias históricas; elas han seren dedicadas ó seu tempo. O MÉDECO D'ABRANTES O Doutor Andrade era o único funcionario civil d'Abrantes. Era o médico municipal, mais vivía ali por apego ó camiño de ferro. Non iba nunca no tren; cando queria ir á capital da provincia, montaba n'un carricoche d'un cabalo, e iba visitar no cabalo só. Mais o camiño de ferro cra un adianto, y-ademais, il estaba rifado co alcalde... Xentes incultas e retrógradas! En troques en Abrantes non había eirexa, nin crego, nin romerías, nin enterros; era un pobo moderno, todo vías de comunicación: estación co seu telégrafo, o coche das grasiosas, a bicicleta do fillo do cabo da Guarda civil, y-ainda que non houbera estación telefónica, pol-o menos víanse pasar os lios... O Doutor Andrade amaba con peito afervoado a Electricidade, o Vapor, o Magnetismo, a Mecánica e a Sueroterapia. As demais cousas eran andrómenas, frolto da ignorância das idades bárbaras: Deus era un espantallo pra esprorar ó pobo; a arte unha brincadeira pra 6s nenos; a Teoloxía, a Astronomia, a Filosofia, latinarios prás vellas e prós cregos; a y-alma nona atopara endexamais na punta do escalpelo... O Mr. Homais de Flaubert, o Dr. Pascal de Zola, asustábanse, se chegan a falar co Doutor Andrade. O Doutor Andrade estaba suscrito á Revista d'Occidente. Non era vulgar. Ademais, dábase con todos, e falar, falaba de rayo... Cós empregados da estación, falaba de máquinas e d'organizaçóssocietarias; c'os labregos, d'agrarismo e d'abonos químicos, e co cabo, discutía o problema nacional. O Doutor Andrade non vivía porén, conforme os adiantos modernos: tiña unha casa de ladrillo, feita por il, con teitos a tella vá, e o mobiliar d'un anacoreta. Mais emporiso, hipertrofiáraselle o instinto da propriedade ale chegar a un xeito d'enrabechamento e d'agresión. Porque un rapaz sacou un guizo d'un felxe que tiña no eixido, sacou o médico pol-a feistra unha carabina de dous canos... A xente tiñalle medo. E non era pra menos: había que velo chegar montado no seu cabalo e c'un salakoff na cabeza, que mesmo puña respeito... O Doutor Andrade era un gran médico. Sabia, tiña bó ollo, operaba ben. E ainda mais: curaba os enfermos. Mais nonos curaba precisomentes cos seus remedios; curábaos con palabras técnicas. Espric les a doenza que tiñan, as causas, o tratamento; falaba de pulsacións, de curvas térmecas, de leucocitos, de bellaro-conxuntivitis e de suero antiestractocó. cico, y-o doente embobado, convencias e sandaba. Sen se deprocatarse, o Doutor Andrade curaba por médico d'ensalmos e desconxuros; mais ben que médico era exorcista... O que mais sona lle deu era o que fagula cando pasaba por un lugar de molta presa: sen bai-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571857.xml NÓS c'un viaxante catalán pr'encargaren prá bibrioteca os obras seguintes: O Quijote. A Historia Universal de Céser Cantú. A Historia do Consulado y-o Imperio de Thiers. A Coleución dos Manuales Soler. O Diccionario Salvat. Os Episodios Nacionales de Galdós. A Guerra de Africa de Alarcón Houbo algunhas discusións, porque os católicos querían a suscripción á Hormiga de Oro e os radicais a do Morín. Mais todo veu a ben pola abnegazón d'uns e outros á prol da Cultura. Por fin nomearon un Conserxe. Quen dá existencia a unha sociedade, non son os socios, nin o Presidente, nin a Xunte, nin o regramento; é o Conserxe. Unha sociedade elsiste de que ten Conserxe, si pode ser, con galós. En canto nomearon Conserxe, quedou constituído O Ateneo de Oria. V A TERTULIA NO ATENEO DE ORIA O Ateneo de Oria inaugurouse cunha serie de cinco conferencias sobr'o Sistema Métrico Decimal, e seguiron outras de non menos fonda trascendencia e novidade. Pr'atraguel-a xente, maxinaron de mercar un aparato de cinema, e proxeutar películas antes e despois de cada conferencia, ademais, os socios fundadores comprometeronse solemnemente a levaren de cote ás suas familias á aquiles aulas de cultura e ilustración. Proxeutábanse películas da casa Pathé, que representaban a cría do verme da seda, a fabricación dos chapeus de palla, o sistema do planchado alemán e outros asuntos d'instructivo e honesto entretenimento. Os días soltos os socios fundadores formaban tertulia arredor do braseiro. O que mais se metía n'il era Don Feliciano Folgoso, vello abogado cujos estudos sociais encamiñados a restabrecer a armonía antro Capital e o Trabello, obtiveran mención honorífica en moitos certames. Todos o respectaban, porque ademais era o Presidente do Ateneo. Iba tamén o seu amigo de toda a vida, o anticuario don Felisindo Gómez; o Rexente da Normal, don Xacinto Comes; o Notario, Don Xacobe da Fontela que era aficionado á Física e ate tiña inventado un aparato pra demostral-a caída dos graves, que mandara a unha Exposición Nacional, e o director de El Porvenir de Oria. O que nunca se chegaba ó braseiro era o inspector d'Escolas. — Vdes. estánse intosicando co óxido de carbono — dicíalles. Verá Vd., mi muy excelente si que también sabio amigo — respondía Don Feliciano Folgoso — Vdes los jóvenes que han sido educados conforme a los principios de la Higiene, han conseguido ya un cierto endurecimiento físico que les permite, por decirlo así, soportar las inclemencias del medio. No así los ancianos... Yo, como poseo tan escasa circulación periférica, los descensos termométricos me afectan con inusitada intensidad, que a Vds. les parecerá hiperbólica. O inspector d'Escolas era un home de 69 kilos, talla 1'67, talla de busto 0'82, brazo 1'65, índice cefálico 75, perímetro torácico 92, leptosomático, leptoprosopo, iris medio, cabelo liso, escuro, pel branca, fórmula dentaria 4 1 4 2 3 5 4 1 2 3 5 4, temperamento nervioso-sanguíneo, perfecta normalidade das funcións orgánicas, pulsacións por minuto 68, sen antecedentes hereditarios morbosos, sen historia clínica. 35 anos, solteiro. Observaba un réxime dietético mixto, vexetariano e ovo-láctico; tomaba ducha diaria e baño semanal a 32 grados, practicaba a xinasia sueca sistema Meyer e masaxe cutáneo e abdominal regularizador da función catabólica do intestino. Vestía en El Águila de Madrid, prendas soltas, sen tirantes, nin cinto, nin outra cousa que comprimira a cabeza, o tronco nin as extremidades, de xeito que deixaran funcionar libremente os órganos e non impedirán a circulación do torrente sanguíneo; camisa con cuello e puños de celuloide, botinas d'elástico con piso de goma, pra facilitar a desinfección cotián e pra impedir a humedade nos tarsos. Seunome, Don Xoan Pérez García. Don Feliciano, inda que non frisaba moito co'il, recoñecía qu'o inspector d'Escolas representaba o espírito novo y-era o dono do porvir... Don Felisindo, que non sabía as verdadeiras funcións do figado nin do bazo, nin enxergaba ben coma se formaban as imaxes na retina, tiñalle medo; tanto traballo coma il levara pra demostrar qu'a sepultura do lado

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718511.xml NÓS melodicamente por necrópoles, de xeito que pode servir de base pra un futuro inventario mais numeroso e preciso. Dedicaremos en secuencia a cada estazón, unha referencia bibliográfica, acompañada de breves notas aclaratorias e publicaremos por cabo as plantas das cámaras aolménicas millor conservadas, reproduciós dos moblarios descobertos e un mapa onde aparezan indicadas as necrópoles de que fagamos menzón. É certo que a vaguedade de moltos dos datos que imos manexar, ha restar valor á nosa tarefa, mais coldamos así e todo, que ista será de algunha utilidade pras persoas non especializadas nas disciplinas prehistóricas e que incruzo poderá servir pra divulgar a situación xeográfica dos xacimentos facilitando asina o inicio de novas esporozós nos numerosísimos túmulos que inzan as nosas campías (1). Papeleta n. 1- Monte das Motas- Lobeira. Bibliografía: Barros Sibelo, Antigüedades de Galicia, La Coruña, 1875, páxs. 77 e 78. A. Vázquez Núñez, Las Mámoas, B. de La C. de Monumentos de Orense, vol., I, n. 20, 1001, páx., 351. F. L. Cuevillas, Os dolmens do Monte das Motas en Lobeira, revista NÓS, n 18, 1923. Ciriaco Pérez Bustamante, Los dolmenes de Dombate y de la Gándara, ex. do B. de la Biblioteca Menéndez y Pelayo. Santander. 1924. F. L. Cuevillas, As mámoas do Concello de Lobeira, B. de la R. Academia Gallega, 1925, páxs., 25 y 39. Alcóntrase esta estazón no Monte das Motas, que se estende entre Bande e Lobeira. Consta de unha regular cantidade de mámoas, cuio número non foi determinado esaltamente. Esproráronse olto de elas, todas dolménicas e moi derramadas, podendose soio precisar a forma sinxela e poligonal de dúas cámaras. O moblario asoellado, redúxose a ús poucos anacos de cerámica lisa e de paredes poli- Papeleta n. 2- Serra do Laboreiro. Bibliografía: F. L. Cuevillas, As mámoas do Concello de Lobeira, art. cit. Ocupan as mámoas unha grande estensión de esta serra raiana, alongándose pol-a banda galega deica Bangueses e pol-a portuguesa ata perio da vila de Casiro. Foron esprorados catro túmulos, situados entre os marcos fronteirizos ns. 31 e 52. Tres de Iles tiñan cámara poligonal e soio no coarto ollowse un corredor mizado. Ningún deu moblario. Papeleta n. 3- Monte Grande- Bande. Bibliografía: Díaz Sanjurjo Los caminos antigos y el Itinerario n. 18 de Antonino en la proviacia de Orense. B. de la C. de Monumentos de Orense, vol. II, 1904, n.. 37, páxina, 229 e n.. 45, páx. 340. As mámoas citadas pol-o Sr. Sanxurxo, están emprazadas en lugares dominantes de iste monte que fai a divisoria de augas entre as cuncas da Limia e da Arnoia. Ista estazón non foi ainda esprorada. Papeleta n. 4- Bisbarra de Entimo. Bibliografía: Benito Fernández Alonso, Galicia Prehistórica, B de la C. de Monumentos de Orense, vol. III, n. 67, páx. 350. Higinio García, Monte de Santa Eufemia. Antiga Abobriga? B. de la C. de Monumentos de Orense, vol., VI, 1922, n. 147, páxs., 499 a 502. No primeiro de istes artigos cítanse algun- (1) Por mor da época en que foran instruídos os procesos de Vázquez de Orxas nos-atrevemos a ullizar n-iste inventario os datos que temos recollidos do traballo de Martínez Salazar, Sobre apertura de mámoas a pelociplos del siglo XVII publicado no B. de la R. A. Gallega (anos da 1900 e 1910 cinguiñandonos a enumerar os lugares con mámoas que n-ill sa mexzoga, salientando aquelas das que nos di que tiveran mámoa das que consta presentadan tal particularidade. Son as primeiras: A dos Castelos, San Palo de Neixic, a de Amoedo, San Martiño de Pazos, e de Leboreiro. Xorisdizza de D. Asionio de Azdrads, e de Anafrelta. Primeiro as de Pengés Arñental, as das Negradas ou de Lebre e de Reza, Tresporal e de Teisín, Melide.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/11571855.xml NÓS xar do cabalo que montaba que lle sacaran o doente á porta da chouza, e tomáball'o pulso coa punta da fusia... D'iste xelto sandou a moltos. Era unha meiciña futurista. O certo - y-elquí ven o verdadeiramente esolérico da cencia do Doutor Andrade - é quiste tifa unha idea moito mais alta dos des» tiños da clas médeca. Na aldea non. Antr aquilas xentes rústecas e iñorantes, o médeco liña que seguir sendo o sucesor mais ou menos centifeco do vulgar mancifeiro. Mais nas clbdás, o Protomedicato estaba destiñado a tirar» lle á Eirexa a direución das concencias, a faguel-o dono da sociedade moderna com'o Crero a fol da antiga, á impór o xugo da cencia á estas xeneraciós d'aprensivos e neurasfénecos, com'as vellas xeneraciós de limos soltiran o do dogma, a substituir o prexuizo relixoso pol-o prexuizo hixiénico. A revolución principlara xa; vian erguer as construcións suntuosas das clinicas, dos sanatoiros, dos laboratoiros, as maus morfas da cencia, consu» mindo os cartos qu'enantes acaparaban os mosteiros. Xa o médeco meliase en lugar do xesuita no consello privado das señoras da boa sociedade; xa se daba mals importancia á consulta que non á confesión; xa caseque ninguén creía no demo, e todos creian nos mi bios... Xa stachaba perto o trunfo da futura relixon do Hixiene, oreinado grorioso da Asepsia, a Antísepsia e a Profilaxia, que ó fin han salvar á Humanidade da doenza e da Íñorancia, y-aseguraren a supremacia social do Mé» deco, concluíndo d'unha vez pra sempre coa tirania ominosa do Sacerdote... E it? Don Severino d'Andrade e Teixeiro, Doutor en Meiciña e Ciruxía, ex-alumno inter no do Hospital de Santiago, do Istituto Rublo e da Clinica do Dr. Azúa, él estaria desliñado a vel-o trunfo da Cencia dende lonxe, d'Abrantes, estación do camino de ferro da liña d'Oría á costa galega, sen fundar un Sanato rio, sen pubricar unha memoria, sen dar un curso de confrencias?...Vel'eiqui a traxedia segreda do Doulor Andrade. O CABALO DO MÉDECO D'ABRANTES Non puxemos a iste ser parteitoso e increí- bre, nin antr'a frora, nin antr'a fauna, nin an» tr'a cristianda d'Abrantes, porqu'istle qu'a xente chamaba cabalo, anque vivía, e de milagre non pertencia en rigor ó mundo dos vivos, sen non mais ben ó dos espritos. Erun persoaxe de mesa xirotoria que nin catalogou Paracelso nin intulu Swedemborg, nin sospellou Allan Kardec. Era o único estranho, o único anormal, o único qu'en Abrantes estaba celbe de toda vulgaridade, o único realmente espiritual qu'ali había. Lembrade o espeulro hipico no que val mon» tada a Gadañalora, no Trunfo da Morte de Breughel o Vello, e daravos unha idea d'aquil esquelete de cabalo que levaba unha pelexa pelada, comesta da polilla, adautada com'unha funda ós ósos limpos... Somallaba un cabalo d'aramio, unha bicicleta que tlvera patas en lugar de rodas. Era un cabalo sum iris» n2 mais ósos qu'os estritamente indispensabees prálocomoción, sen ningún de nutrición, que sen dúbida perdera por lle non seren útiles, por seren se cadra indinos do cabalo perl nia deba comer, nin beber, nin arder, senon somentes correr; un cabalo reducido a unha soila funcléa, un cabalo rigurosamentes centifeco. Era un cabalo-pantasma, fan lixcirísemo na sua masa, coma nos s2ua movementos. Soslifase nas suas catro pales por un verdadeiro milagre de levitación, e tan pouco pesaba, que non deixaba na lesta a mite das pisadas. Es» baraba com'as fadas e com's nubeiros. Era a sombra indecisa d'una face inerrosimile, mais apesares da suprema tuberculosis, da afonia mortal da qu'ers acabad» emrema, o cabalo do médeco d'Al rantes traballaba. En troques de ser unha besta de campa e de luxo, servía pra silla e mais pra tiro. Voaba com 'unha palla no vento... D'onde senon da sua falla ausoluta de peso, podía sacar forzas pra correr co médeco a carranchaperna, e mais pra turrar a un lendo pol-o coche y-o médeco? D2 cerlo non se sadía ó velo sera inszuto ou cidrácido, e somales os veciños d'Abcaries, noa moi agados d'enteademento, podian asegurar, porqu'o qu'era aquil un cabalo. Moralimenies era un ascela o cabalo do médeco d'Abrantes. Pode qu'enantes livera pecamais ó tol-93 xeitos, Abrantes foi pra il unha Tebaida esiaroria e santa que

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718517.xml NÓS GLOSAS HESTÓRICAS Entre os restos históricos de maior importância que dos antigos pobos se alcontran nos arredores da vila de Negreira (1) pódense nomear como mais importantes os da Ponte Pias, que a xusgar pola tradición, e por algunhas notas gardadas en certos papeis co relacionados deben influir sobremaneira na historia d-este rexurdente vila, cal demostra a ponte rompida que aparece no escudo da mesma. O nome de Pias ou Pilar é moi antigo, e que ista voz galega significa pila ou pilar por culo motivo se lle chamou Pias, sin dúbida pol-os pilares que d-il quedaron. D-eles aínda hai algúns restos, e créese son os mesmos de que fixo referencia no seu testamento D. Xoan Froilá Mariño no ano 1220, o cal desexoso de o facer novamente, de maneira que encima das cepas se puxeran vigas que poideran estabrecer o paso, dispuxo como última vontade que mandaba dez casais con tal ouxeto. Da nomeada ponte inda quedan algúns restos sumerxidos nas augas do Tambre (2), próximos ao lugar coñecido na actualidade por Barcas de Tomé as cals serven de paso entre Ons e Negreira. Os fillos dos pobos máis pretos contan aínda d-este particular que tradicionalmente vense dicindo o seguinte: Probablemente a Ponte Pias existiu con nome distinto dela o siglo primeiro da nosa era en cuia época disque apareceu unha mañá enterrada nas augas do río, xunto cos perseguidores dos discípulos do Santo Apóstole Santiago. O gran historiador e notable arqueólogo Antón López Ferreiro na sua «Historia da Santa A. M. Eirexa de Santiago» fala d-esta ponte baixo o capítulo de «Ponte de Ons» onde di que (1) A Nicrazia dos romanos. (2) O Tamaris d-outros tempos. Por si isto fose pouco pra comprobar a existencia d-esta ponte inda se pode trazer a con- os restos do camiño romano que dende Caldas de Reis viña preto da costa; e por a carón da veciña parroquia de Ons metiase na de Negreira - pola lembrada ponte - onde tina unha encrucillada pra Compostela e outra pra Fisterra. D-estes camiños inda quedan tamén algúns restos, e no que se dirixe a Santiago aparecen fal pouco n-unha aldea moi preta uns cantos ladrillos con antigos esquirtos que se atribuiron aos romanos, por ser crenza xeral que por alí están enterrados os restos d-un pobo, d-aquela época, que lle chamaban Lucrosa. M BERGUEIRO LOPEZ Negreira Febreiro 1927. Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza A fonte de "Ana Manana" Poida que sexa o Meimón un dos paraxes d'Ourense mais coñecidos pol-as suas tradicións xa de carácter histórico coma a popular historia do Bispo D. Francisco Alfonso, afogado alí por Lope d'Alongos (1), e outras moitas de ladróns e asesinos (2) xa lendárias, coma a da Virxen (3) ou a dos "Mouras encan- tados". (4). Entre os deste xénero, que son moitos, citarel a da fonte de "Ana Manana"; pols anque sexa a de menos importancia, é a mais vulgar entra xente d'as aldeias veciñas. Preto do cabo do Meimón, seguindo a corrente do Mino, val un nacente d'auga d'entre "penedo da Virxen", porque nil estaba sentada unha vez a Virxen co meno Xesús no colo. Péssase que iste silen é o de mor profundidade do Miño e que pol-o tanto, debía de ter moito rexido a auga; mais, como é natural, socede o con reo. A xente dos aldeas atrebueo á virade das segueiras palabras pronunciadas pola Virxea cando estaba sentada no penedo adormentando o Neno; (1) Os romeiros que van ós Milagres, ás ermites e ó Corpus, cando chegan ó Meimón berran: "Morreu ó Bispo! Morreu!" e outras moitas cousas que eco val ripitindo. Non aindo sespricar iste fenómeno, atribúyeno ó demo, á alma do Bispo ou ás dos que o mataron. (2) Por isto e por apariciós do "outro mundo" que se di salu alí, tense ó Meimón comun modelo de sitios medrosos, e os, pra decire que calquera é valente, dise que home de pasar as 12 da noite polo Meimón. (3) Hoy un penedo no medio do río, que lle chaman o (4) Vense no escarpe da carretera: un xugo perfecto na feitura anque non enteiro, a pata dun cabalo e cara d'un caindolly a todo en pedra viva. Atribúense lles traballos a unhos mouros que vivian alí nunha coba que se abría e cerraba ó dicir unhas palabras que soyo lles sabían. non me desper.es ó meu Neninos.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/28/2896/28969130-eee3-4db1-96e0-13b4d193f403/115718519.xml A valla do aceiteiro Era unha mal y-unha filla e vivian solas hasta qu'a filla lle veu o tempo de casar e casou cun mozo qu'andaba cunha caballeria vendendo o aceite pol-as portas. Y-as veces tardaba moitos días sin vir á casa. Un día qu'il marchara vender o aceite, deulle un mal á vella tan grande que morreu, solo que antes de morrer dixolle á filla: - Istes tres mil rayás que temos na casa, metemos na tumba que senon así que morra, sáyoche un día que estés sola na casa. E val a vella e morreu, y-o día que se enterrou chegou o aceiteiro á casa. Entón a filla contoulle todo ó home, o que pasara e que lle tivera que meter os tres mil reás na tumba, senon que lles saía despois de morta. - Boeno, pois cala, que eso arrégloo eu ben - dixo o aceiteiro, que era xenro da que morreu. As dúas da mañá, sin lle decir nada á muller, marchouse ó semiterío onde enterraran á vella, e desenterrouna, e sacoulle os tres mil rayás. Eslando n-esto, sintiu un ruxido fora e quedouse caladiño. Eran os ladrós que vinan de roubar un saco de pennis donde un rico que vivía no pueblo e escondéronse no semiterío encanio iban roubar ó cura que estaba alicercadaiglesia. Entónces o aceiteiro quitou os pennis do saco e meteuulle a vella dentro y-el marchouse cos tres mil rayás e os pennis. Dali a pouco viñeron os ladrós de roubar ó abade unha boa sacada de cartos, e viñeran pro atrio pra repartir o diñeiro y-o repartio dixo un d'eles: - Ide agora pol-os pennis. Trougueron o saco e pensando que sacaban un pernil, sacaron a vella. Ó principio quedaron todos asustados, pero despois dixeron: - Quén será, quen non será? Hasira qu'un d'iles dixo: - Evos a vella do aceiteiro, a que enterraron onte. E dixeron: - Como sería pra estar a vella no saco? O fin ordearon de lla ir colgar á porta do aceiteiro. Pro outro día de mañá cedo, Inda mal se via, levantouse o aceiteiro pra ir vender ó aceite, e lopouse co-a vella á porta, e non sabendo que faguer con ela, atouna ón burro que tiña, e botouna car'a unha praza de meses, e conforme o burro andaba, a vella azaneaba, haste que foron os pastores pr'o monte e viron andar a-queia nas meses, e todos cheos de medo viñeron pra casa dicindolle ós pais que andaba o demo na plaza dacabalo d'un burro. Os pais creéndoselos rapaces, fóronse onde o abade pra que llo fose desconxurar. O abade era coxo e luvo qu ir acabalo d'unha burra e a xente da parroquia acompañándoo; lodo o camiño lle fol dicindo á xente: - Miral, así que cheguemos alá, eisí qu'eu mire s'é o demo, heino desconxurar e a todas as palabras qu'eu diga, vos decir sempre amén. Chegaron alá e entraron ás meses, y-o abade iba diante acabalo da burra. O burro ó vera burra botouse atrás d'ela. O abade ó vir aquello trás d'il, começou a berrar: - Al, sacrislán, que me leva o demo! I-a xente contestaba: Amén, señor abade, amén! (1) (1) Hai eiqui elementos e temas que s'atopan n-outros moitos contos de nesa Terra e do folclore universal. O final é unha variante do que publicamos co título de Que me leva o demo no número procedente de Lampaça, concello da Raíz de Veiga, na Límia. O engano feito ós ladrós resiste moito no noso folclore en formas ben variadas. O fillo poderá, á parte de ceder o conto do xorobado das Mili e unha noites, traer como e os seguintes están recollidos verbas pur verbas, aínda que informados, que é dali, os ouvir referir, sen que nos teñamos correxido mais que lixeiramente a ortografía por mor da claridade pr'o leutor, aínda deixando todo o demais afe e coma rol-a deros, pra conserar a graza. O galego é incercerto de léxico, mais está ben de construción. Tada Chaman cho grende de vari MERQUE VOSTEDE SÍNTESE XEOGRÁFICA DE GALICIA por Ramón Otero Pedrayo