Artículos

Coimbre por Lebesgue, Philéas Ano I Número 2 (1920); p 1-2

Teoría cuasi trascendental de velocidade. por Losada Diéguez, Antón Ano I Número 2 (1920); p 3-5

O nazonalismo musical galego por Quintanilla, Xaime Ano I Número 2 (1920); p 5-7

A tola do monte por Castelao Ano I Número 2 (1920); p 8

Portugal e Galizia. Ano I Número 2 (1920); p 8-9

Ten fe, poeta por Prado, Xabier , Lameiro Ano I Número 2 (1920); p 9

Políteca social por Noguerol Buján, Arturo Ano I Número 2 (1920); p 10-14

Archivo filolóxico e etnográfico de Galizia por Risco, Vicente, Noguerol Buján, Arturo, Gallego Seara, Manuel, Nogueira Fabello, A., Pérez Fernández, Sergio Ano I Número 2 (1920); p 14-17

Os homes, os feitos, as verbas Ano I Número 2 (1920); p 17-20

Páginas

Año I Número 2 - 30 noviembre 1920 - Copia dixital

Páginas 2 de 30

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano I Número 2 - 30 novembro 1920

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano I Número 2 - 30 novembro 1920 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (30 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano I Número 2

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano I Número 2 - 30 novembro 1920
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Prado, Xabier , Lameiro

1874 - 1942

Pérez Fernández, Sergio

Noguerol Buján, Arturo

1880 - 1936

Gallego Seara, Manuel

Lebesgue, Philéas

1869 - 1958

Nogueira Fabello, A.

Quintanilla, Xaime

Castelao

1886 - 1950

Risco, Vicente

1884 - 1963

Losada Diéguez, Antón

1884 - 1929

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano I Número 2 - 30 novembro 1920 Formato ePub Versión PDF

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714923.xml Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen: 17 NOS C. XL —No, pois ter, tencho—volveume dicir, e con estas, marchouse. Mais, ó levala á corte, vin qu’ efeativamente estaba enferma, púxenlle as cousas boas € sánou. (RECOLLIDOS POR SERGIO Pérez FERNÁNDEZ, ALUMNO DA ESCOLA NORMAL D'OURENSE, EN SOBER, NA PARTE DE LEMOS) () 7 A tía Xuana do Lameiro contonme o que sigue: «Certo día do mes das frores, veu certa muller do lugar pedirme un pouco leite, mais en que 0 necesitaba, non llo quixen dar. Mais 6 ir munguila vaca, en vez de darme leite, empezou a soltar sangue. Fixenlle unha cruz no lombo, botcille auga bendita, y-6 momento deixou de soltal-o sangue. Púxenm'a ferver aquil leite, pra que se presentase eli a que m'embruxara a vaca, e asi socedeu, que Ó pouco tempo preséntasem'a bruxa dicindome que por Dios sacase o lelte do lume, (Ve que nunca me volvería a faguer ningún mal, y-asina o fixen». As bruxas 6 «Non hai un mal, un door de cabeza, unha febre, unha disgracia, unha calentura que nono achaquen a efeuto de bruxería, pols elquí todal-as enfermedades cúranse con bendiciós e co'as cousas boas (reliquias, rescritos, escapularlos, amuletos, —o comunicante nono espríca)—e según eles, hastr' as bestas son vítimas, as probes, dos efeutos d'estas creencias, pois tan pronto como lles enferma un animal, van buscar alxiña as cousas boas e Il'as poñen, e sanan, según eles.» 6 Unha tal señora Maripepa, contou o caso seguinte: «Un atardecer do mes de San Xoan, encontrábame eu gardando a única porca que tiña, e n-esto veu por eli corta muller da parroquia u quen tiñamos por bruxa, e dispois de darme as boas tardes, díxome:—«No, esa porca non ch’ está boa, Maripepa». Moiciña_máxica 2 Pra matal-as lombrices dos nenos, fanlle eruces na barriga, e din; «Corto cocas todas e non d' elas—non sendo a do cocal—que Dios nos lMbre de todo mal». Ó último nizase unha salve, y-esto repitese varias veces. —Qu' eu lle sepa non lle ten mal ningún—!lle contestej. (1) A benxa sofre cando o leito embraxado está ó Limes. Tate ó un fenómeno d' esterioricación da seusidilidade, sobro do que teñen felto curiosos esperimentos Albert de Rochas o aros sablos, estra corto punto, parece centíficamente comprobulo. N-elo fúndase o feitizo que as france sos chaman encostemewt. Vista o que sobre d' esto teñen escrito Darville. P, Piobb, E. Lavy y-oatros antoros, (1 En todo o val de Lemos e nas montañas qn’ están pola parte de Caldelas, pralticans' 3 ovtio ás artes máxicas hal moitísimos benxes é braxas, Koso do Luna houbera topado, frre terra dis antigo: Lemavos Un gran contra, Inieiático, xiqnera boxe sexo en gran parte do cawmiho de exquerda, on sexs dos magos Logros. OS HOMES, OS FEITOS, AS VERBAS viucidn,,. Poucos artistas haberá tan coscentes e ningún tan sinxelo, tan real, tan bonrado. Agora revelónsenos n-un nóvo aspeuto, da maoria das xentes non coñecido, É, ó mesmo tempo, á realización d'unha das suas arelas inicíás: pintal-a paisaxe galega, E Custelao revelouse agora com' asombroso paisaxista. Os que coñecían o seu famoso tríptico dos Cégos, premiado n-unha esposición oficial, os que se lembraban dos fondos d'aquil tríptico, sabían xa que Castelao sería paisaxista. Mais Castelao viña de ter inmensos trunfos, fal meses, c'unha obra de xeito intelramentes distinto: Née, a ademirada coleución de cincoenta sepias, madriña que resultou do nóso boletín y-asoctación, ise album que éo gran poema elexiaco da Raza CASTELAO EN OURENSE Castelao afírmase cada día máis, com' o máis comprido dos artistas galegos, sendo coma é, d'un xeito indiscutibel, o máis galego. A sua arte, non somentes é # máis fondamente sentida yu de melrande fondura ideolóxica, senón tumén a de maor amplitude, a máis rica en aspeutos diversos, Agás (' unha habilidade técnica que se perfeuciona cada día sorprendén donos co’ a resolución de nóvas dificultás, Castelao é, por riba de todo, un pintor inteleatual © cordial. Móveo a pintar sempre unha emoción que vai do simplesmentes decorativo ó trascendente. Por iso, tras de cada un dos seus cadros hai un poema y-en todos iles unha mesma con-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714910.xml Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen: 6 música choutan, fortemente vivas, as almas dos pobos; que cantan as almas dos pobos en formas diversas e que a música é, por escelenza, anha arte fondamente nazonalista? ¿Quén pode deijare de sentir qu' entre o nóso mais cativo alalá e a música «sabía» de moitos moderneros séibase qu' eu non vou, nin moito menos, con tra o modernismo—hai unha ponte infranqueabre: que frente ó recendo, Y aroma do canto saído das entranas mesmas da nazonalidade, a música feita sin sentemento, de calqueira formiga de Conservatorio, é unha parvadu,—todo osabla que queirades—maís sin o prefume aloumiñante do cantar do pobo? Pedrell—o musicólogo catalán, coñecido como ben sabedes en toda a Europa—pergúntase a sí mesmo na sua obra «Lírica nazonalizada» como é posibre que unha nazón tan rica como a Mespaña en cántigas populares, non deijara un sollo acento, ¡un soy o! n-un canto engebremente nazonal; un soilo acento, por cativo que fose, dendes do punto de vista musical, E Pedrell non atopa co' a resposta, E a resposta é crara, a resposta é lostregueante. E quea Hespaña non é unha nazón, senón un feije de nazóns. E que a Hespaña poderá sere un Estado, unha allada política, o que queirades; pro non é unha nazonalidade. A FORMA POLÍTICA ESTADO NON É NIN PODE BERE DETERMINANTE D' ARTE ALGUNHA. Véjase o fecundo Inbore d' o Peter Bénoit co’ a música framenga, qu é un ejempro vivo de como n-outro Estado, o belga, danse as mesmas circunstancias que no hespañol. O Bénoit qu' era un nazonalista, sostiña que «toda arte forma unha parte da vida social d' un pobo, e as melodias populares, a rítmica e o color armónico d' isas melodías, corresponden ás particularidás étnicas da raza que nil vive.» «Os cantos populares—según Bénolt—acusan, craramente, qu’ o jeito da lingua, non menos qu'a natureza e o temperamento étnico, impoñen unha ou outra forma melódica, tal ou cal ritmo. E o Bénoit, que fijo toda a sua música sobre de poemas nacionás framengos, chegou, nas suas derradeiras disposiciós, a probibire que se cantase a sua música no pals de Frandes n-outra lingua que non fose a framenga. Os cantos, pois, saídos das difrentes nazonalidades ibéricas, e consustanciados co'a lingua que os creón, —pols como dijo o Leopardi, ose non pode destilar da frolíña d' un canto o recendo da verba qu'o evocéue—non podían integrare 0 seu esprito mun canto sintético du beria, canto feito en lingua estrana á pirmeira NÓS creadora. A Hespaña non pode, pol-o tanto, dar un soilo acento musical nazonal. Non hai, pois, nin pode haber música hespañola, Eo buscala, o tratar de creala é, sinjelamente, un ausurdo, unha verdadeira moustrucsidade: somentes facedeira pra os artesanos, e non artistas, autores de todalas metempsicosis jeroglíficas, Hai música galega, vasca, asturiana, andaluza, aragonesa, castelán, catalana... Pro non hai nin pode haber música hespañola, Fóra da Hespaña pasan por música hespañola as granadinas, ás sevillanas, as malagueñas, que ben craramente espresan, co seu nome, que son músicas LOCALIBTAS e privativas d'unha soila nazonalidade ibérica, Coido que fol o Barriobero, quen propuxo ou quijo propor ás Cortes que a «jota» decrarárase himno nazonal hespañol, Y-eu perguntarialle: ¿pro que «jota», meu amigo? ZA navarra, á aragonesa, á murciana, a valenciana? ¡Porque a «jota» hespañola non-s coñece ninguén, a non sere que non seipa nin «jotas d' istas cousas! ¡E a música hespañola non aparce por parte alganha! il A nósa música é principal e cuáseque enteiramente, religiosa ou litúrgica, Os chamados emódos» auténticos Ou maestros € plagales Ou derivados—da música antigoa,—estimanse d' orlgen greco, non porque o seian realmente; senon pola sua similitude ou somellanza c'os modos grecos, derivados, como sábese ben, d' Asia e seguramente d' orlge arlano. Próbao o feito dos nomes d' algús dos «modos» da Grecia: frigio, lirio, ete. Ista música greca era «dlatónicas; fundábase sobre o chamado «tetracordo»: é decire, que non coñecía as nacidentales—sostidos e bemoles —nin por tanto, o cromatismo, Decir modos musicaes grecos é, pols, decir música ambrosiana, música gregoriana, música libirgica; € decir, n-unha verba, música galega: tamén, esencialmente, diatónica, O carauter principal da nósa música é o de sere antígoa. A música antigoa crasificase tendo en conta o invento do chamado «acorde de 7%, Ó que chámase, tamén, nota sensibre, Iste acorde que carauteriza os «modos» modernos, ou «tonalidades» de «maor> e «menor», é de mediados do século XVIL A música moderna non tén mais que eses dous tonos; ou «modos», pra les chamaren ó jelto dos antigos. Pois ben; toda música na que non apareza O acorde de TN, a nota sensibre, é música antigoa. Outro caranter, a unha veira o modal e diatónico, da música vella é o ritmo. O ritmo mu-

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714924.xml galega... Y-agora é outro cantar: os catorce cartós espostos no «Club» é coma o pirmeiro capítulo d' unha nova obra. Sen que n'éles fallen relembranzas de Nós—o titulado: «Unha vella atopouno n-un camiño»—esto é outra cousa: é o poema da beleza e do misterio, o poema da Terra galega. Ourense tivo a sorte de tel-as primicias d' esta nova fase do grande artista, pol-a feliz iniciativa do «Club» de poñer á disposición de Castelao os seus salóns, pra que os moitos amigos y-ademiradores qu' eiquí tén, puderan contemplar os belísimos cadros que o nosso compañeiro trouxo na sua curta visita, e que causaron unha impresión enorme. Somentes un gran artista pode acometer unha obra de tal natureza, tratando como mestre a un tempo a figura y-a paisaxe, os corpos y-a luz. Compre ser un gran artista pra pintar un mar que rompe na praia en escumes espesas, com'il o pintou c'unha sinxeleza de primitivo y-un refinamento de xaponés; pra lles dar carne vivente ó asombroso Pelingrin y-o Guía da danza d' espadas; pra faguer aquil Luar sen lúa; pra se faguel-o pintor do milagre no poema pintado que chama Lux in tenebris... Se quixera, Castelao houbera podido vender moi ben en Ourense as catorce obras espostas. Pro non viña il co' esa intención, y-os amantes da arte qu' eiqui temos, tiveron que deixar marchar aquiles tesouros con fonda saudade. JEAN REVEL O amor do chao natal é do que mais caracteriza os escritores normandos. Os netos d' aquiles Vikings que tantas visitas nos fixeran na Idade Media, son xente coma nós apegadas á terra, ó pequeno cultivo, á pequena industria, ó pequeno comercio—calidades pol-o demais fundamentais pra faguer un pobo forte. O amor do chao natal enche os escritos de L' Hospital, de Roinard, ainda d' aquil gran parisiense que foi Jean Lerrain, sempre lembrando o seu corruncho de Fecamp... Jean Revel fai do amor ó chao natal unha doutrina. Do estudo que A.-M. Gossez lle dedica en Les Tablettes (revista de Saint-Raphael-Var) do derradeiro mes de Santiago, sacamos as notas seguintes: A unha obra considerable (Un Français en Amérique, 1876 - Dans les Highlands, 1879 - Chez nos Ancêtres, 1888 - Testament d'un Moderne, 1889 - La Fin d'une Ame, 1891 - Dialogues des Vivants, 1892 - Ascensión (novela), 1898 - Multiple Vie, 1894 - Rustres (contos), 1898 - Un Cérébral (novela), 1899 - Contes Normands, 1901 - Lss NÓS Hôtes de l'Estuaire, 1904 - Terriens (contos), 1906.) Jean Revel añide un novo libro, primeiro d' unha Estoria da Normandía. Amor da universal harmonía—comprensión dos fatos humans: razas, patrias, humanidades—rebusca intuitiva das suas orixes e dos seus devenires—interés imediato pol-as súas espresións mais veciñas: río criador, provincia, aldea natás; tais son en síntese final as manifestacións múltipres—filosófica, telúrica, social, aborixen e rural—da sua paixón orlxinal: o amor do chao. Jean Revel deprocatouse d'un xeito fondo e cabal da influencia asoluta da terra no home, revelada por Montesquien, por Taine, pol-as mais positivas investigacións estóricas qu' il presentiu dicindo: «Na Estoria non hai no fondo mais que xeografías», e sentiu un amor esaltado pol-o elemento-raiz: «Cando vexo escrito n-algunha parte—di - istas verbas: A Terra; vénme ó curazón unha onda de ledicia e ó esprito unha ardente curiosidade; esprimento un tremer, algo esquisito, como cand'un ve unha presa amada...» E n-outro sitio fai falar d' iste xeito a un dos seus persoaxes: «Eu, un dos recén chegados no perfeccionamento secular, convén que m-axionlle diante d'iste torrón que foi a primeira sustancia do ser coscente... Ista lama non é de ningunha maneira abjecta... en realidade é divina. Istes aluviós, esta corrente, iste fundamento impuro, é o Humus do que o Home foi amasado; é o barro empregado sempre no taller do Criador... O delta non foi o berce das razas onde s' enxendron e foi incubada a primeira nidada do adamita? Jean Revel pensa que a civilización moderna é ben superior ás vellas sociedades, mais renega das vilas tentaculares, coma Verhaeren, reclama unha descentralización administrativa e esalta ó peisano, ó labrego, na sua forza vital, no seu amor ós eidos. Ten espranza na concordancia das forzas planetarias, pensa que o mal é mais forte qu'o individuo e menos forte qu'a colectividade, mais a Redención do home no futuro coida que será somentes pola volta ó chao natal, ó aire cheo que lle donará a salvación e a saúde, somentes pol-a sua restitución á Terra. AS LETRAS CATALANAS EN GALIZIA E AS LETRAS GALEGAS EN CATALUÑA Pol-a iniciativa de Tomás Garcés, despexado inxenio catalán—d' hoxe en adiante, corresponsal de NÓS en Barcelona—vaise inaugurar, nas páxinas literarias de El Día de Tarrassa—das que nos ocupabamos no número derradeiro—a colaboración dos escritores galegos. Cabanillas envioulles versos «trements»

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714925.xml NOS d' emoció poética i patriótica según a espresión do Garcés. Do mesmo xeito, o nóso amigo ofércenos, respondendo ós nósos requerimentos, traguer ás páxinas de NOS un reflexo da moderna cultura catalana. Non imos agora loubar unha produción espiritual, que moi logo se val demostrar a si mesma, os ollos dos nósos leutores. Fai moito tempo que a cultura catalana se tén de seu. Y-os creadores d'essa cultura tamén saúdan o nóso esforzo con simpatía. LA DOUCE FRANCE, aont-septembre, 1920. Ó mesmo asunto do devandito artigo refirese Mr. Lebesgue n-outro titulado Par la France, en relación co a probabel existencia no século VI antes de Xesucristo d'un gran imperio céltico que chegaría de Coimbra a Cracovia, —da Galizia ibérica á Galizia polaca—comprendendo toda a Europa hiperbórea, central y-occidental. A civilización dos Celtas pudo aportar á humanidade occidental unha suma de cultura igual polo menos á da Grecia, e d' ebi ven a civilización francesa... «Or—afirma cheo de fé—la celtisation porte fruit contre tout obstacle. C'est un germe inamissible.» Compre que nas páxinas de NOS chegamos a tratar co' a extensión de que é merecente esta gran custión do panceltismo. Outro artigo cheo d' intrés do mesmo boletín, é o de Gabriel Brunet, Le Probléme de l'Élite. Nesta era caótica en que o espírito de destrucción reina no mundo, a obra da cultura, froito do esforzo milenario das xeneracións, áchase ameazada... O feito máis saliente dos nósos días é o desprezo da cultura, o desprezo dos intereses superiores da humanidade... O mundo actual é dos homes d'aución; a mercancía intelectual baixa cada día máis na feira, y-a Elite intelectual foi reducida á impotencia; xa non é unha forza, xa non se lle recoñece unha misión nas sociedades d' hoxe... Con moita razón siñala o autor a grande parte de culpa que lle cabe á mesma Elite, por andar estes anos derradeiros maldecindo da intelixencia e da razón, dicindo que o fin da vida non é o pensamento senon a acción, e que a verdade é o que permite ter éxito... Confronta logo esta capitis diminutio da clase intelectual co' as ideas espostas por Renan en L'Avenir de la Science, onde dí que, cando a ciencia tranfe, os destinos da humanidade serán confiados á elite erudita. Mais, no mesmo libro atopa Mr. Brunet outra teoría destrutora dos prestixios da Elite: a idea de que é a masa a que crea, e de que o xenio non é senon o redactor das inspiracións da multitude... Sobre d' esto tamén habería moito que falar. MERCURE DE FRANCE 15-X-1920 Na sección Lettres portugaises, eo gallo de falar d'un libro do Sr. Bernardino Machado (A Política da Victoria, Boente e Silva, Lisboa, 1920). Phileas Lebesgue fai atinadas consideracións sobre da tradición cabaleiresca, que Portugal, apesares da diferencia de temperamentos, posee en común co'a Francia e con todas as nacións d'heredamento céltico, cultivadas na Edade Media polo gran movemento crítico da Táboa Redonda. «Así—segue dicindo o sabio lusitanista—o nóso escelente amigo Vicente Risco, patriota galego e pensador d' ampla envergadura, podeu, sen escital-o nóso escepticismo, nos revelar certas particularidás do folk-lore do seu pais celto-lusitano. Alá ond' ó río Limia tén sen nacemento, no pequeno lago d' Antela, unha vila, ond'outrora reinou o Rei Artús, foi solagada pol-as augas, e ás veces, pol-a noite óyense sonatas campáas. O santo Graal sería orixinario de Galizia. O Montsalvato estaría no cume do monte Cebreiro, na provincia de Lugo. Parsifal teria rubido estas costas, e Klingsor non sería mais que un dos magos mouros, n-outro tempo encantadores, hoxe encantados, qu' amorean tesouros baixo as ruinas.» Estudia logo A Victoria de Parsifal de João Grave—«qu' afirma a supremacía d'un ideal de perfección humana na sinxeleza do corazón fora das tentacións perigosas da carne, da soberbia, da riqueza é do poder,—pra concluir con verbas com' estas: “Calquera cousa qu' un póda po da oposición fundamental antr'a cabaleiría mundana do ciclo d' Artús y-a cabaleiría relixiosa do ciclo do Santo Graal, estamos tanto d'un lado coma do outro de cara a unha corrente de leendas míticas, saídas da India pol-a Europa hiperbórea. De sitio en sitio, a través do folk-lore dos diferentes pobos, certas semellanzas se revelan, certas analogías sintomáticas. Así, o corvo da Prophétie de Guenelhan que leva no peteiro os testemoyos sanguiñentos da batalla perdida, vólvese atopar na Nai dos Yougovitch, obra maiestra da epopeia serbia e máis nun vello cantar de guerra lituano de que nos informa M. de Labunovas en La Revue baltigue.» «Mais non se trata somente de mindenzas d'iste orde. O espírito da Táboa Redonda y-a concepción particular do amor que d'íl sai, concepción á unha pagana e mística, enche toda a poesía portuguesa. Coma bó eixempro, trai logo as Cancoes de Saudade e Amor, e a égloga musical Cristal, dous libros do grande poeta Lopes Vieira. A NOSA TERRA, 5 Outono, 1920-N.º 129 Abrese c'un retrato do Mártir glorioso da independencia d' Irlanda, Terencio Mac Swiney, alcalde de Cork, o único héroe verdadeiro do século XX, dino d' eterna lembranza e gloria. Vén logo o manítico Discurso do nóso companheiro Ramón Cabanillas na sua entrada na Academia Galega.—Unhas liñas sobre a Exposición d' Alcaro Cebreiro na Irmandade da Cruña, que coma dixemos no número anterior foi a revelación d'un nóvo e forte artista.—As novas correntes políticas da Galizia por Arturo Noguerol Bajan.—As uñas do demo (leenda) polo Conde de Bertiandos.—A trascendencia do nóso movemento artigos publicados por O Comercio do Porto, y-o Xornal de Noticias da mesma vila sobre do renacemento das letras e das artes e do sentimento nazonalista en Galizia. D' isto ocupámonos aparte.—Irlanda (historia dos Movimentos nacionalistas).—Leonardo de Coimbra por Johan Viqueira.—Escoita ti, literato rico e

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714911.xml Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen: os sal é silábico; n-ele, a música supeditase enteiramente á letra, e a prosodia é a dona do ritmo: ó que chimase, técnicamente, «ritmo libres. A nósa música tén, percisamente, ises dous carauteres da música antigoa: é, como ela, diatónica e de ritmo ceibe, E istes dous caranteres non-os tén ningunha outra da Iberia. Núsco temos, pois, un nazonalismo musical, Iv Un probrema que preséntase a todo diligente folk-lorista, a todo músico «honrado», é a armonización da música popular, Y-eu coido qu' hai que ter en conta un principio, que penso inconmovibre, pr armonización da música nazonal d'un pobo, Iste principio é a armoñía propia dos istrumentos propios. Porque si é certo—y-en coido que sí -qu'a música eisiste mais ben, no esprito humano, como principio armónico que como principio melódico, certo será, tamén, qu'o pobo que fijo determinados istrumentos con escadas determinadas, tiña, no seu esprito, un principio armónico tamén específico, A zan” foña e a gaita foron creadas, co as suas escadas respentivas, porqu'o pobo galego tén na sua y-alma armofiias que, abertas, descompostas Nas suas notas compoentes, daban [sas escadas. O músico compenetrado co esprito armónico da nósa raza tén que non esquencere o roncón da galla na armonización da nósa música, Isto non quer decire qu’ a pedal úsese decote, sin tón nin són e porque si, Mais en certa eras de música ó pedal pode sere unha necesidade, Quero decire, ainda mais craramente, qu'armoñización, en determinados, débese fucer tendo en conta a pedal, como si ela esistira sempre, e sin qu’ ar moñía atópese en desacordo co'a presuposta esistenza d' aquela nota. A mais para música galega, a melodía mais enjebre, armofizadas d' outro jelto, perderían o seu mais fino recendo. D'eiquí 4 necesidade, non soilo de coñecere a armoñía propia dos nésos istrumentos,—tanto a Zanfoña como a galta son istrumentos diatónicos—sinou a de sentir na y-alma á mesma armoñía da nósa Patria; o sentila tan intimamente, tan fondamente, que se non sinta ja, de forte e fonda que será, porque veña ja de sentir todo o da Terra: beleza, aire, lus, brétemas, fala e dores; 08 mesmos odios e o mesmo amor. v Na nósa música cantada o diatonismo e o ritmo celbe vense na sua pureza integral O armani é diatónico, enjebremente grego- Os CANTOS DE CRGOS conservan, na estrófica, a mesma disposizón das formas poéticas dos trovelros (sátira, canto dialogado con arte «lexaprén»). Teñen ús mesmas carauteristicas tonal e ritmica, OS AGUINALDOS, NADALES, PANJOLISAS, ANT NOVOS € REISES son verdadeiras derivaciós das secuencias da Fireja. Con citar o seu orige, abonda, As CÁNTIGAS 8e non poden crasificare, A maor parte d'ilas responden 4 carauterística general da nósa música. O CANTAR DE PANDEIRO é do mais enjebre do nóso folk-lore. Na música de danza e istrumental ja vense mais eraramente as infruenzas alleas e dos tonos maor e menor. Ainda eisi nas DANZAS DR ESPADAS, DE ARCOS € DE CINTAS; DOS MAYOS—jlemibranza da vellu COREA, da greca!-— consérvanse elementos francamente enjebres. Nas mesmas MUIÑEIRAS € ALBORADAS, Queeezaves o mais impuro da nósa música, hai elementos d'nbondo pra o nóso nazonalismo musical. VI Eu vos digo, músicos galegos, rapaces artistas: ehí, na nósa fermosísima música, tedes unha enorme canteira. No outro tedes todol-os «ismos» imaginabres, Si vivides divorelados da Ruza, conservatorizar todo o que poidades, ¡que vos non arrendo a ganancia! Si sentides A vósa Terra no recuncho da y-alma, deijala quí ela cante, ¡ceibel, como cantou dendes da eternidade; que chore co seu propio acento e que ría coa sua propia risa. Volo premiará a y-Arte, tan humana—ja divifia!—que sabe todo O humano qu’ é o sentemento da Patria e qu’ a Patria é o mais grande amor dos humanos. Hastra d'agora foron os «ismos» non trusdendentaes os que roubaron as faternas dos nósos músicos, Hai músicos galegos que son, mais qu’ italianistas, Itallanos,—ó jeito de Tosti —e autores das «basuras de salón», como chamoulles o Galdós ás romanciñas cursis de romate, feitas pra engayolare ás donicelas romantiqueiras, educailas nas Escolas d'Amigos do Pais, Itallanistas, wagneristas: valeiros d’ alma propria, n-unha verba, e sin que fijeran nada trascendente nin pra eles nin prá Terra nin pr' á Humanidade. ¿Vécnica do futurismo musical galego?—O ESTUDIO DA VELLA TRADIZÓN MUSICAL. (Estadio perfento, pol-o tanto, da música gregoriana.) ¿Esprito nóvo da nósa Arte música?—Unha solla verba: GALEGUIEMO, JAIME QUINTANILLA No Ferrol» 14 > XI - om,

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714930.xml LEA V. “Teoria d'o Nacionalismo Galego,” Por VICENTE RISCO Que lle dará luces pr'enxergal-os problemas da nosa Terra Precio: CINCO REAS “A NOSA TERRA”, BOLETIN DECENAL Idearium das IRMANDADES DA FALA en Galicia e nas colonias galegas d' América e Portugal PRECIOS DE SUSCRICIÓN Na Cruña ó mes. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/11571497.xml NOS TEORÍA CUASI TRASCENDENTAL DE VELOCIDADE conceuto do Tempo y-o do Espacio é un tema eternamente actual y-un Tema-eixo d'a especulación científica e filosófica. Non imos a nos meter agora n-il d'un xeito científico. Non imos comentar a Kant ou a Bergson, anque sin querelo podamos dare c'os vellos razonamentos de Zenón de Elea. Estas observacións, fillas, podería dicir, d' unha intuición, chegaron ó meu convencimento sin qu'ainda lles pudera atopar unha base científica. As relacións do Espacio e do Tempo poden ter un fondo sinificado e n-élas poderíase ver unha espricación filosófica da vida; mais sobre todo, d'elas nasce unha teoría do desenvolvemento da Velocidade n-o mundo que me parece cuase trascendental. Foi sempre unha tendencia do home camiñar d'un lugar a outro o máis alxiña posibel. O se movere co'a velocidade que cumpre n-un caso dado, foi dend'os máis antigos tempos unha posibilidade que sinificou forza fisica y-elconómica. Eisi os vellos patriarcas, os xefes d'as tribus nómadas y-os grandes guerreiros. Os seus gandos, as súas bestas y-os seus carros cran a espresión da potencialidade súa. Somentes os probes d'alma fallos, d'inquietude, y-os probiños de corpo, fallos de forteza fbanse quedando ó derradeiro. A potencia de velocidade era o trunfo n-a vida, un istramento de dominación. Os escravos e toda a caste de servos, collíanse pra deixalos n-as casas ou n-os eidos, n-a inmobilidade do traballo diario, ou pra seren unha axuda máis ó servizo da Velocidade dos poderosos. Por moito tempo, por moitos sigros, quen non tavera un faco, ou un carro, ou un barco, e quixera se movere, habiase resinar ás longas camiñatas a pé, ou camiñar dentro d'a y-alma. Chegaron ó fin os tempos en qu'os istrumentos de viaxar, as vellas dilixencias (n-o tempo de Lois XIV saíron as pirmeiras carrozas d'alquiler n-a cidade de París), os barcos de pasaxe y-os primeiros trens ademitiron a todol-os homes. A velocidade foise facendo popular; mais ainda era un luxo. Trasformada toda a organización social, a máquina da vida industrial e comercial nóva impuxo a grande velocidade. Como unha de tantas rodas ou correaxes de trasmisión, os probiños d'outros tempos, proletarios d'hoxe, sentiron a imposición do máis bulideiro movimento. A velocidade non era xa un luxo, sinon un mandamento da vida. O desenrolo dos medeos de movimento co'a enerxía eléntrica y-os novos motores, todo elo aínda costoso e dificile de conseguirse, parece estabrecer unha nóva diferencia antr'os que queren camiñar á maor présa. Son os ricos, y-os fórtes, os comerciantes y-os soldados quen viven a eito a vida da velocidade. A roda da civilización non pode parar e colle nela ós traballadores, que se ven envoltos n-o movimento, y-a eles é a quen a sociedade pide o mais grande esforzo. Vense forzados a camiñaren co'a mesma présa dos poldentes. Unha cidade moderna de vida industrial ou comercial, ou un centro mineiro, son un enxamio de movimientos y-unha longa mostra de velocidás. Os obreiros que, pra acolleitaren vivendas de poucocosto, van vivire n-asaforas, pra chegar a tempo ás fábricas y-ás tendas, teñen qu' aproveitar bicicletas, tranways, camions, trens... Os mineiros, pra s'afandiren n-a térra ou rubiren ós cotos d'esprotación, fanno n-ascensores de toda eras. Y-os trens aéreos ou subterráneos d'as grandes urbes, n-as horas da mañán e da noite, énchense de traballadores... Podemos tela seguranza de qu'o aumento das posibilidis da velocidade ha siguire c'o progreso da técnica industrial. Os homes que pra viviren precisen un traballo a eito, non se poderán endexamáis liberare de sigull-o camiño do progreso da técnica. Si un automotore de servicio púbrico fai 200 quilómetros a hora, n-il hanse meter os operarios, pra chegaren ben a tempo ó seu traballo. Outro feito. Os capitalistas, os homes que teñen libertade n-a súa vida económica, os directores d'empresas, os traballadores da Intellxencia, non teñen a cuotidiana e regramentada esixencia da velocidade. Si queren, poden camiñar paseniño. Imaxinando unha vida normal n-o porvir, n-a qu'os viaxes se fagan pol-o campo ou do

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/11571499.xml NOS humán, s'esquematiza. Trátanse os homes das mais lonxanas terras, pro non coma homes, senon como istrumentos d'unha andrómena en movimento. N-un grande ewe financieiro, que colla n-o esnaquizamento a unha multitude d’homes, ricos e probes, orfos e fortes, a psicoloxía humán non está integralmente representada: falla o sentimento. N-ise felto tan diario da vida moderna, traballan predominantemente a intelixencla y-a vontade, porque as súas esteriorización están mais axeitadas á esquematización xeral: todo se resolve en números e combinacións nutivas. Mais, quen se lembra con simpatía dos malferidos pol-o crac? Están lonxe, non se trata de homes con nai, muller ou fillos, trátase de acredores, debidores e tenedores d’un valore cotizabre. Y-eisi, hastr’ os grandes praceres ou doores posibels n-as outas combinacións financieiras, resólvense n-unha inquietude d’espectación no fuxir da corrente das transacións, dependendo moitas veces da materialidade do trasporte ou do ontillage. Vese bén qu’á produción da nósa concencia, o millor de nós, convértese n-unha cousa valo- (Continua) O NAZONALISMO MUSICAL GALEGO falare do nazonallismo musical eu ben sel que pol-o mundo hai e houbo os Vincent d’Indy e os Debussy e os Ravel, defensores do universalismo musical. Eu ja sel que pol-o mundo adiante din as gentes qu’a música non é unha arte nazonalista, posto que o seu linguaje é intelixible pra todo o mundo, e qu’a obra d’un francés, por exemplo, é perfeutamente diáfana pra un chino. Pro eu ben sel, tamén, qu’os que tal día non son capaces de difrenciar a un chino d’un francés. Dise com-unha cousa nova isto de qu’a música é intelixible pra todo o mundo, como si non sucedera o mesmo co’as outras artes belas. Tamén a pintura é intelixible pra todol-os que non sean cegos. O cadro d’un pintor flamengo, poño por caso, é intelixible pra todol-os que teñan ollos na cara. Pro ¿vaise por isto a soster que non hai escolas pictóricas? ¿Valse soster qu’as y-almas nazonales non deixaron, na pintura, asinalada a sua poita? Co’arquitectura e a escultura pasa o mesmo. ¿E quen confundiría, aínda que falen n-un linguaje universal e humano, unha estatua greca c’unha egipcia? ¿Quén non difrencia un templo budhista d’unha catedral gótica? Decire, pois, qu’a música é intelixible pra todol-os homes é non dicer nada; millor dito: é dicer unha parvada. Ise linguaje universal fala d’un jeito nas “Danzas Noruegas” de Grieg e d’outro difrente nas “Hespañolas” de Granados. O noruego entende istas e o español entende aquelas. Pro ¿quén dúbida que falan de jeito difrente? ¿Quén pode confundir o nóso alalá c’unha malagueña? ¿Quén pode pór en tea de xuizo que na

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714922.xml 16 Prebremas (1) (RECOLLIDOS EN SAN CIPRIÁN DE VIÑAS, POR A. NOGUEIRA FABELLO, MESTRE NACIONAL) 53 Unha media medio feita y-autra media por facer dígame vosté galán cantas medias poden ser? Catro pás, catro cás, un pan e medio e medio pan a como toca cada can? 55 Cantas son tres medias moscas e mosca é media? Outras adeviñanzas (RECOLLIDAS POR V. RISCO) 56 Alto me miro Color d'ouro teño Por unha risada Perdín canto teño. O OURIZO QUE REGAÑOU. 57 Iba unha vez o Bispo faguendo a visita pastoral, y-ó pasar por unha ponte, viu que debaixo estaba un home pescando, e preguntoulle: —¿Ti qué pescas? Y-o home respondeu: —O que pesco, botoo ó río, y-o que non pesco, levoo á casa. ¿Qué pescaba o home? Os PIOLLOS. C. XI. (3) (RECOLLIDOS POR MANUEL GALLEGO SEARA, ALUMNO DA ESCOLA NORMAL D'OURENSE NA PARTE DE SARRIA, PROVINCIA DE LUGO.) Os espritos dos elementos 1 Os tronos son causados por unhos homes que se chaman deyrimantes (negrimantes?) que suben ás nubes en polcoriñas, da manelra seguinte: xuntan unha porción de polvo, e póñense a mexar n-ll; estonces fórmase a polcoríña, e no remuiño que forma o aire, suben ás nubes, e despoixas, dend'eli fan dano a quen lles parece. (N-esta versión aparece o nome de deyrumantes, on escassos xegruimoste apricado ás espritos da tempestade,—os Merete védicos—que noutros sitlos chaman uheberus—neberus en Asturias—ou tronnstes.) (1) Clasificamos istas brincadeiras ant' as adeviñanzas, por axeitar así millor na distribución provisional de grupos que fixemos. Estos so nos que o pedagogo francés Decroly chama xogos asítuaticos. (2) (Véxase a distribución de capítulos no noso núm. 11 NOS As bruxas 1 Si o crego deixa o misal aberto do lado direito, as bruxas qu'entraran na eirexa non poderán saír namentras nono cerre. 2 Si cando corren as estrelas, se recollen areas do chao, e despois se botan na pía da auga bendita, quedarán tantas bruxas sen poderen sair da eirexa, com' areas haxa na pía. 3 As moscas que hai son traguidas pol-as bruxas no día de San Xoan. Conto de bruxas 4 Unha filla ouvia dicir qu'a nai d'ela era bruxa, e pra saber s'era certo, foise a fiar pra xunto d'ela na víspera de San Xoan. Chegou a hora de deitarse, y-a filla non se quería marchar, senon qu'estaba facendo tempo pra ver si a nai iba pol-as moscas; pero ela tanto lle porfíou, qu'a filla tivo que marcharse, mais en lugar de coller pr' á casa, rubiu ó teito, pra ver o que lle dicía ó home, e sentiulle preguntar: —¿Qué trouxeches? —Cala, hó, cala, qu'esa filla nona puden sacar de xunto de min, en tod'a noite, e solo puden chegar á repartición das moscas; pero heilhas de cobrar, que ll' hei de matar ó home. —¿E cómo? —Heime poñer da figura d'unha mosca razada, e mañá, cando vaya á arada, heille pical-os bois e hano matar, y-a min non me poderá facer nada, non sendo que me dea c'unha vara d'acelaira. A filla, com'estaba escoitando, ó saber aquelo, xa non lle tiña medo, e foise co home á arada e levou a vara que sabía, y-ó vil-a mosca, pegoulle un pau e matouna, y-o día seguinte, apareceu a nai morta. Meixica máxica 1 Pra cural-as tercianas, tomar a limosna que dean nove Marias. O demo 1 O convento de Samos din que foi construído co'a axuda do demo, pois por medio do Libro de San Ciprián (os frades?) facían carretal-a pedra pol-a noite. (1) A vara d'acelaira, é empregada em toda a Europa sovideotal nas operación da Goecla (a mágica preto liberi, como lle chama o Libro grande de San Ciprián). D' avelaira faise a varas falantes, istrumento indispeusabel da Maxia Negra, ven descrito en tolol-ca grimorica, e ten ontras moitas apricacións.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/11571498.xml 4 campo á cidade a unha máxima velocidade, é moi doado creere qu'os homes hanse afacer a ollar a Natureza n-o xeito en que se lles ofrece ó pasar por diante d'ela. Cando pasamos c'unha grande rapideza, o paisaxe vaise alongando, e d'as cousas somentes vemol-o máis esterior da súa forma, vémolas esquematizadas n-o dibuxo e si se pudera dicir n-a coor. Supoñamos á máis da xente afeita a pasar fuxindo diante das veigas y-as fragas, e toda a visión da Natureza será apaisada y-esquematizada. Podemos supoñer aínda que despois de longos anos d'adaptación, os ollos do home d'hoxe xa non poderán mirar como ainda nós miramos. As imaxes d'as cousas: prantas, albres, follas, herbas, gromos, froles e d'a máis da fauna do campo, serán imaxes mortas, dibuxadas n-un alongamento e d'unha coor envolta en brétema. A liberdade do home ficará baixo o imperativo do engranaxe da vida, que ll' impón un leixamento da Natureza. ¡Qué estraneza a d'un home e qué festa pr'a súa curiosidade o vere preto de si, n-a calma d'un esparxemento, un albre, follas, ou paxariños! E podería chegar un tempo en que, o sino de forteza e de grande potencialidade, sería o camiñar a pé deténdose con agarimo a carón de toda cousa da Natureza libre. II Hastra d'agora cuasementes, non-os referimos máis qu'ó movimento enxebremente físico y-esterior, máis a traveutoria da Velocidade, en total-as manifestacións da actividade humán, foi y-é somellante. Dend'os tempos mais lonxanos os intereses comerciás fixeron imprescindibel a rapidés n-a comunicación antr'os homes. A vida do comercio foron os camiños dos mares e dos ríos. Os homes que vendían e mercaban levaban a representación da capacidade produtiva das súas terras. Inda non abondaba isto, e viñeron as fatorias y-estabrecimentos permanentes de toda era, a maneira d'imaxes dos países d'orixen, n-outros países alleos, e logo a difusión pol-as armas no hinterland, da potencialidade política y-económica. O cambeo, na forma de troque imediato d'ans produtos por outros foi o comenzo das transacións mercantís. A transformación do troque en venda e merca pol-o intermedeo do diñeiro, foi o sinal da velocidade nas relacións comerciás antr'os homes. Xa non era a produción humán enxebre a que servía d'instrumento único n-esas relacións. O diñeiro axeltaba millor pr'a rapidés do intertroque, mais tamén co'il as relacións humanas s'esquematizaban, pois a moeda non é outra cousa qu'o esquema d'un valor en troque. O mais grande progreso y-a transformación fonda do comercio naceron do creto comercial. O creto é a mais sinxela simplificación das relacións mercantis. O creto da unha velocidade tal ó diñeiro como intermediario, que chega a suprimil-o, sustitaíndoo por verbas y-hastra por unha soila, y-eisi un valor comercial, un produto da natureza ou da industria, ou unha grande cantidade de diñeiro chega en imaxen, sin perder ningunha cousa do seu valor, con seguranza completa y-o mais axiña posibel da Europa á América. O desenrolo do contrato de cambeo ven d'ise xelto a aumentalas posibilidás d'una mais grande rapidés. Y-agora coñecemos os tempos n-os qu'una sinxela parola telegráfica ou in-arámica estabrece unha relación y-un contrato antre dúas asociacións mercantís por importantes que elas sexan. A institución dos viaxantes de comercio, xa c'o seu nome leva dito que o trunfo comercial era custión de movemento e velocidade; son as casas produtoras y-os grandes almacéns os que se trasladan d'un lugar a outro n-a, persoa do viaxante, y-esto é tamén o que sinifican as representacións permanentes dos grandes produtores y-almacenistas. Referímonos n-esta descrición, somentes ás grandes forzas da industria e do comercio. A veira d'elas, aínda viven os pequenos traballadores que de casa en casa ou de feira en feira, levan, levan paseniño os seus artíclos, ofrecéndoos á venda. Fixado un preceo n-as grandes tendas, pra suprimire verbas inutís, porque o tempo cumpre, somentes a realidade eterna do intertroque humán tén unha representación n-eses pequenos comerciantes d'os camiños, c'os que s' axusta e se rallea a eito. Na vida mercantil normal dos pobos, n-as suas grandes operacións, os homes xa non falan c'os homes y-as parolas qu'enchen as cartas d'os tratos ou os sinos telegráficos, son esquemas d'una actividade humán. Suprímese a escritura persoal, e pra borral-as características individuais humans, emprégase unha máquina que faga somellantes total-as escrituras. Duas verbas abondan, e levan un valor d'esactitude matemática, suprimindo o parolar espresivo de calquer xeito de sentimentalidade. Y-eisi a velocidade comercial aumenta y-as relacións antr'os homes espállanse, mais istas mismas relacións, coma todo o característico da fauna

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714912.xml NOS PORTUGAL E GALIZIA atención os artigos do Pina de Moraes en O Primeiro de Janeiro, nos que o ilustre escritor bautiza a nósa arela nacionalista co'a verba reveladora de Pangaleguismo. onrouse o primeiro número de NOS c'unha soberbia páxina que o Mestre Teixeira de Pascoaes quixo dedicar ós xovens poetas galegos. Outa mentalidade representativa, a do Poeta d'Amarante, das mais fondas arelas qu'acariña dend'a eternidade, a y-alma saudosa de Portugal. NOS tiña solicitada esa páxina, do Mestre hai tempo tan querido. Co'elo xa NOS daba a coñecer como sinte a solidaridade espiritual de Lusitania e Galizia. Sempre arelaran as Irmandades da Fala, qu'os dous pobos irmáns se coñeceran e s'amaran. Era, mais que un simple intercámbeo, unha verdadeira colaboración na obra da cultura, o que se quería. A Nosa Terra leva feito moito n-ise camiño. Eli acollíanse con ledicia os escritos de José Joaquín Nunes, Antonio Sardinha, Luís d'Almeida Braga, Novais Teixeira y-outros moitos escritores portugueses. Eran tamén os artigos d'Antón Villar Ponte y-as mocións qu'il presentou ás Asembleias nacionalistas de Lugo e de Santiago. Logo, dempois d'un viaxe do Sr. José de Figueiredo, ilustre arqueólogo e crítico d'arte, pol-a nósa Terra, Atlântida de Lisboa acollía a colaboración dos nósos compañeiros Risco, Cabanillas e Castelao. A pouco, principiaba Risco en A Nosa Terra, os seus estudos sobre da moderna literatura portuguesa e comunicábase a co Teixeira de Pascoaes e mais co eminente lusitanista francés Philéas Lebesgue. Ó tempo, Portugal decatábase do nóso esforzo de reconstrución da Patria Galega y-ollaba pra nós con simpatía. As verbas amigas íban chegando a nós en cartas cheas de curiosidade e de sentimento fraterno. Eran os espíritos mais escoleitos das novas xeracións: o gran pensador Leonardo Coimbra; os poetas Alexandre de Córdova, Manuel de Figueiredo, João de Castro; os pintores João Peralta e Armando de Basto; o Tenente Pina de Moraes y-o poeta e crítico José Cervaens Rodrigues. E moitos mais, ainda. E agora é a prensa toda de Portugal a seguir ise nobre sentimento de fraterna simpatía. Un día é Artur Ben Bosh en O Popular de Lisboa; outro é Cervaens Rodrigues no Jornal das Notícias do Porto, e mais O Comércio do Porto y-a Ilustração Portuguesa... Son moi dinos d'especial Eis os nósos ollos, maravillados d'óllar as perspectivas sen fin que s'abren no lonxe diante da nósa cobiza saudosa... A intención, hoxe, dos nósos amigos, como manifestan as suas comunicacións recentes, é chegar aixiña n-iste camiño ás realizacións práticas: a venda en Galizia de libros portugueses, e de libros galegos en Portugal; visita a Portugal dos nósos artistas y-escritores, e dos artistas y-escritores portugueses elquí; compre mencionar tamén os Xogos florais galego-lusitanos que pr'á primavera próxima organiza o Sr. Cervaens Rodrigues. Eis o que d'unha banda e da outra estase estudiando de común acordo. NOS quere ter a sua parte n-ise movemento que leva un car' ó outro dos dous pobos irmáns, n-ise movemento cheo de promesas gloriosas. Temos solicitada a colaboración do eminente filósofo Leonardo Coimbra, e tamén honrarán as nósas páxinas Alexandre de Córdova, João Peralta, Cervaens Rodrigues, e outros ilustres amigos nósos. Temos mentes de dedicar un fondo estudo ás letras portuguesas nas nósas páxinas. O cambio co'as millores revistas lusitanas foi dend'o principio unha das nósas arelas. NÓS, órgano da cultura enxebre, proclama outamente o valor universal celto-atlántico da cultura galaico-lusitana, que foi unha sola na época gloriosa en que s'escribiron os Canceleiros, a Crónica de Turpin y-a Demanda do Santo Graal. O movemento pangaleguista será unha renovación dos tempos en que a nósa nacionalidade foi mais fecundamente creadora.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714917.xml Borrador OCR local de apoyo. Úsalo solo como pista débil cuando la imagen sea ambigua; si contradice claramente la imagen, prioriza la imagen: .— NOS d'a varianza». O industriallsmo eisixe d' os traballadores un consumo de forzas extraordinario que crea a necesidade a’ unha merma d' as horas d'a xornada que producirá a decadencia moral se non se logra atallar o mal empreo que se lle da ó tempo libre. Tamén eisixe leis sobre os accidentes d'o traballo cuyos efeutos desmoralizadores nótanse n-0s paises industriales e foron onxeto de estadio por parte do profesor Quincke. O trato co'as máquinas acaba por producir unha visión mecanizada d' o Universo; y-o industrialismo ademals, aumentando a posibilidade do satistacel-as necesidás y-aumentando a distancia entr a satisfanza posibre y-a satisfanza conquerible pol-as masas desterra d'os espirtos a resignanzá. Dend'o punto de vista dos intreses estéticos non bai cousa plor qu'o industrialismo, pois o costume d' acuparse escrusivamentes co'a ténnica, coma calquer acupación parcial, «provoca un embotamento d'a vida espirtual pra todol-os demais intreses e valores»; ademals, como di John Ruskin: «o arte soilo pode desenvolverse nun pobo satisfeito, libre d'o espentáculo de cousas feas e d'a coacción d'o traballo inecánicos. Darwin, lamentándose d' haber perdido o gusto pr'á poesía, a múseca y-a pintura, dí n-a sua biografía: «O habérseme destruido o gusto y-a intelixencia por estas cousas é unha perda de felicidade, e quezayes sexa perxadicial pr’ á intelixencia, pero muy probabremente é o pr' Ó lado moral d' a nósa natureza, en tanto que con «lo embótase e dehilitase a vida d'o nóso sentemento». Din algús liberalizantes qu' é necesario pro: e preferentemente á gran industria pra ya posibilidade d' unha poboanza mals espesa, e que o seu industrialismo non tén outra finalidade que dar traballo a xente probe, Pero, a produción industrial ¿non senitica un aforro na mau de obra’; os industriás ¿non deixan por portas as familias que dependen d'lles, si se inventa algunha máquina que lles premita pres«indir d'o seu traballo?; ¿non está acaso resumida a ética Industrialista n-esta sentencia americana: «Non hay que utilizar xamais un home pr ó trabullo que se pode conflar ónha máquina», Non hay qu’ esquecerse de que a industria d'os txidos d' algodón, por exemplo, medrou en parte a costa d'as d'o liño e da lá. Carezo de datos respeuto á Infruenza Va industria algodoeira sobre d'os teares que en 1891 había, según Anxeo Rubido, en Triacastela, Palas de Rey, Chantada, Padrón, Betanzos, a Cruña, Malpica, Brión, Mesía, a Cañiza, Allariz, Baños de Molgas, Xunqueira d' Ambía, Maside, Castro Caldelas, Viana d' o Bolo, a Mezquita, Verín, Laza, Xinzo de Limia, Bande e Celanova. A gran industria pode dar lugar á posibilidade de soster unha poboanza mais pecha, pero non é polos brazos que n-ela 8 acupen senon pol-as novas necesidás que crea. Outro d'os argumentos d'os liberalizantes é o suposto aumento da produción, a baratura d'os produtos y-o aumento d'a riqueza. Respeuto ó aumento d' os produtos pode contestárselle co’ estas verbas de Tomás Carlyle: «¿De qué sirven as camisas que tecichodes? A millós colgan n-as tendas e non poden venderse. Y -ciquí hai millós de corpos espidos que suspiran por clas...» Ademais, os industriás forman cartels pra fixar o maisimun de produción d'o cual non poden pasar. En canto a baratura hai que ter presente que algús produtos po importa que baixen si os que os facían non teñen o costume de consumilos, Tampouco se pode esquecer que os Industrids forman fortes asociación pra subir os precios, e senon digano os acaparadores, os trust y-4s nosas compañías d'os camiños de ferro. Por outra, a baratura d'os produtos, dend'o punto de vista social, non se mide pol-os cartes que costan, senon pol-a sua utilidade pr’ a vida e pol-a cantidade e calidade d'o traballo que se necesita pra producilos: o precio d'unha cousa vn diñeiro non ten nada que ver c'o seu valor, pois pra fixar sociolóxicamente o coste d'un produto chai qu estudiar tamen a infruenza qu'o traballo exerce sobre d'o obrelro. Hai traballos que degradan ó home porque abusan d' as suas forzas. Outros encerran un peligro corporal ou moral. N-o concepto de coste soilo entra o traballo que aburre e fatiga, que se fal en condiciós desagradables ou perniciosas e carece de toda Infruenza beneticiosa sobr o corpo y-0 esprito d'o que o fai», Dend'o punto de vista social, os fletes eran menos costosos denantes d' inventarse á o vapor que despoixa: denantes custaba matal-o tempo agardando o vento favorable, despoixa costou, e costa, que centos de miles d' homes pasen a vida enterrados n-o fondo d as minas do carbón. Por outra, ¿qué riqueza é a que aumenta c'o industrialismo? ¿A d'a nazión ou a d'os particulares? A d'istes, Dicese que Os cartos ganados pol-os particulares que 03 gastarán ou os emprearán en negoelos; pero, ¿cándo y-en dónde? Ademais, este aumento d'a riqueza d' 08 particulares ¿non se fai á costa d'a probeza e d'a dependenza d'a mór parte d'a xente? E preciso tamén decatarse de cal é o millor

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714916.xml POLÍTECA SOCIAL Nazión gallega debe reter n-os agros unha poboanza tan aguixada como sexa posíbel y-antepol-a agricultura, o comercio y-a industria, a pesar de que os liberais, aquivocados ou empulados polos seus intereses económicos, apóndose ideas progresivas ou sentimentos patrióticos, queren trocar, sin decatarse, o réxime d'o modesto benestar, d'a cooperanza e d'a simpatía, que reina baixo un réxime agrícola acadado, pola loita, pola existencia y-o espírito frío e calculador d'a burguesía, que resulta d'un realismo sin idealidade coma o que crea o asesorismo técnico, fomentando preferentemente na nosa terra o industrialismo. O fin de toda nación é o benestar temporal d'as familias que a compoñen, pero este benestar non soilo consiste, abofé, en ter d'abondo bens de toda clase, de maneira que todas as casas podían satisfacer as suas necesidades senón tamén n-o aumento d'a virtude e d'a felicidade de todos e n-unha paz ben apuntalada contra inimigos d'adentro e d'a fora. A agricultura é, d'entre todas as actividades económicas, a que ofrece condicións máis estimables dende o punto de vista social, ético, estético, económico, hixiénico e político. Os cimentos d'o Estado son os labregos y-a posesión d'a terra. Esí vemos, polo que nos contan as estorias, que o pobo xudeu pra consolidarse, despoxa de conquerir a terra prometida, partíuna entr' as tribus de que se compuña y-estabreeen como medida pra conservanza d'o orden social o ano d'o xubilen; o pobo d'os faraóns as ntouse sobre d'o reparto d'a terra entr' os sacerdotes, os guerreiros y-os labregos, e n-o goberno de José, fillo de Xacob, fíxolle fronte ós sete anos de fame rescatando o go- berno as terras d'os labregos e partindoas de novo entr' eles; Licurgo acimentou o pobo espartano sobre o reparto d'a terra entr' os espartanos, con cuyos lotes non se podía feirar e pasaban de pais a fillos n-a forma de hermandás que gobernaba o vinculeiro; a nosa terra, inspirada n-istes dous principios: «A moita terra da dúas cheas, unha de traballo, outra de miseria». «Pouca terra, ben estercada, val pola moita, mal traballada», chegou a ser algo debido ós foros y-a práutica de considerar os arrendos coma foros presuntos; as reformas de Solón acimentáronse n-o reparto d'a terra que tiña que producir o fixamento d'unha estrema pr'a posesión d'a terra; véndose Esparta en calzas pretas os reis Agis e Cleomenes tratan torcela e'un novo reparto d'a terra; en Roma as medidas de Spurio Cacio Viscelino y-as leis licinias encamiñábanse a dar facilidás pr'o aproveitamento d'a terra; o protestantismo consolídouse cando n-a dieta d' Augsburgo (1555) concedérselle ós príncipes luteranos a liberdade d'o culto recoñecéuselle ademais á propiedade deficítica d'as terras que secularizaron; a revolta social galega foi aprazada co' as medidas lexislativas, provocadas pola iniciativa d'o deputado xe al d'a nosa terra, marqués de Bosque Florido, mantendo ós levadores n-a posesión d'as terras aforadas; a revolución francesa afianzouse cando ás terras d' a Eirexa y-as d'os nobres emigrados pasaron ás mans d'os pequenos propietarios; y-a revolución rusa adquiriu forza y-estabilidade c'o reparto d'as terras d'os pomeschikis. O industrialismo cámbea a natureza d'o traballo, o sentido d'a vida y-a concepción d'o mundo d'as maras. O traballo industrial básase n-a falta de procesos parciales, nunha monotonia fatigosa e de «perante, pois coma ouserbou acadadamente Hobson: «A varianza é a esencia da vida y-o traballo mecánico é inimigo

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714920.xml censor Apio Claudio esparexera por todas, déronlle ó nome de maisimo. *Decídeme—perguntaba Tiberio Graco ós nobles—qué val mais: un cidadan ou un perpetuo escravo; un soldado ou un home incapaz pr'a guerra? ¿Preferides, pra ter unhas cantas fanegas mais de terra qu’ o resto d' os cidadans, renunciar á espranza de conqueril-o mundo ou porvos en peligro de que os unemigos vos abarballen esas terras que nos negadese. Un criterio semellante informou, entr' os gregos, a constitución de Solón, pois os fetes, ou sean aquiles que somentes tiñan unha renta anual de menos de 150 medimnos on metretes y-os que non poseían mais que bés muebles, soilo podían ser chamados ás armas como tropas lixeiras en caso d'invasión grave d'o territorio. N-o fondo de todo esto hai duas cousas. Por unha, as riquezas y-a vida n-o cidá desmendran y-afeminan, por outra, coma dí Montesquien, só home que nada tén pouco ll'importa en certos respeutos o Goberno en que vive». Por esta razón Bismarck, co'a lexilación de seguros contr'a inutilidá y-a vellez, un d'os fis que perseguía era o d'intresar os obreiros n-a conservanza d'o Imperio, pois esi vemos que dixo o 18 de Mayo de 1898: «Vivin bastante tempo n-a Francia pra saber que a lealtá d'unha gran parte de franceses ó Goberno, bo ou ruin, débese ó medo de perder as suas pequenas pensións... Non falo xa d'os posteiros que son ricos en comparanza c'os pequenos pensionistas. Istes dinse: «si o Estado se perxudiea, perdo a miña renta», y-ainda que non sexan mais que coa renta francos ó ano, non queren perdelos, e teñen intrés pol-o Estado. Esto é mundo... Arturo NOGUEROL BUJÁN ARCHIVO FILOLÓXICO E ETNOGRÁFICO DE GALIZIA Referentes ás plantas: 22 Redondiño, redondiño com' a capa do muíño: ¡ten follas, ten! e non ll' as conta ninguén. O CUGUMELO, OU CHOUPAFRO. 23 Alta me vexo no meu lugarexo mouro vexo vir e non lle podo faxir. 24 Alto me vexo no meu lugarexo. Por unha risada, perdín miña anada. 25 Altos padres, capeludas madres y-os fillos incha-foles, adiviña tú, si podes. Referentes ás homes: 26 Marmorea, mar non é, espiña ten, pescado non é. O TRIGO. 27 Pelo por baixo, pelo por riba, e no medio unha cousa viva. O OLLLO. 28 Airexiña pequeniña y-abade revolvedor, e todol-os feligreses sentados orrededor. Referentes a cousas artificiás: 29 Unha cousiña tesa: cabe na mau e non cabe na artesa. A AGUILLADA. 30 Vai a Roma e vén de Roma c'un picariño na croa. A AGUILLADA, O PINCHO ENRIBA. 31 Mari-branca está estendida; Xulián está derriba.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714926.xml vanidozo por Castelao.—O tri da politeca hespa- ñola,—A millore propaganda por Ramón Villar Ponte.—O neno é así por Rabindranath Tagore. —Peneirando. VIDA, número 3, La Coruña Temos recibido iste boletín imprentado na Cruña por rapaces, case todos eles estraños á nósa Terra, ó menos en esprito... NOS, que ten na casa colaboradores da famosa GRECIA de Sevilla, hoxe de Madrid, non pode por menos d' atopar moi ben que o cubismo se vala metendo pouquiñ'a pouco nas páxinas de Vida—un di- buxo de Barradas, outro de Huici, un artigo intresante sobre d' arte rusa—moi paseniñamente e coma quen leva medo... Unha pasadiña mais, rapaces, que os nenúfares estabanvos murchos, y-ós cisnes xa feden! LA REVUE DE L'EPOQUE, numéros 10 et 11, París, Octobre et Novembre 1920 Na lista de colaboradores d' iste notabel boletín, que dirixe en Paris Mr. Marcello-Fabri, e no que se ten falado xa das letras galegas, veñen moitos nomes xa de nós venerados nos tempos d'iniciación literaria: Gustave Kahn, Vielé-Griffin, René Ghil, Paul Fort, Tristan Klingsor, Philéas Lebesgue, Albert Mockel, Paul Vulliand, Salat-Pol-Roux..... O boletín trainos d'iste xeito a ledicia d'unha comunicación mensual c'os vellos mestres. La Revue de l'Epoque ven agora n'un formato mais pequeno, mais seica mais nutrida de leitura. No número 10 son merecentes d' atención: Essai sur l'œuvre d'art considérée comme une réaction de Marcello-Fabri. A obra d' arte é unha reacción do artista diante das suscitacións do século en que vive, sexa en forma d' evasión d'un mundo qu'il atopa ruín, sexa en forma d' elevación car'un soño que crea pra il un mundo novo, sexa en forma d' agresión contra do século. As formas enrabechadas d' agresión artística (cubismo, futurismo, dadaísmo) responden á dificultade qu' hoxe teñen os escritores novos pra coller sona... Recoñece o autor certos esforzos serios na acant-garde, e cita o nome d' Albert Gleizes que ven de publicar un libro sobr'o cubismo.—Carl Spitteler, poète épique, por L.-Charles Baudouin.—Des jeunes d'aujourd'hui (sobre do escritor cubista Blaise Cendrars, ben coñecido da nósa élite) por Marcel Uillet.—Información sobre letras españolas (Galdós e Ramiro de Maeztu) pol-o escritor catalán J. Pérez Jorba. No número 11: Le Cimetière véritable de l'Alchimie pol-o Dr. R. Allendy.—L'Oubli, poema de Paul Fort.—James Mac Whistler por George Maillet.—Préface à un catalogue de littérature mondiale, xigantesco record de publicidade do Comisariado d'Enseño da República dos Soviets, traducindo de total-as linguas 1.500 volumes de a 220 páxinas, todo d'unha asentada..., por Máximo Gorki.—L'Amant immortelle, poema d' Albert Mockel.—A la mémoire Guillaume Apollinaire, por Gaston Picard.—Parmi les Recues. Dous artigos sobre da Bretaña: un de M. S. Henriet en La Revue de l'Ouest do que o firmante do compendio cita o seguinte párrafo: «En tanto que a Bretaña non sexa unha Provincia que viva unha vida política de sen e forte—en tanto que os Bretós non teñan un poderoso sentimento nacional en auto—non existirá verdadeira literatura bretoa»—y-outro de Georges Lizerand en La Grand Revue ond' estudia o movemento particularista dos Bretós, son dons novos datos cheos d' intrés, sobre do renacemento dos pobos célticos, un dos feitos máis sinificativos dos nósos tempos.—Letras catalanas por Pérez Jorba sobre libros recentemente aparecidos. A NÓSA TERRA, 5 Novembre, 1920-N.º 130-131 Trai: Divagacións sóbor do sentimento nazonalísta, conferencia lida na Irmandade da Cruña por Correa Calderón na que o nacionalismo sin-feíner d' ise mozo esgrevio e senxebre com' os toxos estridia en verbas d' unha audacia consoladora...—Galicia en Cuba por Camilo Díaz Seoane.—Copia do mensaxe que os nazonalistas galegos dirixiron ás irmás irlandesas.—A Serra por Augusto O. Tempro deserto por Curros Enriquez.—Traducción da poesía publicada polo heróico Mac Swiney no Kilkenny People, ós 28 días d' ayuno. Esta poesía foi xa traducida a todol-os idiomas do mundo. Ela ten, tras da sua sinxeleza, a fondura saudosa dos grandes poemas.—Verba qu' obriga a moito por Ramón Villar Ponte.—Follas secas por A. Santos Vila.—Vento e sol, Cuniña por Enrique Batán, versos que se saen do corrente d' un xelto feliz.—Lembranza de Lois Porteiro, O nóso morto por Correa Calderón.—Fui dous anos por Ignacio Rodríguez, e unhas liñas da Redacción, en lembranza do irmán inesquecibre que foi verbo e guía nos primeiros anos de loita.—Irlanda e o lord Alcalde de Cork.—Carta do Vicecónsul do Portugal en la Guardia.—O monge e o pasarinho, leenda rimada por J. J. Nunes.—Follas novas, sobre La Llama de Balaguer, unha obra teatral catalá, e El idioma gallego de Domingo Díez Estévez. LA REVISTA, BARCELONA Novembre XVI, MCMXX Finances, conversa curiosa de dous burgueses, de moita actualidade, por R. Rucabado.—Francesc Pujols comenta o trunfo dos artistas catalás no Salón d' Outono de París.—L' Ombra de Luther, escrito dend' Erfurt por J. M. Pi Suñer.—El teatre del poble, un ensayo de Jean Richard Bloch, no seu libro Carnaval est mort. Moi intresante pra nós, xa que nos colle nos começos do teatro galego. Mail-as vistas do autor están ó noso xuicio, trabucadas... Catro poemas de J. Salvat Papasseit, poeta d' avant garde, d' unha agudeza, ó mais perto da plena realización, do que ha sel-a poesía nova.—Outro poema de Joan Minguez.—Libros, sobr' unha exposición d' arte francés en Barcelona.—Revistas. Orense: Imprenta e Papeleria de LA REGION

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/3e/3ee2/3ee217f3-e6fc-45e2-bf08-8abdfe0a0d41/115714921.xml NOS Nápoles vai e Nápoles ven, Mari-branca aberto ll’o tén. O TEAR. 32 Peluda por fóra, peluda por drento recachal-a perna e metela drento. A MEDIA DE LÁ. 33 Tén boca e non come, tén pés e non anda, tén cú e non caga. O PÓTE. 34 Dez soldadiños a par, pasan o río sen se mollar. Os FUNGUEIROS, (ou estadullos do carro.) 35 De día com’ onha escada, de noite com’ aguillada. A AGOLLETA DO XUSTILLO. 36 Presa na cárcere estou, antre cadeas metida; oras alta, y-oras baixa, oras morta, y-oras viva. A LÁMPARA NA EIREXA. 37 Entre balado e balado, hai un boi asoballado. Ó PAN NA MASEIRA. 38 No monte nace, no monte se cría e vén bailar co’ as damas á vila. O FUSO. 39 Cen grolifios, un grolón, un mete e saca y-on quita e pon. (Os cen grolifios sau as faíñas; o grolón é o póter; o mete e saca é a garfeta; po quita e pon é o testo.) 40 Besta de ferro, albarda de liño, tiza que tiza c’ un garabullino. (O candil, besta de ferro: cos albarda do liño, que é a torcida.) 41 Catro cabalos van para Francia. Un tras d’ outro e ningún s’ alcanza. O ARGADELO. Igual en Monforte de Lemos. (San Fiz.) 42 Unha vella con un dente cham’ a tod’ a sua xente. A CAMPAÑA. (O dente é o badal.) 43 Anda de burato en burato co’ as tripas arrastro. A AGULLA. (As tripas son o fio.) Andar, andar e nunca chegar. O MUÍÑO. 45 Un burro branco beilando n-un campo, co’ a pexa n-un pé e burro non é. O MUÍÑO. 46 Zuncorrondullo andaba n-a feira; no medio inchaba, no rabo roncaba tiña orellas e zangoneaba. A GAITA. 47 Terra branca, semente negra, cinco bois y-a chavella. (A terra branca é o papel; a semente negra é a tinta; os cinco bois son os dedos, a chavella é a pluma.) 48 Dous peludos, un pelado, unha anguía e un calca-rabos (Os dous peludos son os bois; o pelado, o arado; a anguía, a aguillada, e o calca-rabos é o labrego que vai detrás pinchando nos bois.) (COMUNICADAS POR A. NOGUEROL) 49 Unha señorita moi enseñoritada chea de remendos, sin ningunha puntada. A GALIÑA. 50 ¿Qué é unha cousa que vai de buraco en buraco e leva as tripas arrastro? A AGULLA. 51 Dediante de Deus me vexo cos colores alcendida; cando alta, cando baixa, cando morta, cando viva. A LÁMPARA. 52 Tras d’ unha porta están Meter e sacar E dar de barriga E non é picardía. (1) A TECEDEIRA. 1) Utilizada por Valle Inclán. En Romance de Lobos, o cago Electus, dí: Nós tras de la puerta—bemos de amasar—meter y sacar—y dar de barriga—no rades rapaces—que no bay picardía.