Sanchez, Francisco
1550 - 1623
Cargando...
1
Artículos
O demo na tradición popular galega : os nomes do demo
por Risco, Vicente
Ano VIII Número 30 (1926); p 1-5
A Edade do Ferro na Galiza : (proseguimento) : as fíbulas, as febillas e os alfinetes.
por López Cuevillas, Florentino
Ano VIII Número 30 (1926); p 8-14
Quod nihil scitur : (proseguimento).
por Sanchez, Francisco, Aznar, Xan
Ano VIII Número 30 (1926); p 14-16
Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza : as bruxas.
Ano VIII Número 30 (1926); p 16-18
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VIII Número 30 - 15 xuño 1926
Ano VIII Número 30
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano VIII Número 30 - 15 xuño 1926 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256
¿Qué otros autores fueron coetáneos?
d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b
¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?
¿Qué materias trata?
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano VIII Número 30 - 15 xuño 1926 Versión PDF Formato ePub |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717719.xml
NOS
12. Cóntase que unha vez estaba en peligro de dar a luz certa muller, mais chegoulle os oídos da meiga, que se fai, úntase con aceite, sobe por a garamalleira arriba e vaise á casa da outra, pero xa en forma de araña (1). Estuvo por elí hasta que naceu a criatura, picouna e morreu, maila parieira. Ó ver que o picara foi e matouna tan tranquila, mais d'alí a media hora tocaba a difunto. xa morrera a fulana, claro, pisáralle no espiritu; y-é bó, ché, o conto cademolla (?) aquella xa lle iba de matar esi mais de seis rapaces. Craro, desque morreu ela viviron todos, e conto acabado, mirarlle pr'o rabo.
(Comunicado por id.)
13. En Maside contan que dúas mulleres, unha moza e outra vella lida había moito tempo por bruxa, eran amigas d'un home de Dacón, xa casado e rico.
A bruxa, nemiga da outra, era de Rañestres e a outra de Maside. Tendo que ir un día está dar un recado a Rañestres, colleu medo por si a vía a bruxa e lle facia algo.
A ida nona víu, pero á volta, viuna no cruce d'un camiño e qu'acenaba co-a man e co pano cara ela, e faguia círculos no chao.
Pegou a correr cara Maside, e chegou d'ali a catro horas a Barbantes; preguntoulle unha amiga pra onde iba, e ela dixo que viña de Rañestres e iba pra Maside, mais que o camiño faciaselle moi longo.
Tomarona por tola e trouxérona pra Maside... posto que era un día de moito calor domes d'agosto y-estaba cansa de todo. Despois decialle qu'a embruxeran, e déronlle iste remedeo. Poñer e levar ó pescozo por tres meses unha bolsa de tea, con dúas palas de unha topeira, rezando todal-as noites un padrenuestro pol-o espirito da bruxa, pra se facer amiga de ela e qu'a desembruxara.
(Comunicado por TOMÁS CID, alumno do Maxisterio)
14. En Vilela, perto de San Ciprián das Lás, onde s'atopa a citania esporada pol-o noso compañeiro Sr. Cuevillas, refiren: Que un home ouviu ás bruxas que dicían:
(1) Os nosos lectores lembrarán outros casos elquí publicados, nos que a bruxa pra facer mel val en figura de moza raxada.
- Por encima de zarzas y zarzales (1) a la conchega (bodega) de Fulano.
El fixo igual que lles vira facer a elas, mais trabucouse e dixo: Por entro zarzas y zarzales, e chegou todo esgarado e rabuñado das silveiras. E chegou, e viunas beber viño, e despois soltaron o viño das cubas e marcharon, mais alí quedou sin poder falar nin moverse do sitio, ata que chegou o dono e nono podía mover. Entón chamaron ó abade, o qual pra que se movera e marchara, tivo que desconxuralo.
15. Eu Ourantes, perto de Vilela, no mesmo sitio, había un home que tiña nai e fillas, e elas de noite xuntáronse n-un cacho, e rubiron, namentras il facia que durmía, e despois. Il espertou e fixo igual que elas e chegou á casa onde estaban moitas bruxas co demo. Ó velo chegar alegráronse moito, e ó demo dixolle que puxera unha O n-unha lista que lle deu, e il en lugar puxo, unha cruz, e n-esto desaparecerontodas-as bruxas e o demo, berrando, mais o home non puido sair (2), e a pouco chegou o dono da casa e ó preguntarlle que facia alí, foi o modo de il contar todo.
16. En Bustofrio (a comunicación non di onde é iste lugar) as bruxas e o demo xúntanse o día 23 do mes de San Xoán. Unha vez tres homes solteiros quixeron velas, e un colleu unha pistola e outro un manipulo na capela, e foron, e chegaron á fonte. e ali estaban todal-as mozas da parroquia beilando en malas formas, e caian á auga e lavábanse na auga da fonte, e un dos tres viu unha que lle gustaba, e pasou á fonte, e os outros quedáronse fora. E o que pasou dixo:
- Eu lamén teño dereito á vida.
Mais a rapaza que lle gustaba díxolle que se fose que lle pesaría. El sacou a pistola e che-
gouse a ela e ela dixo que non, e ela botouno ó pilón
(1) Vexase a nota. Esta fórmula emprégana as bruxas pra se guiar no camiño cando van voando. N-outros lados di-
cen: Por arriba das silveiras e por baixo das carballeiras; en Porriba dos sirvadacso; n-Asturias: Por arriba de aios e por baixo de carbayos. As-
les son as principais variantes da fórmula sa zona xeográfica. En Portugal hai un conto idéntico, onde o home dixo: Xesus, e es temxas dixeronile: Paleste no Tavala Pica pra abi home nu E quedou ispido e sen roupa.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571777.xml
NÓS
do Castro, na sua pollina e chegou o demo montado n-un xurdio cabalo negro, e desafiouna, a ver quen dos dous era capaz de choutar o outro lado, ó monte de frente. Brincaron os dous; a Virxe pasou, e deixou do outro lado, n-unha peneda no camiño que vai pra Alais, os sinais das ferraduras da pollina. Mais o demo pillou un gran pulo, saltou, e no ar deu unha viravolta, e cae no fondo do río que cola pol-a encañada, e foi dar o inferno, deixando no fondo do río un gran burato ó que chamaron puzo do inferno.
En San Cristóbal de Lózara, estando un home no campo, apareceull-o demo moi alto e todo vestido de ferro, con polainas e zapatos de ferro, e desafiouno. Pelexaron, y-o demo díxolle que fose ó día seguinte qu'o había obrigar a choutar un burato de dous pés d'ancho, e si o saltaba, vencia; mais senón, vencia o demo. O home foi e falou co abade, que lle dixo que si se dispuña a choutar o burato anchearía, e cairía n-il, que lle daba un remedeo: que levase unha pita negra debaixo da capa, e ó querer choutar, que botase a pita no burato. Asi o fixo, e cando botou a pita no burato, o burato pechouse, y-o demo reventou com'un tiro.
Hai outros contos nos qu'o demo gana a y-alma jogando ás cartas: hainos nos que fai apostas e gana, e leva ó inferno os qu'apostaron; hainos nos que merca os nenos pequenos ós seus pais, ou ven disfarzado a s'ofercer pra serlles padriño, ou s'encarga da educación de un rapaz; hainos nos que peleja cos homes, aconsella ás mulleres, y-adepréndelles diferentes artimañas, ou ajuda a algún a sair d'un apuro. De moitas cousas ingeniosas e de moitas invencións modernas, sole dicir a xente, de veras ou de risas, que son cousa do demo.
É xeral o costume d'arrenegalo, e tamén a de jurar por il ó rivés ou ó direito, dicindo: "qu'o demo me leve, si non é certo", por exemplo, ou "mal demos me leven ou te leve", iste segundo xeito coma clase de maldición.
Seria tamén curioso recoller todol-os refrás, frases feitas, modismos e outros ditos que se refiren ó demo, así com'as cántigas, as adiviñanzas, etc. N-elas podíamos atopar toda-as ideas qu'o pobo galego se fai tocantes a iste asunto. Eiquí, outra parte do folk-lore, a que chamamos Literatura Popular, tan rica e fermosa na nosa Terra, viria a se converter en ciencia auxiliar da qu'eiqui estamos espondo n-un dos seus máis interesantes capítulos.
VICENTE RISCO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717715.xml
NÓS XVI AS JOIAS
Debo facer cosar primeiramente e prespricar posiveles fallas de material qu'iste capítulo está escrito a base dos datos recollidos nos libros de Barros Sibelo, (1) Murguía, (2) Saralegui (3) e Carlailhac, (4) nas monografias de torques de Murguía, (5) Oviedo y-Arce (6) e Maciñeira (7) e Villaamil (8) no catálogo de Santiago de la Iglesia (9) e unha pequena nota acompañada de fotografía, que respeito a un tesouro atopado na Gudiña, publicou o Boletín de la Comisión de Monumentos (10) d'Ourense, ignorando si no día de hoxe, hai recollidos nas coleccións novos oujetos, e se en col d'eles se publicou ou non cousa ningunha.
Os eixemprares a que se refiren as anteriores noticias, pasan de cincuenta, e son na súa maioría torques ou anacos de torques, seguindolle en número os brazaletes de distintas formas, y-estando en minoría as chamadas diademas, as arrecadas y-as doas enfladas, procedendo a case totalidade d'iste material d'achádegos soltos e casuás, circunstancia que dificulta moito a determinación da sua cronoloxía. Porqu'anqu'a maor parte da nosa ourivesaría pertence a Edade do Ferro, hai n'ela elementos procedentes de tempos ben anteriores que compre arredar inteiramente dos outros. Dende logo a lámina d'ouro atopada por Santiago de la Iglesia nunha mámoa das Pontes de García Rodríguez, debe ser considerada como eneolítica ou dos comezos da Edade do Bronze. Xustificando esta asinación as puntas de frecha e lanza co-ela recollidas, e podéndose relacionar tal achádego como anteriormente o fai Maciñeira, co da diadema da Quinta da Água Branca (Portugal) clasificada no período do cobre. (1).
Outros ouletos que nada teñen que ver tam-
(1) Antigüedades de Galicia.
(2) Historia de Galicia, II edición, t. I.
(3) Estudios sobre la época céltica en Galicia.
(4) Les Ages préhistoriques de l'Espagne et de Portugal.
(5) El torque de Centolla, B. de la Academia Gallega, 1912.
(6) Dos nuevos torques de oro. B. de la Academia Gallega.
(7) Un nuevo torque gallego de oro. B. de la Academia Gallega, 1923.
(8) Productos de la Metalurgia Gallega, Loc. cit.
(9) Prehistoria Gallega, Notas para un catálogo, Ferrol 1907.
(10) Ano de 1922.
(1) Portugalia, t. II.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717712.xml
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571774.xml
por alí se lle val todo, de gelto que resulta doado enganalo. E tamén que nas que fai sempre deixa o rabo fora, de modo e de maneira que non pode botarll'as culpas a ninguén, por que logo se coñece que foi il. Pon o seu siñal nas suas obras. Moitas veces teño ouvido qu'o demo ten cara de coello, e tamén se fala nos ditos da xente do demo y-a nai, mais quen vai saber quen é a nai do demo? (1) Tan mal pago dá ós que se ll'entregan, que cando un fai mal a quen ben lle fixo, din d'il: - «Asi pag'o demo a quen o serve». Mais tamén din qu'o demo ós seus quer, e que tanto lle quer o demo ós fillos que lle saca os ollos. Sería outro estudo importante o das ideas do pobo tocantes ó demo, sacadas dos refráns e mais das cántigas populares.
Ó que mais medo lle ten o demo é ó siñal da cruz e mais á auga bendita. Mais hai veces qu'anda solto, y-entón é moi dificil loitar co-il, porque ten moito poder. O home pode facer pauto co-il, vendéndoll'a y-alma, y-entón ten ó seu servizo. Tamén pode enganalo, telo ó seu servizo unha tempada, e logo rompel-o pauto. No libro de San Ciprián, cóntas'a historia d'un labrego francés. Víctor Siderol, que por pauto se fixo rico e casou en Allariz e logo a muller y-a sogra salvarono d'ir ó inferno, e di qu'a muller aconsellaba ás veciñas e veciños que fixeran coma fixo o seu home. Pol-o derradeiro, os demos menores métense no corpo d'algús desgraciados, coma veremos.
As apariciós do demo
As apariciós do demo grande teñen unha particularidade: ven cáxeque sempre vestido de señorito, e fala castelán. Pol-o xeral, tamén os demiños que se meten no corpo das posesas, os sucíos, solen falar castelán. No val de Lemos, ond'as brulas, sabias, endiañadas, cóntanse por dúcias en cada parroquia, ouvín falar d'unha sonámbula lúcida, tida medo en opinión de pauto, que cando cai en trance, ou no pasámento qué lle dá, fala de cole castelán... O demo mayor hastra algunhas veces de levita e bimba de dous pisos, coma un diputado.
Os outros demos, e aínda o demo grande ás veces, toman figura de cabalos, carneiros, cás, etc.
Dixemos qu'o demo pod'entrar a servir a unha persoa por medo d'un pauto que se fai co-il vendendoll'a y-alma. O pauto ten qu'ir firmado co sangue da persoa qu'o fai. Tamén dixemos qu'iste pauto pódese desfaguer, e aínda se pode faguer qu'o demo obedeza, y-enganalo dispois. En San Ciprián contan qu'unha criada que tiña qu'ir moi lonxe buscar auga, berrou un día dicindo que quen lle dera tel-a fonte no eigido da casa. Entón apareceu un señor de levita e bimba de seis pisos, cunha barba postiza, que se lle coñecían as cintas atadas por detrás das orellas, e dixolle que lle daría si lle puña a fonte no eigido, y-ela respondeu qu'anque fora unha gota de sangue. - «Es lo que conviene talmente para el pauto» - respondeu o señor. E sacou papel, e sacoulle sangue d'un brazo, e co sangue escribiu o pauto no papel. Pro outro día xa tiña a fonte no eigido. Mais despois, ela estaba repesada, porque sentia que sempre qu'iba coller auga, o sangue do brazo colaba e deitaba na auga, e tanto qu'os amos llo coñeceron, e preguntando e preguntando, ela confesoullo, e lles dixeron lle que tiña que desfaguel-o pauto, e pensando ela n-esto un día ond'a fonte, volveu o señor, qu'era o demo, e preguntoulle: - «Custodia — qu'ela chamábase Custodia — estás contenta?» E s'ela dicia qu'estaba contenta, entón quedaba ligada ó pauto, de xeito que dixo que non, e dixolle por qué, qu'era porque lle colaba o sangue do brazo. Entón díxoll'o demo: - «Custodia, miña amiga, dame un beso!» Mais ela non llo quixo dar: e il dictalle: - «Amén! Amén!» Mais ela non dicía Amén, porqu'entón era que dicía que si, y-o demo daball'o bico, e quedaba ligada. E ó fin, o demo, vendo que non podía darll'o bico rompeu o papel y-a moza quedou libre.
N-iste caso foi o demo quen se presentou de por si á rapaza, porqu'ela tiña un desexo degarado. Mais outras veces, son homes os qu'o chaman. Prelo empregan as evocacións qu'a topan en calquera dos grimorios salánecos que se venden en todal-as librerias... Enantes o libro a que daban mais tino, era o famoso de San Cipriano. Agora anqu'hai edicións modernas, castelás e portuguesas, as que se queiran.
(3) Pode que sen María Pandilla, d'a que e d'a toda a sua familia, fálase n-algantas versións do libro de San Ciprián.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571773.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
Ano VIII • Ourense 15 Xunio 1926 • Núm. 30
O demo na tradición popular galega (1)
Os nomes do Demo
N estudo qu'está por faguer, e que terá unha gran importancia, é o dos nomes qu'o povo galego lle dá ó demo. Demo, Demoro, Diáño, Diabo, Demachiño, Demoño, son nomes xenericos e comuns, dos que somente o diminutivo querendoso de Demachiño, indicando certa confianza co-il, ten algo de particular. Mais curiosos son os nomes propios: chamánlle Donai que ten aire de lembranza gnóstica. Iste nome é o mesmo d'Adonai, que se lle dá ó Noso Señor: asina, iste nome parece responder á noción cabalística: Daemon est Deus inversus. Os paulicianos e maniqueos opuñan Adonai, o Deusbranco, a Jahveh, o Deus negro — algo asina ven a siñifical-o símbolo dos dous vellos da Kabalah. y-en abreviatura, o risco de Salomón — e non ten nada de particular que logo o satanismo fixera unha inversión dos termos, anque tamén pode acontecer que Donai, pol-a falla d'un A, veña a sel-o contrario qu'Adonai.
O nome de Perete ou Perecho, quen en Asturias se lle dá a unha das metamorfoses do noso trasno, eiquí eu ouvino de cote referido ó demo maior. Poidera ser que fose un diminutivo de Pedro, nome simbólico do supremo Jerarca e Testa Visivele da Eireja. Dáselle ben sexa por antifrase, ben sexa coma ele efectivo da eireja condenada e diabólica dos sábados e dos brulos, a eireja das misas negras, que'eiquí en Galiza ten o seu padrenuestro, y-en Portugal o seu credo. Nas coñecidas obras de Martín del Rio, o demo aparece coma Papa e gran Patriarca d'esta anti-eireja, e alí veñen as Buldas espedidas pol-o Príncipe das Tréboas, co deseño dos seus rubros e selos pendentes, pois o salanismo de cole foi unha parodia brasfema e bulreira das cousas santas, a tenor d'aquiles versos d'Amado Nervo:
El mal, que en sus recursos es proficuo,
jamás en vil parodia tuvo empachos:
Mefistófeles es un Cristo oblicuo
que tiene retorcidos los mostachos...
Tamén lle chaman Cachano. N'algús sitios chaman cachán ó home moi dado ás mulleres. Si d'iste calificativo viñera ó citado nome do demo, sería logo ó que lle correspondera com'esprito da lujuria.
Tamén s'empregan eufemismos pra nomealo: o das Zapatillas, ouvinlle chamar a uns seus devotos, o rabudo, etc.
O qu'a gente di do demo
Din qu'ó demo lle botan a culpa das milen-la falcatruas que nos fan e que facemos. Mais tamén din que ten un burato en cada mau, e
(1) Excerpto d'unha conferencia feita hai anos no Círculo d'Artesanos de Cruña.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571778.xml
XUVENTUDE E CULTURA
Xa dixo Bergson qu'ó filósofo era, ante tudo, o home que sempre está disposto a ser estudante. Eis o vello conceito do amante da sabiduría. Mais o sabio do Collège de France falou n-outro senso. O autor de Matière et Memoire referiuse ó carácter de xuventude qu'ha dare personalidade ó intelectual, pois a mocidade n-un forte labor estará en condición d'adquirire a ciencia que só como estudante ó filósofo pode tere.
Imos a falar un pouco da xuventude. Non é mister que allemos a Grecia pra estudar a verdadeira cultura n-unha ita personalidade moza. Sócrates era un vello: e sua ciencia era nova... n-a sua escola era un mozo. E só asi comprenderase como unha filosofía, no senso de doutriña, qu'está en oposición cas vellas, cas do Estado, chega sempre a faguerse dona da intelectualidade d'un pobo.
Eiquí temos a primeira e mais notábel nota da sabencia: a democracia. A xuventude ten de sere por natureza democrática, si d'ou-tro xeito fora, non faría cultura nin sería mocidade. Reparemos n-isio. A xuventude é a concencia d'una nazón; a xuventude é o seu alento; é a cultura do seu porvir. Xuventude de castas meresce outro nome. A mocidade, a verdadeira xuventude é democrática; e ten, como segunda nota, unha virtude de amigar a os outros grupos sociais. A vellez sempre foi aristocrática.
Aforando un pouco n-isite conceito de xuventude, chegaremos a mais serias e positivas afirmacións. A fin de contas, xuventude é a vida d'un pobo. Só nos corazós mozos hai latexos de fraternidade. Todos sabemos o que na política internacional fixo o goberno dos homes vellos; a mais de sere un fracaso, foi algo d'unha caducidade estéril, i-é mais: os mozos son o presente, e son o pasado i-o porvir...; os vellos son somente o pasado ca sua colección de principios mortos.
Queremos faguer cultura? Fagamos xuventude. Espertemos na mocidade a area fraterna da xuventude, e teremos, no recurdimento da nossa cultura, a concencia xurda e forte do noso pobo.
Pío Baroja nas suas Divagacións en col da cultura, ó faguere historia da verba, trae a conto a afirmación de Rodolfo Eucken: qu'a verba cultura non se tomou até Bacón n-un senso ben determinado. Dende Bacón falouse da cultura do espírito, cultura estética, cultura dos costumes.
No noso tempo - obra dos sabios germánicos - destacouse a idea da cultura común un valor máximo. Ven a ter unha conceición natural e intelectual, siguindo as tradiciós da filosofía grega. E hoxe - di o pensador vasco - temos dúas verbas cuasi que sinónimas: Civilización e cultura: a verba civilización é a verba d'un francés; a verba cultura é a verba d'un alemán.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717714.xml
12
V. Tipo de charneira curta con botón terminal (fig. 75 a 78) séculos I a III.
B) Fíbulas anulares de tipo italo-ibérico, saídas segundo Fortes das fíbulas d'aro inteirizo e pra Bosch da combinação d'esta mesma fíbula co-as fíbulas peninsulares d'arco abultado que lembram as itálicas de navicella (Fortes asinalles coma data do século -III ó -II, fig. 79).
C) Fíbulas derivadas do tipo hallstático de limbal (fig. 80). Conhecese soilo um exemplar de Castro de Masma, que parece já evoluionado, pois o muelle, ainda de dobre espira, vai sujeito a dous anéis presos no borde do limbal (fig. 81).
Fíbulas forasteiras à nossa cultura, só podemos sinalar a da Tene III atopada en Galiza e a de cabolo do Castro de Sacoyas.
O material empregado na fabricação de tais oujetos, é case sempre o bronze, menos amiudo o ferro e raramente a prata.
As fíbulas. - Fortes, (1) seguindo a Reinhach y-a V. Gross, separa por completo as fíbulas das fíbulas. Serviam aquelas pra prendel-o sagun no peito ou no hombro e pra sujelar os mantos y-as túnicas das mulleres. Utilizaban-s'estas ó parecer, pra amarrar as correias dos escudos, pra cingir os cintos, e lamen pra ligar entre si os arneses dos cavalos. A fíbula ten de cote um muelle qu'apreta o alfinete pra-loxalo n-unha escavação do pé; a febilla carece d'istes dous elementos e compõe sinxelamente d'un aro no qu'o alfinete se prende por un anel.
A causa d'esta variedade d'aplicações, debian sel-as fíbulas oujetos d'uso moi frecuente e por elo sen dúbida aparecem hoxe moi vastas nas nossas estações. Asegún Fortes, atopáronse doce en Sabroso e vinteduas en Briteiros, sinalando-asimesmo a sua presença em Monterredondo e Santa Jusenda. En Galiza, a mais dos exemplares existentes em Museus e colecções particulares cuia procedência se desconhece, atopáronse em Riotorto, Santa Tecla e San Ciprián das Lás. Anque pol-a suas feitura a fíbula non é doada pra grandes variações, os metalúrgicos galegos, partindo da d'aro inteirizo, que devemos considerar com'o seu prototipo.
A) Febilla d'aro inteirizo (fig. 82).
B) Febilla d'aro partido (fig. 83).
C) Febilla d'aro partido cos cabos decorados por liñas circulares (fig. 84).
D) Febilla d'aro partido e cos cabos voltos pra fora en espiral (fig. 85).
E) Febilla d'aro e cos cabos voltos pra fora rematados por un botón bicónico (fig. 86) ou piriforme y-ornamentado con circos en releve (fig. 87).
F) Febilla d'aro partido e cos estremos resoltos car'il (fig. 86 bis).
A semellanza das fíbulas, as fíbulas cos-
truíanse case sempre en bronze.
Os alfinetes. - A longura e grosor d'istes oujetos, fai supor que serviam millor que pra prendel-a roupa, pr'adornar e sujelar o peinado das mulleres.
Pol-a forma das suas cabezas y-o gelho mais ou menos planado do resto, podemos dividil-os exemplares coñecidos en:
A) Alfinete de cabeza alongada que presenta no estremo superior un oco que debeu conter en tempos unha pérola de vidro ou esmalte (fig. 88).
B) Alfinete co-a cabeza ó gelho de botón plano (figs. 89 a 91).
C) Alfinete aplanado co-a cabeza folicular (figs. 92 e 93).
Os dous primeiros tipos poden relacionarse c'outros atopados nas estações de Hallstatt e la Tene (figs. 94 e 95). O terceiro, senon houbera aparecido na compaña da fíbula de cabalo do Castro de Sacoya, y-en Riotorto (1) juntamente c'un torques y-unha fíbula, teriamos que consideralo coma da Edade do Bronze, pol-a sua semellanza con certos alfinetes da dita época procedentes de Moravia e por non ter ponto de comparanza con cousa ningunha dos tempos do Ferro. Debemos vern'il unha curiosa perduração d'un tipo que s'inicia já no eneolítico e do qu'apareceu un exemplar na estación do cobre de Castro Chibannes (Setúbal) (fig. 96), (2).
(1) Villa II, Op. cit.
(2) A. I. Marqués da Costa, Estações rehistóricas dos arredores de Setúbal, O Archeólogo Português vol., XIII.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717713.xml
Fig. 79 (Galiza)
Fig. 80
Fig. 81 (Castro de Masma)
Fig. 82 (sta Tecla)
Fig. 83 (sta Tecla)
Fig. 84 (Briteiros)
Fig. 85 (Sabroso)
Fig. 86 (Pedrulhal)
Fig. 86 bis (S. Ciprián das Lás)
Fig. 87 (S. Ciprián das Lás)
Fig. 88 (S. Ciprián das Lás)
Fig. 89 (Briteiros)
Fig. 90 (sta Luzia)
Fig. 91 (Sabroso)
Fig. 92 (Riotorto)
Fig. 93 (Castro de Picote)
Fig. 94 (Hallstatt)
Fig. 95 (La Tène)
Fig. 96 (Chibannes)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571775.xml
NÓS
unha debida a un gran ocultista galego que firma Enediel Shaiah, hai outros moitos que lle fan a competencia: cáxeque todas son ediciós falsificadas de vellos grimorios, mais sempre conservan algo dos libros originás. Solen estar desfiguradas, non compostas de novo. Sei que se teñen vendido en Galiza, eixemprares d'ediciós sospeitosas de Clavicula do Gran Rei Salomón, do Dragón Rojo e da Galiña Negra, do Pequeno Alberto, e unha abreviación d'un grimorio italiano da que teño un eixemprar. En Pontevedra vin nos escaparates o Dogma e ritual da Outa Magia d'Ellphas Levi, e mais o famoso Enchiridión Leonis Papee, n-unha edición castelán na qu'está co grimorio do papa Honorio III: mais non crelo qu'o povo mercara istes libros. coma non fora algún americano. Habían ser pr'os teósofos y-espíritas.
Unha familia ali ó pé d'Ourense, chamaba de cando en cando pol-o das zapatillas. Ás doce da noite d'un sábado, iba ó monte, puñían no chao un mantel branco e nove velas acesas, e despois chamábano, e il viña e dáballes diñeiro. Un día foron ond'un señor que lle tiñan que pagar uns caros, e pidironlle qu'agardara á semá seguinte, a ver si viña aquil sábado o das zapatillas...
O Pauto co demo
Istes mesmos libros indican o modo de fa-guel-o pauto. O de San Ciprián, trai ademail-a maneira d'outer un diabiño pequeno empoland'un ovo de galo negro, e cando sai, hai que metelo n-un agulleiro con azogue ou limaduras de ferro, e cando un quer unha cousa, ábres'o agulleiro, e pideselle o que se quer, y-o demiño obedece pol-o poder da mágica preta liberal. Mais enantes compre facel-o pauto e firmalo co sangue do dedo pequeno. Hai mais detalles que non digo agora.
Pol-o pauto, e pol-o poder da mágica preta liberal, podes obrigar ó demo a construir un edificio. Especialmente pontes, hai moitas fora e dentro da nosa Terra que din qu'os fixo o demo n-unha soila noite. Veleiquí un eixempro: Unha criada tiña qu'acarretar moita auga, e tiña que pasar por unhas poldras moi lon-
gas, e esto magoábaa, e dixo que se tivera quen lle fixera unha ponte, farialle escritura do mais subrime que livera, por eixempro a y-alma. Presentousell'un gran Cabaleiro dicindolle que si lle facía o documento da y-alma, que lle facía a ponte. Ela firmou o trato, mais logo arrepintiuse e foise confesar: contoullo ó confesor, e iste rifoulle moito e díxolle que non tiña espranza de se salvar, que bendicindo unha laranja, e irse poñer á beira do río, e qu'escoitase ó demo cando'estivese facendo a ponte, o cal iría dicindo: — «Qué gallo canta? — El blanco. — Pues ande el canto. — Qué gallo canta? — El pinto. — Ande el pico. — Qué gallo canta? — El negro. Pico quedo. Co-isto ficaba rematada a ponte: mais ó querer dicir: sel gallo negro, mandoulle tiral-a laranxa ó outro lado do río, ficando co-esto impedido o demo de poder seguil-o seu traballo, e pol-o tanto desfeito o trato. Fixo a rapaza coma lle dixeron, y-a ponte ficou sen rematar y-o tanto desfeito... De xeito que pra se librare de cumpril-o pauto, compre enganar ó demo de maneira qu'il non polda cumpril-o que prometeu, senón queda un ligado co-esa lógica esauta e rigida do outro mundo, lógica automática e fatal, pois as leis obran por si mesmas sen qu'os espíritos poidan ren contra elas, e o qu'eiqui é potestativo e libre, alí é matemático. En troques, hai no outro mundo a reversibilidade dos procesos que non hai n-iste, próbuo outra tradición galega: o desencantamento que se fai lendo ó rivés a fórmula que s'empregou pr'encantar.
Tocantes ó diabo construtor y-arquitecto, non sei si con pauto ou sin ll, ten sido empregado pol-os mesmos frades: hai igrejas que din qu'as fixo o demo n-unha soila noite, y-o mosteiro de Samos, din os de Sarria qu'ajudou o demo a construilo, poil-os frades, por medo do libro de San Ciprián, obrigábano a carretal-a pedra pol-a noite.
Naturalmente, as bruxas teñen pauto co demo, e co-a sua axuda fan as cousas que fan. Do culto satánico, dos delírios do sábado, do incubo e subcubo, que se poden estudar no traballo de Bernardo Barreiro, poderíamos atopar casos na actualidade. Mais esto todo pertence xa a outro capítulo do qu'eiqui non imos tratar: é o confido da magia negra. Ja non é mitoloxía popular.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717723.xml
Augas bicarbonatado-sódicas de
MONDARIZ
FONTES DE GÁNDARA e TRONCOSO
Propiedade dos FILLOS DE PEINADOR
MONDARIZ—BALNEARIO está situado a 35 quilómetros de Vigo e a 20 das estacións de Porriño e Salvatierra de Miño
O Hotel do Estabrecimento está aberto do 1.º de Mayo a 31 de Octubre
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717722.xml
Dr. MOSTEIRO Médico Odontólogo
Medicina e Cirugía da boca -- Electricidade -- Rayos X
A Clínica Dental mais completa de Galicia
SÁNCHEZ BREGUA, 5 A CRUÑA
LUIS FÁBREGA DROGUERIA E FARMACIA Progreso esquina a Luis Espada OURENSE
MERQUE VOSTEDE Plumeiros RAFIUM De mais dura qu'os de pruma e limpa millor Véndense entodol-os estabelecimentos do ramo Andrés Perille - OURENSE
Reloxería ZENITH Máquinas parlantes, Discos, Agullas e Accesorios M. Calviño OURENSE
(EMUS A mais económica de Galicia
AXIÑA APARECERA HOSTIA POR ARMANDO COTARELO
SANATORIO QUIRURJICO Direitores:
Manuel Peña Rey José Mosquera Blanco Ginecología e Partos Cirugía geral Especialista na gorxa, nariz e ouvidos
BODEGAS GALLEGAS PEARES E OURENSE Vinhos finos de mesa: Tinto TRES RIOS Blanco BRILLANTE. LOS GALLEGOS blanco e tinto Macía e Valeiras, Apartado 18--Ourense
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717718.xml
NÓS
pol-as patas estaba apegada ó borde da cuncha. Antr'os exipcios no Calvo, os ovos chócanse en fornos tépedos pol-a calor do lume, e n-outros lados tamén no esterco. Antr'os pelxes e antras aves non dudo que hai moitos modos de xeneración. E antr'aquiles que carecen de vida: non poucos. Tamén hai moitos modos de destrución.
Antr'o nacemento e a morte, cántas mutacións se fan? Inumerabres. Nos viventes, a nutrición é continua, o crecemento, a imobilidade, a declinación, a xeneración, a variación das partes, a mudanza, a debilidade, o aumento, a perfección dos costumes, as accións, os traballos diversos son frecuentemente contrarios, aínda no mesmo individuo; por fin, ningunha quietude hai.
Non é d'ademirar pois, si foi opinión d'algús, que se non podía afirmar do home que fose o mesmo unha hora despois, que era enantes d'esa hora; opinión que non debe ser absolutamente desbotada, senón que se cadra é verdadeira. Porque a identidade e a indivisibilidade é de tal natureza, que s'engades ou tiras un soio punto a algunha cousa, xa non é inteiramente a mesma; os accidentes existen por razón do individuo, e como estes varían continuamente resulta d'eiquí o continuo variar dos individuos.
Eu sei, dis ti, que namentras a fouce permanece a mesma, o individuo é sempre o mesmo; pois é pol-a forma pol-o que se di unum quid; as minucias dos accidentes non cambean a identidade. Dixen xa que pr'a identidade en nada se ha mudar, pois d'outro xeito non sería absolutamente o mesmo. Unha forma fai un ser. Cecais informe sempre a mesma, mais non o mesmo; pois n-iste, a mutación é continua, coma no meu corpo. Mais eu son composto de dúas cousas, principalmente de alma, mais non menos de corpo, variado un d'eles, tamén eu varío; mais esto tratarémolo noutro lado mais delida e oportunamente.
O mesmo de todol-os animais. Se consideras as suas partes, moito maior será a vida. Porqué son estas así? porqué non son aquelas? cecais non sería millor d'outro xeito? por qué tan grande? porqué tan pequeno? Nunca acabarás. Dos inanimados igual. Qué pode haber seguido de cousas tan mudabres? qué determinado de cousas tan varias? qué certo de cousas tan incertas? Nada en verdade. Por iso nacen d'eiquí locantes á Introducción das formas e o principio das mesmas, tanta discrepancia que ninguén lle fará fin.
Continuaráse
ARCHIVO FILOLOXICO E ETNOGRAFICO DE GALIZA
AS BRUXAS (1)
11. «Estaba certa persoa n-unha ventana, e pra falar mais craro, o mesmo Xan do Rego que vive e bebe, e todol-os qu'estamos eiquí o conocemos, pero vamos ó conto, cando estaba na ventana, viu pasar pol-as devesas do val unha ringulleira de mulleres que levaban velas encendidas, non digamos velas, digamos a (non poidemos interpretar esta verba) foi e de atrevido silvoulle, pero foi listo, tiña un pau de loureiro bendito, bon, é dicir, ben groso, entón veu unha, foise defendendo como puido e dispois marchouse, pero dispois xa sin acordarse do que pasara ca outra (verás, verás) volve xibrare (?) e cerrou as vidreiras pero ó mesmo tempo presentáronselle todas tan agudas coma rayos. Ó tempo xa non valeu pau bendito, tuvo que botarlle un Santo Cristo que ali tiña, foi e dixolle unha: buen padriño has fido, con esto quero dicir que as bruxas cando van a Sevilla falan o castellano (1). E conto acabado, mirarlle pr'o rabo».
(Comunicado por CAMILO LOPEZ, alumno do Maxisterio)
(1) Todos istes casos son recollidos de tradición oral, e os números 11, 12, 19 e 20 van reproducidos literalmente, coas mesmas verbas coss que os comunicantes os ouviron e coa mesma grafía dos comunicantes, o que lle dá moito mais valor, pol-as particularidades de pensamento, expresión e lengoaxe que d'isse xello conservan.
(1) Temos observado que mais des veces, no noso folclore, o Demo tamén fala castelán. Pode ser que sea por consideralo forasteiro, ou se cadra, por consideralo persoaxe de outra categoría.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717724.xml
NON DEIXE DE MERCAR
COV[?]AS
PO[?]
CAP[?]EI[?]TO
2.º volume da Biblioteca
do Seminario de estudos
Galegos
EDICION LAR
PREZO catro PESETAS
F. ROMAN E SACO
DROGUERIA
e FARMACIA
Pereira, 19
OURENSE
Teléfono 28
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717710.xml
NÓS darnos o que nós Iles hemos dare 6s nosos fillos: o presente non é outra cousa qu'o pasado universalizado: "Solo lo humano es eternamente castizo".
Hal que lollar contra ises tradicionalistas que non ven outra tradición qu'a do pasado. A tradición do pasado non é mester desenterrala: "Hay que buscar la tradición eterna en el presente". Isa tradición eterna que nos dea a persoalidade é cosmopolita. O costumbrismo é algo moi cativo. Prós primeiros tempos do galeguismo non estaba mal; mais hoxe, qu'a Galiza non busca outra cousa que faguer a sua tradición eterna, non s'ha contentar con viver do pasado. O pasado ven até nós pra darnos o que nós Iles hemos dare 6s nosos fillos: o presente non é outra cousa qu'o pasado universalizado: "Solo lo humano es eternamente castizo".
Hoxe qu'a nosa terra reanuda a sua tradición interrompida, compre faguer exame dos nosos valores pra fundire a nosa casta histórica na casta eterna da humanidade.
AUGUSTO M. CASAS
A EDADE DO FERRO NA GALIZA
(Proseguimento)
XV
AS FÍBULAS, AS FEBILLAS E OS ALFINETES
Fíbulas ou alfinetes de seguranza. - É imposible falar das nosas fíbulas da Edade do Ferro, sin referirse en primeiro lugar ó magnífico traballo que José Fortes Iles dedicou na revista Portugalia (1). Iste sabio arqueólogo analizou ó miudo cada unha das partes qu'as compoñen, estudounas nas suas variantes e derradeiramente, certou a juntalas en tipos de firme caracterización. Con craro sentido da realidade, viu deseguida o parentesco qu'as unía co-as fíbulas marneanas, mais detívose en tal lugar e non quixo buscar-a orixe común d'unhas e d'outras nas formas do II periodo hallstáttico. As ideas trabucadas qu'acerca da data da entrada dos Celtas na Península Ibérica fal algúns anos, a falla d'unha sistematización da nosa protohistoria y-ainda os micéns de Sarmento, deberan ser causa de qu'o sabio portugués non remalara o seu labor tirando dos feitos tan brillantemente esamiñados, as consecuencias d'orde etnolóxico que d'illes craramente se desprendian.
Divide Fortes as fíbulas do NW da Península en sete tipos: 1. de Sabroso; caracterizado pol-a continuidade dos seus elementos, feitos nunha soila peza metálica, que se convirte sucesivamente en arco, muelle bilateral, alfinete, pé y-apéndice ergueito. II. anular co arco abóvedado posto en col d'un anel. III, de la Tene III, de feitura semellante ós autuás alfinetes de seguranza. IV, de Santa Lucía, cuioapéndice remata n-un botón plano, e presenta separado o muelle da cabeza. V, trasmontanas, imitantes ás anteriores na separación das distintas partes da cabeza e co muelle atravesado por un ferriño rematado nos cabos por bolós, que sirven pra sostelo. N-algús eixemprares nótase marcada influencia da Tene, na incrinación do apéndice e na riqueza decorativa. VI, de longo trabessão sem espira, caracterizado pol-a sustitución do muelle por un haste macizo ou oco, levando n-iste caso no seu interior un ferriño ou un gulzo. VII, de chameira curta, semellante ó anterior, mais co haste mais reducido y-o apéndice mais pequeno e rematado por un botón.
Compre separar dende logo d'esta clasificación o tipo III, esirano por completo á nosa cultura, e importado eiqui seguramente pol-os romanos antros que perdurou mucho tempo.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717721.xml
19
OS HOMES, OS FEITOS AS VERBAS
'O BENDITO SAN AMARO,
por CABANILLAS E CASTELAO,
Editorial - Lar - Mondariz
Balneario, 1926.
Esta nova e fermosa plaquette, do tipo das
Cousas, Os Nenos e Na noite estrelecida
contén dez estampas de gusto popí lardo Caste-
lao condifrentes pasos da vida miragreira de San
Amaro d'Arentei, ilustrando outras tantas estro-
fes do mesmo sinxelo estilo do Cabanillas. Arte
inxenua pra plegos de cordel, pra vender nas
feiras, e nas romaxes, volvéndolle ô pobo con
carinho agarimo o que do pobo é. Pasma
com'isles homes se chegan a identificar co senti-
mento tradicional da xente nosa, e coma niste
duplo poema, cecais dos mais puros eixem-
pros de poesía pura se xuntan e misturan duas
piedades: unha inxel piedade relixosa, xa un
pouco perdida por disgracia antr'os devotos do
noso tempo, e a piedade pol-o senso enxebre
e natural da vida, úneca paganía dina d'ausolú-
ción, com'a qu'os penitert:s lle daban ôs sil-
vanos.
Os deseños do Castelao, cada día mais
vario e mais creador, son com'esas estampas
vellas, nas que tantas vegadas están resoltos
moitos dificiles problemas da arte moderna, no
senso, principalmente da construción, o qual é
visíbele moi especialmente no terceiro e no
sélimo.
Os versos do Cabanillas, adentro da sua
natural imitanza c-algús das sagas e dos rom-
ances do mesmo autor, teñen eiquí un alre
precurado de cántiga de cego e de gozos de
novena, sen que por elo o Poeta balxara o
escadoiro do seu trono.
V. R.
NO DESTERRO, por RAMÓN
CABANILLAS. Bibrioteca lírica
Lar, A Cruña.
O pirmeiro libro do Cabanillas aparesce
n-esta nova edición ben anovado. O Caba-
nillas podou n-il moilo, e engadculle ademais
os versos da sua etapa de Madrí, versos
case recentes, anque anteriores a dúas das sagas,
Os romances, e Os versos mais novos espal-
lados por revistas e xornaes, u-ise pródigo espal-
lamento da obra cabaniliana, que non por
eso resulta perxudicada, en boa hora vaia dilo.
Elquí puxo os de Madri, que fan unha sel-
ción co libro, e que son dos qu'amostran no
Cabanillas o poeta civil, coma lle chamaron
algús catalás. Pertencen de direito á nosa liri-
ca revolucionaria, pol-o sentimento de revolta
de qu'esían ateigados, lembrando o seu comenta-
do apóstrofe d'un dos poemas de Da terra
asoballada, do qu'en certo modo parecen cs-
pricadeira e desenvolvemento. N-eles Iraspare-
ce a xenreira do poeta racial a canto sea
mintira e inxustiza. Mais non todos son d'iles;
hai outros nos que somentes latexa a saudade,
e n-oulros o sentimento lírico esperta diante
d'un vello franciscano ou no Museío. E eiquí
compre faguer notar o felto curloso de que o
Cabanillas, igual qu'o Castelao, as dúas figuras
nosas mais representativas, dous homes
d'esta terra do barroco opulento, ollen a Rubens
con antipatía. Caso dino d'estudo.
ROMANCE COMPOSTELÁN,
por Avelino Gómez Ledo.
Madrí, 1926.
Que pouco soaba Compostela na nosa lite-
ratura do século XIX, e con que insistente
repetición soa agora, é lamén un feito dino de
nota, en col do qual paréceme que xa temos
chamado a atención. Dixérase qu'os galegos
de hoxe, com'o viaxeiro de Chesterton, aca-
ban, de facel-a descoberta de Compostela, e
ainda están co asombramento que lles causou.
Pra cada xeneración teñen as cousas aspeutos
novos, e crarestá non ha ser a d'agora a der-
radeira descoberta da nosa cibdá Santa por
parte dos galegos, posto que ela garda alnda
misteiros e segredos pra encher ás xeneraciós
que veñan atrás de pasmo e maravilla. Reco-
llamos agora o feito, e ollemos tamén como
Santiago colle nova vida e esperia á vida do
esprito anovada tamén, vollando despois de
moitos séculos ó seu rol de capital de Galiza.
Compostela ispirou este libro d'Avelino Gó-
mez Ledo, com'alnda ha inspirar outros moitos.
O que de pirmeiras s'alopa n-iste fixe de vinten
poemas, pra chamar a atención, é o que
non sean de feitura clásica, convén d'esperar
na obra d'un crego, que pol-o feitio especial da
sua cultura, sempre se van carlos rlimos e as
formas do século d'ouro castelán. Eiquí non:
O autor prefire o romance oitosilabo, e emprega
tamén o aleixandrino, e alnda outros; e esto
por si xa indica mcito.
A influencia do Cabanillas especialmente dos
seus romances e sagas, nótase ben no Caba-
leiro d'Asis e na Lenda de Calromano, pirmeira
aparición d'esta figura histórica, moito
mais importante do que se pensa, na nosa poe-
sía moderna.
E pol-o derradeiro, ainda tivo Gómez Ledo
a valentia de parafrasear en romance o Salve
Regina, obra galega demastado esquecida
pol-os galegos.
V. R.
Imprenta LAR. Real, 36 - A CRUÑA
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157177&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571779.xml
NOS
Esaulamente, cultura refirese á cencia no seu contido inteleitual; a civilizaceón é isa mesma cultura, desenvolta na vida social.
Baroja ponnos tudo en craro: «É o cultivo ou fomento de certas funciós do home consideradas de máisimo valor».
Guillermo Ostwald — citado pol-o mesmo Baroja — mira a cultura com'unha aspiración ó millor aproveitamento da enerxía humán. A verdadeira cultura pra Ostwald está na utilización de todal-as enerxías da terra, pra qu'a perda de forza se reduza ó mínimo.
Siguindo ó autore que vimos citando, nos temos da cultura un concepto natural; ven a sere unha gimnasia intelectual; é o labor das nosas facultades, aplicando á vida da materia a conceición espiritualista da cencia e da Arte. Cultura non é outra cousa que xuventude.
Fálanos no Fedón de Platón, Sócrates d'ista sorte: «Tuda a vida non deixei de ler o mesmo e constante soño: Sócrates, exercitate nas belas-artes». Non outra cousa é a xuventude. Sócrates, respondeu á voz do seu soño, entoando un hino a Apolo.
No mesmo diálogo dizenos que só os filósofos son verdadeiramente corajosos, moderados e justos, porque possuen mais a sabiduría... (1) é dicir, pra Sócrates, os filósofos, os sabios, son sempre mozos.
Compre, pois, faguer xuventude. No párrafo seguinte, falaremos da causa da decadencia dos pobos. A decadencia d'unha cultura, d'unha civilizaceón — as dúas verbas distintas empréganse sinonimamente — non é outra cousa qu'ausencia de mocidade.
D. Miguel d'Unamuno — forte vasco, que dixo Machado — quéixase da falla de xuventude. No seu coñecido ensaio *Sobre el marasmo actual de España*, berra com'un deus coraxoso: «Habrá jóvenes, pero Juventud falta».
O agudo ensayista alinou unha vez mais. Compre reconocel-o. O caso da Hespaña, apliquemol-o a todas aquelas nazós qu'hoxe durmen. A nosa Galiza non lle di ben; porqu'o noso é distinto, precisamente en nós hai moci-
(1) Edición de Renacenza Portuguesa. Traducido directamente do grego por Angelo Ribeiro, con un prefacio de Leonardo Colmbea.
dade xa qu'hai rexurdimento. Mais nas mesmas nazós que repersentan o mais oulo esponente da cultura europela vense a nolar iso.
Certo que na Alemaña, por exempro, a xuventude non durme, descansa dempois da lolta nietzchiana pol-a super-cultura. Adequiriuna? Non; mais isa xuventude non deixara un momento de intentalo.
D. Miguel olla pra Hespaña. O espeitáculo non pode sere mais triste. Na Hespaña casfelán xa non queda nada. «La vida de nuestro pueblo es vida de guerrero en cuartel o la de D. Quijote retirado con el ama y la sobrina y con la vieja biblioteca taplada por encanta» miento del sabio Frestón». ¡Non hai xuventude! Un guerreiro no campo de batalla, calquera que sexa a sua idade, é un mozo; un guerreiro fechado no cuartel, aínda que sexa un neno, é un vello. D. Quixote, a i-alma ibera, na sua casa, n-un leito mol, na compaña de dúas mulleriñas familiares, non é D. Quixote, é moito menos que Sancho Panza!
Di Unamuno noutro sitio (1) qu'a cultura de fora faise dona da intelectualidade hespañola: mais o vello profesor de Salamanca, lonxe de berrar contra isa europeización, pégalles aos que queren enquistar a Hespaña na sua cultura vella. E non deixa de decire unha verdade, moi moura mals mol grande, cando di qu'é toleria falar hoxe da cencia hespañola: «Olvidamos que la ciencia es algo vivo, en vias de formación siempre, con su fondo formado y eterno y su proceso de cambio».
Algunhas consideracións me suxiren istas verbas ó pensar na renascenza da Galiza. Eu creio que non é cultura somentes o enxebrismo, o casticismo, non; a cultura verdadeira é filla d'un proceso de cambio con tudas as culturas extranxeiras. Falaráse un tempo da cultura galega, se ista nosa cultura merca e vende nos mercados intelectuais. Abandonarnos ó enxebrismo é decretar a nosa morte. Debemos ollar á tradición eterna galega, qu'ó ser eterna é mals ben humán que galega.
O gran don Miguel recomenda lso á mocidade hespañola... «es la que hemos de buscar los españoles en el presente vivo y no en el pasado muerto».
(1) En torno al casticismo (cinco ensayos) Edición de la Residencia de Estudiantes - Madrid.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571776.xml
NÓS
O endiañamento, ou ramo cativo
Os diaños métense no corpo das persoas, operando n-elas o que se chama a posesión diabólica. Os maus espritos causan ós poseidos un mal chamado ramo cativo, mal do que os síntomas son os mesmos da histero-epilepsia: o doente cando lle dá o mal, retórce-se, revolv'os ollos, engarabilos dedos, bóia escuma pola boca, pega berros furiosos, e celba tremendas blasfemias e verbas e frases porcas y-escandalosas. Son os espritos os que falan e pol-as porcadas que din chamanlle os sucios. Os médicos achacan esto ó histerismo ou a suxestión, única esplicación qu'o ramo cativo ten dentro da sua ciencia...
N-unha das páxinas do seu soberbio álbum NOS, puxo Castelao, na penumbra d'unha eirela, unha muller sostendo a un endiañado, e debaixo escribiu certas verbas de Helena Petrowna Blavatsky en sis Unvoiled que non deixan á ciencia oficial mol ben parada.
Pra botal-os demos do corpo, emprégansos exorcismos da eirela, mais ademais hai certos santuarios que teñen sona de curar ós posesos: son catro principás: o de Nosa Señora do Corpiño, o de Santa Eufemia en Arleijo, o de San Pedro Mártir, do convento de Belvis, en Santiago, e mail-o Santo Cristo d'Ourense. Outros moitos santuarios hai onde sacan os diaños do corpo, mais estes son os de mais sona. Eu vin moitas veces no Santo Cristo d'Ourense as endiañadas que tiñan que meter á forza na eirela, e logo dentro berraban e brasfemaban, retorcéndose nos brazos dos qu'as levaban. Nos Istantes mais solenes da misa era cando mais elas se desesperaban, e despois moitas saían curadas. Da romería d'Arleijo fala o sonado humorista Picadillo en Pote aldeano. Alí fala de posesas que botan os diaños pola boca, unha d'elas en forma d'un mollo de pelos, e d'un vello que moitos anos foi á romeria e a forza de gómilos, conseguiu botar dazasete nemigos, mais aínda lle quedaba un dentro que é frade e ademais mudo, e coma non fala, non sabe com'atacalo... Custa traballo vel-o qu'eiquí hai de credulidade supersticiosa da xente, ou o qu'haxa d'invención humorística do escritor... No dito libro, o qu'autua d'exorcista n-Arleijo é o san-
cristán, que lle dá cousas a beber ós posesos pra que boten os diaños.
Ainda leño que siñalar eiquí unha confusión qu'eiquí hai nas idelas da xente: o meigallo qu'unha bruja lle bota a un, mélese no corpo e pódese botar fora pol-os mesmos procedementos qu'os sucios, e sal pol-a boca en figura d'ourizo cachelro. O que ten o meigallo, atópase doente, e non pode entrar na eirela, e non atende ó rosario, e pr'entrar na eirela, leñen que levalo d'arrastro, e non quer mirar pró altar. Pra curalo, lévano á Nosa Señora do Corpiño, e tócanlle unha reliquia qu'eli hai, e bótao. Ouvin isto a un de Chantada, mais confirmouno outro informador da parte de Verín, d'Oimbra. Cecais eiquí a mente popular persolficou a forza o hiké dos exipcios, o brahma dos indios, o azoth dos alquimistas, o Gran Agente que chaman a Luz Astral, dándolle carauteres de ser vivente, ou cecais trálase do qu'os teósofos blavatskianos chaman un elemental artificial... Na ciencia que ainda chaman moderna, todos estes fenómenos achánse á suxestión e mais á histeria: mais na ciencia antiga e cecais eterna, todos estes fenómenos qu'os nosos paisanos coñecen y-ouservan, teñen a sua esplicación qu'eu agora téñome que limitar a indicar somentes... Ainda poderíamos se cadra conciliar as dúas hipóteses: sin negarmol-o endiañamento, qu'eu non posso negar, mais supondo qu'a maor parte dos posesos que van ás romerias sexan histéricos, podemos pensar qu'a súa maginación hiperescitada pode dar nacemento a verdadeiras entidás artificiais, verdadeiros seres elementais, que teñan existencia non somentes pra qu'os criou, senon prá demais xente... Non sel s'os que zon estean versados nos estudos ocultistas enxergarán o meu pensamento...
Outros contos do demo
Outras moitas cousas se contan do demo, pra pintal-os seus engaños, a sua soberbia, o mal pago que dá ós que fían n-el, etc., etc. Direi algúns pra darvos unha idea.
No río de Castro Caldelas hai unha fondura que chaman puzo do inferno. Contan que cand'a Virxe Nosa Señora andaba pol-o mundo, qu'iba unha vez pol-as fragas, por debaixo
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157177&posicion=11
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717720.xml
18 da fonte, anque non había mais que medea cuarta d'auga íl non se movía, e o da escopeta (?) tirou tiros, pero non saían, mais o do manipulo principiu a laligazos e fuxiron as bruxas.
E cando os tres mozos volveron prá casa, elas tirábanlles pedras. Iles coñeceron a todalas que estaban, mais elas dixéronlles que si as descubrían quese porían secos, e así foi, que un d'eles descobriu a dúas ou tres e foise poñdo enfermo.
17. En Amoeiro unha bruxa pedíulle a unha muller un pouco leite emprestado; ela llo non deu, e a bruxa, en castigo, trocoulle o leite en sangue. A muller puxo en práctica o remédeo de pór a fritir o leite trocado en sangue, e entón a bruxa pedíulle perdón, e aínda asina, estivo quince días cos dentes apretados que nonos podía despegar. E gracias, que si deixan a fixola no lume deica quedara sin leite, a bruxa morría.
18. En Goyán (Pantón) iba un home co carro, e unha muller qu'íl coñecía púxoselle diante dos bois, e os bois non andaban. Entón o home pegoulle de paus e fixoa marchar, e os bois seguiron andando.
Era un arrieiro que viña con viño da ribeira e fixoselle noite no camiño, e tivo que pedir pousada n-unha casa onde había dúas mulleres y-un home. Descargou o macho n-unha esquina do curral y-asi que arreglou todo foron prá cocina que era terrea e tiña unha gran chiminea. Dendes que cearon y-o arrieiro con lles un gran pote de papas, o amo eslirouse no escano a dormir y-o arrieiro lamén acostou pra alí na parrulleira faguendo que dormía. Elas desde que lavaron as cuncas e retiraron a mesa dixeron unha a outra: o pai dorme y-o arrieiro tamén. Entón foron e chupáronlle o sangue o pai, primeiro unha e despois a outra. Desde que lle chuparon o sangue untáronse nun cacho que tiñan escondido nun burato e saíron pola chiminea. O arrieiro que estivera vendo todo isto dixo: Condenadas, esta noite idesme traxer polas carballeiras pero tamén el saber onde chegades. E foi e untouse il tamén no cacho y-o macho y-a albarda y-a alillada que traía e púxose acabalo do macho y-él saíu pola chaminela pero o macho y-a al-
barda non puderon sair y-había cada couce dentro que se caía o mundo. E despois foi a Sevilla on campo onde andaban elas beilando do arredor do demo que estaba en fegura de carneiro e cada volta que daban beilxaban o carneiro no cú; entón fl fagia o mesmo pero había de beilxar picaba coa alillada, entón o carneiro decialle: ise que pase e non beixe que ten a barba moi dura (1); pero íl non fixo caso, yeron pasar e beilxar elas y-él picaba, endixolle o mesmo: ise que pase e non beixe; que ten a barba moi dura, hasta que o carneiro desapareceu y-elas tuveron que traxer o home as costas porque lle deran pousada.
(Comunicado por ALFONSO TRIGO, alumno do Maxisicrio)
20. Ai, caso pe Delfín unha noite que fomos cortegar a Nocedo, estuvemos ald h'sta cerca das dúas da mañá; cando fomos íbamos con idea de ir pronde unhas e despois fomos prondauir. Cando saímos do pueblo díxenlle eu o Delfin: as que habíamos de ir pronde elas e non fomos non sei si nos sairán o camiño. E meu dito meu feito, inda non pasaramos as poldras e xa sintimos zoar polas restreves e fomos a pasar e fomos de pés o río. saímos do río todos mo» llados e viñemos subindo chouquellando coa yauga nos chancos hasta os muiños das escaasí coma leiras yalí volvimos sentir zoar asi coma se foran campanillas e dixenlle o Delfin: el están as indibidas outra vez voulle silvar; home n lle silves e lle donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e xa bal-
se silvas retirale donda min; meteu os dedos na boca pra lle silvar e
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717716.xml
14
pouco co-a cultura dos Castros, son os alconfrados no monte dos Mouros (Mellid) que Villaamil descreve e reproduze. Son laes oujetos duas chamadas diademas (fig. 97) feitas n-unha folla d'ouro abertas e cortadas na parte meia en tiras horizontais, e provista unha d'elas de catro buratos, que foron atopadas juntamente con dous brazaletes, liso aberto e con catro buratos pra pechalo, un, y-otro cilíndrico, pechado e con gallós, ofercendo coma di Villaamil, o aspeto d'un servilleteiro (fig. 98).
Tanto os brazaletes com'as diademas, mais sobre todo estas derradeiras, relaciónanse de maneira indivudável con joias francesas, portuguesas y-escandinavas que teñen ó parecer seu precedente n-un colar neolítico de coiro cortado tamen en tiras na parte central, joias ás que Dechelette (1) adica as bervas seguintes: "C'est un large ruban de métal du genre appelé en orfevrerie collier de chien et dont la partie centrale est divisé par d'incisions orizontales....ll est intéressant de rapprocher ces bi-
(1) Manuel, t., II, pag., 358.
(1) Dechelette, Op. cit., pag., 357.
lous des colliers en or trouvés l'un en Portugal les autres en Scandinavie... Les exemplaires françaises et portugais sont à peu près de la meme époque (age du bronze I). Reproducimos na fig. 99 un d'istes eixemprares franceses alcontrado n-un túmulo con galeria coberta do Morbihan (Bretaña) e cula identidade co-as diademas de Mellid é tan ausoluta, que non precisa de ninguna espricación, chegando pr'apreciar por en comparanza ambas figuras.
Respeito dos brazaletes a mais de qu'o gallonado d'un d'eles aparece n-un colar escandinavo do Bronze (1) II (fig. 100) a sua atribuição á mesma época das diademas, queda probada por teren aparecido juntos todos isles oujetos que debemos considerar en consequência contemporáneos ó periodo final das construclós dolmenicas galegas e demostrativos das analogías culturais já observadas antra a nossa terra y-os países bretón e irlandés d'einografia prehistórica moi semellante.
Continuaráse
QUOD NIHIL SCITUR
(Proseguimento)
Que nada se pode saber perfeitamente humano modo, vese craro por aquelo de que o Peripatético cos demais da escola, esfórzanse por demostrar con innumerabres razós, qu'o mundo é eterno, que non tivo principio nin ha ter fin: d'esto están convencidos os filósofos. Por isto Plinio o romano escomenzou a sua Historia natural por esta questão. E por certo li xusgarias o mesmo, se te guiaras mais ben pol-a razón humana. Pols viñeches ó mundo cando xa estaba feito, e igual os leus pais e abós; han desaparecer ístes e has desaparecer fi lamén, e ves coma nascen uns e morren, e o mundo queda.
Non hai ningún qu'asegure de palabra ou por escrito, ter visto o principio do mundo, ou ter visto a outro qu'o vir, ou que teña ouvido a outro que diga qu'o víu, e coma di o sabio "pasa unha xeneración e ven outra, mais a terra sempre subsiste. Nasce o sol e ponse, e torna ó seu lugar, e renacendo alí dá a volta pol-o meio día e revólvese car'o Aquilón. Andando arredor e cerco por todas partes o espirito val e volve ós seus rodeos. Todol-os rios entran no mar e o mar non rebosa: ó lugar donde saen tornan os rios, pra correr de novo. Total-as cousas son difíciles, nonas pode o home expricar con verbas" (1).
(1) Eclesiastés, I.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/115717717.xml
NÓS
Ouvichel-a opinión dos filósofos; asegún a fé o contrarlo é ausolutamente certo, o mun» do foi criado ¢ ha ter fin, 6 menos asegún as calidás qu'agora ten. Pois non será o aniquilamento conforme co'aquelo do Profeta Rel: «Et sicut opertoriun mutabis cos, et mutabuntur, etc.» Estas cousas sábense pol-a revelación divina, non polo humán discurso, Pois por este modo non se pode facer. D'eiquí que Moisés o diviño lexislador, ispirado pol-o Espírito diviño, emprincipia a sua divina historia pol-a creación do mundo, contrariamente a coma fixo Plinio. Por iso ten algunha escusa a opinión dos filósofos, mais ningunha a pertinacia en non querer e a columacia en contra da fé; mais volvamos ô conto.
Ainda hai outra causa da nosa iñorancia, a sustancia tan grande d'algunhas cousas, que de ningún xelto pode ser percibida por nós; como o que é o infinito dos filósofos, si é que é algo; o noso Dios, do que non hai medida nin lindeiro ningún, e que non pode ser comprendido pol-a mente. Non sin razón, pois debe haber certo proporción do que comprende co comprendido, de xeito que o que comprende sexa maor que o comprendido, ou polo menos igual (anque esto do igual comprende ô igual, con dificuldade semella que se poida facer coma veremos no tratado de loco; mais agora concedamos que se poida facer) mais antre nós e Dios non hai proporción ningunha, do mesmo xeito que nona hai ant'o finito e o infinito, nin ant'o corrulibre e o eterno: e polo derradeiro en comperanza d'íl nada mais somos que calquera outra cousa.
Por esta mesma razón, Dios coñece todal-as cousas, porque é o meirande, o superior, omals escelente de todol-os seres, o millor, pra que non pereza facer comparanza coges crealuras, o maximun, o supremo, o omnipotente. As cousas qu'están mais perto d'lse supremo artifice, por esta razón son descoñecidas pra nós.
Hai outro xénero de cousas enteiramente dis» lintas d'éstas, é o queson tan pequenas, que dificilmente poden sercomprendidas pol-a mente. E d'éstas hai unha gran abondanza, o seu coñecemento é moi preciso prá cencia, e case ningunha temos. A tales son os aceldentes, que case non son nada; deica agora non houbo ninguén que poidera espricar perfeitamente a sua natureza, como tampouco a das demais cousas, Si nada sabemos, cómo as Imos espricar?; non é esirano logo qu'algús xusgaran quíos accidentes nada son en si mesmos, nór, somentes aparencías con relación a nós, as quales aparecen distintamente asegún a nosa diversa condición e disposición: así o queten febre xuzga quentes todal-as cousas e oque len a lengoa aceda do fel, xusga que son amargas.
Ainda queda outra causa da nosa iñorancia das cousas, a dureza perpetua de algunhas, a perpetua xeneración de outras a corrupción con» tínva e a continua imitación. Asi que non pudes dar razón d'elas, porque ti non vivessempre: nin lampouco d'éstas, porque non son endexamals intelramente as mesmas, e s'agora elsisten, d'alí a un pouco, non. D'eiquiqu'ainda esta en litixio a disputa da xeneración e concepción, da qual diremos n-oulro lado o que pensamos.
Cantos modos hai de xeneración? Cantus de corrupción? Aquela pode ser de semente, de ovos, de podre, d'esterco, do orballo, do polvo, da lama, do aire, do moho e d'oulras mo! las cousas. A corrupción pode ser da calor, do frio, da fractura, da disolución, da presión e d'outros modos culo númaro non é certo. Si é certo o que dicen da ave fénix das cinzas queimadas nasce un verme do qual provén outra fénix. Os vermes que nos fan a seda secan de todo, e despois de mucho tempo nascen d'uns grauciños, coma de sementes, outros. Din qu'o avestruz choca os ovos ollando pra iles fixamente; qu'o oso dá forma ó cacho» rro lambéndoo. Os figos, as noces, a madeira, Irastórmanse en vermes e pelrificanse. As follas d'algús arbres qu'están perto d'un río d'IManda, si cán neil, múdanse en natureza de pelxes. As follas d'outros moitos, caindo na terra, praducen bestas que voan. Os bugallos, o trigo, o folículo do amieiro, a médula do carduus fuHonum, o queixo, a carne, o arbre de resina, Irasftórmanse en vermes e bechos volátiles.
E, o que é mais d'ademirar, no mar británico, si conta verdá Scaligero, unha ave está pendurada pol-o peleiro dos restos podres dos náulraxios, deica que soltada d'alí busca os peixes pr'a sua mantenza, á qual din que chaman os vascos habitantes do Océano, Craban, e os bretós Bemachian. E engade que lle levaron unha cuncha a Francisco, Rey de Francla dentro da que había unha ave case perfeito, que pol-as puntas das áas, pol-o peteiro e
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/b7/b72b/b72b5fec-89b3-4b13-89fc-d428c2e41328/11571772.xml
NÓS BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA
DIREITOR LITERARIO
Vicente Risco
DIREITOR ARTÍSTICO
Alfonso R. Castelao
DIREICIÓN E REDAUCIÓN
Sto. Domingo, 47 - OURENSE
ADEMINISTRACIÓN:
Real, 36 1.º - A CRUÑA
ABONAMENTO
Doce númaros, na Penínsua 6 pesetas.
Fora da Península 15
Númaro solto na Penínsua 1
Na Arxentina 60 centavos
En Cuba 30
OS PAGOS SON ADIANTADOS E OS GASTOS DE XIRO DE CONTA DOS SUSCRITORES
Este boletín non pubrica mais orixinás qu'os que foran direitamente solicitados pola-Direición. Tampouco se fai solidario das ideas n-eles emitidos, a non ser dos que por non iren rubrados, enténdense que son da Redaución.
SUMARIO
O demo na tradición popular galega, por Vicente Risco.
Xuvéntude e cultura, por Augusto María Casas.
A Edade do Ferro na Galiza, por Florentino L. Cuevillas.
Quod nihil scitur, tradución por Xan Aznar Ponte.
Archivo filolóxico e etnográfico de Galiza
Os homes, os feitos as verbas, pol-a Redaución.
LEA VOSTEDE A NOSA TERRA IDEARIUM DAS IRMANDADES
Administración Real, 36 - A Cruña