Artículos

Agarimo por Bouza-Brey, Fermín Ano XV Número 115 (1933); p 97

A cultura galega hoxe en día. Ano XV Número 115 (1933); p 98-105

Naces na primadeira por Carvalho Calero, Ricardo Ano XV Número 115 (1933); p 106-107

Orballeira na rua por Otero Pedrayo, Ramón Ano XV Número 115 (1933); p 108-112

Camiñantes por Acuña, Manuel Luís Ano XV Número 115 (1933); p 113-114

Nós, os inadaptados por Risco, Vicente Ano XV Número 115 (1933); p 115-123

Tres estacións de arte rupestre da Serra do Leboreiro por Lorenzo, Xurxo, Fariña Couto, Luciano Ano XV Número 115 (1933); p 124-132

Páginas

Año XV Número 115 - 25 julio 1933 - Copia dixital

Páginas 2 de 48

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XV Número 115 - 25 xullo 1933

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XV Número 115 - 25 xullo 1933 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (48 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano XV Número 115

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XV Número 115 - 25 xullo 1933
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Revistas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Lorenzo, Xurxo

1910 - 1934

Fariña Couto, Luciano

1916 - 2011

Risco, Vicente

1884 - 1963

Carvalho Calero, Ricardo

1910 - 1990

Bouza-Brey, Fermín

1901 - 1973

Otero Pedrayo, Ramón

1888 - 1976

Acuña, Manuel Luís

1899 - 1975

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Arqueoloxía

Prehistoria

Cine

Filosofía

Estética

Teatro

Literatura galega

¿Qué lugares se nombran?

Santiago de Compostela
Ourense
A Coruña
Lugo
Vigo
Galicia
Lobeira

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: PUBLIC. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XV Número 115 - 25 xullo 1933 Versión PDF Formato ePub

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722737.xml NÓS i-agrupadas, tres no meio, namentras que as dúas restantes quedan aos lados de iste grupiño central. Están ourentadas na sua maoría cara ao nacente, escepto as dúas estremas que se incrinan ao NNL, medindo, por término mejo dez centímetros en cada brazo. Grupo 2.º—É o máis importante grupo da estación, atopándose xa no macizo da Pena Franqueira, da cal forma o estremo Norte, i-ocupando toda a extensión de unha grande laxa de tres metros e meio de outa queda isolada dentro de il. É notable a forma situada no ángulo inferior dereito da peneda, que consta de dous círculos en vez de un. Nótase após, unha figura nova na estación que ocupa o centro da parte inferior da laxa e que consiste n-un circuíno central que leva á outros dous, máis cativos, adosados á il, por riba i-á esquerda, tendo iste derradeiro duas liñas, sensiblemente paralelas, en tanxencia, por riba e por baixo. Algunhas de istas cruces consérvan só por dous e meio de ancha na sua base. (Figura 2 e láminas I e II). Consiste n-unha serie de cruces, duzaseis das cales seguen o tipo visto xa no grupo anterior, á excepción de duas de elas, das cales a máis outa, situada preto da cúspide da laxa, ten dous brazos verticais, i-a máis baixa, no remate inferior da peneda, ten dous horizontais. Outras vintecatro cruces atópanse iscritas en outros tantos círculos, que unhas vegadas toman forma elíptica i-outras a de cuadrados cos vértices redondeados; n-elas, unhas vegadas os brazos da cruz rematan no círculo envolvente, n-outras coma se vé nos nosos deseños e lámina, unha parte do seu círculo, atopándose tamén dúas liñas verticais, que serán, sen dúbida, cruceciñas co trazo horizontal esbaido. A técnica é tamén a do riscado e fricción, do mesmo xeito que en todol-os outros grupos das tres estacións, i-o vento dominante o do nacente. Grupo 3.º—A continuación do anterior é tamén no macizo da pena. Consta de nove figuras, dúas das cales, as máis superiores, son do tipo xa visto de cruces pechadas en círculos, nos que rematan os estremos do deseño interior. (Fig. 3 e lám. 1)

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722727.xml NÓS Eiquí compre que nos espriquemos ben, porque hai unha parte da mocedade d'agora en franca rebeldía contra da sociedade actual, que naturalmente, é mesmamente a mesma do noso tempo. Mais antr'a rebeldía d'ises rapaces e a nosa, non hai nada de común; son mais ben rebeldias de senso contrario. Ises rapaces móvense por un intrés social, levan, trabucada ou non, unha idea de melloramento, de pretensa perfeizón, de reforma da sociedade. E tiran as suas ideas de reforma, crar'está, de conceitos e sentimentos correntes na sociedade aotual, na que viven; a sua reforma social mesmamente, pretende responder ás tendenzas ou ás necesidades dos homes modernos, ou sexa, dos homes espritualmente formados nos supostos d'esta sociedade que se quer reformar. Iles opoñen á sociedade actual unha sociedade futura na que as eisigenzas dos homes da sociedade actual han ser satisfeitas, meiante o desaparecimento das condiciós sociás vigentes. N-unha verba: son utopistas. Pois ben, nós non eramos d'ise geito. A nós non nos movía ningún intrés social, non arelabamos ningunha reforma, non opuñemos á sociedade actual ningunha sociedade futura. A nosa rebeldía consistía en segregármonos espirtualmente da sociedade, desapegármonos das suas tendenzas e dos seus probremas, isolármonos na nosa alteirosa indifrenza dos seus afans e trafegos, das loitas e porfias, e acomprirmol-o noso rol sen ledicla e sen pena, e principalmente, sen intrés ningún. Eiquí debo lembrar a atinada ouservación d'outro dos vedoiros da decadenza, o Sar Peladán; pón iste coma un dos mais caraiteristecos os fenómen do noso tempo — época contemporánea, «a indifrenza dos actores sociás pol-o seu rol». Isto qu'il costataba coma feito, tiñamol-o nós como doutrifia. Pra nós, a profesión, o emprego, a anguelra, non era nen debía ser mais qu'a maneira de tirar unha soldada pra vivir, non podia ser tomada en serio, e ainda era coma que vergoficnto amostrala fora da oficifia, do despacho, do taller. Fora do sitio ond'un traballaba, recobraba un a sua inteira persoalidade de Fulán de Tal, e non tíña já cou- sa ningunha que ver cos chefes, mestres nen compañeiros. Pertencia un a outro mundo. Compañeirismo, solidaridade profesional ou de clas, eran com'a políteca, os intreses púbricos, a reforma social, a sociedade futura, a revolución, a utopía, preocupaciós e angueiras propias dos filisteus. O filisteu era por definición o home preocupado da cousa púbrica e dos seus graves asuntos: da política, do sufragio universal, dos programas dos partidos, da banda municipal, do periodismo, das formas de goberno, das Academias, dos Jogos froraes, da vontade popular, da pavimentación, do alumbrado, do probrema social, da istrución púbrica, do Capital, do Traballo. Todo home d'ise geito constituído, fora il conservador ou revolucionario, mitineiro ou cacique, gardador ou perturbalor da orde, era—e ha ser sempre—un filisteu. A sua representación simbólica era o señor grave, notario, magis. trado, interventor da Facenda, con bimba e leontina d'ouro; mais tamén o obreiro de blusa ou mahón era filisteu. Baixo do nome de filisteu, de bon burgués, de Mr. Prud'homme de Celui qui ne comprend pas, iste persoage encarnaba de cote pra nós o senso social da vida. Pol-o tanto, era o nemigo. Ata certo punto, éranos lícito seducir aos seus fillos e raptar ás suas fillas. Imos ainda mais adiante: asi coma moitos rapaces d'agora viven moi satisfeitos no seu tempo, porqu'o seu pensamento acae ben co periodismo, co industrialismo, co politicismo, etc., etc., e os que reaicionan contra do ambente real é obedecendo ás correntes ideas qu'atra vesan ise mesmo ambente, nós reaicionubamos, non somentes contra do ambente real, senón tamén contra do ambente ideal, contra dos ideás todos da sociedade moderna. Eramos, n-unha verba, antigregarios, antisociás. Eramos singelamente individualistas. Contra do ambente social, real e ideal, do noso tempo, opuñamos un zelo da nosa liberdade, qu'xos rapaces d'agora halles semellar disconforme. Conservamos ainda ise

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722734.xml NÓS 124 TRES ESTACIÓNS DE ARTE RUPESTRE DA SERRA DO LEBOREIRO Por Xurxo Lourenzo e Luciano Fariña SITUACIÓN: A Serra do Leboreiro, cuia cume percorren os fitos da fronteira de Portugal, esténdese, de Norte a Sul, pol-a banda occidental do partido xudicial de Bande (Ourense), acadando dende as outuras do Penagache, á cuio pé se dilata o val do Arnoia, deica Os Castelos, de Entrimo, lombas coroadas por enormes cóns, que caen sóbor das chairas do río Pacín, formando un val rematado pol-o vento do Sul nas Serras do Quínxo e Santa Enfemia. Na porción galega da Serra do Leboreiro, atinguense craramente dúas partes separadas antre sí, nos seus derradeiros desenrolos, pol-o río Montaña; unha, da cal iste río toma o nome, é a máis occidental, vertendo as suas augas nos ríos Cobas e Olelas por unha banda e nos Pacín e Montaña pol-a outra, sendo á ela á que vai seguindo a devandita fronteira portuguesa. A segunda, chamada Cabreira, queda comprendida antre o mesmo río da Montaña i-o Avedela pol-o ourente, rematando, pol-o vento do Norte, na cima das augas do río Cadós, que afluie verticalmente ao Limia por baixo de Bande. A maior parte de ista Serra da Cabreira, que foi a esprorada por nós, áchase compren- dida dentro do Concello de Lobeira, á excepción da sua derradeira parte Sul que pertence xa ao Concello de Lovios, na sua parroquia de San Mamede de Grou. A vertente mais importante é a que cai sóbor da Avedela, río que a segue dende o seu nacimento, sendo somentes pol-a metade do seu percorrido cando se abre a corga do Pacín. Pol-o Norte enlázase, nas outuras da Fraga, cos montes de Taboas, que serven de eslabón antre a Cabreira i-os montes de Viso, no outro chamado das Moitas. Por baixo sempre do dito punto, i-en sucesións descendentes, seguen os montes de San Xés, furados por numerosas corgas que son outros tantos regatos que se precipitan no Avedela, ata as lombas do San Bieito, en cuio estremo a paisaxe vaise faguendo máis rovasa ata acadar os enormes amontoamentos de penedos que son os Castelos de Grou, limite Sul da Cabreira. Nunha verba: Montaña, Cabreira e Montes do Viso, forman, coma se pode observar no noso mapa, tres escalóns sucesivos e descendentes deiva acadar, na derradeira vertente do Viso (vento do Leste), o val do Limia. Toda a Serra está cuberta por cativa vexetación, toxo, uceiras, xestas, manchadas.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722744.xml ción, da métrica, do sutil sistema poético dos celtas, e da tradición heroica. Esta preparación adequiríase en escolas especiais, onde vivían en comunidade, en casales dispostos pra a meditación e o silencio. Despois tiñan que pasar por unha chea d'ensames, exercicios poéticos e probas de caraute mágico, semellantes ás das iniciacións orientais. O bardo era poeta, múseco, historiador, arquivero e rei d'armas. O bardo real tiña o privilegio d'estar sentado e cuberto diante do Rei, e sentábase á mesa á esquerda do príncipe herdeiro. O Rei regaláballe unha harpa, un jogo de xadrés e un anel d'ouro. Tamén soía ser o mestre dos fillos do Rei. Houbo tamén príncipes e grandes señores que foron bardos. REVISTAS A POLÍTICA DO IDIOMA E AS UNIVERSIDADES É o título d'una conferencia do ilustre doutor Rodrigues Lapa, que publica *Seara Nova* no seu núm. 341. Moitas veces nos temos sentido con desexo de preguntar: Que é o que fai Portugal pola valoración internacional da sua lingua? Eis un problema qu'intresa igualmente a galegos e portugueses. Un espallamento, erguemento e categorización, mesmo imperialismo da nosa lingua, é cousa que poden facer os portugueses que a teñen coma oficial, que deben contar a prol d'ela con total-as forzas d'un goberno independente, d'una cultura organizada a base d'ela, d'un mundo colonial espallado por Africa, Asia e América. E cousa que non podemos facer nós, reducidos a termos que defender a nosa lingua adentro da nosa casa. O Dr. Rodríguez Lapa decatouse da necesidade de facer algo pola lingua portuguesa: «...un momento houve em que o instrumento dessa cultura estava tão acreditado e tão primorosamente afinado, que por toda a Hispania excepção feita duma pequena faixa a nordeste, onde hoje é a Catalunha, toda a gente entendia em galego-português... Esta supremacia lingüística decaiu, atropelado pelo nacionalismo castelhano, no século XV; mas já então este pequeno povo... começava a cogitar outros domínios e aventuras. E para alem dos mares levou o que de melhor possuía: a sua língua... Um dia, que não virá talvez longe, o compreenderemos. Numa Espanha federada —para lá caminhamos ao que parece — o grupo galego-português com cerca de nove milhões de falantes poderia ter uma indiscutível supremacia...» Preconiza o Dr. Rodríguez Lapa varios meios d'investigação (Diccionario do português antigo, organização dos estudos de fonética, Atlas lingüístico, etc.); de defesa (elevar a cultura do povo), e d'espansión, que são os que mais nos interessam arestora. Fixase pra isto no Brasil e na Galiza. Propugna a criação d'un Centro d'estudos portugueses na Universidade de Compostela, con cursos permanentes e pagado por Portugal; a de agregações de português nas Universidades francesas, e mais a de cursos de férias pra estrangeiros en Sintra. Nós, que de cote se ten preocupado pola colaboración espiritual de portugueses e galegos, non pode por menos de acoller con entusiasmo as iniciativas do Dr. Rodríguez Lapa, mesmo na ideia qu'apunta d'un acordo luso-galaico pra a reforma ortográfica, pra nós tão indispensável. O DR. POLIVKA A *Sudetendeutsche Zeitschrift für Volkskunde* traino a nova do falecemento do Prof. Dr. J. Polivka, ocurrido o día 21 de Marzal, aos 75 anos. Era o Dr. Polivka profesor da Universidade nacional checa de Praga, e unha das meirandes autoridades europeas en materia de folklore, principalmente checo e slavo en xeral. Era Presidente da Institución Nacional de Cantos Populares, en culo asunto, coma no dos contos traballou moito, e colaborou co Prof. J. Bolte, de Berlín, na sua obra moimental de comentarios aos contos de Grimm, obra d'una pasmosa erudición, qu'amostra unha coñe cencia fonda de toda a literatura universal. NÓS, Publicacións Galegas e Imprenta, Rúa do Vilar, 15. Santiago.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722728.xml 118 zelo da nosa liberdade. Ben sabemos que pasaron os tempos en que se podía conservar-a liberdade na vida social; sabemos que hoxe, na vida moderna, a liberdade é imposíbel; mais non renunciamos de ningún xeito á nosa liberdade interior que hemos afirmar de cote, impenitentemente, por fronte a todol-os imperativos qu'os tempos nos queiran impór. Nós fixerámonos libres de todol-os vencellos, sen quitar un. Hay hoxe moitos rapaces, é tamén moitos homes do noso tempo e moitos vellos, que din que se ceiban da patria, da relixión, da familia, de todas esas cousas ás que chaman prexuízos, sen por elo ficaren libres, porque, ou son vítimas dos prexuízos contrarios, ou ao menos, fican máis sujeitos aínda ao pensamento que semella dominante na época—por que iso de que «hai qu'ir cos tempos» é tamén un prexuízo, unha obriga e unha escravitude—e de todos modos allean a súa liberdade en servizo d'utopías e programas sociás e políticas. Ten que ser d'iste xeito, porque así coma o noso tempo era centrífugo, o d'agora é centrípeto e gregario. Ajúntanse d'unha beira as forzas destrutivas da cultura—pol-o menos da cultura actual e tradicional, única coñecida—e témolo botithismo; ajúntanse doutra as forzas defensivas—e témolo nacionalismo. Moitas veces hai entre estas dúas tendenzas gregarias—porque hoxe ata pra disgregar compre agregarse—transacción e acordo. Niste ambiente, no pensamento e no sentimento dos mozos, predomina a solidariedade. Sintense solidarios os da mesma idea, os da mesma clase, mais non é isto soilo: sintense solidarios os dos mesmos anos, cousa que non acontecen dende as clases d'edade de certos pobos primitivos, o cal pode querer indicar qu'as culturas acaban por ond'empezan. Non hai máis que ver o diferente significado qu'agora e entón ten e tiña a verba nós. Cand'un do meu tempo dicía nós, se non refería endejamais aos da súa xeración, nen aos da súa clase; referiase de cote a un pequeno agrupamento identificado no pensar ou no facer, a unha escola, a unha capela, a un cenáculo—o noso tempo foi o dos cenáculos literarios e artísticos. En troques cando NÓS d'un mozo d'agora di nós, refírese as máis das veces ao do seu tempo á súa xeración. Non foi outro o senso dos «movementos de mocedades». A nosa actitud tiña, naturalmente, unha derivanza moral. Era aquela unha verdadeira doutrina moral sen obriga nin sanción, encomendada á conciencia de cada un de nós. Moral individualista, viña ser no fondo a moral do culto do eu, pouco enantes predicada por Maurice Barrés. Todo nos estaba permitido non sendo a infidelidade ao propio eu, todo esente unha traición á propia personalidade, todo quitando un derecemento do individuo. A réxula suprema era ser o qu'un é deica o fin, ser fiel á interna lei persoal do eu concreto e ceibe, sen concesión a ninguén nin a nada. Era unha moral de soberbios. Pol-o tanto, e obedecendo ao axioma «ser diferente é ser existente», cada un de nós ponía o seu empeño en non asemellarse aos outros en opinións, en gustos, en costumes, en dar a toda a súa vida un rubro persoal e distinto. Non andamos os ús atrás dos outros, coma moitos hoxe fan, non seguiámola moda, nen sequera no vestido; aínda n-isto cada un procuraba levar algo qu'os outros non levaban. Non admitíamos nada uniforme nin en serie, antes ben procurábamos de cote o que nos alonxara da moitedume, da usanza xeral. Tiñamos noxo ao adocenado, ao vulgar, ao común, e calquera raridade, calquera estravagancia, atopaba en nós quentura e aplauso. IV Deiquí viña tamén a procura do exótico. Non eramos, crar'está, internacionalistas nin cosmopolitas. Internacionalismo, cosmopolitismo, desaparición das fronteiras, fraternidade universal, eran ideas que pertencían á bagaxe dos outros, dos filisteus. Mais tampouco éramos patriotas. O patriotismo d' aquela era o patriotismo español de pércalina e marcha de Cádiz que pertencía ao común da xente, ao vulgo profano; aínda o casticismo era unha cousa oficial, académica e filistea. Nós eramos exotistas, partidarios do lonxano, do recuado, do desco-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722712.xml ra unha edición de manuais de Xeografía, Historia, Etnografía, Lingua, Literatura, Historia das institucións, Dereito consuetudinario, etc., e o Corpus de Petroglifos do profesor Sobrino. Non imos encarecer mais a labor do Seminario, avencellados com'estamos a il. A Academia Galega áchase n un tempo de pouca actividade. Recibeu derradeiramente no seu seo ao escritor Xosé García Acuña, axiña roubado pol-a morte ás letras galegas. Suspendida a publicación do Dicionario gallego-castelán, qu'era das mais valiosas publicacións da Academia, a política privouna tamén da colaboración do eminente arqueólogo Anxel del Castillo. O Boletín publica actualmente algúns traballos en col de diferentes conventos galegos, principalmente dos das Ordes mendicantes. A Prehistoria, que podemos chamar a ciencia de moda no mundo inteiro, é a que ten levado en Galiza unha viravolta de mais consideración, e leva feito progresos máis importantes. Nos tempos derradeiros, compre citar os traballos en col dos xacimentos asturenses da boca do Miño, realizados pol-os señores Fernández-Costas, P. Jalhay, etc., a descoberta de posibles restos paleolíticos en A Guardia e a de novas citanías, coma Baroña e Laxe. Actualmente estánse realizando escavacións nas citanías de Troña, baixo a dirección do Sr. L. Cuevillas, e do monte Santa Trega, baixo a do profesor C. de Mergelina, entrambas patrocinadas pol-a Xunta Superior d'Escavacións, e nas de Baroña e Laxe, baixo do patrocinio da Universidade Compostelán e a dirección do Prof. Sebastián González e D. Xaquín Lourenzo. Outros traballos son os realizados pol-os Sres. Carro e González en col do tesouro de Foxados, e pol-o Sr. Maciñeira sobre identificación do Portus Magnus Artabrorum. Na arqueoloxía medieval, hai numerosos traballos de arte románica e prerrománica dos Sres. Fernández-Oxea, Bouza Brey e Carro. O arquitecto da Dirección xeral de Belas Artes Sr. Ferránt realizou importantes traballos de restauración e descoberta en Santa Comba de Bande, onde logrou, rebaixando o pavimento, pôr ao descoberto as basas das columnas e o pavimento antigo, e tamén determinar a construción do tellado primitivo de grandes tégulas; n Oseira, onde os seus traballos e mais os dos monxes do Cister, deron coma resultado o achádego d'una capela e dúas fiestras románicas; e en Celanova, onde restaurou a capela de San Miguel. En etnografía e folklore, o mais importante atópase no volume da Tersa de Melide do Seminario d'Estudos Galegos, e no Traballo do liño e da lá, de Xoquín Lourenzo, referente á terra de Lobeira. AS CENCIAS NATURÁS A renacencia galega manifestásese tamén n'una meirande actividade científica, n'un total anovamento dos métodos d'estudo e n'un esforzo d'incorporación ao movemento científico universal. Ten tamén esta nova actividade, que tirou á ciencia galega dos estreitos carrís en que se moveu deica hai pouco, un aspecto interesante d'atención cara a realidade circundante, cara aos temas que ofrece a nosa terra á investigación científica. N-iste senso, son de notar os estudos de xeoquímica, realizados polo Prof. Parga Pondal e os seus discípulos, algúns dos quales viron a luz nas publicacións do Seminario d'Estudos Galegos, e outros en diversas revistas científicas. Por certo que é moita lástima que Galiza se vexa agora privada da presenza d'iste investigador, chamado afora pra realizar traballos profesionais. Os traballos de patoloxía vexetal do Profesor Iglesias, da Faculdade de Cencias de Compostela, son tamén d'un interés inmerso pra Galiza. O Prof. Iglesias, que perfeccionou seus estudos co Prof. Silvestín no Instituto de Portiá (Nápoles), traballa n-istes asuntos no seu laboratorio, e estuda ali e despacha cantas consultas lle fagan en col de materia tan importante pra os agricultores. Tamén se deben ao Prof. Iglesias as diseccións e preparacións d'animais que figuran no Museu da Universidade Compostelán, cuia axeitada e artística disposición reproduz esaitamente o natural. O Seminario d'Estudos Galegos fundou

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722743.xml NÓS OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS NAO SENLLEIRA, por Bouza Brey Santiago, Nós, 1933. Mais adiante damol-a recensión d'un artigo de J. Vendryes encol dos bardos de Gales e d'Irlanda. Bouza-Brey ven coincidir, ao cabo dos séculos, coa tradición bárdica: é arqueólogo, historiador, folklorista, poeta. Tamén s'ocupa d'heraldica e genealogía, como os bardos. No fondo, a tradición dos bardos coincide co-a dos trovadores. Endejamais poderemos pór inteiramente en craro, s'antre nós, o movemento trovadoresco tropezou cunha tradición bárdica popular. De todol-os geitos, Bouza-Brey, fondo coñecedor da nosa poesía popular, é un poeta de feitio cortesán, inteiramente cortesán, que s'adonou d'un geito pasmoso do espírito, da métrica, das formas e do acento poético dos nosos canzoneiros medievás. É un caso extraordinario d'asimilación, e é ainda mais raro que sendo un poeta erudito, teña tal frescura, tal novidade e ainda tan refinado primitivismo. É un poeta fidalgo moi novo e moi antigo. Coma non hai hoxe princepes a quen servir, este poeta fidalgo ofércelle á Patria seus versos. A técnica do Bouza Brey non é doada; ten todal-as dificultades das formas arcaicas dos trovadores, compricados com os bardos, e mais as da lírica nova, dúas cousas qu'il soupo ajuntar ben felizmente. Mais por ise camiño ninguén já o pode seguir ficou reservado pra il. Bouza-Brey pode influenciar os demás, e ha infuir de cota en senso favorable de depuración e de ton ergueito; mais non pode facer escola. Nao sentileira é unha recolleita de vinte poemas, algúns de iles publicadas en NÓS, en primorosa edición d'exemprares numerados, cecais a mellor que se leva feito en Galiza, cunha linda encadernación de Viñas e capa de Sesto feita en negro sobre d'ouro. Ben merecen os versos de Bouza-Brey iste trato non frecuente en Galiza. Poesía que nos lembra a tradición dos nosos millores tempos, tiña que surtir á rua fidalgamente fardada. E asi foi. Compre ademais afacer xente aos belos libros qu'o señan por adentro e por afora. O coidado e o primor nas edicións e na presentación dos libros é un espontáneo de cultura e civilidade. CENTEARIO DA *RENAIXENSA* CATALANA. É curioso ouservar as semellanzas e as diferenças antr'os comienzos da renacencia catalana e os da renacencia nosa. Anqu'o comenzo da renacencia catalana se poña no ano 1833, co-a publicación da *Oda a la Patria*, de Bonaventura C. Aribau, o certo é qu'o movemento iniciase de cheo case cando o noso, ou seña pol-o ano de 1840. Aló com' eiqui, foi coñecidamente e confesadamente o romantismo o que fixo erguer a concencia nacional, co estudo da historia, da literatura medieval, do folklore, etc., por mais que nos começos diste século, algúns catalás teñan posto o seu empeño en renegaren do romantismo namentras qu'os mais dos galegos seguimos lideles a il. E por certo que o qu'aló puxo mais forza en contra do romantismo, Eugenio d'Ors, ven resultar a fin de contas un traidor a Cataluña. Ollado atal coma nol-o presentan, ademais —por eixempro, no númaro que temos diante de *La Nostra Terra* de Mallorca, adicado á conmemoración do centenario (124 páginas, insertando a *Oda d'Aribau* e outras poesías dos primeiros renacentistas, especialmente mallorquís e un útil Sumario biográfico) semella nos seus comienzos a renacencia catalana moito menos arriscada qu'a nosa. Nos tivemos já de 1830 a 1840, a Faraldo, qu'avantou en doutriña e en política onde mais se poida avanzar ainda hoxe. Mais eiqui non houbo tanto espírito de continuación coma aló. Lendo o númaro citado de *La Nostra Terra* é curioso ainda paralelizar figuras de poetas, d'historiadores, de costumbristas d'aló e d'acó. Hai ás veces coincidencias solprentes, outras desentellanzas insalvábeis. É a marcha paralela de dous espíritos diferentes. A POESIA CORTESÁ *N* LANDA E GALES. Da poesía dos antigos bardos celtas ócupase en *An Oaled* o prof. J. Vendryes, da Academia d'Inscripciós e Belas Letras. Os bardos eran os poetas cortesáns e oficiais de Gales e d'Irlanda. Eran verdadeiros funcionários púbricos, ao servizo dos príncipes e dos grandes, coma poetas domésticos e conservadores das genealogías e das tradiciós familiares, agrupados en corporación ordeada, hierárquicamente en grados semellantes aos grados universitarios. Formaban unha casta nobre de dignatarios de corte, cobrando a sua soldada do chefe qu'os tiña o seu servizo. A dinidade pasaba a miudo de pais a fillos, mais requería unha longa preparación d'estudo e de traballo, pra s'adonar da cencia bárdica e da difizle arte da versifica.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722718.xml NOS ORBALLEIRA NA RUA POR RAMÓN OTERO PEDRAYO Na casa máis fidalga da rúa afeita á canalizar eternidades, un artista do dazaoito —Fernando de Casas e Nóvoa— deixara traballadas na pedra as fuxidas da súa maxinación apreixada no ámbito da cidade teolóxica. Aquela obra sinxela foi seu xardín, unha fiestra franqueada á campia. Ramos de follas grosas, carnudas de carne verde. As froles onde os abellóns e mil bichiños luxosos e miudos co seus negros de obsidiana, roxos de púrpura, marelos de oiro, azas de néboa, élitros fungadores, veñen pousar no priguizoso recendo das coroas, froitos graves, maduros, que un vento chimparía pra apodrecer no chán; ceibando as vidiñas infindas, da semente, baixaban pol-a faciana da casa como as espigas pol-a solaina, como penduran os ácios e as follas de treixadura pol-os graves esteos de pedra que os barroso labran ca entrana azul da montana de Caldas, como os renovos de carballo, de cerdeira, de loureiro, nidos entre as fendas que visten de vida decorrente fracasada e leda a nudeza dos penedos acariñados polo fuxir das yaugas. O grande artista soñábase alagado n-un infindo mar de pedra griseira, dura, que tiña frescores de yauga e daba ao cicel lóstregos de ceo atreboado. Tiña de ordear o caos sinxelo da pedra en formas, callar a idea en feitura, ordear a cega sinxeleza en arquitecturas viventes nas que a yauga cantigase en coros, e a lus pousara afondando perspeitivas calculadas enfeitizadoras. Se houbera sido un xenial artista da paisaxe, houbera disposto bosques enteiros pra recibire dinamente ao derradeiro sol da serán, houbera esculpido o Pico Sagro en feitura de alcipreste envolveito no subir de unha roseira e pousado no cumio o paxaro da lenda da Armenteira, e tallado nas beiras da roca da badía brava, un circo de soportais pra que n eles pousara a onda mol do outono con salayos de virxe perseguida polo sátiro vello e barbudo do vento salgado. De abondo lixo o altar do Obradoiro pra que o sol oficiara n-il o requiem do outono, as misas ledas da primadeira, e as estrelas do ceo e dos tojos de artificio, a festa maior do Apóstolo. Mais era seu espírito campesino. Sofaba c'un pequeno pazo ulián de fiestras agarimadas polo frolescer dos xasmineiros, e hourizontes de viñas de disformes cepas retortas, e lameiros de yaugas encoradas, e follas verdes de rabaza, e treitos avigados pendurados de acios. Fixo na decoración da casa seu ensoño de fidalguío campesino. As follas e as froitas dos ramos sofrian faguía tempo unha agarda que chegaba a ser angustiosa, como aguardaban as lousas do chán a soma dos soportais, as casiñas homildes e serias de destas verdes, os grandes pazos severos, a eirexa feitiña. Pol-a hora dubidosa do sorente aquila agarda tivo remate: a orballeira picou nas laxes, esterri- couses pol-as fachadas dos pazos severos, esculcóu a cante das gárgolas da eirexa, fixo bágoas de cómic nos vidros lixados, e medrando, rubindo, decorrendo, cantando, en mollos mestos, batendo como piornos mollados os camiñantes dos camiños labregos, ecoando nos ocos, facendo regueiros nos te- llados, botándose asulados pol-as gárgolas, pousando en sillós salferidos de globos nas pozarcas das laxes usadas, daba un vivir vexetal á total-as pedras, ilustres ou probes, da rúa prontas a verdecer como as campias, e as follas e os froitos de Fernando de Casas e Nóvoa, disfrutaron d'unha maxinada vida outoniza como si foran follas e froitos da campia. As criadas —de Ordes, de Tordoya, da Mahía, de Barbanza— sairon ledas ás portas e fiestras, falándose de lonxe como na aldea.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722732.xml 122 mos a soberbia toda do humanismo conosco, querendo choutar co-ela na noite que ven, noite que é unha renacencia da y-alma, posto qu'a luz das almas ha ser o contrario dos corpos. Somol-o humanismo que s'arreda soberbio do mundo podrecente, que quer formal-o seu mundo, un mundo interior. E' o senso verdadeiro da recreación do mundo, de Mallarmé. IX Tiñamos un mundo, un reino interior, somentes accesibele aos homes con esprito, mundo onde collían realidade os posíbeles. O determiñarmol-a verdadeira natureza concreta d'ise mundo é mais difizle ainda qu'o determifiar'en que consiste o esprito. S'era un mundo d'ensoño, valedeiro pol-o tanto—asegún as ideas correntes dos profesores de filosofía—somentes pra o individo qu'o leva adentro—ou un mundo d'id platónicas, d'especies inteligibeles escolásticas, de conceitos kantianos, de valores postkantianos ou d'esencias husserlianas, universalmente valedeiro pra todol-os homes—ou un mundo d'ultras realidades, cecais coincidente co da nosa concencia post-mortem; ou coa nosa concencia hipnótica ou sonambúlica, ou coa nosa concencia mediumnímica, ou co-a nosa hiperconcencia extática, non sabería decilo arestora. Non direi mais, senón que pode ser calquera d'esas tres cousas, ou as tres a un tempo. E tamén que, de calquera geito fora, era somentes pra os raros, pra os superiores, pra os escolleitos. O contauto, a interferenza d'aquel mundo co mundo normal dos homes, verificábase na arte. A obra d'arte, cand'era verdadeira, era unha revelación d'aquil mundo. O qual non quer dicir que nono trasparentara tamén a natureza, principalmente no seu estado virge, salvage, non tocada ou abandoada pol-os homes. Podería aducir eiquí coma probanza, unha chea d'esperencias persoás. Mais non está ben falar moito d'iste asunto. Os homes d'esprito, ja comprenden con soilo indicarllo, e aos outros, non val virlles con justificantes. X Ora, o problema é coma sendo com'era mos e coma somos, individualistas, inadaptados, antisociás, antigregarios, introvertidos, poidemos vir parar n-unha cousa que semella tan cotián e gregaria, coma é o nacionalismo galego, que na esencia é a afirmanza teimosa e forte da grei galega. A resposta está dada, moito millor do qu'eu poidera facelo, por Ramón Otero Pedrayo na sua novela Arredor de sí. Arredor de sí, mais qu'unha novela, é a autobiografía non d'un soilo home, senón d'un agrupamento, case d'unha xeración. É a autobiografía do cenáculo do autor ao qu'eu pertencín tamén. Pol-o seu mesmo individualismo, pol-o seu por min confesado egocentrismo, o noso agrupamento andivo tod'o tempo dando voltas arredor de si —e cada un arredor de si mesmo— sen atoparse endejamais de todo. Xá dixen coma pelengriñamos pol-as cosmogonías, pol-as metafísicas e pol-as estéticas. Pois ben, com'aquil inglés de Chesterton que despoixas de moitas viaxes pol-o mundo, atopou unha terra descoñecida que resultou ser a fin de contas a Gran Bretaña, igual nos pasou a nós. Despois de tantas voltas e revoltas, despois de tantas viravoltas e trasvoltas pol-as lonxanías do espazo e do tempo, en precura d'algo inédito que nos salvara do habitual e vulgar, viñemos dar na solprendente descoberta de que Galiza, a nosa Terra, oculta ao noso ollar por un espeso estrato de cultura allea, falsa e ruín, vulgar e filistea, ofercianos un mundo tan esteso, tan novo, tan inédito, tan descoñecido, com'os qu'andábamos á precurar por aí adiante. Pra salvármonos do vulgar, pra evadirmonos do filisteismo, pra redimirmonos do habitual, non cumpría ollar ao longe; cumpría ollar ben perto, arredor de nós, en nós mesmos, adentro de nós mesmos. Á beira nosa, constituíndo o meio natural no que cecais non se movera o noso entendemento, mais no que de seguro moviase o noso esprito, ise siñal da man de Deus nas almas escolleitas, estaba, donándolle vida e

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722740.xml 130 A técnica de istes deseños é a de fricción, sendo un pouco máis ruda, ou cecáis máis esfarelado o seu contorno, que os dibuxos da Pena Franqueira. A ourentación é cara ao Leste. Pol-a parte superior esquerda da laxa, ob- + x + @ + x + x Fig. 5 sérvanse uns siños, feitos por percusión e sin xénero de dúbida moi posteriores ao resto da estación. Tamén, según a xente, as insculturas de este penedo son as sinaes de unha garda, que xa se tén intentado comprobar, á xuzgar pol-as moitas sinaes de caba que se atopan nos seus arredores. (Catalogada con F. L. Cuevillas e Xaquín Lorenzo). ESTACIÓN III.—Penafiel.—(Fig. 9). Atópase situada nas outuras de Sabariz, nos mesmos montes de San Xés, devanditos, e pol-a mitade da distancia antre a Fraga e San Xés, de cuio camiño queda á man + @ + @ + @ + @ + @ Fig. 6 esquerda, unha miaga apartada, por riba do sitio chamado Porta Mosteirón, n-unha peneda granítica, afastada cara atrás no chan. O único grupo da estación queda na cara Sul do penedo e consta de quince siños cru- NÓS ciformes, á semellanza dos das outras dúas estacións, espallados por toda a superficie da peneda, dous están rodeados de círculos i un terceiro, na parte máis baixa do grupo, con dous trazos verticais, un máis longo que outro. @ A sua ourentación é xeralmente a do leste, variando ás veces por limitación da pedra. Fig. 7 A técnica do gravado é asimesmo de fricción, moi sinxela; están as gravuras bastante estragadas pol-a erosión. Non poidemos acadar ningún folklore. (Catalogada con F. L. Cuevillas e Xaquín Lorenzo). PARALELOS E OBSERVACIÓNS: A causa da sinxeleza das formas rupestres que eiquí rexistramos, é cousa relativamente doada situalas dentro de un cadro xeral de tipos. Podemos agrupalas, tendo en conta a indudable unidade en todo o grupo de estacións, nos tipos seguintes: I.—Siños cruciformes en xeral: a) Siños cruciformes cujos estremos rematan en coviñas. Vemol-as de un xeito escrusivo en Pena Franqueira. Atópase perfectamente paralelizado iste grupo na Pedra do Demo (Maceda) (1), onde é considerada polos seus descubridores coma sinal de unha vella cristiaización. Poidérase considerar tamén coma forma aproisimada a de Axeitos (A Cruña) (2), aínda que lle falla a coviña inferior e as lateraes adoptan aiqui formas rectangulares, formando un tipo de cruz potenzada. Cuevillas e Bouza-Brey dana coma forma antropomorfa de gran estilización. En Viladesuso teñen aparecido formas ou tipos idénticos aos nosos (3) e tamén no monte do (1)—F. L. Cuevillas e Fermina Bouza-Brey: Prehistoria e folklore da Barbanza. «Nós», V. - 1928. - 72. (2)—F. L. Cuevillas e F. Bouza-Brey: Prehistoria e Folklore da Barbanza «Nós», IV. 1927. fig. 14. (3)—F. L. Cuevillas: Os Oestrimnios, os Saefes e a Ofiotutria en Galiza. Arquivos do S. de E. G. II. p. 70. (4)—P. E. Jalhay: Los gravados rupestres del extremo sudoeste de Galicia. - Bol. Com. Mun. Orense. - VII. 1929. p. 178.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722710.xml 100 Un caso aparte ofércenos Augusto María Casas. A arte d'iste nen é revolucionaria nen tradicional; é cousa d'il, escrusivamente. S'1caso, poderíase dicir qu'Augusto Casas levou ao seu punto máisimo a tendenza poética que nos seus días repersentou Ama: do Carballo. Ora, O vento segrel semella, pol a sua escrusividade, o remate d'unha maneira do autor, que non sabemos coma se val mani: festar no futuro. AS ARTES PLASTICAS O ano 1932, tan probe pras nosas letras, foi ano de revelación de un pintor —Maside— e dun escultor —Eiroa—. Colmeiro, o pintor galego de quen mais se falou o ano pasado co que vai do presente, espuxo en Santiago e en Lisboa. Souto, no Setembro, espuxo tamén en Compostela. Foi ano da chegada ao gran púbico das catro mais outas figuras da vida artística do noso país. No ano 1933 Eiroa espón en Vigo e Colmeiro en Lugo, Bilbao e Ourense. Maside e Souto andan a preparar esposizós. En Bos Ares, gracias á laboura do Dr. Frontini, galegófilo ilustre, tamén anda a orgaizarse unha espléndida esposizón do noso arte aitual. O ano 1933, nas artes e nas letras, é un bon ano pra Galiza. Dos pintores galegos altuales Maside é o que resume as características esenciales da galeguidade da nosa arte d'esta hora. Hai en Carlos Maside densidades e raíces que o levan a sumar acertos de primeira categoría. É o pintor forte e totalizante, cáseque un polémico do color. É o pintor da construción téinica impecábel, sin roturas nin parcialidades. Riquísimas calidades, senso mural —o mural é unha ascensión— e craridade. Dificilmente se topará hoxe pintor mais craro que Maside. Craridade que ven de unha robustez, d'unha espontaneidade dos asuntos, d'unha viveza como recén-nascida do axexar vivísimo dos cadros. Esta viveza que é, denantes de nada, actitude do pintor. Non convén esquencelo. Maside é un pintor forte, anti-esquemático. Vai a encher o cadro con pintura, con dimensións, con resistencias, con posibilidades, con tránsitos. NOS Está en camiño de ser o primeiro pintor galego. Torres, espón en Vigo. Landín e Ben i Boo en Sant-iago. Souto é noso pintor mais coñecido i-o de formación mais varia. Souto ensaiou escola tras escola até pisar o firme terreo en que hoxe construie a sua pintura rota e impar. Poucos pintores o igoalan en poder plástico, en potencialidade emotiva, en variedade, sotil e dura, de coores. As súas «máscaras» teñen a vigorosidade d'unha pintura de monstros. Os seus «cabarets de porto» son coma noyos ricos, cheos de tons imprevis tos, de tortuosidades perversas. Os seus mariñeiros e os seus labregos teñen a finura e axilidade da verdade mais real e densa. Espuxo nos Estados Unidos —Pitsburgo e San Luis— en 1930, en París na Esposizón Internazonal do Libro de Arte en 1931, en Oslo na Esposizón de Ibéricos en 1931, e co «Grupo Español», en Berlín, no mesmo ano. Cos «Ibéricos» espón en Copenhague en 1932. A pintura de Souto, c'unha fonda preocupazón galega, c'unha valorazón social indudabel, é pintura auténtica e moza. Colmeiro, noso primeiro pintor aitual, é pintor de axilidades e dificultades, sobro de liñas e matices, cálido, limpo. Axilidades achadas no centro mesmo da pintura; dificultades postas, por aptitude física esencial, nas venas precisas do corazón do cadro. Liñas a sobrar porque o cadro ténse pol-a sua mesma realidade máxica; matices d'abondo, e non os tradicionalistas, xa desteñidos de tanto facelos e miralos, senón os eternos, os clásicos. Os seus cadros són cálidos como cousa acabada de facer e limpos como cousa que non se fixo nunca. Como Maside, é un pintor totalizante, con afán de encher as lindes todas do cadro. Cada día dá unha nova cara mais á sua pintura e cada día afirma mais a sua proleizón a un senso galego rotundo. Colmeiro é, ademais, unha mañifica promesa de gran pintor mural. Eiroa, O noso único escultor. Na escultura xa se dixo que non eran posíbeles términos meios. Unha estatua ou é un Deus ou é un bibelot. Eiroa logra valores e calidades alí mesmo onde os mais procuran salvarse, non pol-a verdade pura e sin compricazós.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722739.xml NÓS 129 na Pena Franqueira, tivemos coñecimento, primeiramente, de que as sinaes que n-cla se observan, son as de unha «garda», ou seña de un tesouro enterrado preto de alí, n-un lugar que indican as mesmas cruces. Según a xente, trai noticia d-iste tesouro o libro de San Cipriano ou Ciprianillo. Ademáis, na Pena Franqueira viven os mouros, os caes, cando precisan mercar algunha cousa, van por ela á feira de Lobeira; unha vez un veciño da Fraga emparellou c-un d-istes mouros que viña da dita feira conducindo un porquiño recén mercado i-ao de San Xés, nos-cotos que caen por riba do pobo de Valdemir, pertencentes á mesma parroquia. Ocupa o centro de un penedo que coroa o monte, en cuia ladeira Leste está o pobo devandito, na banda dereita do río Avedela. A pena é unha laxa de grá corrente, deitada no chan, e de gran tamaño, tendo os gravados no seu estremo superior esquerdo. Consta de un só grupo, formado por dez cruces sinxelas, espalladas sen orde aparente e cujos tamaños oscilan entre 10 e 15 centímetros, aínda que algunha chegue á ac chegar preto da Pena o mouro deulle ao fra gués unha bulsa chea de diñeiro e desapareceu, deixando, o porquiño, que fuxiu sen que o outro lle poidera botár man. (Catalogada con F. L. Cuevillas e Xaquín Lorenzo). * * * ESTACIÓN II.—Pena das sete cruces. (Lám. III e fig. 8). Atópase situada esta laxa na parte da Serra da Cabreira, que temos chamado Montes Aparecen aquí dúas formas novas, que son as situadas na parte máis oriental da peneda. A primeira consiste n-un círculo, por riba do coal está encravada unha cruz de pequeno tamaño. A segunda n-un rectángulo c-un trazo vertical que o atravesa, prolongándose por riba uns 20 cms.; un trazo horizontal convírteo n-unha cruz; o lado inferior do rectángulo prolóngase cara á esquerda, onde outro trazo vertical fai unha cruz.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722714.xml 104 dición pol-a Barbanza, Semán no Ribeiro d' Avia), as suas publicacións postas coa carta das nações céltigas, escolma de cántigas, biografía de Méndez Núñez—a que vai seguir a de Rosalía) deixaron lembranza inesquecente. No intre, Ultreya ten aberto en Compostela o seu primeiro Salón de Belas Artes. REVISTAS, CURSOS E CONFERENCIAS Das revistas galegas nadas nos derradeiros tempos, témonos ocupado xa d'algunhas. Temos dado conta dos diversos números do erudito boletín católico Logos, que se publica en Pontevedra. A Nosa Terra, convertida definitivamente en órgano oficial do Partido Galeguista, perdeu o seu caráter literario. Tamén demos conta da revista Universitarios, órgano da FUE, dirixida por Francisco F. del Riego e colaborada por Profesores e alunos da Universidade compostelán. En Mondoñedo surgiu a revista nacionalista Galiza. Revistas de nova literatura, debemos citar as seguintes: Yunque, que se publica en Lugo pola «Oficiña da Lírica do Este galego». Cristal d'un grupo de poetas e dibuxantes de Pontevedra. Resol, folla popular con poemas coñocidos, antigos e modernos, galegos e d'afora, que s'espalla gratuitamente nas ruas de Santiago e pol-o campo, por literatos de Compostela. Papel de Color, sobre de sorpresas literarias que regala Álvaro Cunqueiro. Dos cursos d'Estudos Rexionais anunciados pola Universidade, somentes se realizaron o de Historia de Galiza, por Vicente Risco, e o de Literatura galega, por Filgueira Valverde. Dos d'Estudos Portugueses, o de Literatura d'Antonio Sergio. Houbo ademais un grande número de conferencias organizadas pola Universidade, pola FUE, pol-os Ultreyas, pol-os diversos grupos do Partido Galeguista, pol-os comités de Cooperación Intelectual, por diversos centros d'enseño, etc. Son de notar os cursos de Xeografía, Historia e Literatura galegas dados na Escola Normal do Magisterio primario de Pontevedra. O CINEMA A empresa Folk de Pontevedra, dirixida pol-os Sres. Barreiro e Peña, inaugurou entre nós esta nova arte. Fai unha sección de «Noticiario Folk» onde se refexa o mais sainte da vida galega, e chegou a realizar unha obra artística coa fita Por unha nova Galicia. É unha fita de propaganda patriótica mais que política, na que a vida rural, a vida urbana e os diferentes aspectos da renacencia galega, enfíanse no guieiro d'un sinxelo razoamento, d'un alegato a prol da nosa liberdade colectiva. Non ollando xa no asunto, hai nas realizacións Folk un sentimento e unha disposición artística inteiramente nossa, unha complacencia na paisaxe, no mar, nas escenas rústicas, nas nobres arquitecturas compostelás, na constatación de cada novo avance na modernidade, e ainda tamén unha nota d'intemo romantismo, que as nacionaliza e enxerta por completo no movemento de afirmación galega. Folk propónse ir mais alá, con argumentos tirados da nossa vida, da nossa historia, da nossa literatura. N-Ourense áchase realizando Tony Román, cun pequeno grupo d'artistas, unha interesante creación sua tidoada Un e moitos, poema de motivos galegos. Un e moitos, que desenrola unha historia d'emigrantes, en que as catro edades da vida paralelízanse coas catro estacións do ano, lembra pola sua técnica fotográfica algunhas das mais modernas películas ruso-alemãs. Ten, ademais, o gran mérito de ser a primeira d'argumento galego. A RADIO Galiza conta hoxe cunha boa Estación Emisora de radiotelefonía en Santiago que está desenrolando unha interesante laboura a prol da cultura galega. Ademais das sesións de música galega e das conferencias de divulgación cultural e

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722720.xml 110 «Son un probe pecador, non sirvo pra rén, si os casos de concenza me deixaran en paz, alagábame na soma de un convento». O fu me do abade dicía: «Es un bó rapaz. Eu esti ven moi duro contigo. Non teñas pena. Hoxe haberá bó postre de cabelo de anxel que che ha gustare, pois na tua esgrevia parro quia non estarás afeito á istas lambere «Minas fillas, Antoniaaah, Lucfaaa. ides á gastare toda a mañán no leito, prigui zosus? Pol-o menos a vosa irmá foi á misa e non se demorara ea vir. Arriba, que temos moitas cousas que arranxar! As voces de Doña Amalia resoaban estranamente na nova casa. Soilo dúas ou tres habitacións estaban medio dispostas. Nas outras resoaban as voces e as pisadas ca sonoridade das salas velleiras. Había bultos de mobres pousados por todas partes, unha silleiria encapuchada en teas brancas, o espello de un tocador dando voltas a calquer momento. As mociñas espertaban ledas, gos tando do pracer de estar na cibdade. Finara a vida da aldea. As tristes noites arredor do quinqué de petrólio, as latricadas dos labre gos malinos e porcos, as pretensiós dos mozos chés, que por vir con sombreiro de palla e catorce mil reás no bolso xa se astre ven á lle falar de amor ás señorinas de pa zo. Ista palabra «pazo» desfaguiase nos bei zos da Lucía coma un bombón. Na cibdade había moita aristocracia, certamentes, pro tamén moitos tendeiros con cartos, e zuru xanos cuia executoria era o bisturi curtando no fígado. O que ela iba á locir dicindo ás amigas, na Ferradura: «Dende a solaina do noso pazo, mirase unha paisaxe do máis fermosa». Pazo, Pazo. Eran en duas parro quias as señoritas do Pazo, e falábase das rendas, dos cans, dos cabaceiros do Pazo. Lucía, loiriña, miudiña, fresqueira, bañábase no leito co pracer da nova vida. Agora de lonxe, era cando amaba ao Pazo, que vivindo n-il lle parecía feio, tristeiro, sempre encabuxado cas hedras negras da capela. A ir má maor, a Antonia, miróu dende o leito de acarón os pensamentos da Lucía. Espertando as veces na noite tiña deseios de llo di cir. Cando resoou a orballeira coidaba que había rou posta á enxoitar no campo da figueira, i-estivo por se erguer. Decatouse NOS de estar na vila ao escoitar conversas que rubían da rúa resoante. Con door i-espavento, a Antonia miróu arredor aquil aspeito de campamento. Chegóu un gran estrondo da cociña, e rifas da nai. Craro!, a criada xa se volveu tola, como as miñas irmáns, como á nosa nai. E a Antonia berroulle a Lucía: «Anda, muller, xa podes estar contenta. Xa estás na vila. Probes eidiños vendidos a disparate, Chimparán os soutos, esborrallarán as capias dos muros. Na casa queixaráse o can, eo caseiro arrincará as fermosas he: dras da pedra de armas pra darllas ás cabras —as hedras de novela inglesa.» O carpinteiro vello que foi sancristán de Santa Susana e tiña melros asubiadores da Marsellesa en gaiolas nos carballos cando era crego D. Bieito, monxe eiscraustrado, gran chimpador de tintciros do Ulla, e morría o Arcebispo Payá, considerando un pouco as limpas táboas de castifieiro pensóu: «Iste non está amerado. E bó pra a mesa de un cadeirático». E truboulle a yalma un re cordo dooroso acrescido pol-o cair da choi va, «Un fillo cadeirático. E de Dereito como D. Alfredo Brañas. Eu fixen o que poiden por il. Levaba ben a ampriazón. Mais o demo do viño. E o outro demo da donicela maza do Mercado. O ladrón botoume un día na cara que eu tamén me emborrachaba. Coma si fora un pecado n-un artesano. Como si non bebera tamén o cadeirático de L a, e moitos coengos que cu coñecín. Ista é unha porca cibdá clerical. Mais il poido ser cadei rático de Dereito. Tería o seu despacho de abogado no Preguntoiro. Non, no Preguntoiro, non. Millor na Senra, máis preto dos paisanos, Eu cas miñas antiparras estaria tamén no despacho, feito un señor léndo con toda a calma os informes de D. Xácobe. Non é mal castiñeiro. Dixome que fixera a mesa «estilo hespañol». Qué sera d-il? Tiña fai dous anos un boliche na fronteira de México. E a candonga da moza servirá cos bra zos espidos aos clientes que pagan en ouro e andan á tiros cas botellas do mostrador por se divertire. Estilo hespañol, estilo hespa ñol, dicia arrincando as primeiras volutas leviáns da madeira. Logo mirando por riba das antiparras, á través da fiestra remenda da a casa de por frente, a das pomas e fro-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/11572279.xml NOS O primeiro dos dous libros enriba citados aborda temas eternos da nosa y-alma coleitiva. Il e *Morte e Resurreición* son variacións en col de temas galegos nos que s'espón todo un xeito de ver o noso esprito e enxergar o noso «ego» racial. *Contos do Camiño e da Rua* é unha colección de relatos que versan cáxeque sempre sobre a vida rural do XIX. Xa n-*Os Camiños da vida* e n-outras obras nos demostrara Otero Pedrayo o profundo senso que posée da aldea galega. Mais tamén sabe aprisoar o ritmo emocional do vivir das cibdades. Toda a vida galega do século XIX, especialmente a vida d'esa caste prodixiosa dos nosos abós fidalgos, ecóa limpamente nas páxinas d'Otero. Apenas se poden citar mais obras literarias en prosa das producidas nos derradeiros tempos. Armando Cotarelo continuou loitando pol-o teatro galego, e Alvaro das Casas dóunos as intresantes *Xornadas de Bastián Albor*. Os poetas forón mais fecundos. Lembramos os seguintes libros: *Sulco e vento* d'Alvaro das Casas; *Poema en catro tempos* d'Eduardo Blanco Amor; *O vento segrel* d'Augusto Maria Casas; *Mar ao Norde* e *Poemas do sí e nón* d'Alvaro Cunqueiro; *Nao senlleira* de Bouza Brey e *Corazón ao vento* d'Aquilino Iglesia Alvariño. Ousérvese que todol-os enumerados son poetas mozos. Ningún dos líricos da xeración literaria de Cabanillas ou Noriega deron máis, ao sumo, que poesías soltas. E ben: istes poetas mozos, son poetas novos? Eisiste hoxe unha poesía nova en Galiza, com'eisistiu con Manoel Antonio? Esta clas de poesía tal com'actualmente se concibe no mundo, arela criar un universo poético superreal, rexido por outras normas qu'o mundo vidal. Pra se mergullar o leitor n-esta poesía ten que substituir a mente crdinaria por outra mente especial: a que presidiu no poeta a creación dos seus poemas. Eiquí está pranteado o problema fundamental da nosa poesía. Cand'o poeta actúa cunha mentalidade distinta da mentalidade humana corrente, o leitor tan só poderá impregnarse da esencia do poema se logra colocarse no plano mental en qu'o poeta se movia ao dar vida á sua obra. E n-esta clas de poesía o acerto consiste primeiro en adugar ao leitor á ise plano, e segundo, en producirlle xa n-ise plano, unha sensación elícaz de beleza. Esta é custión esencial da poesía nova, que supón unha enorme tirania por parte do poeta. Tirania aturábel a condición de qu'o poeta teña criado un mundo orgánico, anque irreal, xa que s'o mundo do poeta é inorgánico e arbitrario, non hai espranza d'arribar a il, porque non cisiste, com'unidade, na mente do propio criador. Pódesenos pedir que deambulemos imaxinativamente pol-as ruas d'una cibdade ideada e non realizada por un arquitecto, pero a condición de que nos sexa posíbel coñecelo plano d'aquela, ou sospeitalo; mais s'o plano se non trazou e o arquitecto limitouse a maxinar un tempro, unha fonte e unha casa, espalladas en difrentes ruas e o menos semellante posíbel aos tempos, ás fontes e ás casas en que rezamos, bebemos e moramos ordinariamente; non se nos pode eisixir que transitemos por esa vida. Tal requerimento constituiría un inaturábel abuso. D'eilqui o risco d'esta clas de poesía. Pois ben: antr'os poetas mozos máis enriba citados, figura algún que pretenda facer poesía nova, entendendo por tal aquela poesía cuio método e cuio fin son os derradeiramente apuntados? Eisiste un: Alvaro Cunqueiro. Os outros son cáxeque todos poetas progresivos, pero non revolucionarios, e operan coa lóxica corrente, mais ou menos alixeirada pola alacridade propia da poesía. Bouza Brey siñala unha roita moi segura. Realiza unha poesía cixemprarmente galega, sen influxo alleo ningún, fundada na tradición medieval e nas fontes populares. Mais non se limita a imitar dos trovadores e do pobo. Talento auténtico de creador, continúa remozándoos, e fai unha poesía ben galega e ben de hoxe. Representa a tradición nacional e demostra coma con elementos non emprestados pódese criar unha lírica espréndida de cor e de plasticidade. Bouza Brey sintetiza perfeitamente as tendencias mais nidias da maoría dos poetas galegos de hoxe, cuia obra caracterízase por un senso de cautela na audacia e unha profunda galeguidade no esprito.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722713.xml NOS unha nova Seizón d'Estudos Industriás, que funciona en Vigo. A Faculdade de Farmacia de Santiago está realizando, baixo da dirección dos Profesores Charro e Montequi, traballos d'análise de radioactividade das augas minerais galegas. A Meicíña conta en Galiza c'unha tradición gloriosa que por certo non deixa devecen. A nosa é terra de médicos, e podemos dicir que moitos e bos. Renunciamos, por falla d'espazo, a anotar os traballos individuais nesta materia—como tamén renunciamos, por estar realmente fora do noso propósito n-iste resume, indicarmos calquera laboura científica realizada por galegos fora de Galiza, que tamén nos había dar qu'escribir—e falaremos somentes d'un xeito global do mais saínte. As Xornadas Médicas galegas, inauguradas no 1931, con grande éxito e notables traballos, vanse repetir este ano—hanse celebrar cada dous anos.—Tamén eiquí s'amostra o interés pol-os problemas viventes de Galiza. Un dos temas d'iste ano versa en col do saneamento da vivenda rural na nosa terra, por eixemplo. Dina de nota é tamén a laboura do Professor Rodríguez Cadarso, Reitor da Universidade, a quen se debe o fermoso Museo Anatómico da Faculdade de Meicíña, en materia d'anatomía, e as súas conferencias nas Universidades do Porto e Lisboa. Con seguranza qu'esta reseña ha resultar incompleta. O labor científico en Galiza realizase aínda d'un xeito espallado e inorgánico, moitas veces por traballadores isolados e qu'o fan caladamente, e, non tendo publicacións nosas nen de conxunto nen d'especialidade—non sendo de meicíña—os seus resultados van as máis das veces enrequentar publicacións alleas onde se misturan cos d'outros lados, sen que Galiza poida recoller a honra que d'iles lle viría. É o qu'acontez por eixemplo co-as observacións do Dr. Aller, no seu Observatorio Astronómico de Lalín, que se publican todas en revistas estranxeiras e n-alguna española. Gracias qu'o Seminario d' Estudos Galegos conseguiu recadar algúns dos seus traballos pra que sairan n-unha publicación nosa. Ademais, os homes de ciencia son aínda máis difíciles qu'os literatos pra seren axuntados, e moito máis pra agrupárense cos que non son da súa corda. Son aínda máis centrífugos e máis refractarios á colaboración qu'os arqueólogos e os historiadores. O cal, non só os fai, sen culpa sua, crar está, menos eficaces na laboura de reconstitución da cultura d'unha terra que se quer atopar definitivamente a si mesma, senón aínda dificulta tremendamente a recolleita dos seus traballos n-un cadro cumprido no que terían que entrar total-as especialidades. D'eiquí que deamos iste resume somentes a tidoo d'ensaio, e salvando todo o que haxa que salvar. MOVEMENTO DE MOCEDADE : - : ULTREYA : - : Temonos ocupado diferentes veces das actividades da organización xuvenil Ultreya, fundada por iniciativa d' Álvaro das Casas en febreiro do ano pasado. A crónica da xeira realizada en Pontevedra víu a luz en NOS. Rexida por un Consello composto do Rexente Álvaro das Casas, os vocaes Xosé Filgueira Valverde, Xurxo Lourenzo, Antón Iglesias Vilarelle, Raimundo d' Aguiar e Xosé Antón Tenreiro, e o Segredario Xeral Francisco F. del Riego, Ultreya espállase hoxe por Noia, Pontevedra, Compostela, Vigo, Ourense, Tuy, Redondela, a Estrada, Padrón e Lugo, contando con máis d'un millar de mozos. Ultreya constitúe hoxe a vangarda do nacionalismo galego, en canto reconstitución total da Patria n-un senso novo dinámico e libre. Pretende construir unha Galiza anova e enxebre, en libre comunión con todol-os pobos da terra. Por iso mantén relacións fraternas con Palestra de Cataluña e máis cos Mendigotxales vascos. A súa idea en col da formación cultural da mocedade galega foi esposta por Álvaro das Casas na súa conferencia na Universidade Verbas aos mozos galegos, que motivou un ruidoso proceso académico. As xeiras d' Ultreya (semán na Misión Biolóxica, Cruceiro das Rias Baixas, espe-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722726.xml 116 os que non acaen cos seus contemporáneos. Des Esscintes é realmente un chiflado, porque evidentemente, a exageración do tipo pode ser morbosa, mais por mais que sexa un chiflado, non perde endejamais a nobreza. Citei a Huysmanns atergo, porque foi un dos nosos mestres. A nosa cultura d'auto didactos, formada coma Deus ben quixo, lendo libros e libros conforme nos viñan ás mans, se ben uns turraban pol-os outros, fixose principalmente en libros franceses. O francés era d'aquela a única lingua estrangeira que coñecíamos ben, anque n'aquil tempo da nosa mocedade, por eiqui en Galicia, a máis moda era o inglés. Nos sabíamos algunhas verbas inglesas pra misturarmos na conversa, por moda, n'aquil tempo en que a derradeira expresión da elegancia na nosa Terra, eran os empregados do Cable de Vigo. D'Ingraterra, lidos en tradución a Ruskin, Carlyle, Swinburne, Rosetti, e dos escritores de lingua inglesa, por riba de todos, a Edgar Poe. Mais xa digo, as nosas leituras predominantes eran francesas: en poesía, Baudelaire, Verlaine, Mallarmé, Rimbaud, Laforgue; en novela e conto, Huysmanns, Peladan, Jean Lorrain, Rachilde; na crítica, Remy de Gourmont; no teatro, Maeterlinck. Ainda nisto, tínhamos a Ibsen e mais a d'Annunzio, único italiano que entraba na nosa preferenza. Os nosos filósofos eran Nietzsche, e algúns místicos que nos descubría Maeterlinck, coma Raysbroeck o admirábel, Novalis, Emerson, Ernesto Hello. Despois procurábamos outros escritores mais raros aínda: León Bloy, o Conde de Leautremont. Dos exóticos, Omar Khayyan de Nischapur, e mais tarde Rabindranath Tagore. Hespañol, moi pouco: Ganivet, por riba de todo, e os primeiros modernistas; dos portugueses, Eça de Queiroz, Lopes Viera, e principalmente Eugenio de Castro; algúns catalás: Maragall, o Xenius da primeira época, o esquecido Diego Ruiz. D'América, Rubén Dario e algúns argentinos raros que non lembra ninguén. O noso espírito zugou d'esas fontes unha ideoloxía vaga, non ben determinada, cegas contraditorias, que entrou en nós fondamente e pra sempre, e pouco e pouco, paseniamente foi collendo corpo e determiñou o qu'habiamos ser, pensar e sentir. Cultura propia pra introvertidos, filosofía d'abstractores de quintas esencias, d'habitadores das torres d'almasi. Efectivamente: introvertidos fumos ata non chegar a nós o galeguismo. Vivimos solagados nos ensoño, moito mais do que no pensamento propiamente filosófico. Non embargante, tínhamos xa daquela, e temos, unha filosofía, un verdadeiro sistema orgánico e vivente, unha concepción do mundo e da vida tan valedeira com'a de calquera filósofo sistemático, mais se cadra, qu'a de moitos actuás profesores de filosofía. O noso pensamento, é o d'una xeración que aínda acordou os derradeiros esprendores d'un mundo que morre, esprendores que, probablemente, os mozos que veñen atrás de nós, non poderán xa ver na vida. Do mesmo xeito qu'una candea ou unha lámpara d'aceite cando vai morrer, a súa chama bota enantes súpetas e cintilantes luzadas, asina a Europa moribunda ostentou aínda na fin do século derradeiro, os lumiosos ouros trunfais da poesía simbolista, da pintura impresionista e postimpresionista, da música de Wagner e de Strauss. Primeiramente, deprendimos dos nosos mestres, a odiar o noso tempo. Os inadaptados son, por definición, os insatisfeitos do mundo sensíbel, os inimigos da realidade cotián, os que procuran fuxir do medio qu'os arrodeia. D'eiquí a concepción da arte com'evasión. Mais, enténdase ben: nós non desbotámolo medio natural, non condenabámolo a natureza. Pola contra, rousseaunianamente —mellor diría: superousseaunianamente— paseabamos pola campia, procurabámolo aldeia e mais axuda qu'a aldeia, o monte; sintiamos xa daquela a intimidade da paisaxe, e atopabámoslle mellor paladar canto máis salvaxe, canto menos aparecera profanada pola mau do home. O inimigo estaba noutro lado: non fuxíamos do medio natural, senón do medio social que nos arrodeaba.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722729.xml NÓS ñecido. O noso ensaño iba car'as terras exóticas, onde se non coñeceran as máquinas e os homes non levaran chistera: os recantos aínda case inéditos da India, da África central, do Thibet misterioso, ou car's tempos antigos d'Egipto e Babilonia. E andivemos pelengrinando pol-as cosmogonías e pol-as culturas en demanda do insólito. Interrogámolos misterios dos Egipcios en Samblico, en Plutarco, nos hieróglifos, en libros modernos como do egiptólogo alemán Adolfo Erman en col da magia egipcia. Buscámosll'as voltas ao Buddhismo; solagámolos na teosofía, procuramos revelacións no Popol Vuh de Guatemala, no Libro da Geración d'Adán dos Nabatheus, no Kalevala de Finlandia, en Eliphas Levi e mais en De Mirville. Eu mesmo metínme a estudar as relixións da India, as seis Darshanas ortodoxas, os sistemas disidentes de Siddhartha e de Mahavisa, as filosofías malditas dos Lokayata, dos Saktistas e dos Thougs; cheguei a deprender as declinações e conjugacións sánscritas, a ler decorrido o alfabeto devanagari. Non sintiamol-o hespoñol, e se respecto da Europa eramos orientalistas, respecto da hespaña eramos europeistas. E cand'outr'os escritores modernistas, que nós coidabamos que dicían conosco, emprincipiaron os cantos a Castela e á vella España, foron por nós condenados ao esquecemento e ao desprecio. V Ben crar'está qu'esta precura do lonxano e do exótico viña do odio ao noso qu'atopabamos, con razón, ateigado de vulgaridade e de fealdade. Sabiamos, ademais, qu'esta vulgaridade, qu'esta fealdade non tiñan enmenda, e por iso eramos pesimistas. En xeral, o mundo, pra nós, era cousa qu'había qu'aturar cunha postura de dandysmo. O noso tempo, coscente da decadenza, foi en xeral pesimista. Mais atrás de nós xurdiu unha polvorinha d'optimismo. Seña que as doutrinas e teorías acochen a verdadeira realidade debaixo do seu ouropel, seña polo que fór, os mais dos rapaces d'agora semellan non deprocatarse de seren homes das postrimeirias, e moitos crén ou fan que crén que'están inaugurando un novo ciclo histórico. Algús mesmamente chegaron a unha solución desesperada: invirtiron as nocións tradicionais do belo e do feo, e emprincipiaron a defender a beleza dos cachivaches e trebellos do chamado progreso. Outros, mais francos, chegaron a dicir qu'a arte non tiña que ver coa beleza, senón coa fealdade. Semella qu'estas actitudes están xa anticuadas; mais o optimismo segue, e os mais áchanse satisfeitos no seu tempo e identificados coas correntes que coidan dominantes. Por certo que, n-iste mundo, non se contenta o que non quer. VI Compréndese tamén qu'a nosa moral individualista do culto do eu non fose unha moral pensada pra todol-os homes, que non pretendéramos que fose universalmente valedaira. Efectivamente, longe de pretendermos pra ela unha validez universal, coma facían os filósofos e fan hoxe os profesores de filosofía, gardabámola com'un privilegio. Era unha verdadeira moral de casta, mais non de casta social, senón de casta espiritual. Nós tiñamos un concepto hierárquico dos homes, coma queda indicado nas devanditas alusiós ao vulgo profano e aos filisteus. E tampouco desbotábamos de todo as distincións sociais cand'elas tiñan unha orixe superior ao consensus, coma é no caso da nobreza de sangue e nas diferenzas d'educación—comprendendo esta verba no senso que lle dá a sociedade, e non no que lle dá a pedagogía.—De tal xeito que algús de nós, fidalguiños de non moi outra categoría, andabamos preocupados coa nosa arbre genealóxica, precurando entronques e antigüidade. Mais o esencial era sempre pra nós a superioridade do espírito. En todo caso, sintiamos máis fondamente o que nos arredaba do que nos achegaba aos demais homes. Levabamos o pathos fin distancia, que dicía Nietzsche. Nada mais longe da nosa y-alma, qu'o pensamento ou o sentimento da igualdade, qu'atopabamos antinatural e depresiva. Puñámol-o acento no espírito, e o espírito é de cote hierárquico.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722715.xml NOS políteca (Sebastián González, Xurxo Lou renzo, Enrique Raxoy, Alvaro das Casas, etcétera) estabreceu unha Sección Infantil, na quinta feira de cada semán, adicada por inteiro aos rapaces menores de dazaseis anos. O elemento principal d'ela é o recitador coñecido pol- «O Vello dos Contos», a quen seus ademiradores veñen de lle render un sentido homaxe. O Sr. Mosquera Pérez, exercita con estilo propio a arte na que des puntóu Xoselin. Contos de nenos, folklóricos ou orixinás, fábulas, leicións en col de cousas galegas, adeviñas e brincadeiras tradicionais, forman o programa d'esas sesións. Mais tamén s'orgaizaron concursos con premios pra os rapaces que millores respostas dean ás preguntas qu'a radio lles fai, consistentes en adeviñas, problemas, perguntas de xeografía, historia, etnografía, folklore, literatura, etc. de Galiza, qu'os nenos responden con gran ledicia. N-istes días, orgaizase un concurso de contos que han de ser compostos por rapaces menores de dazasete anos. Anotamos co meirande agarimo esta bela conquista da cultura galega. A CULTURA FISECA N-outrora, foi no foot-ball onde Galiza sos- tivo mais outa a sua bandeira, contando de cote con equipos de primeira liña e con xogadores internacionais. O foot-ball achase arestora en compreta recuada antre nós. O feito aponse a que nos vemos privados dos millores xogadores, que reciben afora mais subidas ofertas. O certo é qu'os nosos trunfos semellan que remataron. Contamos en troques con dous campeóns nacionás de boxe: Bartos e Sobral, e mais c'un notabilismo guindador de disco e de xabalina. Desenroláronse derradeiramente novos sports, deica agora pouco praticados eiquí, coma son o tennis e o hokey. Mais os que hoxe semellan mais en favor son sen dúbida os xogos aquáticos: natación, canotaxe, wa-ter-polo, etc., qu'espertan un grande entusiasmo, non somentes nas cibdades e vilas marítimas, senón onde queira que haxa un río qu'ofreza condiciós pra elo. Foi verdadeiramente extraordinaria e súpeta a frole cencia d'esta caste d'exercicios. A derradeira novedade sportiva, costitúcna a volta ciclista a Pontevedra e a volta ciclista a Galiza que se prepara, da que poden agardarse froitos tan brillantes como acadaron os cataláns cas suas sonadas voltas ciclistas a Cataluña, hoxe de sona universal.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722733.xml NOS seiva, a nossa Terra desfigurada e desco- necida. Adentro de nós, constituindo o máis fondo do nosso ser, estaba a y-alma de Galiza. E nós tiñamos por forza, canto mais individualistas fóramos, canto mais finiseculares e románticos, canto mais soñadores, que chegarmos a atopar esta suprema identidade, pois o certo é que nós eramos asina por sermos galegos, e qu'era o sangue dos nosos antepasados, dos ártabros fortes, dos feros brigantes, o que nos facia soñadores, románticos, lonjanos, individualistas. O chegarmos a coñecer esta verdade era o resultado necesario da introversión, do solagamento alteiroso e soberbio no noso propio ser: era o resultado preciso do noso barresiano culto do eu. E a nossa súpeta conversión espricase ade- mais, e tamén a nossa radical e fanática ade- sión á fé galeguista, porque nós chegamos a y-alma de Galiza ceibes já de todo prejuízo, ceibes de toda consideración e todo respeito á cultura allea que nos mascaraba, nos desfi- guraba e nos falsexaba a nossa Terra. XI Mais non está dito todo: chegados a iste intre, ainda fica o problema do noso paso da altitude contemplativa á attitude activa. Porque, adquirida a convicción interior, pod'o home d'esprito coller por un d'istes dous camiños: 1.º A persistencia na introversión, no culto do eu, no goce do que queda, na escol- ma do qu'un ha vivir, evasión, reclusión no mundo interior, na torre d'almasí.—Camiño, por eixempro, de Des Esseintes. 2.º A estroversión na obra social, precu- rar conformal-o mundo á nosa visión, sal- val-os nosos valores—d'eiquí o nacionalismo. Os indos budhistas chaman ao primeiro o caminho do Pratveka Buddha, o do que, aca- dado o Nirvána, solágase n-il e fica salvo, deixando aos homes no mundo. O segundo é o caminho do Nirmanakaya, do que, aca- dado o Nirvána, renuncia a il pra amostrarlle aos homes o caminho. O segundo ten a desventaxa da loita, na qu'un pode ser vencido. Mais compre ter en conta que, pra un home d'esprito, conquerida a liberdade interior, já un está salvo, e qu'embora non realizado, ninguén nos pode tiral-o noso soño, propriedade eterna nosa. O soño cecais valla máis qu'a realidade. A rea- lidade é un instante histórico, namentras qu'o soño, somentes con ser soñado, já existe pra sempre n aquil mundo interior de que falába- mos e que s'alonga deica o cabo da eternidade. E já que collín o símbolo do Nirmanakaya, ollemos qu'iste non se perde de todo na obra social, senón que namentras sofre os desenganos e os amarguexos do mundo, hai un puntiño central do seu ser que vive impasí- bele na quetude, anque coma ao Buddha Siddhartha, l'estea doendo a barriga por en- cherse d'arroz con lombelo de porco. Veleiqui un inicio pra superar o neo-realismo idealísteco, e tamén hai eiquí imprícito o que compre sempre un pouco «vivir sin vi- vir en mí»—anque de ningún geito debe un fugir do seu ser concreto e actual d'oso e de carne. Precisamentes, com'ouserva perfeitamente Keyserling, unha das grandes superioridades do cristianismo sobr'o buddhismo, consiste en ter posto de manifesto a eternidade do ser concreto individual, do eu, d'iste qu'eu son, inmorredoiro. Co-ista reserva, non había já perigo en descender mais que fora ao mesmo campo da politeca. Os puros ficaban, ainda n-ela, ceibes da mediocridade.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722730.xml 120 Por iso, se pasamos por moitas cousas, non pasamos endejamais pol-o socialismo, nen por ningunha das doutriñas semellantes, s'algún vez algún de nós manifestou simpatías pol-o anarquismo, foi porque vía nil a destrución d'una orde de cousas qu' atopabamos noxento, non porque nos resultara menos antipática a orde de cousas qu'o anarquismo viñera a instaurar. Nen a nosa moral, nen o noso pensamento, nen a nosa arte eran pra todol-os homes. Pol-a contra: un libro, un cadro, unha peza de música, eran pra nós de tanta mais valía, canto por menos xente foran comprendidos. A arte non tiña un rol social; era o goce esotérico dos escolleitos, era unha revelación mística, era a fenestra de Mallarmé dend'a cal viransell'as costas ao mundo, era a evasión dos insatisfeitos, o trunfo dos vencidos da vida. Pra obter a revelación suprema da arte, cumpria, asegún nós, poseer un ingredente psíquico que por non ter outra verba millor, chamabamos nós espírito. Non é cousa doada espricarmal-o que é o espírito. Dende logo, o talento non é. De toda certeza, hai moitos filisteus con talento, somentes que non hay ningún que teña espírito. Con talento, pódese ser todo: ministro, enxeñeiro, presidente do Supremo, arqueólogo, catedrático, inventor, revolucionario, bispo, matemático, médico, agitador obreiro, arquitecto, coengo, general, escritor, frade, escultor, pintor, se cadra músico, sobre todo cantante, aínda executante. O que já non semella posíbel é ser verdadeiro artista, verdadeiro filósofo, verdadeiro santo. E tamén é un feito que tendo espírito, resulta pol-o menos pouco doado e pouco gustoso ser ministro, enxeñeiro, presidente do Supremo, etcétera, etc. Non por iso váias pensar qu'o espírito é o xénios. Coecais o xénios senon dea sen espírito, pol-o menos o xénios verdadeiro, porque por eixemplo o difunto Edisson, que todos tiveron por un xénios, pra nós era un ser absolu- tamente carente d'esprito. Pol-o demais, o espírito pódese dar sen xénios, porque senón, nós que non eramos xénios—non se vaia pensar que nós nos tiñamos por xénios descoñecidos—non poderíamos ter espírito. O espírito non é tampouco o senso estético, embora o verdadeiro, o fino senso estético, cando é excepcional, está comprendido no espírito. Mais iste abrangue moito mais. É dende logo cousa que ten estreita relación co-a estimativa e lle serve de guieiro. É cousa que s'adona dos verdadeiros valores, e ainda d'aquelo que mais alén dos valores, poidéramos chamar o senso derradeiro das cousas. O espírito non é patrimonio de todol-os homes. Con relación a isto, nós viñamos a clasificar-os homes, virtualmente, en tres tipos que veñen corresponder aos tres tipos en qu'os difrenciaban os gnósticos e os priscilianistas: hylicos, psíquicos e pneumáticos. Os homes vulgares, os homes do común, corresponden aos hylicos ou materiais; os homes de talento, os simplemente cerebrais, corresponden aos psíquicos; os homes d'esprito corresponden aos pneumáticos. Ora, ben se pode comprender que as diversas épocas históricas caracterízanse, ou millor aínda resultan, da predomiñanza d'un d'ises tres tipos humanos. Toda gran cultura xurde d'un estado anterior en qu'os homes vulgares, os hylicos, predomiñan e fan a historia. E xurde a gran cultura pol-o aparecimento senón súpeto, pol-o menos imprevisíbel e debido a causas descoñecidas, d'un feito d'almas egre- gias, supernormais, d'homes con espírito, qu'abesullan o senso e crían a protoforma d'aquela cultura. Aquela cultura medra e ascende pol-o acrecemento progresivo do espírito, ata que chega un punto en qu'o pulo espiritual, caracterizado pol-a fé, pol-a inventiva, pol-a inventiva, pol-a pantesia, pol-a ledicia, vai esmorecendo pouco e pouco, e o talento, caracterizado pol-a razón raciocinante, pol-a crítica fría, pol-a régula e a medida, vai montando por riba do espírito. Paseniñamente vai medrando a preponderancia social do filisteu, namentral a crítica, rillando os fundamentos de todo, minando o basamento espiritual da cultura e traguendo o primado.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722719.xml NOS 109 se fala de eido á eido, de coto á coto. Xa o taberneiro estaba na porta, fumegando un charuto de costas ao escuro mundo da súa taberna, un mundo de pipas barrigudas, xerras cooridas, vidros embazados, agora pousando dos oficios da noite. As criadas, dende as portas e fiestras, dironse de ollo, e coma quen non quere a cousa, despachando cada unha a sua angueira, agardaron a chegada da Basilisa. O taberneiro, barrigudo, púxose coorado ao mirala chegar da misa tan compostiña e xeitosa coma unha señorina co paniño sedán faguendo pico sobre a cariña loira, e os pei ños miudos pisando aixiña pra se non lixar nos charcos. Apenas a orballeira mollaba o corpiño lanzal e vandeante de palla de centeo, que c'un vibrar lixeiro escorre as pingadelas e figura medrar co chover. Polos miolos do taberneiro rolou un esvaio de frase. «Miña cousiña! linda frol, coroa, vidiña, que linda és, adeus miña gloria». Se non astre vía á dicir rén, as probes frases rolaban no desvan do maxín sin atopar saída, namén tras a nena pasaba pizpireta cun «Bos días, señor Ventura!» na punta roxa dos beizos, e se metía no portal escuro da casa que ten embaixo a carpinteiría chea de virutas coma escumas da madeira e enriba geraniums nos ferros do balcón. A rúa dende a primeira choiva outoniza volvía ao seu vivir fondo, co diálogo das fa chadas un tempo parado pol-a enxoiteza do vran que pecha co gran sol a vos fresqueira das pedras, e as mil direiciós ceibes, creba das, retortas, incoscentes, servas, parvas, craras, ordinarias das xentes que habitan n ela. O crego D. Breixo Maceira dispuñíase á tomar o chiculate despoixa de misar. Sem pre que viña á cibdade pousaba na casa do abade, Gostáballe ao crego afeito ao grande xermolar dos agros, a eirexiña da rúa. E misando, cando os acólitos lle deitaban nus mans a yauga do lavatorio erguía os ollos maxinando mirar pol-as fiestras un pasar de nubens sobre os cotos, unha lonxania de montes azules remedados de estiradas mare las. Era mozo D. Breixo, mais féble de saude e sua concenza tráxica aréa da eterna polémica. Ás veces no seu curatiño probe, nas longas seráns de primadeira con ventos ondeando as centeeiras, D. Breixo soíño na aira de pedra casta, acarón do cabaceiro, sin grau, deitaba os xionllos nas lousas e choraba as mesmas bágoas que cando estudante no xiado craustro do San Martiño. Viña á cibdade por uns días. Quixera gastalos tranquíos, repoñéndose da cruel mordedela da yalma. O párroco non eisprimentaba a máis levian dúbida. Os confesores, algún sabio coengo, formarian cecáis un probe conveito do crego aldeán tan pouco dado ás angueiras parroquiás que tiña tempo pra sofrir co misterio da Gracia, ca realidade das cinzas apostólicas. A casa, avigados os treitos, renchente o chán, c'un soilo andar, sufincábase en columnas sinxelas, franquea das, prolongando deica ó pórtico da cirexa o grave e solene soportal das casas fidalgas de pedra antiga e labourada. Parecía unha casiña de mariñeiros e a lus do pórtico da eirexa o farol de un cemiterio beira da praia. D. Breixo sorbendo seu chiculate comprábase en dibuxar o programa dos seus paseos. Baixaría á carballeira de S. Lourenzo, procuraría un libro pra lér no camiño tristeiro que vai por tras da horta de Santa Clara. Dende estudante gustaba de aquil paisaxe eisaltado pol-a presenza do Pico Sagro. Un rexo pisar fíxoo espertare das gostosas cavilacións. Entróu o abade berrando: «Pro hom! aínda estás eiquí perdendo o tempo! Xa sabes que eu non me quero meter no voso pleito. Estórbamo a miña posición. Ti debes arranxarte soíño. Xa debia ter falado co Lectoral, co Segredario e pedido audenza ao señor Provisor. Valente cura fas dos negocios!», e runfando púxose a lér «El Eco de Santiago». D. Breixo licóu raiado. ¡Xa se tiña esquencido do seu pleito! Teria de deixar os paseos meditativos! Na libreiría locian os lombos de moitos libros en edizóns do dazaoito os máis d-cles. Houbera collido a «Guía de pecadores» do P. Granada. Non se astrevia á bulir. O abade, mal xenio e franco curazón, deseguida arripintido do sermón que lle botara ao crego mozo, quixo pedirlle perdón alargándolle un cigarriño. Entramos fumegaron en silencio diante a xicara valeira na cámara branqueada e c'un cristo encol da librería. O fume de D. Breixo dicía:

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722738.xml NÓS Por baixo inmediatamente da segunda de istas dúas están cinco figuras, catro das cales, que son tres cruces sinxelas i-unha de dous brazos horizontaes levemente blandeados pol-os estremos cara á dereita, arrodean a outra pechada en círculo, que tén catro fochiñas nos estremos dos brazos i-outras dúas isoladas á esquerda de elas. Á dereita de iste grupo hai unha octava figura, que é unha cruz de tres brazos verti- O es Y O Fic. 3 cues, menores os dos estremos que o do centro, rematadas todas por fochiñas e rodeadas da circunferencia vista xa denantes. Por baixo de ela está o derradeiro dibuxo, tamén cruz con círculo, mais agora presenta coma novedade os catro buratiños que a rodean pol-a sua mitade inferior. A ourentación do grupo segue sendo ta mén a do Leste. Grupo 4.º—Consta somentes de catro dibuxos do tipo xeral de cruces, dúas das cales, as da esquerda, están isoladas, unha cos brazos rematados en fochas, indo as outras dúas pechadas en círculos que serven de remate aos brazos dos deseños; na da dereita, os puntos de contacto de tres dos brazos están sinalados con buratos. (Fig. 4 e lám. I) A ourentación séguese mantendo cara ao Leste; o tamaño, até o de agora, non ten variado sensiblemente. Grupo 5.º—Situada na parte máis outa do penedo, nun corno que sobresai do resto, coma se ve craramente na lámina I. Consta de sete deseños, seis dos coaes están agrupados, quedando o derradeiro só, colocado un metro cara á dereita, sendo, o mesmo que catro dos primeiros cruces isoladas e levando os outros dous círculos darredor. (Fig. 5 e lám. I) N-iste grupo, a ourentación faise máis im precisa, careándose máis ao NL. Grupo 6.º—No remate Sul da Pena; consta de un agrupamento superior, por baixo do cal, e á distintas outuras, hai dúas cruces sinxelas (Fig. 6 e lám. I) No grupo máis outo, hai tres figuras colocadas á man esquerda; dúas son cruces con dous brazos horizontais rodeadas de sendos círculos; antre elas queda outra sinxela co seu correspondente círculo. Por baixo de éstas atópanse outras dúas, o círculo de unha das coaes está xa meio borrado. A sua dereita, tres cruces sinxelas. N-esta mesma dirección, e máis por riba, aparecen, primeiro, unha cruz c-un anaquinho de círculo; após unha figura (Fig. 6.º, a), que nós fixemos con liña de puntos porque, tomado un deseño de ela fai xa algún tempo, ao tornar despois á visitá-la peneda, atopámol-a picada e desaparecido totalmente o seu perfil. Esta figura semellaba unha especie de tridente cun trazo vertical na parte superior. Grupo 7.º—Situado xa fora de este agrupamento central, n-unha pequena pedra á cento cincoenta metros de il, pol-o vento do NNW. (Fig. 7). Ten somentes unha cruz con círculo e outra isolada seguindo en todo, ourentación, tamaño, etc., aos grupos devanditos. Indo polo vieiro que dende o camiño da Fraga á Parada conduce ao coto do Crasto, obsérvanse restos de insculturas n-algunhas penedas situadas ás suas veiras; mais estes restos son tan le * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * * *

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722731.xml NÓS da utilidade, a preocupación económica, preocupación filistea por antonomasia, materializando a vida, vai faguendo qu'esta vaia voltando a cair nas maus dos vulgares, dos hylicos, que já não son os vulgares ingenuos do estado primeiro, senón os bárbaros armados das armas da cultura, aos que pertence o trunfo final. E' o qu'está sucedendo precisamente nos nosos días. Como se comprende, no tempo do predomiño do talento, cuia etapa derradeira na cultura occidental ainda, mais d'ouvido que de presenza, acordamos nós, os homes d'esprito, se ben tolerados pol-a sociedade, non deixan de seren considerados coma seres máis ou menos anormais, e ainda unha miguiña perigosos. No futuro predomiño dos vulgares, han ser probablemente perseguidos, ou pol-o menos, faranlles a vida imposible. Os homes d'esprito, no tempo do predomiño do talento, dexeñen inadaptados. A historia probánolo coa tragedia patente de caxque todol-os genios d'iste tipo. Mais coñece-mol-a tragedia d'un Shelley ou d'un Leopardi, e descoñece-mol a tragedia muda de todol-os homes d'esprito que non chegaron a seren genios. Por iso dixemos qu'o problema dos inadaptados era un dos grandes problemas das decadenzas. D'eiqui a pena que dá o trabucamento de tantos mozos d'agora con esprito, que cheos d'optimismo danse a servil-os ideais do noso tempo. Cumpria que soupesen distinguir antros ideas d'una época, maginados pola concencia dos homes, e as tendencias verdadeiras qu'incoscentemente os levan ao millor onde non queren. Nos tempos criadores, ideas e tendencias solen coincidir; nos tempos de disolución, as mais das veces, ideas e tendencias non coinciden. En canto homes d'esprito, nós considerábamonos pola contra coma unha élite hipercoscente que ventaba a podre do mundo e precuraba manterse distante e arredada, recollendo a vestimenta pra non emporcala no trollo do camiño. Podemos agora considerarmos de mais perto o noso caso, o caso dos inadaptados, pra precisarmos millor a nosa posición histórica. As consideracións de Nicolás Berdiaieff en col do Renacimiento e mais do humanismo, fornécennos unha luz nova pra elo. Non colle dúbida qu'o mesmo nos qu'os nosos mestres da fin do século, en canto individualistas, en canto centrífugas, en canto cobizosos de creación e de creación propia, pertencemos ao humanismo. Non colle dúbida tampouco qu'as nosas ideas, en canto pessimistas, en canto introvertidas, en canto irracionalistas e neo románticos, son as contrarias qu'as dos humanistas ortodoxos. Esta contradición espricariase, adentro da conceición de Berdiaieff - e isto coincide maravillosamente co esposto no parrafo anterior - supondo que nós somol-os derradeiros humanistas, postos nas portas da nova Idade Meia. A ideoloxía da fin do século foi, sendo e todo un movemento de reitificación e de volta, a derradeira frolecencia do humanismo. Descede do romantismo, que foi, no pensamento, no sentimento, ata na intención, anti-humanista; mais así e todo, o polo central da fin do século, como do romantismo, era humanista. Históricamente continúa tanto como contradiz ao humanismo. E nós vivimos coma quen di, c'un pé na fin do século, ou xa no humanismo derradeiro, e outro na noite da nova Idade Meia. Adentro dos descendentes da fin de século, continuamol-a corrente mística do romantismo (Schleiermaches, Schelling, Schlegel, Novalis) e da mesma fin de século (Wagner, Verlaine, Maeterlinck) corrente que xa existien no Renacimiento. Mística, no senso d'irracionalista, d'apreciaçión da y-alma (esprito?) por riba da razón - somol-o humanismo arelando en forza d'humanidade - natureza humana - a renacencia da yalma, coma é o caso de Maeterlinck. A fin do século ventou a y-alma, e por iso foi neorromántica. Pouco importa qu'a y alma sospeltada non seña se cadra a verdadeira. E nós somos neorrománticos e trágicos e mesmo apocalípticos por iso mesmo. Leva-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722722.xml 112 seira da terra donda do Salnés, viaxes de ingleses do tempo romántico, contos de un tío seu que folgaba das sesións dos Pares, pescando a troita nos craros ríos galegos verdecentes da follax dos salgueiros tremorosos. E Lady Woolf vai escribindo n-unha libretiña notas encol da Galiza. Do que a Galiza sería si as cousas dos homes poideran decorrer ca sinxeleza dos rios onde seu tío procuraba as troitas. Vai escribindo: «Un sentido de eternidade foi medrando n-ista terra, ordeada coma unha paisaxe gasalleira, regada pol-as fontelas sempre novas de unha tradición cujos primeiros ecos veñen molla dos pol-o orballo luar dos druidas. Na Faculdade de Teoloxía e de Filosofia o pensamento seréo, repousado, ia participando no diálogo eterno das filosofías e pondo n-il un céltigo acento tendido cara unha soluzón do problema en armuñia co degaro insatisfeito e saudoso das formas da vida e do mundo. Nos Pazos, a xente da antiga caste, refaguia a existencia patriarcal, gardando o sentido dos xefes de tribu agora feitos espellos de xenerosidade, amparo, eleganza e arte enxebre en total-as cousiñas miudas. A li- NOS goa, doce, refreixiva, criadora, bañaba ao vivir galego na confianza de un superior destiño. Non podían ser témeros os problemas da vida: o compango, a casa, o traballo, pois a natureza deitaba froitos de severa mantenza, e as ambicións non pasaban do circo de un vivir sinxelo. Terra ditosa, en camiño de ser eixemplo das outras, pol-a alianza do folgado vivir ca aspirazón dos espritos. Mais ao igual que aconteceu cas ilustres sociedades homéridas (eiquí Lady Woolf gostaba de unha fermosa cita grega) tamén outros dorios, pastores, conqueridores, probes, galoufantes, viñeron á trubar o sinxelo decorrer da Arcadia céltiga». Lady Woolf, escoitou no craustro un bravo e duro falar castelán. Pasaban coengos de estreita teoloxía e soberba etiqueta disprezativa. Lady Woolf confirmou a tesis da sua historia maxinada. «Teño a chave da historia de ista terra. Pouca falla me fai a investigación erudita». E soñaba ca fermosa tipografía do libro, de historia intuitiva, que ela comporia no retiro da sua casa quente e pechada, sería lus, na néboa de millóns de vidas e fumes, do Londres enorme.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/11572278.xml NOS A CULTURA GALEGA HOXE EN DIA NÓS, fundación d'un núcleo d'escritores que no esencial signe sendo o mesmo quen en 1920, vive e sostense coidando qu'exista na Galiza dos nosos días unha cultura autóctona e enxebre en plea renacencia. No nome desa cultura galega, da qu'arela ser mostra e espello, NÓS prega á todol-os que sexan capaces de lle render o sen esforzo criado, sementes a meirande independencia d'esprito e mais a meirande fidelidade á y-alma da Raza. De cando en cando, compre botar unha ollada redonda, pra irmos chantando na carta as bandeiríñas indicativas das novas conquistas abranguidas nas diversas provincias do mundo espiritual. Como tarefa a mais propia do Día de Galiza, imos logo—reconto das ofrendas qu'os inxenios galegos adicaron á Patria—ver, cousa por cousa, canto se ganhou na tempada derradeira. AS LETRAS Os tempos que decorren e os qu'imediatamente lle precederon, poideron ser d'unha importancia decisiva pr'a literatura galega. Nos eidos da nosa cultura, xa os froitos encomenzaban a amostrárense rubios de madureza. Unha longa e traballosa preparación tiña conquerido materias d'abondo pra que no presente, os artífices da nosa fala ergueran as mil douradas cúpulas d'un esprendor literario forzoso. Mais os acontecementos políticos que tan intensamente vivimos, ameraron parcialmente a primadcira que s'anuncia. Un imperativo de galeguidade envieirou pol-as roitas da cidadania as fecundas actividades dos nosos máis capaces escritores, e non houbo sempre tempo pra deixar correr sosegadamente a pruma, xa que, com'en todo intre decisivo da vida política dos pobos, os inteleituás tiveron, qu'asumil-a dirección das empresas públicas. No terreo da prosa, iste período da nosa historia literaria está encheito por un nome: o de Ramón Otero Pedrayo. É seguro qu'iste grande escritor non produciu aínda a sua millor obra. Estudando os seus libros, ousérvase unha costante superación, que non leva xeito de declinar. Mais o que nos ten dado derradeiramente, é d'eiscelente calidade ar- tística. Otero Pedrayo xa ten discípulos, e ninguén coma il ten atinguido tantos éxitos no empeño de recreación da prosa galega, que tan eixemprar froito colleitara n-outrora co-as páxinas clásicas da Crónica Troydu. Hai varios nomes que se non poden esquecer: taes os de Risco, Castelao e o autor d' Os Camiños da vida. Mais o primeiro non ten traballado derradeiramente no terreo literario puro, anque n estas mesmas páxinas vimos dando avances do seu futuro libro sobre Alemaña, que promete ser unha das suas mais intresantes obras; pero crar'está que se trata d'un esforzo d'outra trascendencia. Castelao tamén permaneceu mudo niste aspeito. Otero tenos dado dúas obras de fundamental importancia: Romanismo, saudade, sentimento da raza e da terra en Pastor Díaz, Rosalía Castro e Pondal e Contos do Camiño e da Rua. Non compre, n'iste resume, analizar detidamente o valor d'estas obras. N-elas a prosa d'Otero eisalta as súas características: a riqueza imaxinativa, a frondosidade verbal, o poder d'evocación, a inquedanza barroca, o apaixoamento romántico, a espontaneidade irrefrenada. A diferenza da prosa de Castelao, coidadosamente traballada, preocupada da armonia do período, caxeque medida, com'a d'Apuleio, a prosa d'Otero é un frei-xo virxe e salvaxe, un descordo sen metro.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722735.xml NÓS acó i-aló por amontoamentos graníticos; a outa vexetación, carballos, vidos, pifeiros, queda reducida ás riveiras do Avedela, de onde trepa, pol-as corgas da Serra, até a mitade, proisimamente, da sua outura. Toda ista terra ten sido, ao parecer, teatro de un movimento de civilización bastante intenso, que se vai perpetuando no trascurrir dos séculos, deixándonos coma lembranza unha chea de supervivencias, e que ven á resultar intimamente ligado coas outras culturas que van xurdindo ao longo do Limia deica ó seu desaugue no Atlántico. acadando deica por frente dos montes de Lobeira, e consta de unha regular cantidade de túmulos, óito de iles escavados, sendo todos dolménicos e téndose atopado algún moblaxe, como puntas de saeta i-anacos de cerámica riscada e neolítica, antre os cales son notables uns cuia decoración mostra istas indústrias intimamente ligadas coas portuguesas da Penha. A segunda vai dende Bangueses deica á Vila de Crasto, xa en terra portuguesa, pola cume do Leboreiro, esprorándose catro das suas mámoas sen atopar n-elas ren de parti- LAMINA I Xa en distintas ocasións foron visitados os seus restos arqueolóxicos por estudosos do noso Seminario. Un de nós mesmos tivemos ocasión de faguer un breve resume do cadro histórico da rexión de que nos ocupamos (1), mais é especialmente Cuevillas o que lle tén adicado máis atención. Iste arqueólogo tén recoñecido i-estudado dúas necrópoles: unha esténdese polo outo do Monte das Motas, cular, á non ser o seu carácter arquitectónico. (1) Eisiste, ademáis, unha terceira necrópole na falda Leste do Monte do Viso, no lugar chamado Veiga de Santa Comba, que consta somentes de duas mámoas, sen esprorar cen tivamente, aínda que xa violadas por algún «buscador de tesouros». O Seminario de Estudos Galegos ten hoxe (1).—Florentino L. Cuevillas: As mámoas do concello de Lobeira. Bibliografía da segunda de istas estacións, no traballo antedito, publicado no Bol. da Acad. Gallega. 1923, páxs. 25-39. 3).—Xurxo Lorenzo: O foro de Lobeira. Arq. do S. de E. G. T. V.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722736.xml 126 en pubricación os castros de ista terra, que ven á resultar unha das de máis'elevado porcentaxe de acrópoles de Galiza, dentro do reducido dos seus lindeiros. Todos istes castros, en número de oito, e á escepción de dous de iles, aparecen seguindo as marxens do rio Avedela, dende o seu nacimento deica á sua desembocadura. no Limia. Cóntanse, de Norde á Sul, o Coto do Crasto, na Fraga, moi preto da 1.ª das nosas estacións; o Coto da Vila, sobor do cal aséntase a cabeza da parroquia de Lobeira; i-o Castelo de San Adrao, en Cabaleiros, por riba da confluencia do Avedela i-o Limia. Todos istes castros quedan na banda esquerda do río, figurando outros dous, a Coroa, de San Xés, i-o Crastelo, en Grou, na banda da dereita. Hoxe, có achádego de istas estacións de arte rupestre na rexión, énchese un oco que quedaba pra compretar o cadro xeral da prehistoria de Lobeira, rama lateral da cultura límica que tan intresante papel xoga no esceario dos nosos tempos vellos. ESTACIÓN 1.ª - Pena Franqueira. (L. I). Atópase situada pol-a mitade proisimamente i-a man direita, do camiño que vai dende Parada a Fraga, por riba de unha lomba cuia vertente forma n aquel lugar a banda esquerda do río Avedela. A pena, de un esquisto pizarroso moi erosionado pol-a súa cara Leste, é das aiquí chamadas de chapeo, acadando pol-a tal parte unha outura de uns sesenta metros, á pico, namentras que pol-a outra queda cáseque rente ao chan, estendéndose pol-o coto n-unha dirección LSL-NNW, e contendo as gravuras na sua cara Leste. Pol-o vento do NW esténdese o monte deica formar, no seu remate, o coto do Crasto, ao cal, de seguro, ten de ser referida unha parte do folklore que se localiza na Pena Franqueira. Pol-o resto do coto atópanse espallados grupos de penedos da mesma crás que esta, mais de moito menor tamaño, e dous dos cales conteñen tamén gravuras, que n-iste caso hai que considerar englobadas no resto da estación. Comenzando na dirección do Norte ao Sul, recoñecemos, dentro do recinto descrito, os seguintes grupos de isculturas: Grupo 1.ª - N-unha pequena peneda situada da á uns cen metros polo Norde do grupo principal. (Fig. 1.ª) Consiste a composición en cinco cruces, rematadas nos seus brazos por pequenas cobiñas, feitas todas con técnica de fricción.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722725.xml NOS NÓS, OS INADAPTADOS Por Vicente Risco. PRESENTO eiquí non frente a, senón diante de a gente moza que ven atrás de nós na renacencia galega, certos supostos viventes no cerne do sistema de coincidenzas dos homes do meu tempo. Istes supostos poden for necer a espricadeira do noso geito especial de sintir e pensar, que difire en moitas cousas do d'aquiles que veñen atrás de nós. E teñen ademais, no mundo do esprito, atal e como hoxe está constituído, tanto dereito a ser tidos en conta, coma poidan ter os supostos novos nos qu'outros homes se basean. O vir a conto o tratamento d'iste asunto, justificase dend'o istante que por algús mozos, continuadores mais ou menos trocados dos qu'hai uns anos chamábanse a sí mesmos os novos, preténdese unha sorte de reviramento total do pensamento gallego culturalmente militante. Justificase ainda mais, cando, ollando dend'a a nosa banda, o pensamento gallego atópase n-un intre no que non podemos adiantar con seguranza vendo o d'hoxe, o que vai a ser maña. Poño por diante que non dou tino a teoría histórica das gerações que n-un desesperado esforzo inventou o pensador hespañol Ortega e Gasset, de tan escesiva influencia na mentalidade d'algús mozos galegos de hoxe. A verdade é precisamente o contrario do que pensa o Prof. Ortega, me non podo deter a decir porqué. Ainda dúas cousas mais enantes d'encomenzar: por moi difrentes que sexan de nós os mozos galegos mais novos, por moito qu'os seus supostos difiran dos nosos, sempre haberá antr'illes e nós unha coincidencia fundamental: iles e nós, somol-os derradeiros, os últimos d'un gran ciclo histórico; iles e nós somos homes das postrimerías. Somentes qu'a mocedade moderna —eu seino porque teño lido moitos dos seus escritos— semella non decatarse ben d'elo, namentras que nós sí. A idea da decadencia d'Oucidente era unha idea vivente en nós moito antes de que Spengler tivera pensado en escribir o seu libro. Pol-o 1912, tiña eu escrito outro libro no mesmo senso que ficou inédito, e qu'o de Spengler inutilizou pra sempre. Mais, adentro d'isto, hai a circunstancia d'estarmos nós colocados pol-o azar histórico no lindeiro de dous tempos diferentes: o dos nosos pais, e o dos mozos mais novos. Por iso podemos nós comprender ben o qu'istes pensan, deámoslle ou non asentimento. Eu caraiteirizaria aos homes do meu tempo preocupados pol-as cousas do esprito, dicindo qu'eramos —e somos— os auténticos vencidos da vida. Moito mais vencidos do que Eça e que Ramalho. Insatisfeitos, non conformistas, de cote rebeldes. Vencidos da vida por inadaptados. O problema dos inadaptados é un dos grandes problemas das decadenzas. Hai n-ises tempos d'economía, de política, unha chea de naturezas estremamente delicadas e coscentes, depositarias das mais depuradas esencias da cultura, que embora non sexan dispreciadas nen perseguidas, embora se vexan mesmamente agarimadas e ajudadas, non poden sentirense solidarias coa marcha histórica do momento. E son os malcontentos, os dificeis de gusto, os dispreciativos, os disgustados de todo, os qu'andan á precura das cousas lonxanas, estranhas e requintadas, os anormais por supernormais. O tipo deuse adoito na fin do século derradeiro, e atopou cecais a mais nidia expresión literaria no Des Esseintes de Huysmanns. O título da novela de Huysmanns dio todo: À rebours; porqu'iso é o que son os inadaptados, os que van a contrafío do seu tempo.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722721.xml NOS les: «Será eso estilo hespañol? Non-o creo. ¡Qué fermosa él!». Diante un escaparate de libros o mociño Xenaro Vilar, dubidaba. «Goethe: Un cocur virginale». Libro lindo, pequeno, bó pra portar no bolso. Había ediciós hespañolas de clásicos modernos que lle faguían mal por lembrarlle as leuciós de Preceptiva Literaria. Había libros que sospeitaba queimados pol-a febre, desacougados, ambizosos, pesimistas. E íl, Xenaro Vilar, estudante, dazasete anos, criado na costa entre Malpica e Camariñas, tiña precisión de paz e repouso. Quería traballar en algo seguro, que lle remanecera do esprito, como deberon traballar a pedra os arquiteitos do Obradoiro. Enchíao unha voluptuosidade. Estaba na Universidade. Dende nantronte na cibdade variada, grande, resoante, onde tería amigos, mestres, longas noites de leitura, un acougo pra as inquedanzas dos invernos gastados na beiramar, ensoando románticamente xestas de neboeiras e gaivotas, velas ao largo e o pasar silandeiro de estadeas descoñecidas que lle deixaban na yalma un labio de misterio terribre e agasalleiro. A sua pregunta era: serei digno? Faguía un istante mirando dende o seu coartiño a torre do Reló: «Traballarei meu esprito ca forza e lediza con que foi isa torre traballada». Xa na rúa, camiño da Universidade (crase de Historia ás nove) dóese de ser un probe farrapo, avergoñouse de pousar ollos que fl sentiu de lume no cóbado espido de unha rapaza. Pasóu un coengo, deixando unha estela de roupas negras. Xenaro Vilar decideuse. Mercóu o libro de Goethe como quen merca unha caixa de inyeuciós pra se fortalecere. A rúa esponxábase baixo a choiva. No outono as vidas volven á faguer un movemento de marcha. Tras das fiestras homildes ou das fidalgas balcoadas, mil vidas espertan, xermolan, cativas, socegadas, doorosas, heroicas, parvas. Do portal do Hotel sae un fato de turistas: impermeables de reflexos de onda e sol atrántico, xentes loiras, ollos verdes, graves, sportivos, finxindo algús a indefrenza de considerare ao mundo como un parque pra os ingleses. No centro do grupo Lady Woolf, branca e rexa dona: vrans nas Hébridas, mañáns anciosas na India agardando que no azul alapeado dos montes cabalgue a nuben da monzón. Da torre do Reló baixan as nove badeladas, e van pousando, unha tras a outra, deica compretar o número simbólico, nos treitos orballados, nos ocos sonoros dos craustros, nos rueiros labregos, na rubida nervosa ou vexetal das torres, no madurare das cúpulas, a coor e a tona da hora, outro estrato de tempo levián que xunguida ao das oito, ao das sete, ao de todal-as horas decorridas, fan as cousas un pouquiño máis vellas, asegún o fito particolar dos arboredos, das campías, das casas, das torres. A hora baixa lavada como unha concenza, imperiosa, carregada de deberes. Lady Woolf, camiña embarcada na nau da hora. Na sua yalma resoa longamente chamándoa pra as intensas avenidas do xardín interior. Sinte a gravidade do outono, e non perde o tempo prezoso mirando á rúa, nin petando con aas maxinadoiras nos muros da Quintana. Non hai pra ela un ventiño levián no alcipreste, nin un salaio elexiaco na viola de David: a dramaturxía das Prateirias non pode trubar a chamada meditativa, o ronsel seguro e locente da hora. Namentras os turistas comprindo seu deber percorren grutas de capelas, e sendeiros de naves, ela ancora, finchada como unha vela polo aer da hora, no acougo de lago do Craustro. Cecáis lembra o lago de Bourget ou o folgo das yaugas de neve nos pregamentos hercynios da Escocia. Lady Woolf ten feito no Colexio moitos temas encol de Walter Scott, e na sua estirpe de fidalguía contraria aos Tudor, tema unha lembranza da rosa de lume sacramental de Roma. No chan as ondas do tempo van usando o argumento teologal, fidalgo, ou penitente, das tampas sepulcraes. Eiquí un probe agarrado ás Secretales e ao Petrus Lombardus, foi ardiciago do tidoo cuio nome evoca vals verdecentes e carballeiras sombrisas. Ali as armas esgrevias de unha caste feudal, amoleceron nas liturxias corres. Lady Woolf ten calcado moitos cemiterios. A compaña da Morte é pra ela saudoso chamamento de Vida. Sabe da Galiza algunhas cousa veiga do Padrón, o vento elexíaco no xardín de Moore, as as de un pazo, ro

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/48/4821/4821aea5-d6cd-4d9c-9a8b-fc5fdfd8952c/115722711.xml NOS senón pol-o preciosismo ou o saber facer. Eiroa ergue os planos a unha posizón de monumentalidade específica, determiñada pola forza da sintetazón e do cambio de frontes na obra. Eiroa lembrará sempre a Renoir e Renoir ven d'unha trasmutazón e da polémica do bon simplificar. Eiroa, o noso escultor da hora de hoxe, herdeiro da gran tradición, artesana e purísima, da arte de picar a pedra na Galiza. Arte maior e clásica. Torres, salvado pol-o mais vivo esforzo, pol-o seu esforzo pulcro e morno. Lembra, a veces, a mesma liña d'algún dibuxo coloreado de Souto, mais soio na raíz da intención. Anda tamén a lograrse como pintor mural, totalizante, robusto. Paredes pra Colmeiro, pra Maside, pra Torres! Veleiquí onde pode lograrse unha gran hora da nosa pintura. Landin pintor lírico, finísimo, preno de acertos, incandescente. Un Rousseau mais novo, mais frolido, lixeiro, paisaxista de eraros inauditos. Landín é un pintor pola gracia de Deus. Ben i Bóo. Un primitivo. Nos Museos veredes primitivos e primitivos que non chegarán á maravillosa «Romeiría en Illobre». Non hay poema que faiga ter os ollos máis abertos e a boca con mais sorrisas que a «Pavana». Debe decirse dende eiqui: Ben i Bóo é cousa esencial na historia da arte galega. Un xa logrado: Luis Seoane. Finísimo, entrañábel, engaiolador das densidades mais rebeldes, lonxe do cliché e da monotonía de tantos outros. Seoane, como logro xa e non como promesa, artista verdadeiro, pintor de estampas que teñen a orixinalidade até nas pontas mais liqüedas dos dedos. Unha volta a toda-as impresións, a toda-as craridades. Toda a hora d'agora ven de Castelao. Castelao é o esforzo, a alma viva e a tensión. En Castelao comeza a arte galega contemporánea. Sálvase por eixemplo, por sacrificio e por lealtade. Ainda iste ano lle debe as dúas máis belidas leizós de arte que se deron no noso país. O TEATRO O teatro galego sigue no seu ser. Querse dicir que non adianta un paso. Nas mans d'agrupamentos d'aficionados, hoxe ademais circuseritos ás vilas, seguense representando escrusivamente as pezas humorísticas e costumbristas de Xavier Prado, Charlón e Hermida, e outros pol-o xeito. Nen as obras de Cotarelo, nen O Mariscal de Cabanillas e Villar Ponte, nen as mais recentes obras serias d'Alvaro das Casas, O outro e Pancho de Rábade —estas tres derradeiras inéditas nas táboas, fora da ópera baseada n'O Mariscal— logran imporse nos festivais dos amateurs. Así estamos. E non embargante, o teatro galego é cousa que hai que facer. A HISTORIA E AS CENCIAS AFINS Os estudos históricos e arqueolóxicos deron a tónica da cultura galega xa dend'enantes da Era dos Precursores. En todol-os movementos de restauración nacional aconteceu o mesmo, anque no noso caso, cicas poidéramos apór a certa tendencia fonda da raza. Nesta materia, a laboura recente, resúmese na meirande parte nos traballos do Seminario d'Estudos Galegos. Com'algunha parte dela tense publicado nas nosas páxinas, dámola xa por coñecida. Estase imprentando o volume VI dos Arquivos do Seminario, e nos días derradeiros repartiuse o adicado A Terra de Melide, feixe de monografías pra o estudo de conxunto d'una comarca, que constituie un alarde verdadeiramente formidable. D'il dase conta noutro lugar d'iste número. Outros traballos do Seminario, ademais do proseguimento do labor de catalogación de moimentos, ficheiros bibliográficos, de cántigas populares e d'outras materias folklóricas, formación d'una hemeroteca, creación de novas sezóis, etc., foron a tradución do tratado De correctione rusticorum, de San Martiño Dumiense, pol-o doctor Pedret Casado, publicada en Nós; a publicación do Códice Calíxtino, qu'está no prelo, a preparación da do Tumbo A da Catedral Compostelá, qu'está realizando o profesor Alfonso Vázquez; os traballos d'investigación feitos por iste e por Xurxo Lourenzo nos Arquivos catredás de Lugo, Ourense e Tuy. Pol-o derradeiro, o Seminario prepa