Artículos

Noite por Blanco-Amor, Eduardo Ano XII Número 73 (1930); p 1

Encol da prosa galega por Losada Diéguez, Antón Ano XII Número 73 (1930); p 2-8

Duas lendas por Castelao Ano XII Número 73 (1930); p 9-11

Arquivo filolóxico e etnográfico de Galiza Ano XII Número 73 (1930); p 12-15

Os homes, os feitos, as verbas Ano XII Número 73 (1930); p 15-20

Páginas

Año XII Número 73 - 15 enero 1930 - Copia dixital

Páginas 2 de 24

Número publicación

Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XII Número 73 - 15 xaneiro 1930

Descargas

Va a descargar los ficheros del grupo Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XII Número 73 - 15 xaneiro 1930 en formato PDF (versión imprimible)

Seleccione para descargar:

El documento entero (24 páginas)

Una selección Desde página hasta

Descargar

El esquema METS es un estándar para la codificación descriptiva, administrativa, estructural y de metadatos respecto a los objetos dentro de una biblioteca digital, expresado mediante el lenguaje de esquema XML del World Wide Web Consortium. El estándar se mantiene en la Red de Desarrollo y Oficina de Normas MARC de la Biblioteca del Congreso, y está siendo desarrollado como una iniciativa de la Biblioteca Digital de la Federación.

Exportar

Ano XII Número 73

Título	Nós : boletín mensual da cultura galega : órgao da Sociedade Galega de Pubricacións "Nós": Ano XII Número 73 - 15 xaneiro 1930
Idioma	Gallego
Notas	Reproducción electrónica. Santiago de Compostela: Biblioteca de Galicia, 2009
Tipo de publicación	Publicacións seriadas

Formatos de descarga

Exportar

Descargar en formato Linked Open Data / EDM 5.2.8

¿Quién participó?

Castelao

1886 - 1950

Losada Diéguez, Antón

1884 - 1929

Blanco-Amor, Eduardo

6b5a85a6-9a03-4e59-a2b4-2857c573b256

¿Qué otros autores fueron coetáneos?

d4aceb71-3fb0-4975-9ab5-4af83511f62b

¿En qué otras publicaciones participaron estos autores?

¿Qué materias trata?

Prensa

Ejemplares físicos

Biblioteca de Galicia	Signatura: Public. 5 — NOTAS: Anotacións manuscritas nalgunhas contracapas. Comprende: Ano XII Número 73 - 15 xaneiro 1930 Versión PDF Formato ePub

Tanto la transcripción de los textos (OCR) como la identificación de las entidades mostradas se han realizado mediante inteligencia artificial. El resultado puede contener errores acumulados en ambos procesos; conviene verificarlo contra el facsímil original. Más información[aquí].

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721322.xml 20 BOLETIN DE LA REAL ACADEMIA GALLEGA, Setembre, 1929. SUMARIO: El gran teólogo Fr. Tomás de Lemos (1550-1629), Juan Rodríguez Cabrero. — Una nueva ara romana, Angel del Castillo. — Monografía histórica acerca del periodismo lucense, Eugenio Carré Aldao. — Las excavaciones de Santa Eulalia de Bóveda, Manuel Vázquez Seijas. — Sección Oficial. — Colección de Documentos históricos. Octubre, 1929. SUMARIO: Notas arqueológicas: Una ventanita prerrománica, Angel del Castillo. — Monografía histórica acerca del periodismo lucense, Eugenio Carré Aldao. — Puentedeume y su comarca (apuntes históricos), Antonio Couceiro Freijomil. — Sección Oficial. — Colección de documentos históricos. Noviembre, 1929. SUMARIO: Un tesoro de monedas romanas en Montexo, Federico Maciñeira. — Monografía histórica acerca del periodismo lucense Eugenio Carré Aldao. — Puentedeume y su comarca (apuntes históricos), Antonio Couceiro Freijomil. — Sección Oficial. — Noticias. — Colección de documentos históricos. GALICIA CLÍNICA, diciembre, 1929, Coruña. SUMARIO: Nuevos problemas biológicos, Félix Herce. — La cirugía en la tuberculosis pulmonar, Dr. A. Gutiérrez-Moyano. — La coloidogenia ante la hipersensibilidad asmática de origen adeno-hiliar, Dr. J. Ramón de Castro. — Ausencia del nervio músculo-cutáneo y suplencia por el nervio mediano, Prof. Dr. A. Jorge Etcheverri. — Reacción de Davis en el embarazo, Dr. R. Goyanes Álvarez. — Aparato digestivo, nutrición y secreciones internas, J. Iruegas. — Neuro-psiquiatría, Dr. Pérez Hervada. — Dermatología, Doctor Sicilia. — Libros escogidos. — Notas sueltas. PORTVCALE, Julho-Agosto, 1929. SUMARIO: Subsidios para o estudo das consequências da analogia em português, Rodrigo de Sá Nogueira. — Inéditos e autógrafos, Emanuel Ribeiro. — As inscrições rupestres de Lenhelas (Caminha, Abto Minhó), Abel Viana. — Anotações de Martins Sarmento acerca da Ponte do Pôrto (sobre o Cávado), Mario Cardoso. — A igreja de San João Batista (Tomar), Carlos Ribeiro. — Vasco Fernandes o “Grao Vasco”, Maximiano Aragão. — Varia: Francisco Luis Gomes, Antonio Colaço. — Os valores vocais na definição e acção do Adagio, Jaime de Magalhães Lima. — Augusto Santo, Emanuel Ribeiro. — La literatura yugoeslava de hoy, R. Kaltafen. — Parada agrícola do Minho, Conde d’Aurora. — Diccionarios novos, Pedro Vitorino. — In memoriam Wenceslau de Morais, Claudio Basto. — Bibliografía, Kol d’Alvarenga, P. V. e C. B. — Novidades. — Leilões de livros. — Res et Verba. Imp. NÓS - Linares Rivas, 50 - A CRUÑA F. ROMAN E SACO DROGUERIA E FARMACIA Pereira, 19 - OURENSE - Teléfono 28

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721319.xml NÓS revoluciós irlandesas, por Miles Dillon.— A vida do letrado en Gales, por Saundors Lewis.—O Deus que morre na literatura galesa, por Mario Williams.—Sobrevivensus da leenda céltiga na literatura popular da ílla de Man, por Mona Douglass.—O estado presente das línguas céóllizas, por Ryan, irlandés, Hart Jones, galés, e Mac Leod, escocés.—Irlanda e Gales, suas difrensas, por W.-F. Butler.—Sobre o estudo dos cantos populares en Gales, por E.-T. Davies.—A nosa múseca, por K. Mac Leod.—O artesán celta, por H. Munro.—Olladas sobre o porvir dos pescantís, por J. Mac Kenzien. Houbo concertos e unha esposizón de libros céltigos. LIBROS PELERINAXES, por Ramón Otero Pedrayo, Cruña, NÓS, 1929. X A se ten falado ben d'iste libro, un dos de mais éisito de críteva dos que leva publicado a Editorial NÓS. Relazón d'unha viaxe da pé, feita dend'Ourense ao San Andrés de Teixido, escrita por un dos qu'a lixeron, Ramón Otero, e prologada e ilustrada por outro, Vicente Risco, ten coma dí mo ben A. Villar Ponte, o mérito enorme e primario de nos tirar d'unha vez da Galiza un pouco convencional d'outros libros, e de nos levar por terras das que case se non ten escrito no aspeuto integral, e d'abrir camiños novos pr'a coñecencia verdadeira da nosa Terra. Pelerinaxes é un libro a un tempo centífeco e literario, no que se manifesta nos mais varios aspeutos a complexa personalidade do seu autor, e que ao mesmo tempo que relata con eixemprar fidelidade todo o visto e o acontecido nos oito días, águs d'iles de penoso camiñar baixo d'unha chuva cruel e fora de tempo, espállase a pantasía nas comparanzas, nas evocacións e na viveza extraordinaria do estilo, de cote animado e cinguido á impresión. Estudo perfecto e saturado da cencia, en col da peisaxe, da fisionomía xeográfica das terras percorridas, da peisaxe humana, seus modos de vida, sua aparencia, seu trato, sua psicoloxía, en intima dependencia da terra. Apreciazón criteca de moitos aspeutos da vida correntes, d'asuntos d'economía e de goberno. Relato novelesco dos episodios reás de cada xornada. Humorismo das dificultades, dos tropezos e dos episodios grotescos. Canto trunfal do sosego e do xantar das pousas feitas con sorte. D'iste xeito, todos poden tirar proveito da leitura de Pelerinaxes. Ousérvese que n-es coma n-outras obras d'Otero Pedrayo, hai sempre, anqu'il non queira, unha críteca aguda, por veces amarga, de moitos aspeutos do vivir galego. E mais emooriso, fica sempre no fondal unha gran fé no porvir, no presente e no pasado de Galiza—non sabemos por que a fe hase referir de cote ao futuro—un grande alento pra vivir en galego. A Terra nosa trunfa sempre nas obras do noso compañeiro, atal e como é, o que ten de bó e co que pode ter de ruin. Sempre hai n-il, a pesar de todo, un optimismo verdadeiro que non é o optimismo pesimista de tantos idealistas descamiñados—porque hai un optimismo pesimista ao que compre tirarlle a carauta calquera dia. NEMANCOS, por Gonzalo López Abente, Cruña, NÓS, 1929. Un novo libro de versos do gran poeta que é Gonzalo López Abente. Debémolo dicir asina, sen atenuante. Temos dito tamén moitas veces que López Abente é o que se chama un poeta clásico, e hoxe que tanto se quer volver ao culto dos valores clásicos, compre pór atención na obra do poeta de Muxía, clásico na forma e moito mais ainda no son especial propio dos seus poemas. Moitos d'iles son poemas descriptivos mais é un descripcionismo ao modo clásico: peisaxes compostos con representazós abstractas ou con metáforas; dixéranse peisaxes en escultura, e non en coor, con acentuazón da liña e simplificazón máisima, e mais a evocazón é perfeita. Ausencia compreta de barroquismo. Nas novelas de Gonzalo López Abente, hai barroquismo d'abondo, e ademais unha mol sensibilidade. Nada d'iso nos seus poemas, simples e ispidos com'os de Pondal, a quen tanto o teñen comparado, e haberá que comparalo tolas veces, pois o acento pondaliano é visibele—por decilo d'algún xeito—nos versos de López Abente, versos de bronce, con certa dureza que non é defeito nen moito menos, senón que é unha das suas virtudes. Verso viril e serio, forte e sonoro, que do de Pondal, ademais do acento, a perspectiva, o fondo sen fonda que deixa adiviñar atrás. É un clasicismo, se vos fixades, moi novo, moi de liñas dereitas com'as da arquiteitura moderna. Outros poemas son d'un fondo suxetivismo—lirismo sobrio—dunha vaguedade qu anda perto da poesía pura. En Nemancos, despois dos sonetos escorreitos e puramente líricos, filosóficos moi

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721314.xml Arquivo Filolóxico e Etnográfico de Galiza RESPOSTAS A UN CUESTIONARIO FOLK-LORE DA ALDEIA DE CANEDA, CONCELLO DE MONFORTE DE LEMOS A TERRA.—Pertencen ao pobo de Caneda os montes das Lamelas, Castelo-Miño, o Marouzo, as Borreas, Picamillo e outros de menos importancia. Regan a terra os ríos da Silva, que nace na serra das Lamelas e verte no Cabe, catro quilómetros antes de Monforte, cos seus afluentes de Carralcoba, Barreiro, as Lagas, e a regata de Sequeiro. Penedos grandes non hai mais que a Pena larga de Picamillo. Dos camiños, hai o que dende Monforte vai directo a Vilachá, pasando por Malba rón, Santa Mariña, Caneda, Vilamarín e Rozabales. Hai outros menos longos, que sómente sirven pra xuntar as leiras, os barretes e as aldeias. (1) Ademais do pobo de Caneda, alcóntranse as aldeias de Santa Mariña, Bascós, Chabaga (onde hai un famoso castro arredondado e rematado en croa), Penela, Vilamarín, etc. Eiqui non hai casas isoladas, pois todol-os veciños viven nos barretes de Fontes, Cam pelo, Airexa, Bau, a Fonte, Outeiro, o Sobrado e a Pousa. Hai moitas leiras, porque a propiedade está moi dividida; citaremos as principais agrupacións de parcelas: a Agra, Cotorelo, Pidreira, Laguaceiros, etc. De todos istes sitios cóntanse algunhas cousas: Que por esta terra hai moitos tesouros. Que hai unha cadea d'ouro que sai da Fonte Albar e vai parar a un pequeno monte chamado Castro. (1) Que na Pena Larga hai debaixo unha gran riqueza. Do pequeno monte do Castro, conta a xente qu'era iglesia dos mouros. Enséñanme unha pequena parte alta cubierta d'areas e dícinme que era o campanario, e verdadeiramente, pola forma que ten, parécese moito. Un pouco mais abaixo enséñanme o atrio, e dentro do monte din que está a Igrexa, e sempre acaban dicindo: —S'eu fora millonario, había de desfacer o monte que me había de poñer cuberto d'ouro. Andando a xente cavando nunha viña que hai na falda d'iste monte, foi encontrada poucos anos hai unha cousa brillante que tiña a forma d'un prisma d'uns catro centímetros d'alto por tres d'ancho e no medio viase unha imaxen d'ouro. Foi vista por moita xente, e no mesmo día o que a atopou volveuna perder na viña onde apareceu. Esto non é conto, que foi certo. A XENTE.—A xente d'ista aldeia como das antes citadas é d'altor mediano, mais ben pequena que alta, pola causa de qu'os galegos levan os fillos ao traballo ainda ben non empezan a falar. (2) A constitución da xente é mais ben forte que enfermiza, anque hai de todo com'en todos lados. A pel d'estos habitantes é de natureza branca, mais o qu'a vexa na edá adulta, é negra com'a terra que pisan. Os ollos hai- (1) No contexto vese que barrete significa all o que n-outros lados se chama lugar ou barrio; é un diminutivo de barrio. (2) Está ben estesa esta opción. Temos ouvido apor que seren baixas as mulleres da aldea, ao costume de cargaren pesos na cabeza dende pequenas.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/11572135.xml NÓS tas e d-un valor humán. O pensamento galego tense crarexado con toda-forza en manifestacións artísticas, pois non somentes a filosofía y-a cencia son concepciós do mundo e da vida, que tamén o son o arte dos escollidos y o arte do pobo. O desenrolo da cencia e da Filosofía é fillo de moitas circunstancias alleas que collen millor a uns pobos qu a outros e determiñan n-eles un pensamento y-un xeito de traballo. Non foron moi amorosas esas circunstancias pr-o pobo galego. Na Edade Medea foron os conventos, foi Roma, foi o infruxo dos seguidores árabes d Aristóteles, as escolas y-as Universidades os que deron movemento e intrés ás especulacións centíficas, e foi o latín ata moi medeada a Edade nova o instrumento lingua de que se valía a cultura. Xeográficamente Galiza estaba leixada, y-económicamente era un asentó cativo, pra unha actividade —qu-unque somelle paradóxa— supon requesas a cito. Por moito qu-un pobo s-afeizoe a unha cultura, si esta ha ser traballada n-unha fala allea seguindo os usos do tempo, como no caso do latín non é difícil decatarse do retraso qu-ha levar o desenvolvemento da fala propia. Viñeron logo pra a lingua galega tempos de contrariedade no asoballamento que impuxo o castelán c-o poder politeco, e co a fuxida dos poderosos galegos aguilha dos pol-os praceres da cortesanía en derredor dos Reises. Dend-entón acobexouse a nosa fala n-a homildanza das aldeas e dos probiños coma cousa cativa e de mal criados. Con todo, os gloriosos Feijóo e Sarmiento souperon ver toda a forza de vitalidade que latexaba n-aquela fala esmorecida e no pobo dormiñento. Si aqueles dous grandes homes non viviran baixo o alentar do ermo universalismo do século XVIII, teríamos hoxe ben acimentada de novo a prosa galega. E xa estamos postos de cara ó problema da vitalidade das linguas y o valor da súa diversidade diante do universalismo da cultura. Todos sabemos qu-é un fondo degaro de moitos homes o chegar á unidade da fala n-o mundo, e qu-a cencia camiña a esa unidade c-o linguaxe matemático e c-o emprego das parolas técnicas, as mesmas pra ¿A que ven logo, diráse, o esforzo pra avivecer, y-anovar n-unha fala amortecida? Dous erros fundamentaes, coido eu qu-hai n-a teoría universalista. O primeiro e tel-o linguaxe por un instrumento pra nos entender millor uns homes c-os outros, y-o derradeiro erro é apuar a importancia das falas no vocabulario, é decir nas parolas mesmas. Unha lingua é diante nada un instrumento pra a-audición, é unha expresión do pensamento c-unha finalidade, y-esto non do pensamento ispido senon cheo de sentimento, como n-unha resposta afectiva ás chamadas do mundo esterior ou da concencia propia. Dous homes poden falar n-a mesma lingua e non s-entender o un c-o outro n-os seus pensamentos, mais as súas parolas decote servirán pra que s-entendan en col d-os feitos e das cousas. Ningunha idea xunta os homes tanto como a igualdade de sentimentos. As parolas de por sí non fan tanto unha lingua —y-esto é ben craro— coma os xiros, as voltas, revoltas, froleos e misturas das parolas mesmas e dende logo a pronunciación, o xeito da fala, qu-é a ánima y-o arrecendór da lingua. Pol-o mesmo hay y-haberá linguas mortas e linguas vivas. E dempois d-esquirbir o que vai dito, n-un descanso leo periódicos e doume conta de que pra moitos espritos valeiros de sentimento, a realidade non ten significado en ningures, e somentes lles fan latexar as parolas vacías, as ideas mortas, que nada din ó corazón, brétemas qu-amortaxan o porvir. Ninguén pode dubidar qu-a cencia é universal, y-é mais que probabel a unidade da cultura humán como un desexo, y-o longo com-un feito. Mais isto nada di pra que non se traballe a cencia e se faga cultura con instrumentos humans, como son as linguas, que non serían humans senon tiveran a variedade das manifestacións da psicoloxía do home, c-o seu diferente xeito de reaccionar diante do medo, tral-as lembranzas y-alumeado pol os degarós. Un ideal é tanto mais ample, pra nós homes, canta mais quentura d-humanidade teña, quentura que da un sentimento, pois un ideal non é a idea-esquema, é a idea

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/11572139.xml NÓS A unha. Relativos no que penduran da nossa feitura mental; asolutos no que son formas a priori das nosas sensações. N-este senso o espaço (euclídeo) e o tempo eiquí deron unha volta pra sempre (1). Agora Einstein co-as suas terribels fórmulas matemáticas escorrenta istas formas a priori: o espaço y-o tempo veñen relativos pr'o aviscador seu, relativos ó ponto de referimento. O qu alí hay d-asoluto é un deseguido espaço-tempo que non acertamos a nos representar e que de ningún xeito pode ser unha forma a priori das nosas sensações. Queda agora por ver cal ha ser o xuizo en col da teoría da relatividade dos que defendemos un dexergar realista do mundo. Non hay mais que pensar no valore qu-as nosas representacións espaciais e temporais teñen n-unha semellante ollada, pra se decatar do que intresa asentar as relacións da nosa teoría c-os vellos e comúns conceitos. Pra non nos enganar temos que decrarar axiña qu-a relativización dos conceitos d-espazo e tempo n-a teoría d-Einstein é feita ela toda enriba da necesidade que s-atopa de ter un punto de referimento pra facer unha medida calquer. Como pr'o espaço (e pr'o tempo) falla un ponto de referimento asoluto (corpo n o asosego asoluto, transmisión súpeta de señaes) lévase d-ehi qu os conceitos de movimento y-asosego, de simultaneidade, d-antecedenza ou consequenza temporais, veñan a sere relativizados matematicamente. Mais ista relativización matemática ten éla mesma un valore philosophico? Pra dar unha resposta afirmativa hay qu-abesullare com-un mecanicista enxebre. Agora, que non ademitindo mais qu'elementos materiaes e movimento de logar, débese chegar ás consequenzas ditas pol-o Einstein. No caso, dende logo, qu as aparencias dos Michelson e Morley sexan verdadeiramente concluintes e se podian desfazer as dúbidas en col do Augusto Righi (2). Mais a concepción mecánica do mundo é ista. Non se pode deixar do mundo a quali- (1) C. Curt: Poar l'intelligence de la relativité - Borma philosophique (Juíl-Aout) 1922. (2) Luigi Carlo Massim: Lo opere di un fisico italiano Thao Wall. Einstein's Relativitatstheorie. dade pra considerare somentes a quantidade se non por un artificio. A matemática emprega atreu o artificio e tén qu-empregalo, pois a qualidade non é mensurabel de seu, y-é un emprego lexítimo xa qu-é utile con tal que se decate dos seus lindeiros. Cando saile d-istes lindeiros e quérese levar o tirado dos cálculos matemáticos a outros tarreos traducindos, por eixempro en conceitos philosophicos fanse teorías que dan un pequenimento do universo eivado e insosteníbel. Como ben alvirte o P. Gianfranceschi «O movimento d'un corpo non é... o topar o corpo en posicións deseguida diferentes, mais é unha certa maneira de sere do corpo ou unha sua qualidade ou un seu estado. O sucesivo coller posicións diferentes é un efecto d-aquel estado». (1) Non podemos decatarnos do movimento (locale) dun corpo, mais que pol-o seu efeito ou cambeamento da sua posición «mais o conceto de movimento en sí mesmo, é outro do conceto do efeito devandito». E xa Morus respondíalle a Descartes: «si eu estou sentado en acougo y-outro corre camiño leixándose de mín y-esmorece de faterna, il é quen se move y-eu son quen apouso» (2). Eisí é como n-este caso, pra valuare fixamente o feito d'un sucesivo alonxarse antre dous ouxetos (o individo que corre y-o que apousa) hay que ter conta dos fenómenos (senso d-ampeo etc.) que non canxan nas fórmulas matemáticas espresantes das relacións locaes dos dous corpos. Pr-a matemática é indifrente parar n-o movimento dun d-iles ou d-o outro, mais non é o mesmo pros que queiran ter unha ollada philosófica, qu-é dicir compreta do fenómeno. A teoría da relatividade é logo—pechando c-o P. Gianfranceschi—«relativa ás condiciós en que nos topamos y-á necesidade que temos de nos servir dos fenómenos lumiosos y-en xeral dos fenómenos eletromagnéticos en todal-as mediciós que fagamos». Pra un aviscador que non tivera a (1) Giuseppe Gianfranceschi: La teoría delle relati- (2) H. Morus: Scrip philosophica: 1679, t. II, pg. 218. Descartes: Principes, II, 29 - Citata de Bergson: Durée et simultaneite: Paris 1922, pg. 87.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721316.xml 14 ADEVIÑANZAS: *Millares de hermanos rubios como yo le damos la vida al que nos creó. (O trigo) Entre duas penas feroces (?) Sale un home dando voces; lo oirás, pero nono verás. (O p...) Entre pan e pino, nace un muchacho (?) nin morto, nin vivo, nin femia, nin macho. (O ovo) Quen é aquil piquiniño, que sempre andando e sempre andando, e non sale do mesmo sitio? (O reló da parede) CONTOS DAS BRUXAS. — Unha vez viña un rapaz da pretensión (1) era de noite, e no camiño viu que viñan detrás dúas fías de mulleres con cada sua vela encendida. Parouse ón lado hasta que pasaron as mulleres e viu qu'a que viña detrás era coxa, e foi e quitoulle a vela. As mulleres siguiron camiño, y-o rapaz, todo encazurrado, marchouse por outro, pensando que sería aquelo. Pasou a noite e pr'o outro día foise junto ao cura e contoulle o que lle pasara, y-o cura dixolle que aquela mesma noite que collese un bastón e que se fose poñer ao mesmo sitio, que á mesma hora habían de volver por alí e que lle dese a vela á coxa, despois co pau, que fixese un circo e no medio unha cruz, pois aquelas mulleres eran bruxas, y-han tratar de te despedazar e comerte. O rapaz fixo o que lle mandou o abade. As bruxas viñeron á mesma hora; o mozo entregoulle a vela á coxa, e despois deron a volta e rodeárono, pero como tiña a cruz, non lle puideron facer nada. (1) CONTOS DE LOBOS.—Unha vez andaba un pastor cas cabras no monte; veu o lobo colleulle a millor cabra do rabaño. Púxose de rodillas a rezarlle o responso ao San Antonio. Como chovia, tiña unha saca na cabeza. Despois sacou a saca da cabeza e volveu rezar o responso, y-ao acabar, o lobo deixou a cabra, e o pastor dixo: —Válgate Dios o Santo, qu'eres ben caprichoso! O lobo deu a volta e volveu coller a cabra e marchou co-e-la. (2) CONTOS DE LADRÓS.—Conta xente qu'unha vez viñeron os ladrós pra roubar ao veciño mais rico de Caneda. Eran sobre as dez da noite, y-estando rezando o rosario, petaron na porta, y-ao abrir, entraron hast'a cuciña. Dan o alto; entón uns empezaron a berrar pol-os veciños, encanto qu'os outros empezaron a pelea pr'a defensa. Un veciño foi ás campanas, como tiñan acordado d'antes, xuntouse o pobo inteiro, y-os ladrós empezaron a fuga. Sin embargo, todos non puderon escapar, y os que pillaron, prendéronos a uns castiñeiros qu'había cerca. Despois viron qu'eran dos mais amigos do veciño. Veu a guardia civil e levounos presos, y-algún morreu na cárcele a causa dos golpes qu'os veciños lle deran. CONTOS DE XASTRES.—Unha vez era un xastre e foi coser ónha casa e d'almorzo (1) Hai dúas observacións importantes que facer en este conto: 1.ª A confusión o contaminación da roda das bruxas coa Hoste, Compaña ou Procesión das Ánimas. Igual, as bruxas van en procesión coa velas, com'as almas en penas. 2.ª Equil ábase, com'en moitas 'leendas europeas, á antipatía das bruxas. Nus lendas non somentes se les apón o comerem carne dos vivos, senón tamén dos mortos, que desentierran nos camposantos. Comprende coa leenda oriental dos gouls, que se mantienen da carne dos mortos xa podrecida, coma se pode ver en varios contos das Afi e Unha Noite. Aparece eiqui tamén o circo máxico coa cruz atravesada ou inscrita, formada por dous diámetros, do que se fala adeto en varios grimorios. Tamén e dina de nota a substitución da vela á bruxa coxa (coxa coma moitas mouras encantadas dos castros; o coxo adoitaba ter un significado máxico, de máxia preta; lembrouse o diabo coxo de tantas lendas), restitución que se fai sen dúbida pra que ela nuna veña buscar, collendo desprevechido ao rapaz. (2) É corrente en Galicia a crenza de que o responso a S. Antonio foi abandonar a presa ao lobo e máis ao raposo. Elqui a primeira vez non resultou, por se ter esquecido o pastor de descuberir a cabeza.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/11572137.xml NÓS mar parvas, que xuzgan da nobreza e da crianza da nova fala pol-as parolas aldeans qu emprega e pol-os labregos qu-a sosteñen. Coma si todol os días esas xentes bien non puxeran nos seus beizos malas parolas moitas veces de orixen non tan limpo, nin tan human com as parolas que cheiran a xesta y-o vento mareiro. I-abonda de labercadas. A fala galega ten dereito como todal as língoas a facer colleita n-o lenguaxe técnico fillo o mais d'él das língoas crásicas adoando as parolas ó seu mesmo xeito. Ningunha fala se chama probe por facer tal achego. Onde s ergue a mais grande dificultade é ó decatarnos de que moitos levados por unha costume y unha infruenza pol-o d-agora inevitabel remo=n o seu pensamento con verbas casteláns qu-os libros y o insiño sementaron y afondaron, y ata a feitura do falar leixase pouco a pouco do aire galego. Todos temos visto como s enfouza a prosa galega empregando a eito o verbo haber en tempos compostos d-un xeito que non ademite a gramática galega. E moitas veces fanno os que falando en castelán, empregan as formas galeas, cando n os mesmos defeitos do seu falar castelán teñen unha boa guía. De conseguinte pra avivecer a nosa feiticeira fala que o estudo da fala labrega, y o estudo da gramática galega. I os que remexen n a historia de Galiza poden dar o mais grande amparo ó rexurdimento da língua, traballando n o vo- cabulario da prosa galega da Edade Medea fonte e deloiro ó mesmo tempo da nosa literatura. Facer traducións ó galego de cousas qu-o merezan coido qu-é tamén abranguer requezas e domear a fala adoandoa á diversidade dos pensamentos e d-as cuestións mais alleas. O eixemplo qu-agora vos poño diante é unha tradución ó galego d'un artigo de crítica filosófica. Non é a primeira vés qu-o galego achégase os eidos da Filosofía e da cencia. Johan Viqueira, meu colega do Istituto da Cruña co-a forte cultura ten traballado n-ese camiño. Meu outro colega que foi do Istituto d-Ousense Johan Aznar fixo sair en Nós a sua tradución do tratado Quod nihil scitur do filósofo de Tuy Francisco Sánchez c-un estudo fermoso en col do autor. Tamén nos artigos do Castelao—non fan falla as loubanzas—sobr'o arte novo atopanse traducións d-anacos de Pla.ón e d-estéticos d-hoxe. Cuasementes non hai n-a dita revista Nós artigos do benemérito Risco en qu-a lingua galega non s-estenda por novos y-outos terreos. I-eisi Otero Pedrayo, y o Cuevillas n-a Historia, y-outros que fan alumear a espranza. O escrito que vos dou é tirado da Revista da Filosofia neo-scolastica de Milano e n-el o mestre Proff Lodovico Necchi baixo os nomes de Spazio e tempo fai unha ben interesante ollada das teorias do Einstein, que ganaron en fondo intrés dende qu os periodistas deixaron en acougo o grande centífico alemán. Loventz, Minkowki, e por riba de todo do Alberte Einstein, os termos da custión foron trocados, y-a matinadura foi levada do tarreo speculativo e físico fisiolóxico ás rexións outas e ben difícies da matemática superior. É ben fácil decatarse d-este mudamento, ó camiñar pol a mais nova filosofía. Esquecense agora, ou topan pequena acolleita as loitas antros seguidores y-os negadores das concrusións da Estética tras- E S P A Z O E T E M P O

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/11572134.xml ENCOL DA PROSA GALEGA por A. LOUSADA DIÉGUEZ Antros inéditos do noso inesquecente compañeiro atopamos iste, que fora lido por il no Seminario d'Estudos Galegos e que, tento por recoller todo-os seus traballos canto polo grande valor intrínseco qu'iste ten desde mottos puntos de vista, damos hoxe aos nosos lectores. Lousada Diéguez fixo iste traballo preocupado polo problema da formación en lingua galega, da linguaxe filosófica, e constitúe pra elo unha boa aportazón. Este traballo ten de escomenzar por unha espricación do traballo mesmo. O eixo d-isto qu-hoxe presento con todo agarimo ó Seminario d'Estudos galegos é un eixemplo, y-o eixemplo é unha tradución d-un escrito que ningunha cousa ten de preto con Galiza e co-as cousas galegas. Emporeso, abofellas coido, que pode acaer moi ben co a finalidade d-esta moza, galeguísima e varil Sociedade. Direivos próme de que. Xa é sabido qu-a lingua galega tan froito- sa n-a súa literatura cancioneira, ten sido pouco traballada n-a prosa. Aínda facendo conta d-os escritos qu-en prosa galega té- nhense feito dende o século XIII ó cair do XV, traducións os mais d-eles coma os ana- cos atopados das Partidas do Rey Sábeo, de Crónicas, da Leyenda aurea e demais (1) e sendo outras mostras, testamentos, contratos, regras de Cofradías e Congregacións, o certo é qu-a prosa galega non tiña unha va- luación quente de pensamento orixinal co-a emotividade percisa pra lle dar pulo a unha fala enriquecendo a con parolas e xiros, ata chegar a ser tamen dona dos termos técni- cos que de cote andan na comunidade cen- tífica universal. Non sei se serei moi afouto ó dicir que se ten escrito en prosa galega mais n-o pouco que vai de século qu-en toda á vida d-a no- sa fala (1). Lembrarvos da revista «A Nosa Ter- ra», do novo teatro en prosa tan xurdio c-o mestre Cotarelo, d'as publicacións de «Cél- tiga», das novelas, y-a mais da revista NÓS, onde tanto e tan ben se traballou. Non hai quen non seipa qu-a parola musi- cale, a literatura cancioneira vai sempre ca- miño adiante da prosa, e que esta da por feito un longo traballo da lingua y-é eispre- sión d-unha cultura. Escadasí a fala galega dempois da súa vida poética e do lume cultural do século XII debería ter unha axeitada prosa enxebre. Deixo ese estudo pr-os esbigoadores da historia da literatura ga- lega. O conto é qu hoxe síntese un valeiro qu-é perciso encher. Si é verdade a probeza da nosa fala no te- rreo centífico non se pode dicir qu-ela teña un orixe n-a probeza do pensamento. O pen- samento ten moitas manifestacións, todas ou- (1) Véxase ante-ontra as novas que da o P. Atanasio López na páxina 30 dos seus Estudios crítico-históricos de Galicia. (1) Non se pode esquecer A Tecedeira de Bonaval do inmorente López Ferreiro, novela-galega de prosa galega pu- blicada nos fins do século que pasou.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721310.xml dita necessidade, pra o aviscador Alfa, a relatividade einstenian non existiria. A maneira como o tal observador verá y-o tempo qu-il medira, terian de ser cada un o movimento y-o tempo absoluto. A olhada do Einstein, xustamente por ser relativa non pode ter un valor no tarreo filosófico. A filosofia no estudo da realidade ha facer conta de todo o donado, e non pode torar o elemento qualitativo do mundo—dende logo, por exemplo na observación interior. A qualidade non é unha valeira aparenza que deba ser interpretada en fun- ción de movimentos locais entendidos de calquera xeito; ela mesma é un elemento irreductíbel do mundo. Bis porque as teorías do Einstein—que representan as derradeiras consecuencias do mecanismo—non teñen pra nós unha valoración filosófica. Son abstraccións matemáticas, cíclas feiticeiras, úteis y-agudas, mais d'iso non podemos agardar un afondamento no noso coñecemento filosófico. Dot. Prof. Lodovico Necchi Ord. di Biologia dell'Università cattolica 1922 NOTA: Dempois de lido o artigo do Prof. Necchi cumpria faguer algunhas advertencias sobre das ideas n-el espostas. Non era isto pra pouco e non é agora a ocasión mais con todo quero deixar dito qu-a parola idealismo ten n-a historia da Filosofía un complexo significado. Unha cousa é o idealismo crásico de Platón, outra o idealismo crítico do Kant, y-o idealismo trascendental do Hegel. O Idealismo novo do que se fala diante da teoría de Binstein non é ningún d-eles, anque pode ser neto do idealismo crítico de Kant. O idealismo novo fillo d'agnosticismo positivista y-o mesmo tempo nemigo d-el, que naceu pra separalo, ten moitos nomes nos derradeiros anos como filosofía da continxencia, filosofía da imanencia, pra- matismo e demais, alcumes qu encubrindo moitas diferenças todos encerran a crítica do valore da ciencia, y asentan a suxetividade do coñecemento escontra a oxetividade. O Idealismo novo é unha dotrina filosófica relativista, mais o relativismo d-Einstein non é unha doutrina filosófica, é mais ben un método y-unha técnica pra traballar as ciencias físicas co renovamento da matemática, e si o pensamento d Einstein é algo en filosofía é todo o contrario do relativismo filosófico, terá de ser un pensamento asolutista e realista. A separación da idea de quantidade—o suxeto a medición, material da física e da matemática—da idea de qualidade, acarra moito o pranteamento d'estes problemas dos que por non cansarvos non digo mais agora.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721320.xml tas veces de D'Outono, volve o lirismo mais libre e vario de formas de Alento da Rasa. Ainda os poemas puramente de sentimento e de lembrança deste livro d'agora, são poemas da veirar, escritos e sentidos a carón do Atlántico imenso, cheo de tristura e saudade céltiga, e que prenderon no seu ritmo algo da música solemne do mar. LEVIANA Antonio Ferro é um dos novos de Portugal. Ramón Gómez de la Serna ponlle por isto um prólogo gabancioso e amical: «Ferro dá a sensação de que está enterado de tudo...» Valery-Larbaud di n-unha carta a Delteil: «Antonio Ferro, qui est le chef de l'avantgarde litteraire du Portugal...» Ten Ferro ata once livros publicados, é um xornalista d'una enorme actividade, que traballa no Diario de Noticias de Lisboa, e fai reportaxes e inquéritos sensacionais. O seu livro Viagem à Volta das Ditaduras (1927), qu'acadou moita sona, é feito d'esta sorte de trabalhos. En Leviana, despois do prólogo de Gómez de la Serna, pon o propio Antonio Ferro um Estudo crítico, onde, asegún a moda de moitos novos e modernos, estuda-se a si mesmo, estuda o estado actual da literatura portuguesa — ao seu xeito, crar-está — e estuda o instante actual da literatura universal, ou seña da francesa, porque pra moitos portugueses sigue non habendo no mundo mais que Paris: Ben. Ali se non citan mais qu'autores franceses. E logo ven o livro, tamén inteiramente ao gosto francés, digo parisiense. Todo artificialidade sensual. E sexual. A Leviana é — co seu inegável e inocente salvaxismo — unha Venus de boudor. O livro todo, unha enfiada de metáforas de refinado e sutil inxenio. Arte nova. Retórica. E afrodisia. EL ANÁLISIS QUÍMICO ROENTGEN ESPECTROGRÁFICO, por J. Vázquez Garriga, Santiago, 1929. O autor estuda a aplicazón da espectrografía Roentgen — mais importante qu'a espectrografía ordinaria na sua aplicación á análise química, posto que permitiu a descoberta de catro novos elementos — á análise mineral. Estuda os aparatos Roentgen, os tubos dos raios X, a sua física, os métodos espectrográficos, a sistematización dos espectros Roentgen, a análise mineral por iste método. O traballo ven ilustrado con numerosos esquemas e dúas fotografías d'espectros. O ouxeto do traballo, resume os estudos do Sr. Vázquez Garriga nos laboratorios do Instituto de Fiseco-Química da Universidade de Freiburg in Brisgau, do Instituto de Radioloxía, e no laboratorio particular do gran fiseco holandés Dr. Scemann, é a aplicación do método espectrográfico Roentgen á análise mineral, dend'o punto de vista geoquímico. Damos o parabén ao autor. RESEÑA HISTÓRICO DESCRIPTIVA DE LA PARROQUIA DE VILLAR DE ORTELLE Y SU COMARCA, por Don Ramón Castro López, Monforte, 1929. Don Ramón Castro López, párroco de Villar d'Ortelle, en Lemos, e investigador das antigüidades d'aquela terra, danos n-iste libro o resume d'alguns dos seus traballos arqueolóxicos e etnográficos, cheos de datos interesantísimos. Fai unha reseña cumprida da parroquia, dando situación topográfica, a Eirexa parroquial, Capelas e Ermidas, Casa reitoral, Autos de visita, e logo entra na parte prehistórica, falando das Cavernas, os Castros e as Lendas dos Castros. Trai logo un Catálogo dos Castros de Monforte de Lemos, que comprende 61 d'istes moimentos prehistóricos, agrupados nos distritos de Monforte, Pantón, Sober, Saviñao e Bóveda. Pasa logo a tratar das mámoas, os ríos de Monforte. Recordos monásticos, diferentes Santuarios, Supersticións e curiosidades antigas. Da moitos detalles folclóricos, algúns non recollidos aínda, e por clo de gran valor. O labor de D. Ramón Castro López é dino de gabanza e d'imitanza. Se cada freguesía rural de Galiza tivera unha monografía feita, moito podería adiantar a coñecencia do presente e do pasado da nossa Terra. Por elo, debemos dal-o noso parabén ao Sr. Párroco de Villar d'Ortelle, de cujo estudo encol da Emigración gallega temos falado xa n-esta seízón. REVISTAS LA CRUZ DEL SUR, Montevideo, n.º 24. Trai: Prosas de Alberto Lasplaces, Álvaro Guillot Muñoz, Juan Mario Magallanes, César M. Arconada, José Mora Guarnido, Emilio Oribe, H. Reniers. — Versos de Gervasio Guillot Muñoz, Mario Esteban Crespi, Fernán Silva Valdés, Alfredo M. Ferreiro. — Carátula de Vlaminck. — Grabados de Renée Magarinos, Norah Borges de Torre y Gino Severini.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721315.xml NÓS nos de todos os colores, pero o que mais domina é o azul y-o roxo. (1) O pelo é negro y-é castaño. Os nomes mais frecuentes son os de Manolo, José. Antonio, nos homes; Carmen e María nas mulleres. Os apelidos que mais s'encontran son Rodríguez, López, Díaz. ALCUÑAS. Garabanzo, Xastre, Xabón, Pallón, Fandiñas, Carabés, Patuno, Carballeira, Marallo, Moucho, Grilo, Pera, Pelado, etc. A orixen d'estas alcuñas non se sabe, porque é tan antigo com'as casas; namais se supón d'algús como a casa do xastre, de qu'antes había un xastre famoso; Carballeiras, porqu'está metida n-unha devesa de Carballos. (2) OS MOUROS. —Dos mouros cóntase que estiveron por estes montes e que deixaron moitas riquezas e tesouros, por mais que hasta agora non apareceu ningun. OS FRANCESES. —Dos franceses contan muitas cousas: qu'eran mui criminales, salvaxes, bárbaros, etc. Que viñan, entraban nas casas e cometian total-as barbaridades que se poden maxinar, levaban todalas cousas que eran de comer, sobre todo ovos, que maltrataban A xente d'unha maneira incrível, as roupas qu'as tiraban aos pozos, etc. OS LADRÓS. —Conta a xente qu'antes había moitos que se xuntaban en cuadrillas baixo a dirección d'un xefe, e que no pobo mesmo de Caneda fixeron moitos roubos. Os veciños que tocaban as campanas, como siñal, e qu'enseguida se xuntaba o pobo inteiro, qu'anduban a golpes y-a tiros hasta qu'escapaban os ladrós, e que se pillaban algún atábano ón álbore y-ali paus, golpes; patadas, etc... e se non quedaba morto, viña a guardia civil e iban morrer ás cárceles, e pol-o visto solo roubaban ao que tiña. IDIOMA. —Fálase o galego chapurrado, por infruenza do castelán. Este galego falado arredor de Monforte é diferente do falado n-outros sitios, distín-guese pol-o acento e n-algunhas palabras; por eixempro, en Caneda dicese despois, e no Cebreiro dín dempois; eiquí din gado y-all gaudo, etc. Antre outras expresiós: *xuro a palla dos nabos*. REFRÁS: Marzo, marzán, a noite cara de lobo y-a mañá cara de cán. DITOS, CANTIGAS, BRINCADEIRAS: A Castilla van os homes, A Castilla por ganar; A Castilla queda aqui S'iles queren traballar. Manuel, cagamel, Y as abellas c... pr'él A pata c... nata Y-o Manuel todo lapa. Cando o río corra arriba, Y-os carballos dean uvas, Han ser bós os homes Das barbas rubias. Marrao branco saí ó campo; Marrao negro, non ch'ai medo. Marraiceiro, putaheiro, com'ns tripas d'un carneiro, mal luvadas, mal cocidas, sáleche a m... pol as enxiavas.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721321.xml NÓS GIL VICENTE, Guimarães, 1928, nums. 3 e 4. SUMÁRIO: Antonio Sardinha, poeta do Amor crístão, por Ruy Galvão de Carvalho. — Manuel Bernardes Blanco, por José Agostinho. — Velharias vimaranenses, por João Lopes de Faria. — Guerra Junqueiro, por Eugenio de Belono. — De Fátima, por Manuel Rodrigues Leal. — Luz e Sombra, por Claudio e Antonio Correa d'Oliveira Guimarães. — O Anatema de Flandres, por João de Ourique. — Romagen dos séculos, por Eduardo de Almeida. — Dos livros e dos autores. Nums. 5 e 6. SUMÁRIO: Ecce sacerdos magnus, por Redacção. — Velharias vimaranenses, por João Lopes de Faria. — Luz e Sombra. — O Anatema de Flandres. — Romagen dos séculos. — Pensamentos, palavras e obras. — Dos livros e dos autores. Nums. 7 e 8. SUMÁRIO: Dr. Jackson de Figueiredo, por Claudio e Antonio Correa d'Oliveira Guimarães. — Cantar, por Guilherme de Faria. — A nossa homenagem, por Manuel Alves d'Oliveira. — O Anatema de Flandres. — Velharias vimaranenses. — A questão social e a inteligência, por Eugenio de Belono. — A Mata, por Francisco de Queiroa. — Pensamentos, palavras e obras. — Dos livros e dos autores. Nums. 9 e 10. SUMÁRIO: Aspectos e figuras da nova Itália, por Guido Batteli. — Poeta imorredouro, por Antonio Cunha. — Velharias vimaranenses. — A Mata. — S. Gonçalo, por Alberto Vieira Braga. — A questão social e a inteligência. — O Anatema de Flandres. — Pensamentos, palavras e obras. — Dos livros e dos autores. A NOSA TERRA, Outono, 1929. SUMÁRIO: Os nemigos da democracia. — Esquemas e lembranças, Ramón Otero Pedrayo. — Notas de viaxe, Ben-Cho-Shey. — Outro turismo necessário. — Feitos, Millobre Pinto. — Realidades, T. de A. — Unha doenza galega. — Duas Galizas. — Fora da Terra, Victor Casas. — Ollando pro agro. — Unha notícia inventada — Ti e mais eu (versos), Avelino Rodríguez Elías. N-iste número, como nos seguintes, meteu man a eito a censura, deixando os trabalhos mutilados, e ás vezes ata sen senso doado de coller). Novembro, 1929. SUMÁRIO: Antón Lousada Diéguez (lembranza do noso querido irmán e companheiro desaparecido d'antre nós). — Os irmanciños, Vicente Risco. — Esquemas e lembranzas, Ramón Otero Pedrayo. — Victoriano Taibo no Instituto Histórico do Minho. — Conto imoral, Ben-Cho-Shey. — O triunfo do motor, Manuel Gulin. — Arnica e vaselina. — Liñas de luto (en lembranza d'Armindo Mariñas). — A campaña “Pro-Biblioteca” en Ourense. — O mes dos mortos. — Medra a hia (versos), R. Carballo Calero. — Falscas, Victor Casas. — Follas novas. — Lecturas. — Verbas de irmáns (recolleita d'escritos adicados á morte do Lousada Diéguez). Nadal, 1929. SUMÁRIO: Esquemas e lembranzas, Ramón Otero Pedrayo. — Arnica e vaselina. — Cousas de familia. — O Purgatorio, Victor Casas. — Liberdade, T. de A. — O inferno no purgatorio (versos), Avelino Rodríguez Elías. — Problemas da cultura galega, Manuel Gulin. — Unha idea pro Seminario. — Alborada. EL OBRERO DE NAZARET, Ferrol. Esta revista, órgão do Círculo Católico d'Obreiros do Ferrol, agora no segundo ano da sua publicação, insere, entre muitos trabalhos de interesse religioso, apologético, profissional e económico, de vulgarização científica, ou recreativos, um Refranero Gallego, recollido, ordenado e comentado, avaliado c'un erudito prólogo, e com comparações feitas com refrás castelãos, portugueses, etcétera, pol-o P. Gumersindo Placer López, Mercedario, do Convento de Poyo. É um dos bós trabalhos de folk-lore galego, que devemos agradecer ao seu ilustre autor, querido amigo noso. Non é que non houbera xa coleizós de refrás galegos, que é materia na que se ten traballado algo na nosa Terra, mais esta do P. Placer ten o mérito dos paralelos, a indicazón de procedencia e a interpretazón do senso de cada refrán. A orde é alfabética e cecais fora millorsistemática por materias, mais isto é labor que ven despois.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721318.xml 16 ARMÓRICA, GORSEDD DE HUELGOAT, 18-19 Agosto. COMA tiñamos anunciado, celebrouse en Huelgoat (Haute-Cornouaille) a gran xuntanza e festa druídica do Colexio da Bretaña. Foi organizada pol-o gran Druida-delegado Taldir Jaffreunou, o Druída Charles Le Braz e o Ovato Celestino Menguy, d'acordo co as autoridades e a comisión de Festas de Huelgoat. O día 18 houbo á mañá, no Teatro da Natureza do Huelgoat, un campionato de loitas bretonas, anunciadas pol os tocadores de binion de Carhaix, o gran León e Le Goff. Loitaron Pierre Corvez, de Kermarzin, Lois Guingamp, de Goas-Haleg, Jean Corvez, Le Menn, de Plougras, Ricard, de Gourin, e Salatin, de Kertanguy. Ao serán, no mesmo Teatro, un concerto céltico, con cantos, bailes e música, ao que asistiron unhas seis mil persoas. Os nenos da escola de Huelgoat, vestidos con traxes da antiga Bretaña, cantaron o *Sao Breiz Izel*; despois cantaron os Sres. Cueff, de Pont-Aven, M. Leonck Le Boucher, Mlle. Le Fleouter, M. Gourvil, M. Le Bonnier; os danzantes de Scrignac bailaron o jabadao e o passe pied; representouse o monólogo cómico *Yand ar paotr mad*, e unha peza en dous actos: *Biles hag e vestr*. Despois bailouse na praza do pobo e o Marqués de la Moussaie deu os premios aos millores beilares. Á noite tiveron a sesión privada dos bardos: *Gorsedd Kelt*. O día 19, á mañá, houbo unha misa pol os bardos difuntos, con sermón do cura decano M. Falc'hon. Despois, os bardos marcharon en procesión ao lugar da cerimonia, cos seus vestidos: brancos os Druídas, azúes os Bardos, e verdes os Ovatos. Chegados ao bosque, Taldir, coroado do verxeban simbólico, rubiu á pedra do Fado en compaña do Druída Ab Alor (M. Leon Le Berre) que levaba o corno, e de Telen Aour (M. de la Guichar lierre) que levaba a espada do Rei Artur. Ab Alor soou o corno aos catro ventos, e falaron Taldir, Ab Alor e Loeiz Herrieu, o Druída-censor. Logo Telen Aour sacou meia espada da vaiña, e fixo a pergunta de ritual. —Hai paz? Respondeu o Colexio a unha: —Si, hai paz! Logo deron a investidura aos novos membros: o druída Talhouarn (M. Luis Beranger), Evnik ar C'hoat (M. Eugène Le Roux), Pabor Kerne (M. Leonik Le Boucher), Ostik Kerne (M. Auguste Solu), M. M. Pierre Le Sauze, Yann Givern, Eugène Wesander e Moffat Pender. O delegado do Pais de Gales, Prof. William Harris, trouxo entón a metade da espada partida, e Taldir axuntouna, asegún o rito á outra metade, en simbolización da unión da Raza Celta, atándoas cunha fita das coores céltigas. Houbo despois cantos, e por fin, o reparto do verxeban, símbolo da paz. Despois houbo un xantar de mais de cen cubertos, con asistencia das delegazóns e representantes, onde se falou a prol da Bretaña e da sua lingua. A revista NÓS aderiuse á gran festa armórica co seguinte mensaxe, endereitado a Taldir: «Querede levar, no nome d'un agrupamento de escritores, d'artistas e d'historiadores, que traballan por erguer-a y-alma dunha ponla do antigo Tronco Céltigo, unha verba d'amizade fraternal e d'admiración sincera pra aquiles que saben tan ditosamente conservar as vellas tradízons da Bretaña. Recibide os votos máis ardentes pol o trunfo da Armórica e pola unión espiritual da Raza Celta». OUTRAS XUNTANZAS. O 20 d'Agosto, a da Sociedade Anónima Armórica, en Carhaix que veu de publicar a súa primeira edición bretona. Do 1 ao 5 de Setembro, o Congreso da sociedade bretonista católica Bleun Brug, en Douarnenez. Do 4 ao 9 do mesmo mes, o Congreso da Unión Rexionalista Bretoa, en Hennebont, con asistencia de 150 congresistas. EN CORNUBIA. Do 27 d'Agosto ao 2 de Setembro, en Camborne, houbo un campionato de loita entre bretóns e córnicos, no que estes saíron vencedores. Houbo co gallo desta festa de sport, un concerto céltico e unha cerimonia druídica no outeiro de Karn-Bré, onde falaron o Gran Bardo de Cornwall, Gwas Mikeal (Henry Jenner), o Porta-Espada Henderson, os bretóns Taldir e Cotonnec, e o galés Rhys Phillips. EN ESCOCIA Do 23 ao 30 de Setembro tívose en Glasgow o Congreso Pancéltico de 1929, organizado por An Comunn Gaedelach, con representación de todos os pobos céltigos, esente Cornwall, Bretaña... e Galiza. Fixéronse as seguintes conferenzas: *Orixinalidade das Terras Outas (Highlands)* por G. Calder. — *Resume da historia das*

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/11572136.xml 4 viva, enfeitizada pol-a emoción. Eisi pode ser un ideal pequeno a idea de fraternidade e pode ser un ideal mais grande c-o mundo o lle dar un bico a un vello podre que prega unha esmola. Os ideaes non teñen medición, ou ideaes de forza viva ou son ideaes mortos. Anovar a lingua galega será consecuencia d-unha necesidade si esta necesidade ten a súa nacencia n-un degaro de verdade, de ben, e de beleza, n-un degaro que mova o espírito car-o esforzo y-o sacrifizo levandoo si é posibel a unha renacencia, que si é unha creación será a millor mostra do froito do sacrifizo. Como Pascal a xuventude galega d-hoxe pode dicir ós homes d-esprito doente: Non nos preguntedes pol-as novas razós. Non hay razós frias pr-o sentimento, as labaradas do corazón teñen as súas razós tamén, mais van alcendidas por un fogo qu-has leva tan de presa que non da tempo a un parrafeo, pois todo lle cumpre pra a-aución. Canta cativeza leva en sia codia do pensar! Hai moita xente que non se decata que se pode remedar o pensamento con parolas y-estar ás portas do espírito fora do seu agarimo. Namentras os aires da Nosa Terra nos trayan n-o seu zoar unha armonía co falar dos homes que sementan o pan e recollen o sangue da terra. Namentras as lembranzas das nosas nais teñan o queixume do falar galego, namentras as vountades sintan o forte desexo dun mais alá, non se pode dubidar da necesidade da renacencia galega. Deixei de ler os periódicos, e sigo camiño adiante. Fai pouco tempo, escribía Vicente Risco —un dos bós— sobre da superioridade das linguas virxes en comparanza das linguas traballadas. Mais esto somentes é comprensibel pra aqueles que se decaten do que hay de feitizo, de enerxía emocional acobexada nas falas do pobo. Y-eu quero que lembre des eiquí o «Elogi de la paraula» do grande Johan Maragall. Tamén se ve eisí a dificultade do traballo escrito na prosa onde pra avivecer a parola falta a musicalidade do verso y-é perciso azoroñar por ant-a fala pra fuxir de todo NÓS o que está ermo e buido. Mais toda a dificultade do traballar unha fala, un escrito, vese ben pagado pol-o que ten de creación, de rexurdimento do espírito que s-acogula de enerxía humana, pra espallar axiña os froitos ben madurados do pensamento ou com-as polas ben cheas de sangue do albre bicados pol-o sol da primaveira começan á agromar. A prosa galega é certo que tropeza moitas veces co-a cativeza do seu vocabulario. L-esto é aínda tendo un tesouro n-as nosas mans e ben preto de nós. Témol-o tesouro do pobo que non s-aproveita cantodebíamos. O feito indiscutibel eo qu-a fala galega é enxebremente labrega, y-as mais das parolas nosas son de labranza e de todo o que n-as aldeas hai, e n-os eidos, n-as touzas, n-as fragas ou n-os montes. Mais esto é un feito n-a historia de todal-as falas. As parolas desenvolvense e collen sinificados novos de moitas maneiras. Na sua nacencia as mais das raíces de parolas tiñan unha sinificación abstrata (1) o latín avis, castelán ave e grego OLOYOS queren dicir, algunha cousa que voa e como este centos de eixempros. Foi despois cando adecuiriron os termos sinificación concretad-hoxe. Pro donde collen as parolas a sua mais grande riqueza é n-as metáforas. A calquer parola por ben labrega e ben enxebre que-la sexa podese lle dar un outro significado e levala d-aldea á cidade, d-unha corredoira á bioloxía, d-unha ruada á filosofía. O termo fungar qu-os labregos empregan pra sinificar com-as raíces de certos albres s-estenden a cito e todo axiña, ou como certas herbas s-espallan n-un terreo, é unha parola que tamén pode sinificar o espallamento d'unha idea. E como en castelán se fala do campo ou terreno d-unha ciencia podemos dicir en galego o terreo da Física ou do Análisis. Coido que non cumpla amorear mais eixempros, y-este termo amorear eixempros é un eixempro máis. Son moitas as persoas, sinxeliñas dos miolos, com-os picarifios, pra non lles cha- 1) Max Müller; The Science of thought - Londres, 1887, cap. VIII - Referencia ó estudo lóxico do linguaxe y-as teorías do Max Müller en Mercier: Logique: Chap. II, 63.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/115721317.xml NÓS dironlle un ovo. O xastre decía e cantaba: «un ovo, un ovo és e dáballe moi pouco a agulla. Os amos qu'ouviron esto, dixeron: «hai que darlle ó xastre dous ovos, pois cose pouco». Ó día seguinte dironlle dous, y-o xastre cantaba apurando un pouco mais a agulla: «dous ovos, dous ovos, son». Os amos qu'ouviron esto, acordaron darlle tres. Veo outro día e danlle tres ovos. O xastre moi contento, cantaba apurando todo o que podía: «tres ovos, tres ovos son, anda, agulla, date són». Despois todol-os días lle daban tres ovos ao almorzo. XESÚS RODRÍGUEZ Aluno do Maxisterio. (A seguir). OS HOMES, OS FEITOS AS VERBAS OTERO PEDRAYO NA ACADEMIA GALEGA. O día 9 de Nadal tivo lugar na Cruña, no Salón do Circo d'Artesáns, o solene acto da recepción do noso ilustre e benquerido compañeiro Ramón Otero Pedrayo, na Real Academia Galega. Presideu o da Corporación, Eladio Rodríguez González, e coil tiñan posto no estrado os Académicos de número Sres. Lugris Freire, Pérez Barreiro, Estrada Catorra, Carré Aldao, Castillo e o noso Director Vicente Risco, encargado de responder ao discurso do recipiendario. O salón estaba cheo d'un distinto e escolleito público, ao que figuraban moitos Académicos corresponentes, personalidades da intelectualidade e da boa sociedade cruñesa. Foron siñados pra acompañar ao estrado ao novo Académico, os numerarios Sres. Lugris e Carré. Otero Pedrayo non pudo dar lectura senón a algúns anacos escolleitos do seu volumoso e intresantismo discurso, no que fai un cumprido estudo, fortemente documentado do movemento romántico en Galiza, que desenrola arredor das tres figuras destacantes de Pastor Díaz, Eduardo Pondal e Rosalía Castro, cuia obra coñece ben a fondo. O discurso d'Otero Pedrayo non é somentes o d'un erudito, senón d'un pensador e d'un artista; non é somentes un traballo d'historia literaria, senon tamen d'historia das ideas, con fonda comprensión do seu sinificado histórico e eterno. N'il asentanse craras definicións e afirmanzas en col da entrana do Romantismo e das suas orixes, da diferenza entre a y-alma clásica e a y-alma romántica, do sentimento da paisaxe e da terra, da saudade, do atlantismo, e d'outros moitos problemas que hai tempo an an entre nós suxetos a porfía, e que hoxe non queremos eiquí desflorar, ata qu'o discurso se publique e os galegos que pensan ou sinten inquedanzas, poidan coñecer directamente a sua doutriña, que n-un resume coma iste poderíamos dar desfigurada. Porque non é cousa pasaxeira, e de momento, o traballo académico d'Otero Pedrayo, senon de duranza e que ha ter influencia no pensamento galego. Na resposta de Vicente Risco faise un estudo sintético e breve, anque cumprido, da personalidade científica e literaria, tan rica e polimorfa do novo Académico e da sua obra. O acto resultou ben solene e lucido. Ao outro día ousequiaron a Otero e a Risco cun almorzo intemo no Kiosko Alfonso, moitos académicos e algúns amigos, escritores e colaboradores da Editorial NOS. DO MUNDO CÉLTICO OS GORSEDD DO ANO 1929. D'a revista An Oaled, de Carhaix (Cornouaille!), tiramol a reseña das mais importantes festas céltigas que se tiveron n iste vrau. O NÓS, atento a todalas manifestacións de fraternidade racial, gábase de poder ofercer aos seus leitores novas un pouco detalladas en col de tan importante asunto. Pol-o que se refire A Armórica, moi logo imos ter a honra d'emprincipiarmol-a pubricazón das notas de viaxe do noso benquerido director artístico Castelao, que nos vai ofercer a descoberta da vida intema d'aquela terra irmá. Agora, imos ao de hoxe.

https://galsem-services.galiciana.gal/doclinks/99/9960/996036c8-042f-4a03-9ed2-e47c8332d1f1/11572138.xml 6 cendentale kantian; y-ainda de rifa de cote antr-os nativ y-os empiristas en col do orixen das representacións espacias e temporaes non aparecen mais que poucas marcas: o intrés dos estudosos volven todo car-as teorías einstenianas. Non é iste o logar d-espor as tales teorías —cousa ben longa e difice»... «A custión que nos intresa diante da teoría da relatividade é a que mira ás suas relacións co-a filosofía—Teñen as novas do Einstein que tan profundamente firen as ideas das mais das xentes sob-o espazo y-o tempo un valore filosófico? Ou debense ter por valeiras as traucións matemáticas sen ningunha relación co-a realidade? Os pareceres dos estudosos aínda están enfouzados: as tesis mais alleas, sostéñense co-a mesma forza, y-ende por iso non é fácil o arranxo. Parécenos qu-o problema ten de sere posto distinguindo diantes nada as posicións das diferentes direccións filosóficas. Pr-os idealistas Einstein persenta un xurdio tropezo. D unha banda co-a relativización dos concetos de tempo, e d-espazo, feito con datos enxebremente científicos, parécelles que recollen novos materiais pr'a crítica radical e da ciencia que o idealismo promove e fai sua. Mais pol-a outra banda com-esquecer que a teoría da relatividade, precisamente porqu-arrinca dos feitos experimentais, a esperiencia de Fizeau, de Michelson e Morley, de Maiorana, non pode fuxir da valoración que o idealismo fai, diante os métodos y-a experiencia científica? Os idealistas tópanse ó cabo cara iste chamante dilema: ou acoller e valorizare filosoficamente as experiencias devanditas, en conta as secuenzas que d ilas foron tiradas y entón vai de seu ó esquecemento da crítica da ciencia e dos métodos experimentais—ou negare todo valor ás aquilas experiencias, facendo forza n-a ollada idealista sobre da ciencia e da experiencia científica en xeral, e n-iste caso é perciso conformarse a ver esfumegarse a autoridade que a teoría einstenian somellaba traguer pra unha conceción relativista do universo, e logo indiretamente do idealismo. Pol-o dito non é milagre que n-a valoración da teoría einstenian os idealistas tópen- NÓS se antre eles desviados e devididos. Namentres o Bonucci (1) o Caor (2) e n-o seu propeo aviscar o Alliotta saúdan n-a teoría da relatividade unha feiticeira confirmación das teorías idealistas que ven do tarreo da ciencia por todo tempo traballado pol-o asolutismo, Ugo Spirito (3) estranhase moito dis te afervoamento que xuzga adiantado e sinxelo, advirtindo ós colegas teñan ollo pois «a ciencia intérpretase idealisticamente sómente canto que se nega». Nós facendo astración dista premisa idealista, non podemos dicir que vai mal o Spirito cando asegura, que n-a teoría do Einstein sómente a codia é relativista, sendo o cerne claramente realista. l-é o feito, pois o contino espazo-tempo do Minkowski, os campos gravitacionais, as dés ecuacións do Einstein, queren verdadeiramente representar a realidade como é, a unha veira do embercello que nasce da maneira como a realidade aparece pra nós. A teoría da relatividade é sómente n-a aparencia unha teoría relativista; ela verdadeiramente está car-ó absoluto. Certamente podemos coller as parolas d-un autor o Alliota—qu-ainda s-ertorza en tirar da teoría mesma secuenzas d un verdadeiro senso relativista. «O postulado realista está pois verdadeiramente no fondo do pensamento do Einstein porque a sua teoría pretende donar unha formulación das leis do mundo en si mesmo. Ningún cicais ollou ó absoluto mais de cote qu o teórico da relatividade no seu esforzo pra libertar a nosa visión do mundo de todo o que nela está engarrado á nosa perspetiva humana». (4) Mais si é abrouxante a posición do idealismo diante do Einstein, tamén é pouco leda a da teoría kantián da idealidade trascendente do tempo e do espazo —o espazo y-o tempo kantian «son relativos e asolutos (1) A. Bonucci: La teoría di Einstein nel suo significato idealistico. Rivista trimestrale di studi filosofici e religiosi. 3.º trim. 1920. (2) Caor: The general principle of relativity in its philosophiche and historical aspect. London, 1920. (3) Ugo Spirito: Le interpretazioni idealistiche delle teorie di Einstein. Giornale critico della filosofia italiana-Giugno 1921. (4) Antonio Alliotta: La teoría di Einstein e le mutavoli prospettive del mondo - 1922.