Castelao
1886 - 1950
Cargando...
1
Artículos
Verbas poématicas : apoloxetica do cadaleito
por Bernárdez, Francisco Luis
Ano IV Número 18 (1923); p 7-8
As pirmeiras informaciós dos xeógrafos gregos.
Ano IV Número 18 (1923); p 8
Teixeira de Pascoes en Madrid : Don Quixote e a saudade.
Ano IV Número 18 (1923); p 10-12
Seición arqueolóxica : os restos da eirexa visigótica de San Martiño de Ourense
por López Cuevillas, Florentino
Ano IV Número 18 (1923); p 16-21
Páginas
Número publicación
Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IV Número 18 - 1 xullo 1923
Ano IV Número 18
| Título | Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano IV Número 18 - 1 xullo 1923 |
| Idioma | Gallego |
| Notas |
Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009 |
| Tipo de publicación | Publicacións seriadas |
Formatos de descarga
Exportar
Descubre más en:
¿Quién participó?
¿Qué materias trata?
¿Qué lugares se nombran?
-
Ourense
-
Galicia
-
Santiago de Compostela
-
Bande
-
Pontevedra
-
Vigo
-
Lugo
-
Ourense
-
Lobeira
-
A Coruña
Ejemplares físicos
| Biblioteca de Galicia |
Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano IV Número 18 - 1 xullo 1923 Versión PDF Formato ePub |
Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716532.xml
NOS
Ademais d'istes destelos de verdadeira grandeza, temos que chamar a atención do leutor car'os poemas titulados: Balada da lua no pogo. Avos sem nome, Cangão do ferro na forja, Versos do trinco da porta, Folhetos de cordel.
Galiza e o San Graal pasan tamén dúas veces com'un lóstrego de misterio por istes poemas, en estrofes fraternas adicadas a Marques de Figueroa e a Castelao.
NA CORTE DA SAUDADE (sonetos de Toledo) por Antonio Sardinha.
«Meu coração de lusitano antigo bateu às portas de Toledo—a estranha».
Toledo ten un encanto raro e saboroso pra todol-os espíritos d'esquisiteza finamente cultivada.
Assim, Barrés, o escarceado cultivador de si mesmo, foi o verdadeiro poeta de Toledo. Toledo" a estranha" do poeta português, vila cavalisteca, onde catro relixiós: a de Cristos, a de Moisés, a de Mahometo, e mais a gnosis satânica dos magos da Edade Meia, deixaron um ronsel d'equivocos prestixosos. Vila um pouco momificada, de resequida e requeimada do sol, ten o raro privilexio de conservar o seu misterio caxequ'integro, apesar de se deixar profanar a coto pelo turismo cosmopolita. Todos podem hoxe visitar a Casa onde moraron Don Enrique de Villena, Samuel Levy e Domenikos Teotocopulos, mais n-esa casa hai unha cova e ninguén pode chegar-lhe ao fundo...
«Serei das luns covas afamadas o último escolar em bruxaria».
di o Sardinha, que sabe o conto, como a sabia Michelet, e sabe também que Toledo alenta desmaiada de saudade a y-alma antiga, e cantos ali chegam, agás os cretinos turistas de Baedecker, han sentir com mais ou menos acuidade este misterio entrar-lhe pol-os nervos, hiperestesiados pela secura ascética do ambiente. Na Hispânia, onde a pedanteria dos professores e dos críticos d'arte s'adonou de Toledo, já vão ficando poucos capazes de descobrir o misterio das suas pedras. Menos mal, que ainda há um português pra'adivinhar-o.
REVISTAS
REXURDIMENTO
No número do mês de San Xoan veñen os artigos seguintes: A Galiza e o voto en Cortes, por V. Risco: Marinhaes, en col da política; Feitos da I.N.G.: Duas perguntas com resposta, que se fan a conceição galega: A Irexa na Galiza: Movimento Nacionalista Galego: Sección Oficial: Retrosos de un Petrucio: Comentarios a un discurso de Cambó: Mostras sinxelas, do asoballamento económico e espiritual da Galiza.
LA DOUCE FRANCE.
O número derradeiro trai o prosseguimento do estudo de François Bidet en col do Nacionalismo francês de moita miga e mais ainda senon fora tão ecléctico o autor. Iste estudo forma parte da seición Les étapes intellectuelles du temps present. Dom Hebrard, sabio monxe benito, d'estilo solto e moderno, pon unha reivindicação de Pascal, Pour une édition catholique des "Pensées". Anúnciase a segunda exposição de na Douce France, e a revista decaráse órgão da associação La Demeurer Historique, formada pol-os donos de casas de valor histórico, unha nova defensora do património artístico de Francia.
A AGUIA.
A existência de Deus, por Leonardo Coimbra.— Ausência, por Mário Beirao. Salamanca—Valladolid, por Vila-Moura.— Carta de un soldado, por Alfredo Barata da Rocha.— A obra biológica e médica de Pasteur, por Alberto de Aguiar.— Cântico dos Cânticos, por Américo Durao.— A sombra do Gebo, por Raul Brandão.—A Igreja de Aveleda, por José Bomfim Barreiros.— Notas e comentários: unha nota sobre Vazquez Diaz e a sua exposição no Porto, por Alvaro de Morais; e unha carta de Gonçalo Sampaio a Leonardo Coimbra sobre A origem do fado.—Bibliografia.
Temos recebido, e falaremos:
O Pensamento integralista, por Fernão da Vide; Chuva de tarde, d'Antonio Sardinha; Jesus, e A Razão experimental, por Leonardo Coimbra; Anfora partida de Pina de Morais: Pastorais, de Mário Beirao: e revistas e jornais, como A Nosa Terra, Portugal, órgão do movimento nacionalista, Acção Galega de Bos Aires, Eco de Galicia da Habana, etc. etc.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571652.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GA-
LEGA, ÓRGÃO DA SOCIEDADE “NÓS”
Diretor: Vicente Risco
Diretor artístico: Alfonso R. Castelao
Segredario da Redaución: Xulio Galego
Xerente: Arturo Noguerol
Sub-Xerente: Alfonso V. Monxerdin
Redautor Xefe: Xavier Prado (Lameiro)
Redautores:
Ramon Cabanillas, Anton Lousada Diéguez, Ramón Otero Pedrayo, Florentino L. Cuevillas, Luis González Sílago
Colaboradores:
Teixeira de Pascoaes, Johan V. Viqueira, Philéas Lebesgue, Antón Villar Ponte, Wenceslao Fernández Flórez, Xaime Quintanilla, Antón Noriega Varela, Gonzalo L. Abente, Manoel Banet Fontenla, Lois Peña Novo, Eladio Rodríguez González, Marqués de Figueroa, Antón Palacios, Leonardo Coimbra, Amador Villar, Álvaro Cebreiro, Alexandre de Córdova, Xulio A. Cuevillas, Victoriano Taibo, Xulio Prieto, Farruco Lamas, Euxenio Montes, Fernández Mazas, Souza Aguiar, Cunha Barros, Xan Aznar Ponte, F. Bouza Brey, Loís Huici, Ramón Villar Ponte, Handicap, Roberto Blanco Torres, Primitivo R. Sanjurjo, Xosé Viso (Goal), Francisca Herrera Garrido, Hernani Cidade, Camilo Díaz, Manoel M. Risco, Francisco Luis Bernárdez, etc.
DIREICION E REDAUCIÓN: Plaza do Ferro, 6
ADEMINISTRACIÓN: Padre Feixó, 12
ABONAMENTO
Doce números, na Península: 6 ptas.
Na Argentina: 6 pesos
En Cuba: 3 dólares
Números atrasados: 3 ptas. Número sóto: 1 pta.
Este boletim não publica mais críticas que as que forem diretamente solicitadas pela Redação. — Temos os direitos das ideias a elas submetidas, mas não das que por elas são rebatidas, subentendendo que são da Redação.
SUMARIO
Do meu diario, por CASTELAO.
Noiturnio, por E. Blanco Amor.
Firma de creta, por Xavier Prado Lameiro.
Apoloxética do cadaleito, por Francisco Luis Bernárdez.
A Estrela do Apostolo, por Vicente Risco.
Noso Señor Sant Yago, por R. Cabanillas.
Teixeira de Pascoaes en Madrid, por Luis Cortés do Arroyo.
O Teósofo alemán Rudolf Steiner, por Vicente Risco.
Seiciñ arqueolóxica, por Ángel del Castillo y Florentino L. Cuevillas.
Guerra Junqueiro, pol-a Redaución.
A Galiza, por Teixeira de Pascoaes.
Os homes, os feitos, as verbas, pol-a Redaución.
As fontes pra Historia antiga de Galiza.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716540.xml
F. ROMÁN E SACO
DROGUERÍA
E FARMACIA
PEREIRA, 19.
TELÉFONO, 28.
OURENSE
Sobriños de José Pastor
BANQUEIROS
A CRUÑA - VIGO - LUGO - OURENSE
Realizan toda clase d'operacións de Banca e Cámbeo
RIO MIÑO Rei dos Viños Galegos
EXPORTACIONS A TODAS PARTES DO MUNDO
Uzal, Compañía Limitada VIGO
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571657.xml
NOS 3
Grünewald que non é o Greco. Nos pintores alemáns do remate do XV é onde os artistas renovadores atoparán a y-alma do Gótico e algúns pintores novos de verdadeiro talento (Franz Heckendorf e Willy Jaeckel, por exemplo) andan á copial-o xeito do Greco...
Sepp. Frank en Munich é coma Branhwyn en Paris e Bruycker en Gante; tres augafortistas que enchen as tendas d'estampas modernas. Sepp. Frank impresionoume moito e por il ando de tenda en tenda com'os catadores d'estampas que pintou Daumier. A mellor augaforte de Frank representa un guerreiro antigo con armadura de ferro tocando unha lira feita c'un esquelete: as cordas da lira son espadas.
Na «Pinakothek» hay grandes mostras de Matias Grünewald e de Miguel Pacher, os dous representantes máis gabados do Gótico, e somentes co que alí teñen abondaría pra renovar un Arte. Canto di Huysmans en *Lá Bas* de Grünewald é certo e aínda máis. Na sua *Mofa de Cristo* hay unha figura que lle dá ó cadro un aspeuto arreplante de brutalidade: é un xudeu que ten o brazo ergueito pra zorregar, sen dor, un tremendo puñetazo na testa de Cristo. Tamén de Gabriel Müsseskircaner hay un cadro que feito hoxe daría unha volta ó mundo; é un cadro pintado con catro coores: negro, branco, roxo inglés e ocre. Riba d'un fondo mouro resaltan as tres figuras crucificadas de Cristo e os dous ladróns; a figura do ladrón ruin é a mellor caricatura macabra d'iste personaxe; Lonxinos, á cabalo d'un faquiño, afíncalle brutalmente ó Noso Señor a sua lanza, que ainda non s'espetou na caixa do peito, e o corpo magoado e mol de Cristo, fai un arco...
Na «Pinako.hek» moitas sorpresas leveil... Alí púxenme a ben con Murillo, máis que pintor relixioso pintor da ledicia de rañarse cando proc; as suas esceas de rillotes son ademirables. Alí ollei ó Greco onde debe estar: a beira do Tintoretto e lonxe dos hespañoes. N'iste Museu Murillo e o Greco trúcanse que mete xenio.
En Munich a moderna escultura chea de influencias arcaicas, exipcias e aínda negras, ten sempre unha gran forza eispresiva e a idea criadora xustifica o seu tamaño. Eiquí poucas veces me peta o desexo de converter as esculturas en pisa-papeles ollándoas c'un anteollo posto do rivés.
Xa fun moitas veces a «Munchener Kunstausstellung 1921», onde s'espoñen 2816 obras. Pasmoume a gran variedade d'escolas e a facilidade como pintan as cousas mais dificultosas. Cando se poñen a imitar literalmente as cousas van mais alá da fotografía e a interpretación da realidade supón tal virtuosismo técnico que cai de seu o batel-as mans e ademirar cos ollos arregalados. Os impresionistas son valentes na pincelada e poucas veces recurren ó procedimento de tanteos piollosos. A pintura do fato chamado «Secession» amostra unha gran honradez no esforzo de renoval-o arte; cada pintor ten a sua estética e o seu procedimento, e todos unha arela de gloria. Na seición de Arte decorativo trunfan as vidreiras espresionistas (el qui Espresstonismus e primitivisma5).
Os asuntos relixiosos volven ó cadro e os artistas novos amostran o azo d'uthi interpretación relixiosa da vida. A familia (home, muller e neno) é asunto preferido e ten arrecendor de cousa santa. Hay moita Teosofía na pintura nova alemá. Willi Schmid, por exemplo, pinta con fosforescencias amarelas, verdes e azures; pinta con luz as sombras e os seus cadros teñen un lixeiro aspeuto de clichés negativos. As figuras que pintan outros novos da «Secesión» non son opacas, son de vidro e teñen luz interior. As figuras pintadas d'iste xeito son espíritos; son, outras veces, as formas das cousas que fican no ambiente cando xa morreron as cousas; son os dobles, os corpos astrales. Unha *Adoración dos pastores* (obra tamén secessionista) non ten ninguha figura opaca; a Virxe, San Xosé y-os pastores mantéñense axoenllados no aire e os seus corpos velailos e trans)arentes voan com'as globas de xabón: o Neno Xesús ten a mesma lumiosidade do sol e no medio de tanta luz os nosos ollos de terra non poden distinguil-o.
Tamén o comunismo na Alemaña ten un arte propio, moi semellante ó que fan os rapaces malcriados nas paredes encaleadas. No arte comunista axexa sempre un can da rabia cos dientes arregañados; mete medo e dá noxo ó mesmo tempo. Na maneira de predical-o internacionalismo non poñen amor, que poñen xenreira; a raza que non ten acougo en ningures vai semellando loitas sanguiñentas, pondo no corazón da besta humán as súas xenreiras de raza.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716539.xml
AGUAS MINERO-MEDICINALES
BICARBONATADO-SÓDICAS
MONDARIZ
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571655.xml
BOLETIN MENSUAL DA CULTURA GALEGA, ORGHO DA SOCIEDADE “NOS,”
Ano IV Ourense 1 de Sant’Yago de 1923 Núm. 18
DO MEU DIARIO
(REMATE)
Cheguei á Munich a cain n’unha Pensión de artistas. A patrona da Pensión semella unha mazan e ten as orellas fora dos cabelos pra que vexan que se lava (poucas patronas poden amostral-as orellas limpas). Na hora do xantar reparei que todos pasmaban de ver u i Español que non tiña ollos mouros, que non era pequeno, nin nacho. Axiña de ser presentado tiven que xurar formalmente que non ollara na miña vida matar un touro e tal aseguranza deixounos co-a boca aberta. No remate do xantar falamos de moitas cousas e dixemos que a espiritualidade d-un pobo refléxase nos deseños do seu papel-moeda. Ollamos papeles d’alguns países e todos atopámol-a enxebre serenidade británica reflexada na sinxeleza do papel inglés. Eu tamén amostrei un billetiño de 25 pesetas que foi dar ás mans d’un pintor xudeu e despois de dar lle tres ou catro voltas devolveumo chantandome na cara esta verdade: — Non se pode deducir nada do seu complicado billete, pois está feito en Inglaterra.
Os homes de Berlín levarán unha punta de casco guerreiro espetado nos ósos da cabeza; os homes de Munich levan sempre unha pluma de galo.
N’unha cervecería acugulada de gente do pobo cantan unhas cantigas longas que rematan en aturuxos firentes. O aturuxo é un Ayú-já tan noso que me fende o corazón. Y en honor da vella Suavia fechei os ollos y-enviei un litro de cerveza da mellor calidade ¡¡ Ayú-já!!
Munich é un pouco da cidade dos meus soños.
N’ua xerro da miña habitación póñenme froles dos campos, unhas frolliñas que parecen pintadas pol-o Bosch ou por Breughel o vello y-eu lembro as froles ponlentas de xardín e a lembranza pon na miña memoria os enxoiros de Rubens.
O traxe aldeán bávaro non é un traxe da clase labrega. O traxe charramangueiro que visten os labregos é o mesmo traxe charramangueiro que poñen os cibdadáns cando non viven na cidade. Un fidalgo bávaro, mesmamente elegante, pode ser un enteiro aldeán nos camiños rurais e sabe levar un frac cando vai ó teatro. O traxe aldeán é o traxe de poñer nas aldeias; por iso os cans non oubean os señores. En Baviera non hay ausentismo espiritual.
Dende eiquí sinto dor pol-os nosos señoritos de aldea e pol-os cibdadáns preocupados do ben parecer, que poñen un traxe vello na aldeia, que andan de turistas ingleses nas ruas e que ainda non estrenaron un frac. Os cibdadáns son sempre alleos na aldeia; por iso os cans de
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716529.xml
Nos
vasixas cerámicas, feitas a mau unha d-elas de barro mouro ruinmente cocido en forno, e a outra d'arcilla grisácea. Ningun anaco tiña vestixios de decoración.
Mámoa n.º 2. De 11 metros de diámetro: Contiña restos d'unha cámara dolménica de xeito costrutivo análogo a anterior; consistentes en tres laxas 2-14 metros e outra cilindroide de 1-20 metros d-outo. Non contiña vestixios de mobiliario.
Mámoas n.º 3 e 4. De 10 e 11 metros respectivamente. Atopamos n-elas dúas e tres laxas de tamaño aprousinado ás do n.º 2. Alcontrándose asimesmo faltosas de mobiliario.
Ista falla d-ouxetos funerarios, e a presunción que temos adquirida de qu-o dolmen usouse na Galicia como enterramento dend-o neolítico haste casi finar a idade do bronce, e a non estar estudada a súa evolución local impidenos facer en col dos nosos descubrimentos ningún comentario de cronoloxía ou tipoloxía, cinguindonos a dar a noticia ispida en espreita d-un maor nimaro de datos.
Ourense Abril 1923.
Florentino L. Cuevillas.
UNHA LAPIDA ROMANA INEDITA
Laxe de pedra de grá, de 72 cms. d'outo por 35 d'ancho.
Foi atopada esta lápida no povo de Florderey, Auntamento de Vilardevós, provincia d'Ourense, perto d'onhas minas onde se poden observar vestixos d'antigas esprotacións.
O primeiro e o segundo ringlón son ilexibres, e as outras pódense interpretar do xeito seguinte:
ACONI F (ilius) ANORV (m) LX (hic) S (itus) S (it) (terra) L (evis) 10.
X. fillo d'Acon, de 60 anos, eiquí está: qu'a terra lle sexa lixeira.
É pol-o tanto a pedra da sepultura d'un fillo ou filla d'Aconio, e debeu estar posta de pé a maneira de estela.
Debemos a comunicación d'esta lápida ó noso amigo Don Xosé Perez ó que facemos presente dend'estas colunas a nosa gratitude.
f. L. C.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716520.xml
de pola sabencia e outeza dos espíritos nacionais.
Entramentres a nós só nos cabe fague- lle esta homenage à sua figura engrandecida no horizonte indefinido do Porvir e saudare de longe discubertos ao poeta lusitano, ja qu'il é tamén dos que están a crear con nosco a nova civilización da Lembran- za dos Povos atlánticos, e ja que tamén dend'hai tempo a sua saudade imorredoira, levámola pra sempre afincada na nosa alma porqu'ela é igual á saudade da miña terra, que é a sede implacabel das augas sen beira, que é a sede de Deus.
Luis Cortón do Arroyo.
Madrid, maio 1923.
N. da R.—O noso moi querido irmão Luis Cortón préganos que n'iste traballo sea respei- tamos con toda fidelidade a forma gráfica por al empregada, coa que di quer contribuir «a labor de milloramento da nosa ortografia que tarde ou cedo terase que encamihar mesmo por propia conveniencia, e unha maior identidade gráfica coa lingua de Portugal». A ortografia do Cortón, que ven a ser a nosa verdadeira ortografia enxe- nhe que s'atopa nos documentos antigos e mais en moitos escritores do século pasado, foi emprega- da en NÓS en artigos de Jaime Quintanilla, de Johan Viqueira e outros autores. Si temos adouta- do teneralmente a empregada polos escritores d'irensans do XIX—Lamas Carvajal, Curros En- riquez, Saco e Arce—non é por que a teñamos por mellor, pois temos que recoñecer que ningunha razón centífea hai qu'a abone, senón por pensarmos qu'a xente está mais afeta á ler o galego es- crito d'ese xeito que foi o que mais se popularizou no noso tempo, que non na ortografia erudita que pra ben ser d'érase levar.
De todas as maneiras, alegrámonos qu'o Cortón veña trager iste asunto a actualidade, e apro- veitamos a ocasión pra propor ós colaborado- res de NÓS nos dean o seu parecer en col de si é xa tempo de que n-esta mesma pubrica ción s'ini- ci de feito a reforma ortográfica.
O TEOSOFO ALEMAN RUDOLF STEINER
(REMATE)
X
Repito ainda qu'as verdadeiras esencias teosó- ficas áchanse ben escondidas en Die Philos- ophie der Freiheit.Collamos logo un dos dous li- bros nos que Steiner fai unha esposición xeneral da doutrina ocultista: Teosophie e mais Dis B: heim wissenschaft im Umerise.
No pirmeiro d'iles, a conceición do homo coma ser-pensamento que lle vimos desenrolar na Philosophie der Freiheit é ouxeto d' un noso desemvolvemento, e segue o ce ttral da doutriña ou pol-o menos o xeito típico d'espricar Steiner a teosofia. Fal notar mol especialmente a colincidencia da verba sanscrita manas (mente) coa alemáa Mensch, que siñifica o home coma ser espiritual—mais atopo eu coa verba Mann, inglés Man, na qu'a raiz man (da que veñen man-
https://biblioteca.galiciana.gal/es/catalogo_imagenes/descargarAlto.do?path=1157165&posicion=1
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571658.xml
maldizoada. A inocencia do procedimento é o camouflet qu'encobre a ponzoña. As xentes que viven fortemente enraizadas na terra sí que teñen inocencia deixándose engaiar. Un pintor alemán, todo doido, amostroume hoxe un álbum do pintor George Grosz, onde co gallo de atacar o militarismo e o nazonalismo fai bulra dos "netos de Teuto" e considera os xermanos coma uns autómatas arrepiantes; o álbum cheira que fede a burdel cativo e non s'aforra o espectáculo de crimes sexuais onde aparecen mulleres destripadas, coas pernas en toros. George Grosz ten a mentalidade ruin d'un ilustrador espontáneo de común de café cantante. Iste artista figura enrolado no "Junge Kunst" e, pol-o tanto, unha esperanza...
No "Glaspalast" espoñen os da "Neue-Secession", o fato máis avanzado do arte alemán d'agora. Unha Sala de respecto contén a obra toda do finado Wilhelm Lehmbruck, que traballou en Paris, Berlín e Zurich; artista xa consagrado pol-os espritos acugulados de letras. Ainda que cheo de influencias alleas non s'engruñou tanto que o espírito xermano non viva nas súas obras. Lehmbruck traballa na pedra figuras arcaicas refeitas pol-o Greco, corpos ensumidos e cabezas sen oucipucio. Canto semella alongado n'un encoiro de tísico eiqui está alongado de certo; pescozo, brazos e pernas. Os calcañales e as rodillas parecen bochas infladas. Nas facianas traballadas por iste imaxineiro voa unha infinita dozura e na tabua do peito dos encoiros de muller hay sempre as dúas boliñas de carne que pintaba Cranach.
Dos pintores da "Neue-Secession" trunfa Max Beckmann, un mozo cos ollos moi arredados e o pelo de rato faminto. C'un forte sentido dramático vai pintando as maquinacións que ferven na testa dos cocalinómanos. Todo canto fai ten iste xeito: n'un sobrado misérrino están afórcando un home, esgazando unha muller, guindando un meniño pol-a fenestra, e n'un curruncho ainda segue tocand'o ledo fonógrafo dos días de festa... Dravringhausen, artista dado ás misterios, pinta figuras velaiñas en paisaxes mouras con fosforescencias. Dravringhausen pintou o Monte das oliveiras e no cadro aparece o seu forte talento. Paul Klec, un dibuxante parello de Kandinsky o xefe do fato expresionista do Sul, dese a monicreques co-a mesma inocencia dos nenos. Paul Klec merecia que lle puxesen unha pelexa de carneiro no leito en que durme, por mor de que non apodrezca o colchón... ¡é tan neniño! George Grosz, co-as súas caricaturas emponzoñadas, dá consellos arrepiantes. Dos 46 artistas restantes que compoñen a "Neue Secession" val mais non falar.
Agora todos queremos chamarnos artistas pol-a sinxela razón de que somos pouco pintores, pouco escultores, pouco arquitectos... Y-é que a verba artista xa vai siñificando un abuso dos xenéricos. Eiqui tamén andan cacheando a fórmula milagreira de faguer arte coma se o día que des con ela non fose o derradeiro día do arte... A "volta ó cadro" tan pregoada pol-a teoría do Expresionismo non pasou, aínda, de ser unha boa intención.
Vou ós concertos; mais eu non son intelixente. Hay música que me desacouga, que me trai e que me leva, que me fai cabilar; mais eu son un iñorante. Os músicos da miña preferencia son os rusos; mais ¿quén me di a min que son os mellores? Un músico ruso apaña un tema popular e logo dalle mil voltas pra faguer d'unha cousa sinxela unha cousa grandiosa; sempre Wagner querendo superar a J. S. Bach. Mais eu coido que cand'o tema non xurdeu do xenio d'un home, ando primeiramente choutando no maxin de moitos homes, logo apareceron moitos temas semellantes que as xentes traballaban pouco a pouco, coma quen fai unha Eirexa con pedras arrincadas en moitas canteiras, e cando no remate apareceu o tema definitivo e perfecto, quedou pra sempre na memoria do pobo. O pobo fai un traballo de síntese, o músico fai un traballo de análise. O traballo do pobo e ma'-lo do músico poden representarse gráficamente por dous ángulos opostos po'-o vértice; o vértice, ise punto que non ten dimensión ningunha, representa o tema popular e velahi onde está a esencia do arte, o sintético, o creado. A música pra moita xente non debe ser mais que un arte de creación pura y-eu penso que teñen razón. E contra todo eu quero sempre máis ca rusa...
Os artistas novos sempre están á profundar, como decía un barbeiro de Rianxo, e algunos fan adrede cousas incomprensibles, co gallo de faguer un arte impopular, "como é a música di camera, como son as cencias". Queren chegar a xenios profundando. Pensan que o arte está nos
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716528.xml
[?]
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716516.xml
uo coma cando foy dos mouros e assí estivo moytos anos. Mays despoys foy atopado por dous fillos omildes do pouo que eran dous artesaos que era a unica clás que ja ficaba engebre, os quales estauan trauallando na Igreja de Compostela, e a iles foy que o Apostolo se quis miragreiramente reuelar o qual foy o anuncio de que iban chegar os tempos. E por isso foy que un dos canteyros que andauan en obra en o abside da Igreja uiu de pronto o resprandor da Estrela miragreira o qual era tanto que o home cegou da sua luz e assí se conneceu que alí estaua o corpo do Santo Apostolo.
E esto quere dizer coma nós deuemos ser boos e omildes e engebres como eran aqueles boos artesaos para uermos tamen a Estrela miragreyra, poys a Estrela ha lozir de nouo na prenitude dos tempos para a nossa Terra.
VICENTE RISCO.
Grav. en buxo, de Castelao.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716513.xml
A : ESTRELA : DO : APOSTOLO
ocedeu que despoys da morte groriosa do Nosso Sennor Iesu Christos, o seu Santo Apostolo nosso Sennor Sant'Yago, en companna con Joseph d'Arimatheia chegaron polo mar as ribeiras da nossa Terra Galega, para padriçal-o Evangeo a nossos avós que eran pagaos. E uinnan guiados por huma estrela que lles aparescera en o Ceo, aló na Terra Sancta, e logo que a viu o Santo Apóstolo aixinna reconneceu ser aquela mesma que aos israelitas marcara o caminno pra sairen do Egipto, e chegaren aa Terra de Promision, e a que logo trouguera aos Santos Reys Magos cara ao Portal de Belen onde nasceu Nosso Sennor Iesu Christos, e logo que o tiuo adevertido, dixo lle a Joseph d'Arimatheia: Ai Joseph, veleiquí a Estrela que Deus Nosso Sennor, en a sua infinida sabencia e misericordia foy seruido de nos enuiar para que leuemolo caminno que ela nos marca; e de certo che digo que assi como esta Estrela leuou aos fillos do meu tocaio Jacobe cara aa Terra de Promision, eleyta de Deus, que oje chamase Terra Santa, assi tamén agora ha-nos levar a nós dereytamente a huma noua Terra eleyta de Deus, Terra de Promisión, que como a nossa que
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716519.xml
NOS
“na sangue e na alma” como o é agora tamén no sentimento.
Hoje o móvel que nos fai por istas 'iñas, non é outro senón que o de falarvos da sua interesante conferenza dada hai dias en Hespaña na simpática “Residencia de Estudiantes” de Madrid.
Con o tema atraínte e sugestivo de “Don Quixote e a Saudade” no salón de conferenzas d'ise centro cultural, diserteu mais d'unha hora o Poeta do Marón, definindo hespañois as dúas almas difere tes dos dous povos que conviven na peninsula ibérica. Nós, escoitamos silenciosos a sua oración que foi un canto de saudade en terra de Castela, e a sua voz por veces deble e dóce resoou paseniño no espazo con as notas enmeigadas da lingua portuguesa.
A CONFERENZA.
Vou falar da miña terra—dixo—e por iso das almas que mellor a representan n’iste mundo: Camdens e Frei Agustinho da Cruz; como falar de Hespaña é falar de Cervantes e Unamuno, a quen chamou o autor do Novo testamento de D. Quixote. Aqueles dous poetas e istes dous escritores son os supremos intérpretes da Iberia que é a terra santa de D. Qnixote e da Saudade.
Analiza istes dous divinos persoajes qu'il di foron creados polo genio peninsular e afirma que iles representan diante de Deus e sobr'a Terra a todol-os Povos que habitan iste ademirábele curruncho do Planeta, dend'os Pirineus até o Mediterráneo, o mar das ninfas e sereias e ao Atlántico que é o mar tenebroso do Adamastor.
Logo, en frases poéticas descrebeunos con genial maestría a sinificación d'ises dous sentimentos que embeben respeitivamente as almas castelás e galaico-portuguesas, e pola nosa imaginación sintimos comovidos pasare de novo os seus pantasmas, agora ainda mais reais porque viamolos saire do seu propio acochamento pra aparecérenos nas froumas verdecentes, de misterioso engado, alá na sua terra trasmontana envolveitos nas brétemas da serra do Marón. Si, nós sintimos de novo os seus pantasmas, as suas sombras bretemosas... que eran fachos ardentes radiantes de saudade, asulagárense nas trebas e a espallar en raiolas feridoras d'unha imensa dore, que era a forza creadora da tristeza. As suas sombras bretemosas... que son tamén estrelas aloumiñantes encol d'un mar de bágoas a choraren a sua dore infinita do alén-Mundo.
Por un momento perdimol-a conta de tanta frasé mágica, que atopábamonos enlevados no balbordo enmeigadore da sua poesia, e só sintimol-a friaje d'un esquelete con lanza feito só esp'rito, e ollamos a Saudade que era un espeutro feito só alma; “un corpo que fixos'alma á forza de ser tan triste”. E engadiu: “A ¡alma ibérica tén dúas faces distintas e inconfundibeis; a face saúdosa e a face quixotesca; a unha fondamente dramática, creada nos desertos da Castela, a outra esencialmente elegiaca, nascida dos ermos ensombrados de Portugal e de Galiza”.
O nome da nosa terra, sugeriulle a seguira figura santa da nosa Rosalía e en verbas cheias de veneración religiosa proclama-a como a major poetisa de toJol-os tempos, afirmando que os povos peninsulares vieron ao mundo pra creare a elegía saudosa e o drama quixotesco. “Dous sentimentos profundos d'un grande alcance religioso e por tanto, social, aos cuais o Futuro pertence”.
Deu remate a sua conferenza un canto de saudade ao céo da Iberia. Sí, —dixo finalmente —o céo da Iberia é a visión saudosa e quixotesca do infinito, e ha se a Terra de mañán. Non esquezamos que un sepulcro é un ventre creadore e que á morte precede á vida.
SAUDADE...
Logo d'isto que fica devandito, non farei ningún comentario; coidou ademais que non son precisos. Só quero dicirvos aos que non coñezades a a Obra maestra, we Pascoaes é na autualidade, sen dubida algunha, o meirande poeta religioso da Terra irmá; é a sua religión e a Terra, a sua Terra divinizada e feita céo; por iso os seus libros son anacos d'ise céo escentilante e sobrenatural qu'il creou arrecendente de saudade e de esp'rito da nosa Raza, e por iso ilagarda ainda que ise céo cheto de engado, porqu'é só espriito, ha de baixar algún día pra sere a Terra do mañán.
"A Terra do Mañán" feita hoje céo polos poetas e p'los esp'ritos mais escolleitos de cada Povo; feita mañán terra e realida-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716524.xml
SEICIÓN AROUEOLOXICA
OS RESTOS DA EIREXA VISIGÓTICA DE SAN MARTINO DE OURENSE
Na fachada da eirexa de Santa María de Ourense elévanse unhas colúas antigas n'as que repararon algúns dos historiadores que levan escrito encol da Sede auriense.
Mais todos eles non atinaron a poñerse conteses sobre da época y-o monumento a que pertéecen.
O noso Mestre Murguia a quen sigue Villamail e Castro, (1) supoñéndoas da eirexa vella de Sta. María, da os seus capiteles do século XI e do «románico secundario» (2); López Ferreiro, o gran historiador da Eirexa Compostelán, fai entre eles certa distinción, decindo de dous, que son visigóticos; e Vázquez Núñez, o chora-
do arqueólogo, rebatindo con acerto a opinión de Murguía, di de todos eles o que Lopez Ferreiro de dous, e decir, que pra o seu xuicio son visigóticos «mais adecuados á decadencia román que a os estilos dos séculos XI e XII» adventindo que non-o afirma en absoluto porque, segundo di, «a altura a que están impide examinalos con atención» (3).
Dende logo que esta foi, quizais, a razón principal que todos tiveron pra non definilos ben, y-outra non houbo pra que tan esquenci-
[1] Iglesias Gallegos, página XI.
[2] Galicia y sus monumentos, páginas 903-4.
[3] Sta. María la Madre, traballo publicado ron. 14, mayo de 1900, do Boletin de la Comisión de Monumentos de Ourense.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716536.xml
PUBLICACIONES DE «NOS» 8
AS PRIMEIRAS INFORMACIÓNS DOS XEÓGRAFOS GREGOS
Démol-o primeiro lugar na publicación d'estas fontes o poema d'Avieno, ORA MARITIMA, pol-o seu especial caraute. Vimos n-il, baixo da forma literaria da decadencia latina, vellas noticias, que son as primeiras que se teñen do Ocidente europeo, e que serven hoxe de base pr'as mais novas teorias relativas á etnografía da nosa Terra. Pois ben, outra tal, non-a volveremos atopar haste que non cheguemos ós escritores posteriores á invasión romana. A fonte vella d'Avieno fala, no século VI enantes de Cristo, das costas galegas, mentando cabos, illas, tribus, e ainda apunta, embora sexa d'un xeito impreciso, feitos históricos, com'a invasión dos Saefes e a expulsión dos Cestrimnios. Entroques, os autores qu'lmos estudar agora, pertencentes ás centurias VI, V, IV e III, somentes dan noticias vagas, qu'as mais das veces refírense d'un xeito xeral ó litoral atlántico da Iberia e das Galias. Galiza, parte d'Ophiusa, terra dos Saefes na fonte d'Avieno, pérdese nos xeógrafos dos séculos seguintes, e non é mais qu'un anaco descoñecido das longas rexións céltigas do W. da Europa.
Tal recuada na coñecencia de Galiza podés'espricar somentes supondo a fonte d'Avieno unha orixe fenicia, xa que, de todol-os pobos navegantes da Antigüedade, foi o pobo fenicio o único que tivo coa nosa Terra un contacto mais ou menos longo e directo, contacto do que, si non apareceu aínda unha proba arqueolóxica crara e terminante, temos en troques datos d'abondo nos textos pra supol-o.
De Tarsisch, rica en metás, saía, asegun Ezequiel (1) o estano, qu'era levado pra Tiro, e iste estano debia ser galego, posto qu'Avieno
(2) dinos qu'as ribeiras Cestrimnicas eran visitadas pol-os Tartesios, dato que logo ven confirmar Strabon ó asegurar qu'os primeiros que comerciaron co-as Cassiterides foron os Gadíritas, e ainda nos fala do viaje de Himilcon por estas costas. Mais os Fenicios nons@-cron intrés ningun en dar a coñecer os países onde comerciaban, senon mais ben en escondelos á cobiza dos que podian ser seus competidores. Préba-o o episodio relatado pol-o xeógrafo d'Amasia (3) da nau fenicia qu'indo perseguida por outra grega, prefire encallar denantes d'amostral-o camiño das Casiterides.
Os Fenicios pois, visitaron e coñeceron Galiza dende tempo moi recuado. En troques, os Gregos non tiveron noticia d'ela hastr'os viaxes de Pytheas, nin tiveron o coñecemento das suas particularidades hastra despois da expedición de Decimo Junio Bruto.
Na abondosa literatura histórica e xeográfica d'istes séculos, chegada a nos moi fragmentaríamente, Galiza e a costa Cantábrica son as rexións menos favorecidas do litoral da Península. O Mediterráneo era o centro da vida comercial e navegante, e fora d'il, a formación do Imperio d'Alexandre e a helenización do Oriente, dou unha grande recolleita de noticias tocantes ó Erythreo, ó Iran e á India: en troques pra Iberia non temos mais que variacións sobre os mitos d'Ercoles e de Xerion e derivacións do ciclo xeográfico dos Argonautas: por eixemplo o problema da situación das Colunas d'Ercoles, comparable ó das fontes do Nilo ou do país dos Hiperboreos.
Non hai dúvida qu'esto ha parecer estranho a
(2) Ora Marítima v. 114 o 116.
(3) III-5.
(1) XXVII-12.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716525.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NOS
dos estiveran dos nosos arqueólogos. Mais pra min o remedio foi fácil: pedirlle permiso a quen podía concedelo pra chegarse a unha ventán do pazo episcopal, pretiño de eles, e subir hastra chegarse a carón dos mais outos, pra velos de cerca, fotografial-os que se poidera e reproducilos, como oxe o facemos, pra que os que entenden de estas cousas xuzguen por sí do que coa vosa licencia vou falarvos.
Poucas verbas precisanse pra describil-os capiteles tendo á vista o fotograbado.
Son oito, catro algo mais pequenos, que miden 28 cm. de altura; de mármol blanco do país todos eles, como os fustes das colúas que teñen, y-as bases dos catro que están no corpo segundo da eirexa, poil-as outras que están no terceiro n'as teñen. Pertócen a dous tipos do estilo corintio dexenerado, sendo os catro mais pequenos iguais a dous dos mayores, os de afora de follas como palmetas, que volven pouco e sin volutas; y-os outros, mais arrogantes e fermosos, de follas de acanto moi traballadas e trazadas con moita soltura, con pequenas volutas e de tradición clásica perfecta. Todos eles ben feitos anque algo desmerecidos pol-o tempo. As basas que teñen as catro colúas de abaixo son tamén de perfil clásico e muy elegantes; y-os fustes son de dous tipos; os de enriba, abombados, como si foran mais recientes, y-os outros, casi rectos; algún de eles feito de trozos aproveitados.
Os capiteles, que son a parte mais característica e definida das colúas, aseméllanse moito a algús da eirexa visigótica de San Juan de Baños de Cerrato, na provincia de Palencia, ergue ta no ano 661, e a outro que se conserva n'unha casa de San Miguel de Hornija, provincia de Valladolid, que foi da eirexa fundada por Chindasvinto nos mediados do século VII, e pol-o tanto tamén visigótica; tendo os mais de eles certo parecido no estilo e no tipo a un dos interesantes capiteles da eirexa de Setecoros que consérvanse no Museo de Pontevedra, e que se supoñen do século VI, tipo que, con lixeiras variantes, perdura hastra a décima centuria, pol-o que ás veces encóntranse n'outras eirexas non visigóticas, se non mozárabes, como San Miguel da Escalada, na provincia de León. ano de 913.
As basas teñen tamén certo parecido con outras de Hornija e Morales de Toro, que fo on da dita eirexa de Hornija. (4)
Como os capiteles y-as basas son exentos, y-os fustes cilindricos, é de supoñer, e pódese ter por seguro, que fosen d'unha basílica pol-o estilo da mencionada de Baños, que ten tamén os capiteles, según costume, de varios tipos, e desde logo pódese afirmar que pertócen a o visigótico. Mais ¿a qué século y-a qué basilica?
A eirexa de Sta. Maria onde os capiteles consérvanse foi de novo levantada no ano 1722 pol-o Bispo D. Marcelino Siuri, despois de derribare a que no mesmo sitio erguera Ederonio, no ano 1084, según certa inscripción que se conserva.
Como os ditos capiteles foron recollidos da eirexa vella de Sta. Maria, a o se derribare, e pol-o estilo non pertócen a o románico; nin pol-o tanto a os derradeiros anos da undécima centuria, pódese afirmar que, con outros que ao parecer, e por desgracia, deixáronse abandonados (5) aproveitáronse de outro edificio na eirexa ergueita pol-o Bispo Ederonio. Mais como esta eirexa fora levantada de nova planta y-adicada a Catedral mentras non se reedificaba a de San Martiño, que por entón estaba, como a cibdade, desfcita pol-as guerras de aqueles tempos, é de supoñer que os tales restos, con outros que deberon destrozarse, sendo, como son, de época anterior, foran da eirexa vella de San Martiño, que foi por completo derribada, cando restaurada a sede auriense pol-o privilexio de Sancho II, ano de 1071, comenzouse de nova planta e no mesmo sitio a catedral ro.nánica-oxival que oxe se conserva, no ano de 1132.
Pol-o dito privilexio consta que a Sede Auriense estaba dedicada non solo a San Martiño, se non tamén á Virxe Sta. Maria, pois non era costume fundal-as eirexas c'unha sola adicación. (6) De eiquí nasceu a creencia de que moito antes da fundación de San Martiño houbera
(4) Vexase Iglesias Mozárabes, de Gómez Moreno.
(5) Murguía fálanos (ob. cit.) de que viu outros capiteles pol-o estilo na imprenta de Paz.
(6) O Mosteiro de Sobrado fundouse no século X adicado a S. Salvador e a Santiago, y-o de Cines, da mesma centuria, a S. Salvador, Sta. Maria, S. Benito e S. Nicolás.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716534.xml
PUBLICACIOS DE «NOS»
Post illa rursum, quae supra fati sumus, Magnus patescit aequoris fusi sinus Ophiusam ad usque: rursum ab hujus lítore Internum ad aequor, qua mare insinuare se Dixi ante terris, quodque Sardum nuncu-[pant, Septem dierum tenditur reditus via Ophiusa porro tanta panditur latus, Quantam jacere Pelopis audis insulam Gralorum in agro: haec dicta primo CEstrymnis est, Locos et arva CEstrymnicis habitantibus; Post multa serpens effugavit incolas, Vacuamque glebam nominis fecit sul. Procedit inde in gurgites Veneris jugum, Circumlatratque pontus insulas duas Tenue ob locorum inhospitas: Arvi jugum Rursum tumescit prom.nens in asperum Septemtrionem: cursus autem hinc classibus Usque in columnas efficacis Herculis Quinque est dierum: post Pelagia est in-[sula, Herbarum abundans, atque Saturno sacra: Sed vis in illa tanta naturalis est, Ut si quis hanc innavigando acceserit, Mox excitetur propter Insulam mare, Quatiatur ipsa, et omne subsiliat solum Alte intremiscens, cetero ad stagni vicem Pelago silente: prominens surgit dehinc Ophiusae in oras, atque ab usque Arvi jugo In haec locorum bidul cursus patet, At, qui dehiscit inde prolixe sinus, Non totus uno facile navigavilis Vento recedit: namque medium accesseris Zephyro vehente, reliqua deposcunt Notum
Pois detrás d'aquela esténdese o vasto Seo (9) deica a Ophiusa, dend'eiqui hastronde temos dito que o mar interno se mete nas terras habitadas pol-os sardos, (10) contanse sete dias de camiño, tanto s'estende a Ophiusa (11) como o que terás ouvido falar da illa de Pelope en terra dos Gregos; foi chamada pirmeiro CEstimnia, dos CEstimnicos (12) qu'ocupaban a terra e os agros; dempois, a chea de cobras (13) espantou os habitantes e elas deron nome á terra deserta:
Xurde eiqui no mar o promontorio de Venus (14) e ouvean as ondas orredor de dúas illas desertas pol-a sua mludeza: o monte Arvio (15) car'o duro Septemtrion; a carreira das naos dend'eiqui ás Colunas do poderoso Ercoles é de cinco dias.
Logo ven a illa Pelagia, (16) con herbas d'abondo e consagráda a Saturno, mais n-ela a natureza é tan forte que chegando eiqui apenas escitada a illa pol-o mar, toda treme, o chao abanea, tremando hastra moi fondo; alternativamente, o mar amóstrase encalmado: dend'eíqui érguense prominentes as ribeiras da Ophiusa, e dend'o monte Arvio a istes lugares hai dous dias d'embarcacion.
O Seo que dend'eiqui s'abre ampriamente non pode ser todo atravesado c'un soflo vento, pois chegarás ó medio levado pol-o Zefiro e pro que falla precisarás do Noto; si calquera
(9) MAGNUS SINUS.—Golfo de Gascuña?
(10) MARE SARDUM.—Mediterráneo, ou mais concretamente, o golfo de Lion.
(11) OPHIUSA.—Costa occidental da Península Ibérica (Portugal e Galiza) e ceñais tamén a da parte Norte.
(12) CESTRIMNICOS.—Schulten e Bosch Gimpera supoñen a existencia de dous pobos d'iste nome: un habitando na Bretaña francesa (Cestrimnis do poema) e outro' que é o que agora se refere, na Ophiusa, os dous Lígures.
(13) MULTA SERPENS.—Esta invasión de serpes que' asegún Avieno fixo fuxir os O strimnios das terras da Ophiusa, di Bosch Gimpera que se refire a invasión dos Saefes: «Tal retirada es debida segun Avieno a una invasión de serpientes. Esto no es en realidad otra cosa que la llegada de los Saefes, nombre que en griego significa serpiente. Si se tiene en cuenta que la serpiente es nombre que entre los pueblos célticos suele usarse como designación de clanes, parece que la invasión de serpientes de Avieno no es sino una traducción literal del pasaje griego del periplo que debía hablar de la invasión de los Saefes.» Bosch Gimpera, Los Celtas y la civilización céltica en la Península Ibérica, pax. t, nota 2, Madrid 1921
(14) VENERIS JUGUM.—Asezun Schulten, o cabo de Higuera en Fuenterrabía, estremo occidental dos Pirineos.
(15) ARVI JUGUM.—Tamen Arijum e Arijum, e o cabo Ortegal.
(16) INSULA PELAGIA.—García de la Riega di qu'esta é a Insua do Miño. Martins Sarmento lévan as marismas d'Aveiro.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716526.xml
a de Sta. Maria, e que, tratando, quizáis, de darlle unha antigúedade mayore á Sede, dixérase, sin razón, que a eirexa de Sta. Maria fora a catedral primitiva e que, pol-o tanto, era máis vella que a de San Martiño.
De maneira que antes da eirexa ergueita por Ederonlo nos anos derradeiros do século XI, outra no lugar non había; e a catedral de Ourense era a eirexa de San Martiño, así chamada inda que fose adicada tamen a Sta. Maria. (7)
Por San Gregorio de Tours sabemos que a dita eirexa foi levantada pol-o rey seuo Carriarico, pois inda que cala o pobo onde a erguera, os autores, por razoes históricas, convénen en que foi no de Ourense, alá entre os anos 550 e 560; e das suas verbas: «In honorem B. Martini fabricavit eclesiam, Miroque opere expeditam» (8) ben claramente dexérgase que debeu ser un monumento amplo e fermoso.
Ourense foi destruído no ano 716 pol-os árabes, que volveron a tomal-o no 733; e inda que foi restaurado por Alfonso II a o ano seguinte, o dito rey da como novamente destruída a cidade no 832, e non podendo restaurar-a sede, agregouna a de Braga, á de Lugo. Os normandos asolaron, a o parecer, a cidade no ano 858, e Alfonso III poblouna despois de tomala, non sei de quen, o puxo de prelado a Sebastiano, no 877, tendo que restaurar-a sede, que no documento adicase a S. Martiño, no ano 886; e xa vimos como Sancho II, que co a sua
(7) dilo Mosteiro de Cines, por exemplo, chamase oxe, somentes, de S. Nicolás, y-antes mais se lle coñecía por S. Salvador.
(8) S. Gregorii Turonensis de Miraculis, San Martini, lib. I, cap. XI.
hirmán Xeloira veu por Galicia, restaurou de novo, e xa definitivamente, a Sede auriense no 1071.
N'ese ano inda a cidade estaba arruinada y-a catedral destruída, tendo Ederonio, como dixemos, que levantar-a eirexa de Sta. Maria, mentras a de San Martiño non se facia de novo. (9)
E decir, que desde comenzos do século VIII haste os derradeiros anos da undécima centuria fálase de restauracións d'una sede, e pol-o tanto d'una eirexa, que sabemos que foi a de San Martiño, ergueita pol-o rey suevo Carriarico.
Os capiteles pol-o estilo poden sere de aquela época, e pol-o número e haste pol-o traballo, están decindo que foron d'una eirexa de certa importancia, e así lla concederon a os seus capiteles cando de unhos monumentos a outros foron-nos conservando.
Digo, pois, que pra mín son visigóticos, da eirexa de San Martiño ergueita por Carriarico, e pol-o tanto dos mediados do século VI. O que teña outras razoes, que as poña: aí ten ben preto y-a modo o fotograbado d'eles pra que poida xuzgar ben a xeito.
A. del Castillo.
A Cruña.
(Fot. do Autor).
(9) E de supoñer que nos derradeiros anos do século XI, a eirexa de San Martiño, con tantas restauracións e remendos, non valera a pena de reedificala; mais, pra mín, a razón principal que deberon de ter pra votala por terra o que de ela quedase, debeu sere a necesidade de engrandecel-a catedral, erguéndoa n' quel estilo románico que por enton invadira a Galicia, e no que hacia o 1075 começouse a nosa catedral de Santiago.
OS COLMENES DO MONTE DAS MOTAS EN LOBEIRA
De todol-os megalitos son seguramente os dólmenes que teñen chamado mais fortemente a atención dos arqueólogos e feito xurdir ó seu arredor maor número de teorias e d-hipotesis. Dados a coñecer co nome qu-hoxe levan po Latour d'Auvergne na sua obra Origines Gauloises, pubricada en 1796, e comentados aixiña acesamente pola celebre escola de Cambry, pasaron n-istes primeiros tempos por altares drui-
dicos ergueidos pol-os celtas, na época da sua dominanza no O. europeo.
Semellantes erros foron posteriormente reutificados e xa en 1867 Alexandro Bertrand, despois de repetidas escavacións probou d-un modo certo o carauter funerario de tales moimentos, que seguiron non embargante sendo atribuidos a pobos célticos haste qu-a sua aparición en terras tan alonxadas da Europa com-a Siria a E-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571653.xml
SERANTES E COMPAÑÍA
FARIÑAS E COLONIÁS
Ponte Mayor y-Ourense
XULIO GARCÍA PÉREZ
MÉDEGO CIRUXANO
Goberna toda clase de dos partidos e desgoberzados e fai operaciones quirúrjicas
VOTA O "RAYO X"
TELÉFONO 324
¡Patriotas galegos!
PEDIDE O VINO TOSTADO
LÓPEZ VALEIRAS
SANATORIO QUIRÚRXICO D'OURENSE
Dirixido por DON MANOEL POL PIÑEIRO
CO' A COPERANZA DOS DOUTORES
Don Francisco José Klonegro -:- Don Manoel Bouzo Fernández
Iste estabrecemento está situado na carretera da Lonin, e conta con un completo gabinete de RAYOS X.
LÓPEZ E RUIZ
Depósito de madeiras de todas clases pra construción e carpintaría en xeneral.
Telegramas e telefonemas
LÓPEZ RUIZ
Codes A. B.C. 5.ª edición
TELÉFONO 198
Avenida de Buenos Aires, 31
(frente ao Asilo de Ancianos desamparados)
OURENSE
Postes e traveses pra camiños de ferro. Serrería mecánica e fabricación de toda clase de caixería.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716515.xml
todos o Corpo do Apostolo e mays tamen a Sancta Copa, namentras que non uinneron os mouros e se fixeron donos do Pico Sacro e de toda a Terra de Galiza, que foy moyta tristura. Que enton os Caualeiros do San Graal tiueron que fugiir con a sua reliquia para o monte Cebreyro e ficou esquecida a sepultura do nosso Sennor Sant'Yago que quissera descansar nesta nossa Terra para ser nela o anunciador perpetuo da sua saluacion e da sua eternidade.
Mays cando os cristiaos reconqueriron o reyno de Galiza e os mouros do Pico Sagro ficaron encantados coos seus tesouros nas entranas do monte, huma noyte uiuse locir a Estrela miragreira do Santo Apostolo en o campo que hai debayxo do Pico Sagro, o que foy visto polo Bispo de Iria Teodomil, e descobriuse a Arca Marmorea onde estauan os restos de Sant'Yago e enton fixeron a Igreja de Sant'Yago e a vila de Compostela e uinneron a Galiza os cristiaos do mundo inteyro para adouraren ao nosso Santo Patron e Papa Calixto decrarou que tanto ualía que uinneran a Sant'Yago coma que foram a Hierusalem poys si Terra Santa era aquela tamen esta de Galiza é Terra Santa. Mays non se atopou o San Graal, que cando o Arcebispo Gelmires determinnou de buscalo o Santo Apostolo apareceulle e dissolle: Non te canses porque por mays que fa= gas, non está reseruada para ty esta auentura, e buscarás e non acharás, porque o que atopar o San Graal ten que estar por inteyro ao servico de Deus e da su Terra de Galiza e non ao seruico de rei ningún nin impera= dor nin sennor extranno e somentes aquil o ha consagrar «ue chaman o Restaurador da Patrea que ha uiir encoberto e ha chamar por todolos fillos desta Terra espallados pulo mundo inteyro sonando no Corno de Breogan dendo outo do Faro dos Brigantes. Sosega poys, meu amado seruo e agardemos a que os tempos seian chegados.
E cando o reyno de Galiza foy de todo sobmetido aa domennacion dos reys de Castela, ao certo tempo, o corpo do Santo Apostolo perdeuse de no-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716523.xml
15
pol-a sua maxinación», anqu'o fin e o cabo, non sei s'a experiencia confirma ou non os seus asertos». Ainda se m'ocurre a min outra cousa: si Steiner, coma outros teósofos, non estarán tomando, moitas veces, o símbolo pol-a cousa siflicada, e persoificando maximariamente alegorias...
Dito isto, imos seguir. Steiner arrédase da escola blavatskiana n-un punto capital: a sua maneira de tratar o feito do Cristianismo e a pessoa de Cristo. Prego os meus leitores se fixen ben en que Steiner non é nenhum ortodoxo nin moito menos.
A escola blavatskiana pon coma centros da evolución espiritual dos homes, os sucesivos Buddhas, que no Tibet chaman colectivamente Avaloketishvara, homes supremamente evolucionados, que tendo chegado n-unha das suas vidas á suprema Bodhi (ciencia ou coñecencia suma) renuncian ó Nirvana, premio derradeiro dos seus méritos acumulados, e toman a vestidura de Nirmanakaya, encarnándose novamente ant'os homes pra lles comunicar o que saben e encamiñalos á coñecencia suprema.
Steiner, pol-a contra da iste papel á Cristos, quen é d'iste xeito a síntese da divinidade latente adentro de todol-os homes, símbolo da humanidade divinizada, porque il tomou sobre si a divinización de toda a humanidade. «O logos—di—en evolución en millóns de personalidades humanas, resultou desviado e concentrado pol-o concepto cristián na única personalidade de Cristos. Xuntouse n-un, a forza divina espallada pol-o mundo inteiro.» D'iste xeito, o qu'enantes cada un buscaba adentro de si mesmo, agora buscámolo en Cristos.
En realidade, esto áchase menos arredado da filosofía cristiá, do que poidera parecer. Iste é un dos lados do concepto gnóstico de Cristos, interpretado por un espírito demasiado moderno pra comprender inteiramente a verdadeira esencia do gnosticismo. É o inco-
menente de querer a xente d'agora prescindir das complicacións que teñen total-as cousas, por mór da síntese, cando a síntese, pra ser síntese, non pode prescindir de ningún aspecto da cousa, senón recollelas todas, despois de miralas ben, cada unha, por todol-os lados. E isto non se lle pode perdoar a un espírito xermánico. Os mediterráneos, ben, que teñen a guilladura das belas frases sintéticas que solen ser outros tantos trabucamentos. Steiner, por fortuna non fai frases d'estas. O seu estilo non é o vivacissimo ou prestissimo que Nietzsche envidiaba a Voltaire; escribe com'un home serio e de cencia, n-un tono antre familiar e pedagógico, un pouco machaca ás veces, sen a eficacia retórica dos oradores, tan fácil pra calquera.
Tocantes ó sistema de desenvolvemento psíquico de Steiner apesar do seu tono intelectualista—di il que é un desenvolo do pensamento—en realidade, está fundado no Yoga indo de Patanjali. É que hai dúas clases de Yoga: o Raja Yoga, composto d'exercicios mentais, e o Hatha Yoga, qu'envolve tamén un réxime físico. De total-as cousas que á Europa truxo a teosofía blavatskiana, é o Yoga a máis importante, sen dúbida, e é no Yoga, se cadra, en certo modo, onde s'atopa un dos puntos capitais d'iste problema. Outro día falarei dos estudos de W. Lutoslawski e de Paul Levy en col do Yoga, e ainda do Yoga dos americans. Steiner, coma todol-os teósofos ortodoxos, recomenda o Raja Yoga.
E eiqui remato iste traballo qu'agardo sexa d'utilidade pra cantos en Galiza s'ocupan d'istes asuntos. Rematarei dicindo qu'o saber non ocupa lugar, mais que, dito d'un xeito xeral e sen entrarmos nos distingos que teriamos que faguer, eu non dou creto á teosofía; mais creo, a moito, nas ciencias ocultas. O qu'entenda qu'entenda.
Vicente Risco.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571659.xml
Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen:
NOS
miolos y-estruchan a cachola como quén estrucha un tubo de pintura.
Compre confesar que Munich donou 6 Mundo máis que unha nova tendencia da caricatura, un arte novo, eispresivo e sintético. Pasado xa o ano 50 do derradeiro século, o dibuxo humoristico adequire técnica propia e Munich puxo na man do humorista un novo xeito d'eispresión trascendente. Con todo, iste arte, d'abondo merecedor d'un gran Museu, vive acochado nas coleiciós das revistas e xornaes. Eu, que tanto amo a caricatura, non puden ollar máis obras orixinaes que un cadro de A. Hengeler na «Neue Pinakothek» e mais unha coleución de dibuxos de A. Roeseler. Na casa do ferreiro cullera de pau... Buch, Oberlander e máis Hengeler no Fliegenden Blátter cultivaron o enxebre humorismo da raza; Gulbransson, Heine e Blix fixeron politica arrabeada no Simplicissimus. Os primeiros deixaron fillos pra seguil-a vella tradición da raza, realista e optimista. Os segundos non deixarán herdeiros, por viviren das actualidades. Aquil acedado Gulbransson está vello, xa non ten forza no seu alfercón e vive de Herr Profe con Il morrerá o Simplicissimus no creto e na sona que ganou no mundo, A caricatura, como arte, foi groriosa; como arma foi a carabina de Ambrosio mangada n'un pau.
A «Danza macabra» que dibuxou Holbein e que Lútzelberger grabou con tanto amor, representa o cumio do gran humorismo medioeval. A «Totentanz» de Holbein con «Des [senheimer Altars> de Griinewald xustifican d'abondo o esforzo de renovación artistica, N’istas obras atópase fortemente diferenciado o esprito xermano € conto n'elas vive a eternidade á clas compre voltar. Seguir máis adiante nas loucuras do arte alemán moderno seria morrer.
Dos dous elementos, coor e liña, somentes a liña preocupou ús alemans. Non ten dúbida que a coor é importante, como é o adxetivo; pero a liña é o sustantivo e val moito máis, Seria noxento fitar un corpo humán sen esquelete, informe com'a masa na artesa; formando moreas de came en cada esforzo muscular. Pois ben; a liña ven send'o esquelete da pinturra e por il terá ela unha forma e unha forza. Reparando nos dibuxos dos grandes mestres un inteleutual ollard n'iles, mellor que na pintura, a y-alma limpa do artista. A coor cicais non sexa mi
POS que unha vulgarización da pintura. Os dibuxantes son preteridos inxustamente e a caricatura alemana, frol inteleutual, nin tansiquera é mencionada pol-os espresionistas... caricaturistas ventureiros. As simplificacións humorísticas, no seu afán de faguer un avie esenc!almente elspresivo, chegaron ó convencional, de tal maneira que certas caricaturas arbitrarias son abreviaturas soyo comprensibles pra quén estea no segredo. O dibuxo humorístico levado máis adiante chegaría á convertirse en siños, en escritura, en arte parello do noso arte rupestre. Nin que decir ten que a caricatura chegada á tal punto de perfeución perderia a técnica necesaria pra seguirse chamándo arte e calquera poderla xa faguer caricaturas. Os rapaciños artistas que desprecian a técnica e coidan que fan obras definitivas, non son máis que uns caricaturistas merados.
Moito coidadiño con faguer literatura; mals os cubistas queren faguer arquitectura, os orfistas música y-os espresionistas filosofia. E botando ben as contas todo canto se fai de novo é froito dos xogos da literatura.
Os artistas alemáns pousaron os ollos no arte de todal-as terras e de todol-os tempos, inxertand'os no seu. Derradeiramente, xa esgotadal-as influencias dos artes salvaxes, foron O arte azteca buscando novas sorpresas decorativas. Abofé que Alemaña non voltará O seu ser namentras os libros sigan poñendo diante dos ollos xermanos as tentacións de todol-os artes alleos. O3 alemans teñen libros de máis, e velahi.
Contan que Hans von Marées (1837-1887) foi o devanceiro máis direuto dos pintores antinaturistas. Na Staastgalerie puden fitar as suas mellores obras, co prexuicio de canto se dí encol do seu arte, Paul Fechter asegura que nas obras de Marées hay: sun camiño pr'os espresionistas na realidade transformada dos ouxetos; intentos de cubismo na maneira de orgaizal-os cadros.» Eu xuraria que non hay nada do dito. Hans von Marées fixo cadros de gran aparencia artistica combinando tres posturas do soyo encoiro que sabia dibuxar; o aquel está en nivelal-os pesos y-en embadurnal-os encoiros con diferentes coores. Un arte probe conseguido con pouco esforzo.
Un equilibrista encólle-1os o corazón cami-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716521.xml
perigo de produzir um prejuízo inicial, prejuízo que, dentro e fora da teosofia é o mais grave e o mais danoso de tantos prejuízos levam o homem de trabucamento em trabucamento.
«Muitas vezes» - diz Steiner - «acham-se dispostas a lhe tirar o crédito o pensamento, e a põem no posto mais erguido a «ardente sensação da vida» ou a «emoção». Alguém diz assim: não é pelo «pensamento frio», senão pela calor do sentimento, pelo imediato poder das «emoções», pelo «qu'un abrange a soma sabência. As vezes que tal falam temem embotai-os seus sentimentos s'esquecem o seu pensamento. E por certo, isso é o resultado dos pensamentos ordinários no que se refere somente as cousas úteis; mais no caso dos pensamentos que levam às mais outras regiões da existência socedío contrário... Os mais altos sentimentos são de feito, não os que vêm «d'elles mesmos», senão os que se sacam d'un enérgico e perseverante pensar.»
Vem a ser-o que diz Steiner, o contrário do que de cota pensaron os grandes mistecos do mundo inteiro, que todos eles procuraram car os mundos superiores, esses mundos superiores que Steiner quer revelar, um caminho por riba do caminho da razão raciocinante: a intuição intelectual, o contrário do que pensaron os seus devanceiros alemães d'os grandes mistecos cristãos ou cabalistas e herméticos da Idade Media, os do gran revival romântico, exaltadores, como Novalis, Schelegel, Schleiermacher, etc., do sentimento, que pra eles não era cousa puramente efectiva, senão uma via pra conhecimento por riba da razão dos filósofos... O mesmo Platão, o ídolo dos racionalistas, admitia por riba da razão dialética e especulativa, o entusiasmo que chama furor poético ou furor sacerdotal. E os discípulos mistecos de Platão, os neoplatónicos, Porfírio, Plotino, Proclo, Longino, Macróbio, Lâmbico etc., era no anublamento da sua razão, não é que contemplativo, can-do obtinham a revelação da verdade invisível. D'isto mesmo, Lâmbico três vezes chegou a se sentir unido a Deus; Plotino, quatro vezes; Porfírio, cinco.
Mais a Divindade tampouco é pra Steiner o que era pros neoplatónicos: «O mais elevado que pode considerar-o homem chamase «o Divino...» «O que vem confirmar a nossa dedução da substituição da verba teosofia pela d' antroposofia.
Uma cousa que recomenda dende logo a Theosophia de Steiner, é o emprego da divisão ternária em troques da septenária qu'empregam os teosofistas da escola Blavatskiana, como Sinnett, por exemplo. A mesma H. P. Blavatsky, empregou o esquema ternário, que é o da Cábala, na sua primeira obra Isis Unvoiled. O esquema septenário é não principal, senão subordinado. O Sete é o número dos mundos de manifestação. A tradição ternária é universal. Nós, os Celtas, têm-o número três na base da nossa tradição oculta, é o número do esquema do Druidismo.
Assim, em Steiner atopámol-a divisão em corpo, alma e espírito que, pelo sistema ternário, correspondem os nove princípios do home total do ocultismo, que damos eiqui coas correspondências do septenario dos blavatskianos:
Corpo
Corpo físico .............................. Sthula Sharira.
Corpo etéreo ............................. Linga Sharira.
Corpo animeco .......................... Kama Rupa (Corpo Astral).
Alma
Alma sensível ............................
Alma intelectual .........................
Alma coscente ............................
Esprito
Eu espiritual ..............................
Esprito vital ..............................
Home espiritual ...........................
É tamen dina de nota a teoria da trasmutación dos corpos, e também a exposição das doutrinas da reencarnação e do Karma, d'uma gran fondura e d'uma gran claridade, e de como se cruzam a reencarnação coa herencia, con-
servadora da forma específica que reside na y-alma, segundo Steiner. Lembramos eiqui o conceito brahmânico de qu'a y-alma está no sangue, relacionado coa tradición popular europea da herencia estar no sangue, expresión adoitada
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716535.xml
7 AS FONTES PR'A HESTOREA ANTIGA DE OALIZA
Et rursus inde si petat quisquam pede Tartessiorum litus, exsuperet viam quixer ira a pé ó litoral dos Tartesios case sobe o viaxe de catro dias; si se quer chegar ó noso mar e ó porto de Málaga, compren cinco soles: tanto s'ergue a serra Ceprésica: (17) pois debaixo está a illa chamada Achale (18) pol-os habitantes: difícil se fai crer as narracións estrordinarias mais abonda que a autoridade as sosteña de cotío. Din que nos lindes d'esta illa, o mar non ten a figura d'outros lados (hai onde queira nas augas un esprendor semellante ó do vidro e no fondo fai ilusión de haber n-il mármore cyaneo). Os antigos lembran qu'allí mistúrase co-as augas unha lama lixosa e sempre s'apegan as augas coma lamiguentas.
180 Vix luce quarta; si quis ad nostrum mare Malacaeque portum semitam tetenderit. In quinque soles est iter: tam Cepresicum Jugum intumescit: subjacet porro insula Achale vocata ab incolis: aegre est fides 185 Narrationi prae rei miraculo; Sed quam frequens auctoritas sat fulciat. Aiunt in hujus insulae confiniis Nunquam esse formam gurgiti reliquo pa[rem (Splendorem ubique quippe inesse fluctibus 190 Vitri ad nitorem, et per profundum marmoris Cyaneam in undis esse certum imaginem [est]. Confundi at illic aequor immundo a luto, Memorant vetusti: semper atque sordibus Ut faeculentos gurgites haerescere. 195 Cempsi atque Saephes arduos colles habent Ophiusa in agro: propter hos pernix Ligus Draganumque proles sub nivoso maxime Septemtrione collocaverunt larem. Paetanium autem est insula ad Saephum [latus 200 Patulusque portus:
(17) CEPRESICUM JUGUM.—Cabo Espichel, asegún Schulten. Outros din o cabo Roca. (18) INSULA ACHALE.—A Arrabida, ond'o cabo Espichel. (19) CEMPSI.—Pobo céltigo qu'ocupaba a parte Sul da Ophiusa, ou sexa o Sul de Portugal, dende un lugar difizle de precisare, ate o limite cos Cynetes ligures, que debía deser pol-a bahía de Setúbal e o Sado. (20) SAEFES.—Pobo céltigo qu'habitaba a parte Norte da Ophiusa. Na nota 13 falamos da interpretación da invasión de serpes coma sinificando a dos Saefes nas terras da Ophiusa qu'enantes ocupaban os OEstrimnios Ilvures. Tanto Schulten coma Bosch Gimpera teñen os Saefes como celtas, mais o primeiro ponos na parte Norte da Meseta central Ibérica, namentras que Bosch ponos nas montañas de Galiza e Norte de Portugal (véxase: Los Celtas y la Civilización celta en la Península Ibérica, pax. 6) (21) ARDUOS COLLES.—Si se tiene en cuenta que la fuente de Avieno no muestra, en general, ningún conocimiento del interior de la Península y que al hablar de los Saefes se situa el autor precisamente en la desembocadura del Tajo, parece más propio suponer que los arduos colles son las montañas de Galicia y el N. de Portugal (Minho) a las cuales por su carácter quebrado, parece adaptarse mejor el calificativo de arduos que no a las altas planicies de la Meseta. »(loc. cit). (22) PERNIX LIGUS DRAGANUMQUE PROLES.—Bosch Gimpera (ob. cit., paxs. 6 e 7) di qu'istes son os povos ligures do Norte da Península e costa occidental da Francia, arredor do Golfo de Gascuña e pon coma limite antr' iles e os Saefes, a serra do Rañadoiro, verdadeira fronteira natural antre Galiza e Asturias. (23) INSULA PAETANION.—Garcia de la Riega redúcea a illa d'Arousa, sendo o Patulus portus aquela ría. O P. Fita buscouna caría Betanzos, que supuxo derivado do nome de Paetanion. (24) PATULUS PORTUS.—Si Paetanion ten relación con Betanzos, como supuxo o P. Fita, o Patulus portus podería ser o que despois se chamou Portus Magnus Artabrorum.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716512.xml
8
tra; a frorida morea de panos recendentes a xuventude i-a mazás; i-o sol tisico engurruñado baixo as sabáns da brétema; o cadro todo, lembra arumada de lendas a céltiga emoción dos cadros de Cottet, o bretón.
Os dous compañeiros degarantes de eternidade ruben arrecochegados, corpo a corpo, as tortas xibas do camiño. Si, os dous bós, os dous vellos, os dous mans amigos. O labrego difunto i-o piñeiro morto. D-un tan soio fica un suoroso fato d-osos i-un antigo ronsel de bagoas e de tristuras. Do outro, somentes isas catro taboinas da piadosa caixa. I-unha lenda de cantigas no vento morno da saudade e tristuras, tamén. Compañeiros na morte. Compañeiros na abafante romaxe da dor. Compañeiros na pelingrinada amargurante da mágoa eterna. Ála vai, enc dos ombreiros garimosos, a parexa eisánime: xemela na homildade do pasado, na vaguedade inqueda do porvir, no amor e no sofrir, a arelar febrenta o dondo ben da aboa terra.
A sua hestoria é cativa e triste, com-as hestorias d-ises nenos caquéxicos que, nas prazas cibdadáns, ollan coa envexa da impotencia o garular dos roibos rueiros de rapaces. Foi un piñeiro serodio que medrou medouento na mais afastada e irta orela do monte. De cote apouvigado pol-os trebóns bruantes da serra, lazarado de sol e de mágoas, transido de dores, ateigado de doenzas o pobre piñeiriño iña entrando no adral da vida coma n-un eido alléo. I-o seu corpo esguio foi murchándose pouco a pouco. I-enganido ficou. Dispóis adoitóuse ó sofrimento c-unha indifrenza estoica e fatalista. Seica un sanguiñento serán erguéu o espazo as suas mans de frouma e pregou ó Señor unha branca esmola de caridade pro seu fero destino. O bon Deus débeu s-apiadar d-il. Fixoo poeta. Eisi véuse a sua cativeza abenzoada polo sagro don do lirismo, D-ali pra diante a sua i-alma de resina descobriu, na sua epifanía amañecente, novos vieiros lumiosos e virxes carreiros d-emoción. Pol-a taumatúrxica virtude da poesía trocáronse en risos as bágoas, i-os queixumes doridos en cantigas fondas. O uivo scismático do vento foi, entón, zoando na lira das ponlas, tépeda cantata de berce. A xiada noitébrega, namoroso bico de noiva. A choiva miuda, polipétala fror estrelecente a enxoiar as arpadas gallas cheas da sua gracia, com-un arbre de Nadal. A neve, lirico descer de pombas lacteas, co consolo no bico, nun novo frorir da saga céltica. I-a brétema, esprito do seu pasado, vagorosa e descorida, com-unha i-alma penitente.
A gargallada do serrón espertóuno. A morte abaleóuno, adoecida. I-o piñeiriño serodio axoenllóuse un momento pra se guindar despois co corazón chagado de azul i-a fronte suorosa d-armonias.
Do tronco fixeron ise homildoso cadaleito.
Pra enterrar os seus dores i-as suas amarguras, Heine desexaba un cadaleito de madeira rexa e dura coma qu-hai sobor do Rhin na ponte outa de Maguncia.
Pra empanal-as suas penas abóndalle a ise probe labrego a caixa de piñeiro lirico. Cal a do arbre serodio pudéramos desfollar outra historia somellante. ¡Tan dorosa é a caravana das suas horas mortas!
Si no dia do xuizo definitivo, no val bíblico rentes da campa d-Absalón, no meio da graúda xuntanza, s-ergue a morriña, feita arbre, d-un piñeiro, ti serias, esprito honrado dos cadaleitos aldeáns, posto ali pol-a mán de Deus coma símbolo das vidas sinxelas que durmen o sono dos séculos na silenciosa honradeza dos froridos adráes labregos.
Francisco Luis Bernárdez.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716538.xml
APARATOS Y DISCOS
ARTURO NOGUEROL
ABOGADO
P. Feixó, 12
OURENSE
« GRAMOPHONE »
RELOXERÍA
MIGUEL CALVIÑO
OURENSE
Merquen: PLUMEIROS DE RAFIA “PERILLE”
OS DE MAIS DURA, OS QUE MILLOR LIMPAM,
OS MAIS ECONÓMICOS
GUIA PROFESIONAL
Guell y C. S. en C.
CASA FUNDADA EN 1845
PRIMEIRA FÁBRICA NA
HISPANIA DE
Panas, Rodas
e Veludos
Medallas d'Ouro e Grandes
Prémeos en todal-as Esposiciós.
Frábica da
Colonia Guell
Santa Coloma de Cervelló
DESPACHO
Rua de Códols, 16.—Barcelona
LUIS GALLEGO
PROCURADOR
Luis Espada
Ourense
Ramón Varela
ABOGADO
Luis Espada
Ourense
Aurelio A. Belvís
MÉDECO
Progreso
Ourense
OSORIO
ABOGADO
Luis Espada
Ourense
ADOLFO ESPINO
ABOGADO
Vigo
José Sabucedo
ABOGADO
Progreso
Ourense
Francisco J. Rionegro
MÉDECO
Luis Espada
Ourense
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716533.xml
Ast hinc duobus in Sacram (sic insulam Dixere prisci) solibus cursus rati est. Haec inter undas multa cespitem jacet, Eamque late gens Hibernorum colit. Propingua rursus insula Albionum patet. Tartessisque in terminos OEstrymnidum Negotianti mos erat: Carthaginis Etiam coloni, et vulgus, inter Herculis Agitans columnas, haec adibant aequora: Quae Himilco Poenus mensibus vix quatuor, Ut ipse semet re probasse retulit Enavegantem, posse transmitti adserit: Sic nulla late flabra propellunt ratem, Sic segnis humor aequoris pigri stupet. Adjicit et illud, plurimum inter gurgites Exstare fucum, et saepe virgultivice Retinere puppim: dicit hic nihilominus, Non in profundum terga demitti maris, Parvoque aquarum vix supertexi solum: Obire semper huc et huc ponti feras, Navigia lenta et languide repentia, Internatare belluas: si quis dehinc Ab insulis OEstrymnicis lembum audeat Urgere in undas, axe qua Licaonis Rigescit aethra, cespitem Ligurum subit Cassum incolarum: namque Celtarum manu, Crebrisque dudum praeliis vacuata sunt: Liguresque pulsi, ut saepe fors aliquos agit, Venere in ista, quae per horrentes tenent Plerumque dumes: creber his scrupus locis, Rigidaeque rupes; atque montium minae Coelo inseruntur: et fugax gens haec quidem Diu inter arcta cautium duxit diem, Secreta ab undis: nam sali metuens erat Priscum ob periclum: post quies et otium, Securitate roborante audaciam, Persuasit altis devehi cubilibus, Atque in marinos jam locos descendere.
(5) INSULA SACRA.- Irlanda, habitada pol-os Hibernos. llla de Yernis n'a Argonautica d'Orfeo. (6) INSULA ALBIONUM.- Gran Bretaña. En col das navegación donde Galiza as illas Britani- cas, vid. Murguía, Galicia e H. de Gal. L. I. (7) COLUNAE HERCULIS.- Enantes refírese o poema ás Colunas d'Ercoles -columnae perti- nacis Herculis, verso 86 -que son as do Estreito de Xibraltar e que desina pol-os seus nomes de Calpe e Abyla. Mais Mullenhof, Martins Sarmento, Murguía, Garcia de la Riega e caxeque todol-os hestoriadores galegos, refírense a outras Colunas d'Ercoles septentrionnes, postas no mar Atlántico que serían, asegun algús, a Torre d'Ercoles da Cruña e outra no estremo SW da Irlanda. Marti- tins Sarmento (Os Argonautas, paxe, 203) cita a iste propósito a Strabon III, 5, 5. > Hinc quosdam putare extrema freti columnas esse, alios esse Gades, alios etiam quippiam ultra Gades in externo mare situm.- Strabon, V, 3, 3°. (8) LIGURES ET CELTAE versos 113 e 134. O pais do qu' os Ligures foron hotados polos Celtus identificase e unha ou con outra das duas Bretañas.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716531.xml
23
xe Etheria, o escritor Posada Curros de Dramáteca galega, Carré Aldao de Literatura galega e Castelao d’Arte moderno. Foi esta pirmeira parte un éisito [POS que compre dal-o parabén 0 Circo d’Artesans.
O curso volverá principiar no mes d’outono, e n-il falaran antr’outros, Don Marcelo Macias, Don Anxel del Castillo, Lousada Dieguez, Otero Pedrayo, Florentino L. Cuevillas, o noso Direitor e outras moitas persoalidades das letras galegas.
A FESTA DOS MAYOS.
Por iniciativa do NOS, tivose n-Ourense a festa dos Mayos. Houbo tres premios, e presentáronse a concurso once Mayos, os que pirmejro recorreron total-as ruas da vila cantando coplas. Compuñan o Xurado os Sres. D. Luis Fernandez Gallego e o noso direitor D. Vicente Risco.
Contribuiron pr’esta festa e o NOS dalles eiqui testemoio de grazas, a Sra. Condesa del Valle de Oselle, o Liceo Recreo, os Sres. Fernández Roman, Saco e Sabucedo, e a Srta. Concepción Rocafull.
OUTRAS COUSAS.
Os grandes éisitos de “Cantigas da Terra” no Principado d’Asturias.
Os da Agrupación “Portugalia” en Vigo e n-outros lados. A visita a Vigo do Orfeón do Porto.
A Esposición d’Arte galega en Santiago.
LIBROS
SINXEBRA, Comedia bilingüe en dous actos, por A. Cotarelo Valledor.
Esta obriña, que fixeron por primeira vez en Santiago, o día rode marzal d’iste ano, foi un novo trunfo no teatro pr’o autor de Trebón. O certo é qu’os que viron representar estas obras desfanse en loubanzas, non somentes pr’o autor e mais pr’os cómicos, senon tamén pr’o efecto musical que na escea fai o galego do Sr. Cotarelo. Xa temos indicado iste detalle cando foi do Trebón. O esprito e a calidade sentimental da obra qu’agora mentamos, é tamen imitante ós d’aquila. E un conflito d’intimidade familiar, desenvolto con viveza y-emoción, que gana igual ó leitor qu’o que o ve no teatro.
E bilingüe, e de certo, por fidelidade o que pasa na vida, tiña que selo, sendo a
nosa unha sociedade bilingüe. O castelán dos personaxes do Sr. Cotarelo é ademais o castelán nominal que se sole empregar en Galiza, hibrido nos vellos, mais imitantes ó castelán verdadeiro nos novos e sobre todo nos nenos: d’iste xeito amostranos toda a tristura da situación, da situación mesma de que se laya Moncho no segundo auto...
Utilidade d’escribir unha obra bilingüe? Depende do qu’o autor queira conseguir ó escribila... Está ben feito escribir unha obra bilingüe? Pra nós non, decididamente. Ora, sabemos qu’o Sr. Cotarelo faino con boa intención e non é cousa de lle botar na cara un pecado que, no caso, non é tan grave, e qu’il precura facer menos grave ainda, pondo ó lado a prédeca...
QUANDO AS NASCENTES DESPERTAM, por Antonio Sardiña.
Euxenio de Castro fora seica o que descubrira iste poeta emocionado de lembranzas, no que a eternidade e o pasado viven en intimidade inspiradora. Eis un verdadeiro pasatista, en feito y-en doutriña. Istes “poemas da turbación e da Boa Estrela” son todos poemas d’evocación, d’intimidade, do Onte, da terra... Ainda un neosebastianista, e tenia il...
Do forte volume nutrido que comprende 63 poemas, moitos d’eles sonetos, feitos co-a mestranza con qu’os sonetos se fan en Portugal, entresaquemos — posto qu’o Sr. Sardiña é tanto un poeta d’ideias coma d’emocións — algunhas cousas ant’as que mais quixéramos por en relevo:
De Cipo, pequeno poema do deber:
“Porque os limites doces que me imponho
dão consistencia as asas do meu sonho
e ajudam-me a subir ainda mais!”
De Icaro, pequeno poema da conquista do ar:
“Subir! Subir! —E nao subir na Prece!
O corpo sobe, mas a alma desce.
No orgulho da Materia alucinada!
E eu julgo ouvir, bem casquinado e extenso,
O riso do Diabo sobre o Imenso,
O riso do Diabo sobre a Nada!”
Do Poema da Carne nua:
“E porque tudo en Christo se completa,
(Deus nao condena obra que criou!)
a argila escura, nossa Madre inquieta,
conhece as asas e desprende o voo!
Nao somos um acaso, um improviso,
que o Tempo leva a Morte desengann.
Lá o veremos no Final-Juizo,
ao resurgirmos com a Forma-Humana!”
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716522.xml
14
no falar da xente. Tamén as espresiós alma da raza, alma da especie; e ainda o sel-a y-alma en certo modo, coma principio da vida, unha forma superior da forza vital, que no corpo fiseco. chámase en sanscrito Prana.
O esquema ternario, o que se sebordina o septenario, é apricado tamen por Steiner a enumeración dos mundos; estuda, pois:
O Mundo físico.
O Mundo anímico (Plano Astral); na pelengrinación do home; Kamaloka.
O Pais espirtual (Plano Mental); na pelegrinación do home: Devachan.
É merecente d'atención o que di das rexiós (subplanos) dó mundo anímico. D'istes e mais dos do pais espiritual, dá unha espricación psicolóxica. Sabido é que na filosofia india os mundos ou planos (lokas) son 6 mesmo tempo e en rigor, estados da concencia, dos qu'os fundamentás son tres: jagrata (concencia esperta, ou fiseca), svapna (concencia mais qu'esperta, ou d'ensono), e sushupti (concencia de sono sen ensonos).
As rexiós do mundo animeco, en Steiner, son:
1 a dos desexos ardentes—corresponde ó sólido fiseco.
2 a da escitabilidade corrente—id. ó liquido fiseco.
3 a dos desexos—id. o gaseoso fiseco.
4 a da atraición e repulsión—rexión intermedia.
5 a da luz animeca—corresponde á luz fiseca.
6 a da forza animeca aítiva.
7 a da vida animeca.
N-ise mundo animeco loitan a simpatia e antipatía. Así e como a estensión e o espazo son peculiares ó mundo fiseco, a escitación e o pulo sono do mundo animeco.» Pulos, desexos, cobizas, di Steiner, son nomes pr'o material do mundo an'meco.
Steiner false cárrego de que «as nosas verbas, efeltivamente, reciben o seu sentido e siñificación en canto s'aprican ó mundo fiseco», deiqui o difizle que é falarmos dos mundos superiores. Do que non da siñal de se ter deprocatado Steiner, é de que ós nosos pensamentos pásalle igual do qu'ás nosas verbas—eso, aínda qu'os nosos pensamentos non foran coma son
caxeque totalmente fillos das verbas—pois xa se sabe que Bergson chamou a atención en col do feito de sel-o noso pensar d'orixe pragmática, en vista e pra servizo da aitividade práitica no mundo que nos arrodea. Por outra parte, nin ainda o propio Steiner cré n-unha teosofia atinxida puramente pol-a especulación racional, en canto considera preciso o desenrolo dos sensos superiores, sen os qué, nin o mundo animeco nin o pais espirtual poden entrar na nosa coñecencia.
As rexiós do pais espirtual son:
1 A dos arquetipos creadores do mundo fiseco. Elqui, os arquetipos vense coma formas e as suas relacións olense coma a múseca das esferas.
2 A que contén os arquetipos da vida, que corren pol-o mundo do esprito com'o sangue polo corpo.
3 A dos arquetipos das formaciós anímecas.
4 A dos seres que gobernan ós arquetipos das outras tres rexiós.
5, 6 e 7, rexiós arupa, ou sen forma, son ond'os seres suplen ós arquetipos cos pulos da sua aitividade.
O que Steiner escribe en col dos estados post-mortem, da aura e mais das formas de pensamento, dos sensos astraes, na Theosophie, non teñen xa a mesma novedade respecto d'outros escritos teosóficos. Isto e as descriciós que fai da vida n-outros mundos, da Atlántida, dos reinos elementaes, nín difiren esencialmente das d'outros videntes, nin nada d'iso pertence ó seu punto de vista orixinal, que é o qu'eiquí nos ocupa.
Imonos ocupar, pol-o derradeiro, do libro que Steiner escribeu en col do Misterio Cristiano, e tamén un pouco do seu sistema de desenvolvemento psíquico.
Pirmeiramentes, outra advertencia de caraute xeneral. Maurice Maeterlinck, comentando as ideas teosóficas de Steiner, di o seguinte: «Despois de ler ise tratado do éstase (A Iniciación) notabre por certo dende mais d'un punto de vista, sinte un a tentación de perguntar s'o autore conseguiu fuxir do tropezo contr'o que preveu ós seus discipulos, e si non s'atopa Il ta“n-un universo criado d'enriba embaixo mén
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716518.xml
TEIXEIRA DE PASCOAES EN MADRID
DON QUIXOTE E A SAUDADE
O POETA.
Ao falarvos, galegos, novamente d'iste poeta insigne, todo il esp'rito religioso da nosa Raza, todo il ateigado de lús a alumiare as nosas almas e a nosa Terra rexurdinte, eu non pretendo, nin muito menos, presentárvolo mais outra vez, porque eu sei ja que pra vos é d'abondo coñecido.
Dend'o primeiro número d'ista revista en que o seu nome campaba magestoso na sua "Fala do Sol" com'unha bandeira desfraldada da nova Galiza, vós sabedes ben a sinificación trascendente que pra nós os nacionalistas ten a figura de Teixeira de
Pascoaes, e sabedes igualmente do seu profundo amore á Terra galega, amor tan grande e verdadeiro que eu diria que a Galiza toda se sinte representada na sua obra poética.
Teixeira de Pascoaes é o poeta saúdoso, o grande poeta da Saudade que junto c'o seu ja coñecido misticismo pagán que é divino panteismo, ten feito d'iste sentimento tan racial no noso pobo, unha verdadeira religion. N'iste senso Teixeira de Pascoaes é sen deixar de ser portugués, profundamente galego, e isto dános a nós o direito a falarmos a cotio da sua obra maravillosa, ja que como il mesmo di, é noso
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571654.xml
VINOS GALLEGOS
FINOS
DE MESA
D. DAUTISTA LÓPEZ VALERA
VIGO
ESPAÑA
MARCAS DA CASA
Tintos:
Riveiro MEDOC
Fino de mesa VIEJO
Clarete PEARES
Blancos:
TOPACIO
Especial para mariscos.
Tostado del Rivero
As persoas de bon gusto e que se precian de patriotas, prefiren o
CHAMPAN “GALICIA”,
por ser tan bon como o millor
extranxeiro, e ser ESPAÑOL
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716517.xml
NOSO SEÑOR SANT'YAGO
O do bordón, das cunchas e da estrela,
Patrón da Terra nosa, aloumiñado
de saudosa paz, no esgrecio estrado
da enxebre catedral de Compostela.
Así te adoura nosa fé sinxela:
no teu trono de prata encadeirado,
a man a benzoar, asosegado,
esquecido das loitas de Castela.
E o teu cabalo branco como a neve,
a túa espada de rebrilos louros
e o relembro das tráxicas fazañas
que, arredado de nós pra sempre, os leve
o povo que te alcuña Malamouros,
a sanguiñosa xente das Españas.
R. CABANILLAS.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716537.xml
XASTRERÍA
Freire Huici & Cª
(S. en C.)
REAL, Z E 9, 1.º--A CRUÑA
BANCO DE VIGO
FUNDADO EN 1900
CASA CENTRAL, VIGO.—Sucursales y agencias en Ourense, Pontevedra, Santiago, Villagarcia, Mondoñedo, Noya, Baños de Valdeorras, Carballino, Celanova, Chas, La Estrada, Marín, Ribadavia, Verín. Tén Axentes e Corresponsais no Reino y Extranjero, especialmente nas Américas. Realiza toda clase d'operacións de Banca e Bolsa en xeral. Ademite contas correntes e depósitos polos que abona os intereses seguintes:
Contas correntes a vista. 2 %
Depósitos a 1 mes prazo. 2 1/2 %
Depósitos a 3 meses prazo. 3 %
Depósitos a 6 meses prazo. 3 1/2 %
Depósitos a 12 meses prazo. 3 1/2 %
En caixa de aforros deica 10.000 pts. 3 1/2 %
AGRICULTORES
ESTERCADE CON
NITRATO
DE CHILE
AXENCIA REXIONAL EN VIGO:
Ernesto Cádiz Vargas
Avenida Montero Ríos, 14
DELEGACIÓN EN MADRID:
Juan Gavilán
Almirante, 19
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716511.xml
NOS
FIRMA DE CRETO
—Pois, señor abade, eu viña falar hoxe con vostede porque, non se esqueceria de que antronte confeseime e, pol-o que vosté dixo, é perciso devolvere aquiles cartiños, ¿sabe?... ¿non s'acorda?... os do tio Alberte; os que lle tirei d'a bulsa n-a feira do vintesete...
—Si: xa m'acordo.
—Pois, santo, pra pagar e quedar ceibe, porque ninguén tén segura a vida, foi e lembreime de que vostede cecális me poderia valere n'iste caso. Eu, á verdade, e qu'ind'ó démo me leve, non dispoño de cadela, e si vostede quixese prestarm'ises cartos, iba restituía con eles, embarcábame pra Cuba y-os primeiros que fixese xiráballos n-un instante e nada mais.
—Boeno, Pépe: ¿e non che seria o mesmo embarcar prónde quixeses y-ó ganalos remitirllos directamente ó tio Alberte?.
—¿E si morro n-o camiño y-a miña y-alma se pérde?.
—Non t'apures: a tua y-alma..., xa nin o démo ch'a quere.
Xavier Prado Lameiro.
VERBAS POEMATICAS
APOLOXETICA DO CADALEITO
Pra Rafael Cansinos-Assens.
Alá vai o homildoso cortexo pol-o camiño aldeán. Alá vai o probe cadaleito de piñeiro lírico, sobor dos fríos irmáns, pol-a xorobada encosta da verea. Loira neve de sol abenzoa as agras i-os aterecidos domos dos cumiales. I-outra neve, branca i-eufórica, folerpexa orficos anacos de melodias dend-as latexantes espadanas da ei- rexa petrucial. Acolá enriba as lonxedades náufragas do ceo, com-unha fronte cansada, dibuxan a cavilosa enrruga d-unha nube. A terra é un arfante peito varil con sua roiba pelame de centeos. I-a pelerinaxe labrega percorrendo, paseniño, o vieiro queiroguento cara a freguesía montañesa; o psálmico pranto orballado d-inxenuidade e de lembranzas; o elexiaco tanguer dos zocos d-abedoeira nos seixos da congos-
(1) Cadaleito: caixa morluorin.—(N. do A.)
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716530.xml
Guerra Junqueiro morreu. As doores de Portugal son doores nosas. Mais cand'a Nación irmá chora ó irmau maior do noso Curros, ó Poeta qu'eiqui, en Galiza, tantas vocacións espertou ant'a xeneración dos qu'oxe loitan pol-o rexurdir da Terra, moito mais fondo ha sel-o noso sentimento.
"A Curros—di o Cabanillas—que os anxos, «queiras ou non, meterono no Ceo»; Guerra Junqueiro aló entrou pol-o seu pé. E o vello Padre Eterno acolleu na sua paz ó grande home que tivo o curazón sempre tan perto do curazón da sua Pátrea.
NÓS sintemos coma seu ó dóo da Nacion Portuguesa.
Á GALIZA
Ó santa Rosalia da Saudade,
Do Infinito e do Bérço em que nasceste,
Cantora da perfeita suavidade,
Da inefável ternura que é celeste;
Intérprete da nova Divindade
Que tu, Galiza Mater, concebeste,
Teu cantico immortal e redentor
É nossa eterna gloria e eterno amor!
Teixeira de Pascoaes.
OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS
AS NOSAS ESCAVACIÓNS.
Volvimos principal-as escavacións no Castro A Cividade en San Ciprian de Lás, emprincipiadas no ano derradeiro, e das que xa teñen coñecemento os nossos lectores.
Os traballos que n-esta campaña facemos, son baixo o patronato da Excma. Diputación d'Ourense, que dando unha grande proba do seu amor pol-a cultura patrea, presupostou 1.500 pra que poideramos seguir-as nossas investigacións arqueolóxicas, pondo ó descoberto un dos xacimentos prerromanos mais importantes de Galiza.
O darmos dend'eiqui as gracias mais cumpridas á Diputacion ourensan, prácenos en por de manifesto a sua xenerosa conduta, pra que sirva d'eixemplo ás outras Diputacións da nosa Terra, que contando nas suas respectivas demarcacións con arqueólogos estudosos e de recoñecido mérito, tanto poderian facer si quixeran en favor da arqueoloxía galega.
Vaia tamen particularmente a nosa gratitute ós Deputados Srs. Lopez Perez, Sa-buceso, Rodriguez Bouzo e mais ó Presidente do Concello provincial D. Eladio Perez Romero, pol-o interés que tomaron n-iste asunto, e pol-as moitas atenciones e deferencias a que lles estamos obrigados, e que endexamais agradeceremos d'abondo.
CASTELAO EN VIGO.
O Castelao espuxo no Ateneo de Vigo o álbum NOS. Foi un novo trunfo do noso grande artista. Deron conferencias na Exposición, Antón Lousada Dieguez, Castelao e Arturo Noguerol. En Vigo hai o pro-icuto d'editar o álbum, esa obra capital da arte galega do noso tempo. Si tal fan, Vigo terá feito un servizo eminente á cultura galega, e merecerá a gratitute de toda a Gasliza renascente.
AS CONFERENCIAS DO CIRCO D'ARTESANS.
No Circo d'Artesans da Coruña iniciouse un curso de conferencias en col da persoalidade de Galiza. A primeira parte rematou xa,e n-ela falaron: o Sr. Cotarelo da Lingua Galega, o prof. Galindo da Vir-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716510.xml
Nas Esposicións individuais e de grupo que puden visitar eiquí, level unha ben cativa impresión. Algúns días púxenme triste e reneguei da civilización, da cultura, de todo canto pode matar o espírito d'un pobo.
ñando, risoño, pol-a corda tensa, e de súpeto reparamos en dous fios de aceiro que amparan o corpo do equilibrista trampón. Perdeuse o perigo e perdémol-a emoción. Tamén no Arte compre que o artista faga co-a meirande serenidade as cousas máis dificultosas e cando por boa ou por mala fada descubrimos algunha trampa, ficamos decepcionados. Eiquí, á beira dos grandes honrados, medran os grandes tramposos. Y-é que o alemán, en canto dá c'unha boa recetiña non-a perde.
Tan loubado como está Marées está esquecido Arnold Böcklin (1827-1901). O autor da Illa dos mortos non está de moda... Tamén Franz von Lenbach (1836-1904) é o pintor pra vellos. O gran retratista tampouco está de moda...
Canto vin nos moitos Museos de Munich, seria longo de dicir. E dispois compre que algo garde pra min.
Un xornal de Munich diríxese ás autoridades de Baviera pra faguerlle saber qu'están sobrando estranxeiros que veñen á divertirse. «¡A ver si Munich vai trocarse n'un Paris, n'un Berlín, n'un Viena!...
Xa me vou pr'a miña Terra. Aí todo estará por faguer; mais ali non está esgotada ningunha posibilidade. Galiza pode sere o que foi e aínda máis do que ten sido. Todo depende da vontade dos seus fillos. Alemaña perdeu todo na guerra. Velahl pra que serveu a confederación dos estados alemáns. A unidade matouna e o internacionalismo envileceuna. O separatismo salvaraya.
Castelao.
NOITURNO
DO MEDO E DO ROMANCISMO
Acorre a miña sonata que prega baixo a lumieira pol-a rúa, namentres que, vagaxeira, por antre nubes de prata vai a lúa.
Soidá morna da noite, corazón que arde no vento bretemoso: saloucante e doce acento que non has ter quen t'escoite ¡saudoso!
Medo das portas fechadas, medo de todo o que axexa nos sombrizos, (...e medo do que latexa nas nosas almas, inzadas de cobizos.)
A mar a engulir estrelas: A lúa crébana os remos en mil cachos. Y-a canción que non sabemos ven a parolar co-as velas nos refachos.
Mentras tuas arelas vogan nas augas craras e ledas d'un ensono, ¡vela por min, que m'afogan as cen pantasmas inquedas d'un mal sono!
Na miña nao vagaxeira, da Noite iréi, no segredo, en busca túa, e do meu amor á veira, adoitarás a ir, sin medo, pol-os camiños da Lua...
E. Blanco Amor.
Buenos Aires, Xaneiro 1923.
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716527.xml
NOS
xito e o Sudan, veu demostrar o falso da sua asinación a unha raza determiñada.
Pero com-os dólmenes a pesar da gran extensión da sua area xeográfica, aparecen casi escrusivamente en rexións costeiras, algús prehistoriadores maxinaron coma consecuencia disto feito a existencia d'un pobo navegante cos espallara en todos aquiles lugares onde chegaran os seus arriscados viaxes. A carín d-ista teoría érguese a hipótesis polixenista aseguan a cual a arquitectura dolménica teria xurdido en países poboados por xentes non soilo de raza difrente si non illados entre si pol-o único poder determinante d-análogas crencias relixiosas e de semellante grado de civilización.
No día as opinións mais autorizadas si non admiten as fabulosas peregrinacións d'un pobo navegante, tampouco se conforman coas espiracións polixenistas, pouco acordes coas choca tes analogías de pran costrutivo y hasta de detalles, como das laxas furadas que s-ouserva nos dólmenes da Francia, da Siria e do Malavar, e home de tanta crítica coma Dechelette non ten inconveniente en afirmar a realidade d-unha estreita relación cultural entre todol-os pobos construtores de dólmenes.
Ista maneira de pensar é hoxe xeneralmente admitida, pero o tratar d-averiguar cal pudo ser o punto de partida e d-orixen d-istes movementos non andan tan d-acordo as opinións dos sabios, e as escolas opostas d-orientalistas e occidentalistas sosteñen as suas conclusións, misturando na porfía intresantes cuestións cronolóxicas.
Porque de todol-os megalitos foi o dolmen non soilo o quo tivo mais forza de difusión si non tamen maor alento vital e un poder meirande de transformación. Nado cicais do sinxelo montón de grixo, pasou a ser logo cámara cubierta, alongou despois a sua entrada en forma de corredor, e medrou e diversificouse hastra chegar a adquirir as proporcións xigantescas de Tumiac, de New Grange, d-Antequera ou a elegancia refinada dos tesouros micénicos. E coma estas medras e variacións por ter lugar a traves de milleiros d-anos poden servir pra alumear a sucesión d-escuros periodos y estabrecer sincronismos determinantes das influencias recíprocas dos distintos círculos de cultura, d-ahi o empeño afincado con qu'hoxe os dólmenes son comentados e estudados.
Montelius pudo, fundado na sua evolución, formular unha división do neolítico escandinavo; Winckle e Bosch y Gimpera, anque o segundo adianta moito mais as datas co primeiro encaixaron nas grandes épocas prehistóricas os megalitos portugueses, pero o labor d-istes sabios foi facilitado por atopar a tipoloxía dolménica completa n-unha reducila area xeográfica, e poderen ser datados os distintos tipos, gracias ós achádegos do seu mobiliario.
Pero iste caso non se da sempre; pol-o contrario son poucas as rexións ond-as difrentes formas aparecen xuntas e marcando o seu orde de sucesión. Por causas ainda non ben coñecidas pero que poideran ser, unha menor riqueza, un grado mais baixo de cultura ou un maor illamento dos centros ond-astrasformacións s-orixinaban, o dolmen en moitas partes non chega a adquirir o seu enteiro desenvolvemento que culmina na falsa cúpula, na galería cubierta e na substitución das grandes laxas pol-o cachote, e queda reducido ás formas primarias mais modestas da sinxela cámara ou da cámara co corredor iniciado.
Tal pasa na nosa Galicia onde arestora non teñen sido atopados mais tipos dolménicos qu'a cámara circular ou poligonal cicais n-algús casos c-un principio de corredor. En troques cremos nós qu-a nosa patria é unha das rexións da Europa onde istes megalitos aparecen mais vastos. Craro está que non podemos apoiar con cifras esta afirmación, pois non hay ninunha estadística nin pequena nin grande redautada na actualidade, pero si temos e conta a cantidade prodixiosa de mámoas existente na nosa terra, e qu-a maor parte d-estas mámoas conteñen cámara dolménica, como o proban os relatos d'esporacións levadas a cabo por Murguia no país de Noya, de Vázquez Núñez e Sanjurjo na provincia d-Ourense e ainda as visitas feitas por nós ás estensas estacións das Mamoínas, preto do Castro Caldelas e do val do Salas, pódese supor con grande fundamento que Galicia en igualdade de terreo conta con mais dólmenes qu-as rexións pirenaica e bretona as mais ricas de toda Francia n-istes megalitos aseguan os datos do derradeiro catálogo.
Desgrazadamente a maor parte dos dólme-
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/11571656.xml
palleiro oubean cando ventan un señorito nos camiños ruracs. Os nosos cibdadáns, turistas nos propios cidos, saben moquearse dos paisanos; pero aínda non deprenderon á diñifical-os pra se diñificaren. Dende elquí apalpo a verdade de que sómentes os nosos paisanos teñen o segredo pra criarmos de novo a cultura que perdemos pol-o ausentismo.
En Munich a xente sabe comer con mellor crianza que en Berlín e nas ruas e nos teatros aparecen tipos de aristocracia natural. Xuzgando por impresión eu diria que os prusianos non tiñan aristocracia e foi por iso que inventaron o militarismo pra faguer dos militares unha caste de outa categoría.
Os afiches en Munich teñen as letras menos gordas e grandes que en Berlín. Eu coidaba que a musa do anuncio artístico era o diñeiro. O porque é Hohlwein o mellor cartelista alemán, esmagou as miñas dúbidas en col da honradez artística dos afiches. Hohlwein é un verdadeiro profesor de arte decorativa aplicada ó anuncio. Cada afiche que sai das suas mans e unha creación. Dispois dos miles de afiches que se levan feito pr'anunciar cigarros, o talento de Hohlwein acaba de faguer outro mais: N'un fondo verde escuro destaca a silueta negra d'un elegante e a fio da boca reloce unha tacha acesa de bermello representand'o lume do cigarro. Poucas pinceladas se deron con tanta cantidade de talento.
Eu ri/ei con Rubens ollando no Louvre aquí la mistificación da Hestoria e da Mitoloxía en louba da vida luxada de Maria de Medicis. Dispois non fitei máis que cadros mortos, fabricados pra enchel-os Muscus. Cheguei talmente a sentir nas salas de Rubens o mesmo noxo que se sente n'unha cortaduria, diante da carne que se come. Agora, dispois de visital-a «Alte Pinakothek», compre axoenllarme pol-o arrepentimento e confesar que Rubens foi un gran pintor, un pintor que pintaba canto quería. Nos moitos apuntes que se conservan n'iste Museu treme vivente o aquel milagreiro do Arte. Con todo eu non trocaría nada seu por aquila paisaxe, sentementada con esceas da vida de Nosa Señora, maxinada por Memling, nin por aquil conto popular posto en aución por Breughel o vello.
— ¿Quer qué llo pinte de azul? — ¡Non! — ¿Quer, logo, que llo pinte de bermello?
— Non, tampouco; eu queria que mo pintes d'unha coor antre azul e bermello. — Velahí un diálogo que sostén un pintor artesán de gusto decidido e un home barnizado de cultura, un burgués. D'unha chea de diálogos así nasceu o bó gusto. O bó gusto ten coor gris e representa o medo da sinceridade. Compre decir que o bó gusto, trunfante en Paris, non ten migalla de creto en Munich.
Ista xente non s'afai ó trafego de andarse arrincand'os gomos que lle nascen no esprito e cada gomo que botan é ponla segura. Coldan o esprito e déixan-o medrar libremente. A cultura interior dos alemáns, por eixemplo, non ten o romanticismo pechado na ucha dos segredos e fol por iso que xurdeu eiqui unha «mística do corazón» cando en Paris xurde unha «mística da cabeza». Espresionismo e Cubismo valen tanto coma decir Romanticismo e Clasicismo.
Confeso que non sei como é o albre. Pra comprender téñenme que decir cerdeira, maceira, pereira, etc. Eu ben distingo un piñeiro d'un carballo, unha nogueira d'un eucalito: o albre endexamaii-o vin. Nos meus esforzos chego a maxinar un pau teso espetado no chan e dispois a miña maxinación pérdese nas ponlas do albre. Eu, como ter, teño idea do albre; mais eu non teño a sua imaxe. O albre non é, por certo, unha creación; é sómentes un tipo medio... Pintar albres, pois, é faguer filosofía. Pra tel-a idea do albre compre coñecel-as cerdeiras, as maceiras, as pereiras, etc.; mais os que o pintan nin teñen a idea nin teñen a imaxe. Alguns novos andan á pintal-os xenéricos e pra ileso albre é un pau c'unha bola no curuto. Eu xa nor digo que se imiten as cerdeiras, as maceiras, as pereiras, etc.; eu conformariame c'un tipo novo inventado. Ser intérprete ou creador; mais pra crear unha fauna e unha flora compre coñecer primeiro a obra de Deus, com'a coñecia o Bosch e mail-o Breughel. Pintal-o albre é non coñecel-a Natureza e co-a iñorancia nada se pode faguer.
Griinewald debía sere pr'os neo-espiritualistas o que o Greco debía sere pr'os neo-idealistas y-en Alemaña alguns artistas máis teñen postol-os ollos no segundo que no primeiro ¿Non ollades que Griinewald pesa e que o Greco voa? Si é certo que os artistas novos andan a buscal-a sua y-alma esquecida o camiño é
https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/66/66f9/66f9f9d0-5075-4864-9c8a-e3132c33686b/115716514.xml
imos deyxar, ha ser prouada por moytas penas e calamidades que lle ha impoor o jugo extrangeiro, prouas com as que Deus quer poor en juizo a Ffée, a Esperança e o Amor dos seus fillos, tendoos coma tiuo aos fillos de Israel el longos anos en captiuidade; mays como eu quero sosteelos sempre en os seus qrevantos, digoche en uerdade que morra eu onde morrer, quero que os meus óssos seian traguidos a descansar para senpre en aquela noua Terra que ha ser a minna ¿eguunda patrea, da que hey levar o nome, porque no endeante os homes mays me han creer galego que israelita, e non hey ser chamado Sant'Yago Zebedeu, senon que Sant'Yago de Galiza será o meu nome.
E embarcaron os dous e foron cara o oucidente e deante de eles iba caminnando en o Ceo a Estrela miragreira a que ao andar iba deixando en no Ceo un ronsel de luz que ali ficou para sempre, e de Galiza onde uinna dar recibeu o nome de Galaxia, e tamen o de Caminno de Sant'Yago, porque foy o que il troujo para uiir a Galiza.
E chegaron e convertiron e bauticaron aos Galaycos nossos avós, mays logo tiueron que dar a uolta para Palestina e ali o Santo Apóstolo recebeu croa de marteyro e cando morreu, Joseph d'Arimatheia lembrou-se das ueruas do Santo Apostolo que lle dissera cando Iles aparesceu a Estrela, que o leuasse a repousar a Galiza. Enton apannou os restos de Sant'Yago e il e os discipolos que foron chamados os Varoes Apostolicos, emprenderon nouamente para Galiza, seguindo o ronsel que a Estrella deixara en o Ceo, e chegados que foron meteron o corpo do Santo Apostolo en huma Arca Marmorea e soterraron a Arca num campo debaixo do Pico Sagro, que foy a pirmeyra sede dos Caualciros do San Graal, que com il traguía Joseph d'Arimatheia. E ali estiuo onrrado de